Zlewnia Brynicy

Autorzy: Dr Robert Machowski, Prof. dr hab. Mariusz Rzętała

ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

TOM: 13 (2026)

Rzeka Brynica jest największym prawobrzeżnym dopływem Czarnej Przemszy, do której uchodzi w 27,4 km biegu. Całkowita długość Brynicy wynosi 54,9 km, a jej zlewnia osiąga powierzchnię 496,9 km². Swój początek bierze ze źródeł zlokalizowanych na wysokości 340 m n.p.m. u podstawy wzniesień zbudowanych ze skał wieku triasowego w rejonie wsi Mysłów w gminie Koziegłowy (powiat myszkowski). W swoim środkowym i dolnym biegu przepływa przez kilka większych miast, przy czym zazwyczaj ma charakter rzeki granicznej, której doliną wytyczono granice administracyjne pomiędzy Piekarami Śląskimi i Bobrownikami wraz z Wojkowicami, Siemianowicami Śląskimi i Czeladzią czy najbardziej znane pogranicze Katowic z Sosnowcem.

W zlewni Brynicy udział poszczególnych form użytkowania terenu jest na porównywalnym poziomie, przy czym cechuje go regionalne zróżnicowanie (rys. 1). Największy udział rzędu nieco ponad 37% (185,4 km²) stanowią obszary wykorzystywane w celach rolniczych. Grunty rolne dominują w środkowo-wschodniej części zlewni, pomiędzy Czeladzią na południu i Ożarowicami na północy. Tereny rolne rozpościerają się również w zachodniej części zlewni, pomiędzy Radzionkowem i Świerklańcem.

Źródłowa części zlewni także zagospodarowana jest przez rolnictwo. Tereny zurbanizowane, które w zlewni zajmują 158,5 km² (32%) zasadniczo dominują w południowej części zlewni, gdzie znajdują się największe miasta województwa śląskiego: Katowice, Sosnowiec, Chorzów, Bytom, Siemianowice Śląskie, Świętochłowice, Czeladź. W zachodniej części tych terenów zlokalizowane są Radzionków i Świerklaniec, a w północnej części zlewni tereny zurbanizowane przypadają na Ożarowice.

Lasy i zadrzewienia w zlewni Brynicy zajmują 144 km², co stanowi udział rzędu 29%. Ten typ użytkowania dominuje w północnej części tych terenów, zajmując prawostronną część górnej zlewni po zbiornik Kozłowa Góra. Zwarte kompleksy leśne występują również na wschód od tego zbiornika i na zachód od Radzionkowa. W południowej części zlewni są tą niewielkie płaty lasów i zadrzewień stanowiące m.in. część leśnego pasa ochronnego Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Zalesione grunty obejmują tu część zlewni Potoku Leśnego dopływu Rawy. Pozostałe mają charakter parkowych zadrzewień np. w obrębie Parku Śląskiego (dawniej Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku) im. gen. Jerzego Ziętka w Chorzowie.

Ważne miejsce w użytkowaniu zlewni Brynicy odgrywają wody stojące w postaci sztucznych zbiorników wodnych, które łącznie zajmują 9 km² powierzchni (udział w zlewni na poziomie 1,8%). Największym sztucznym jeziorem jest zaporowy zbiornik Kozłowa Góra utworzony na Brynicy w jej środkowym biegu. Do większych na terenie zlewni zalicza się również zbiornik Nakło-Chechło oraz mniejsze zbiorniki tworzące większe kompleksy, jak np. zbiorniki Rogoźnik, zbiorniki Żabie Doły, Dolina Trzech Stawów w Katowicach czy sztuczne jeziora na pograniczu Katowic i Sosnowca zlokalizowane pomiędzy Rawa i Brynicą.