Zlewnia Brynicy - Historia wersji

Praktykant: /* Przypisy */

2026-04-08T07:29:24Z

Przypisy

← poprzednia wersja		Wersja z 09:29, 8 kwi 2026
Linia 284:		Linia 284:

	== Przypisy ==		== Przypisy ==
	~~<nowiki>~~<references/~~></nowiki~~>		<references/>

	== Źródła on-line ==		== Źródła on-line ==

Praktykant: /* Układ sieci rzecznej */

2026-04-08T07:20:36Z

Układ sieci rzecznej

← poprzednia wersja		Wersja z 09:20, 8 kwi 2026
Linia 31:		Linia 31:
	* zbiorniki w nieckach z osiadania i zapadliskach, np. Brandka, Żabie Doły,		* zbiorniki w nieckach z osiadania i zapadliskach, np. Brandka, Żabie Doły,
	* inne sztuczne zbiorniki wodne, np. osadniki wód dołowych, przy oczyszczalniach ścieków, baseny, przeciwpożarowe.		* inne sztuczne zbiorniki wodne, np. osadniki wód dołowych, przy oczyszczalniach ścieków, baseny, przeciwpożarowe.
	<gallery ~~mode~~="~~nolines~~" ~~widths~~="~~350~~" ~~perrow~~="4">		<gallery widths="400" perrow="3" heights="400">
	Plik:Fot. 1. Zapora zbiornika Kozłowa Góra (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 1. Zapora zbiornika Kozłowa Góra (fot. M. Rzętała).		Plik:Fot. 1. Zapora zbiornika Kozłowa Góra (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 1. Zapora zbiornika Kozłowa Góra (fot. M. Rzętała).
	Plik:Fot. 2. Szarlejka w Piekarach Śląskich (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 2. Szarlejka w Piekarach Śląskich (fot. M. Rzętała).		Plik:Fot. 2. Szarlejka w Piekarach Śląskich (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 2. Szarlejka w Piekarach Śląskich (fot. M. Rzętała).
Linia 258:		Linia 258:
	Wody w zlewni Brynicy odgrywają również istotne znaczenie rekreacyjne. Jako przykłady takiego wykorzystania najczęściej podaje się funkcjonujące na tych terenach antropogeniczne zbiorniki wodne, począwszy od tych największych, jak Kozłowa Góra, Nakło-Chechło, Rogoźnik (fot. 9), zbiorniki w dolinie Potoku Leśnego w Katowicach (fot. 10), po te znacznie mniejsze rozmieszczone właściwie na całej powierzchni zlewni (fot. 11, fot. 12). Do tego typu przejawów wykorzystania samej Brynicy zaliczyć należy przede wszystkim rekreacyjny połów ryb, który możliwy jest na górnym odcinku rzeki. Dogodne warunki do amatorskiego wędkarstwa panują w strefie ujściowej do zbiornika Kozłowa Góra, gdzie licznie gromadzą się ryby. Dlatego też w celu ich ochrony ustalono tu strefę ochronną, która całkowicie wyłącza z amatorskiego połowu ryb ten odcinek rzeki<ref>https://katowice.pzw.pl/szczegoly-artykulu/nowa-strefa-ochronna-na-rzece-brynica_wRXbY9hVHUoXZPoTtul9</ref>. Poza tym wędkarzy często spotkać można w strefie ujścia Jaworznika do Brynicy. Na tym odcinku, w związku z wspomnianymi osiadaniami górniczymi, nurt rzeki wyraźnie zwalnia, woda staje się głębsza a ryby znajdują tu dogodne warunki dla życia.		Wody w zlewni Brynicy odgrywają również istotne znaczenie rekreacyjne. Jako przykłady takiego wykorzystania najczęściej podaje się funkcjonujące na tych terenach antropogeniczne zbiorniki wodne, począwszy od tych największych, jak Kozłowa Góra, Nakło-Chechło, Rogoźnik (fot. 9), zbiorniki w dolinie Potoku Leśnego w Katowicach (fot. 10), po te znacznie mniejsze rozmieszczone właściwie na całej powierzchni zlewni (fot. 11, fot. 12). Do tego typu przejawów wykorzystania samej Brynicy zaliczyć należy przede wszystkim rekreacyjny połów ryb, który możliwy jest na górnym odcinku rzeki. Dogodne warunki do amatorskiego wędkarstwa panują w strefie ujściowej do zbiornika Kozłowa Góra, gdzie licznie gromadzą się ryby. Dlatego też w celu ich ochrony ustalono tu strefę ochronną, która całkowicie wyłącza z amatorskiego połowu ryb ten odcinek rzeki<ref>https://katowice.pzw.pl/szczegoly-artykulu/nowa-strefa-ochronna-na-rzece-brynica_wRXbY9hVHUoXZPoTtul9</ref>. Poza tym wędkarzy często spotkać można w strefie ujścia Jaworznika do Brynicy. Na tym odcinku, w związku z wspomnianymi osiadaniami górniczymi, nurt rzeki wyraźnie zwalnia, woda staje się głębsza a ryby znajdują tu dogodne warunki dla życia.

	Wody w zlewni Brynicy posiadają także znaczenie przyrodnicze oraz krajobrazowe<ref>P. Cempulik, J. Góra, K. Holeksa: Przyrodnicze ścieżki dydaktyczne po przemysłowej części województwa śląskiego. Dolina Brynicy w Czeladzi, Czeladź 2006.</ref>. W celu ochrony cenniejszych obszarów w 1997 roku na mocy Uchwały Nr 280/97 Rady Miejskiej w Siemianowicach Śląskich utworzony został obszar chronionego krajobrazu „Przełajka”<ref>https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewobszarchronionegokrajobrazu.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.OCHK.331</ref>. Pierwotnie obszar ten obejmował wyłącznie teren zlokalizowany w gminie Siemianowice Śląskie. W 2025 roku ochronę poszerzono o część doliny w gminach [[Będzin]], Czeladź i Wojkowice, która aktualnie wynosi 79,70 ha. Są to tereny o przeważającym krajobrazie rolniczym z mozaikowatym układem siedlisk łąkowych, polnych, zaroślowych, wodnych i wodno-błotnych, wśród których dominują siedliska łąkowe (reprezentowane głównie przez zbiorowiska łąk świeżych – obecnie w większości nieużytkowanych, występowanie łąk wilgotnych ogranicza się do niewielkich płatów na krawędzi doliny)<ref>https://przyroda.slaskie.pl/pl/ochrona-przyrody/obszary-chronionego-krajobrazu/przelajka.html</ref>. W granicach omawianego obszaru zachowały się pozostałości dawnych starorzeczy Brynicy, porośniętych przez zbiorowiska szuwarowe, a w południowej jego części znajduje się wykorzystywany wędkarsko sztuczny zbiornik wodny Przetok. Całość kompleksu podlegającego ochronie stanowi ostoję flory oraz fauny i jest częścią lokalnego korytarza ekologicznego, obejmującego rzekę Brynicę i przylegające do niej tereny rolne i zadrzewione (obszar pełni również funkcje turystyczno-rekreacyjne – przebiega przez niego szlak turystyczny „Szlak Husarii Polskiej)”<ref>https://przyroda.slaskie.pl/pl/ochrona-przyrody/obszary-chronionego-krajobrazu/przelajka.html</ref>. Innym przykładem znaczenia przyrodniczego i krajobrazowego Brynicy jest użytek ekologiczny „Brynicka terasa”<ref>https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewuzytekekologiczny.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.UE.2401031.63</ref>, z występującymi tam licznymi gatunkami interesujących roślin i zwierząt<ref>A. Balon: Jest takie miejsce w Siemianowicach, w: „Przyroda Górnego Śląska” 2000, nr 19/2000, s. 9.</ref>.<gallery widths="~~350~~" heights="~~300~~" perrow="4">		Wody w zlewni Brynicy posiadają także znaczenie przyrodnicze oraz krajobrazowe<ref>P. Cempulik, J. Góra, K. Holeksa: Przyrodnicze ścieżki dydaktyczne po przemysłowej części województwa śląskiego. Dolina Brynicy w Czeladzi, Czeladź 2006.</ref>. W celu ochrony cenniejszych obszarów w 1997 roku na mocy Uchwały Nr 280/97 Rady Miejskiej w Siemianowicach Śląskich utworzony został obszar chronionego krajobrazu „Przełajka”<ref>https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewobszarchronionegokrajobrazu.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.OCHK.331</ref>. Pierwotnie obszar ten obejmował wyłącznie teren zlokalizowany w gminie Siemianowice Śląskie. W 2025 roku ochronę poszerzono o część doliny w gminach [[Będzin]], Czeladź i Wojkowice, która aktualnie wynosi 79,70 ha. Są to tereny o przeważającym krajobrazie rolniczym z mozaikowatym układem siedlisk łąkowych, polnych, zaroślowych, wodnych i wodno-błotnych, wśród których dominują siedliska łąkowe (reprezentowane głównie przez zbiorowiska łąk świeżych – obecnie w większości nieużytkowanych, występowanie łąk wilgotnych ogranicza się do niewielkich płatów na krawędzi doliny)<ref>https://przyroda.slaskie.pl/pl/ochrona-przyrody/obszary-chronionego-krajobrazu/przelajka.html</ref>. W granicach omawianego obszaru zachowały się pozostałości dawnych starorzeczy Brynicy, porośniętych przez zbiorowiska szuwarowe, a w południowej jego części znajduje się wykorzystywany wędkarsko sztuczny zbiornik wodny Przetok. Całość kompleksu podlegającego ochronie stanowi ostoję flory oraz fauny i jest częścią lokalnego korytarza ekologicznego, obejmującego rzekę Brynicę i przylegające do niej tereny rolne i zadrzewione (obszar pełni również funkcje turystyczno-rekreacyjne – przebiega przez niego szlak turystyczny „Szlak Husarii Polskiej)”<ref>https://przyroda.slaskie.pl/pl/ochrona-przyrody/obszary-chronionego-krajobrazu/przelajka.html</ref>. Innym przykładem znaczenia przyrodniczego i krajobrazowego Brynicy jest użytek ekologiczny „Brynicka terasa”<ref>https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewuzytekekologiczny.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.UE.2401031.63</ref>, z występującymi tam licznymi gatunkami interesujących roślin i zwierząt<ref>A. Balon: Jest takie miejsce w Siemianowicach, w: „Przyroda Górnego Śląska” 2000, nr 19/2000, s. 9.</ref>.<gallery widths="400" heights="400" perrow="3">
	Plik:Fot. 8. Tablica informacyjna w Wymysłowie na temat zalewów obronnych na Brynicy (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 8. Tablica informacyjna w Wymysłowie na temat zalewów obronnych na Brynicy (fot. M. Rzętała).		Plik:Fot. 8. Tablica informacyjna w Wymysłowie na temat zalewów obronnych na Brynicy (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 8. Tablica informacyjna w Wymysłowie na temat zalewów obronnych na Brynicy (fot. M. Rzętała).
	Plik:Fot. 9. Nad zbiornikiem Rogoźnik I (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 9. Nad zbiornikiem Rogoźnik I (fot. M. Rzętała).		Plik:Fot. 9. Nad zbiornikiem Rogoźnik I (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 9. Nad zbiornikiem Rogoźnik I (fot. M. Rzętała).

Praktykant: /* Użytkowanie wód */

2026-04-08T07:18:11Z

Użytkowanie wód

← poprzednia wersja		Wersja z 09:18, 8 kwi 2026
Linia 258:		Linia 258:
	Wody w zlewni Brynicy odgrywają również istotne znaczenie rekreacyjne. Jako przykłady takiego wykorzystania najczęściej podaje się funkcjonujące na tych terenach antropogeniczne zbiorniki wodne, począwszy od tych największych, jak Kozłowa Góra, Nakło-Chechło, Rogoźnik (fot. 9), zbiorniki w dolinie Potoku Leśnego w Katowicach (fot. 10), po te znacznie mniejsze rozmieszczone właściwie na całej powierzchni zlewni (fot. 11, fot. 12). Do tego typu przejawów wykorzystania samej Brynicy zaliczyć należy przede wszystkim rekreacyjny połów ryb, który możliwy jest na górnym odcinku rzeki. Dogodne warunki do amatorskiego wędkarstwa panują w strefie ujściowej do zbiornika Kozłowa Góra, gdzie licznie gromadzą się ryby. Dlatego też w celu ich ochrony ustalono tu strefę ochronną, która całkowicie wyłącza z amatorskiego połowu ryb ten odcinek rzeki<ref>https://katowice.pzw.pl/szczegoly-artykulu/nowa-strefa-ochronna-na-rzece-brynica_wRXbY9hVHUoXZPoTtul9</ref>. Poza tym wędkarzy często spotkać można w strefie ujścia Jaworznika do Brynicy. Na tym odcinku, w związku z wspomnianymi osiadaniami górniczymi, nurt rzeki wyraźnie zwalnia, woda staje się głębsza a ryby znajdują tu dogodne warunki dla życia.		Wody w zlewni Brynicy odgrywają również istotne znaczenie rekreacyjne. Jako przykłady takiego wykorzystania najczęściej podaje się funkcjonujące na tych terenach antropogeniczne zbiorniki wodne, począwszy od tych największych, jak Kozłowa Góra, Nakło-Chechło, Rogoźnik (fot. 9), zbiorniki w dolinie Potoku Leśnego w Katowicach (fot. 10), po te znacznie mniejsze rozmieszczone właściwie na całej powierzchni zlewni (fot. 11, fot. 12). Do tego typu przejawów wykorzystania samej Brynicy zaliczyć należy przede wszystkim rekreacyjny połów ryb, który możliwy jest na górnym odcinku rzeki. Dogodne warunki do amatorskiego wędkarstwa panują w strefie ujściowej do zbiornika Kozłowa Góra, gdzie licznie gromadzą się ryby. Dlatego też w celu ich ochrony ustalono tu strefę ochronną, która całkowicie wyłącza z amatorskiego połowu ryb ten odcinek rzeki<ref>https://katowice.pzw.pl/szczegoly-artykulu/nowa-strefa-ochronna-na-rzece-brynica_wRXbY9hVHUoXZPoTtul9</ref>. Poza tym wędkarzy często spotkać można w strefie ujścia Jaworznika do Brynicy. Na tym odcinku, w związku z wspomnianymi osiadaniami górniczymi, nurt rzeki wyraźnie zwalnia, woda staje się głębsza a ryby znajdują tu dogodne warunki dla życia.

	Wody w zlewni Brynicy posiadają także znaczenie przyrodnicze oraz krajobrazowe<ref>P. Cempulik, J. Góra, K. Holeksa: Przyrodnicze ścieżki dydaktyczne po przemysłowej części województwa śląskiego. Dolina Brynicy w Czeladzi, Czeladź 2006.</ref>. W celu ochrony cenniejszych obszarów w 1997 roku na mocy Uchwały Nr 280/97 Rady Miejskiej w Siemianowicach Śląskich utworzony został obszar chronionego krajobrazu „Przełajka”<ref>https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewobszarchronionegokrajobrazu.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.OCHK.331</ref>. Pierwotnie obszar ten obejmował wyłącznie teren zlokalizowany w gminie Siemianowice Śląskie. W 2025 roku ochronę poszerzono o część doliny w gminach [[Będzin]], Czeladź i Wojkowice, która aktualnie wynosi 79,70 ha. Są to tereny o przeważającym krajobrazie rolniczym z mozaikowatym układem siedlisk łąkowych, polnych, zaroślowych, wodnych i wodno-błotnych, wśród których dominują siedliska łąkowe (reprezentowane głównie przez zbiorowiska łąk świeżych – obecnie w większości nieużytkowanych, występowanie łąk wilgotnych ogranicza się do niewielkich płatów na krawędzi doliny)<ref>https://przyroda.slaskie.pl/pl/ochrona-przyrody/obszary-chronionego-krajobrazu/przelajka.html</ref>. W granicach omawianego obszaru zachowały się pozostałości dawnych starorzeczy Brynicy, porośniętych przez zbiorowiska szuwarowe, a w południowej jego części znajduje się wykorzystywany wędkarsko sztuczny zbiornik wodny Przetok. Całość kompleksu podlegającego ochronie stanowi ostoję flory oraz fauny i jest częścią lokalnego korytarza ekologicznego, obejmującego rzekę Brynicę i przylegające do niej tereny rolne i zadrzewione (obszar pełni również funkcje turystyczno-rekreacyjne – przebiega przez niego szlak turystyczny „Szlak Husarii Polskiej)”<ref>https://przyroda.slaskie.pl/pl/ochrona-przyrody/obszary-chronionego-krajobrazu/przelajka.html</ref>. Innym przykładem znaczenia przyrodniczego i krajobrazowego Brynicy jest użytek ekologiczny „Brynicka terasa”<ref>https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewuzytekekologiczny.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.UE.2401031.63</ref>, z występującymi tam licznymi gatunkami interesujących roślin i zwierząt<ref>A. Balon: Jest takie miejsce w Siemianowicach, w: „Przyroda Górnego Śląska” 2000, nr 19/2000, s. 9.</ref>.		Wody w zlewni Brynicy posiadają także znaczenie przyrodnicze oraz krajobrazowe<ref>P. Cempulik, J. Góra, K. Holeksa: Przyrodnicze ścieżki dydaktyczne po przemysłowej części województwa śląskiego. Dolina Brynicy w Czeladzi, Czeladź 2006.</ref>. W celu ochrony cenniejszych obszarów w 1997 roku na mocy Uchwały Nr 280/97 Rady Miejskiej w Siemianowicach Śląskich utworzony został obszar chronionego krajobrazu „Przełajka”<ref>https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewobszarchronionegokrajobrazu.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.OCHK.331</ref>. Pierwotnie obszar ten obejmował wyłącznie teren zlokalizowany w gminie Siemianowice Śląskie. W 2025 roku ochronę poszerzono o część doliny w gminach [[Będzin]], Czeladź i Wojkowice, która aktualnie wynosi 79,70 ha. Są to tereny o przeważającym krajobrazie rolniczym z mozaikowatym układem siedlisk łąkowych, polnych, zaroślowych, wodnych i wodno-błotnych, wśród których dominują siedliska łąkowe (reprezentowane głównie przez zbiorowiska łąk świeżych – obecnie w większości nieużytkowanych, występowanie łąk wilgotnych ogranicza się do niewielkich płatów na krawędzi doliny)<ref>https://przyroda.slaskie.pl/pl/ochrona-przyrody/obszary-chronionego-krajobrazu/przelajka.html</ref>. W granicach omawianego obszaru zachowały się pozostałości dawnych starorzeczy Brynicy, porośniętych przez zbiorowiska szuwarowe, a w południowej jego części znajduje się wykorzystywany wędkarsko sztuczny zbiornik wodny Przetok. Całość kompleksu podlegającego ochronie stanowi ostoję flory oraz fauny i jest częścią lokalnego korytarza ekologicznego, obejmującego rzekę Brynicę i przylegające do niej tereny rolne i zadrzewione (obszar pełni również funkcje turystyczno-rekreacyjne – przebiega przez niego szlak turystyczny „Szlak Husarii Polskiej)”<ref>https://przyroda.slaskie.pl/pl/ochrona-przyrody/obszary-chronionego-krajobrazu/przelajka.html</ref>. Innym przykładem znaczenia przyrodniczego i krajobrazowego Brynicy jest użytek ekologiczny „Brynicka terasa”<ref>https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewuzytekekologiczny.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.UE.2401031.63</ref>, z występującymi tam licznymi gatunkami interesujących roślin i zwierząt<ref>A. Balon: Jest takie miejsce w Siemianowicach, w: „Przyroda Górnego Śląska” 2000, nr 19/2000, s. 9.</ref>.<gallery widths="350" heights="300" perrow="4">
			Plik:Fot. 8. Tablica informacyjna w Wymysłowie na temat zalewów obronnych na Brynicy (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 8. Tablica informacyjna w Wymysłowie na temat zalewów obronnych na Brynicy (fot. M. Rzętała).
			Plik:Fot. 9. Nad zbiornikiem Rogoźnik I (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 9. Nad zbiornikiem Rogoźnik I (fot. M. Rzętała).
			Plik:Fot. 10. Zbiornik Kajakowy w dolinie Potoku Leśnego w Katowicach (fot. M. Rzętała).JPG\|Fot. 10. Zbiornik Kajakowy w dolinie Potoku Leśnego w Katowicach (fot. M. Rzętała).
			Plik:Fot. 11. Staw Przetok w Czeladzi (fot. M. Rzętała).JPG\|Fot. 11. Staw Przetok w Czeladzi (fot. M. Rzętała).
			Plik:Fot. 12. Zbiornik w Dolinie Górnika w Chorzowie (fot. M. Rzętała).JPG\|Fot. 12. Zbiornik w Dolinie Górnika w Chorzowie (fot. M. Rzętała).
			</gallery>

	== Bibliografia ==		== Bibliografia ==

Praktykant: /* Układ sieci rzecznej */

2026-04-08T07:15:11Z

Układ sieci rzecznej

← poprzednia wersja		Wersja z 09:15, 8 kwi 2026
Linia 31:		Linia 31:
	* zbiorniki w nieckach z osiadania i zapadliskach, np. Brandka, Żabie Doły,		* zbiorniki w nieckach z osiadania i zapadliskach, np. Brandka, Żabie Doły,
	* inne sztuczne zbiorniki wodne, np. osadniki wód dołowych, przy oczyszczalniach ścieków, baseny, przeciwpożarowe.		* inne sztuczne zbiorniki wodne, np. osadniki wód dołowych, przy oczyszczalniach ścieków, baseny, przeciwpożarowe.
	<gallery mode="nolines" widths="350" perrow="3">		<gallery mode="nolines" widths="350" perrow="4">
	Plik:Fot. 1. Zapora zbiornika Kozłowa Góra (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 1. Zapora zbiornika Kozłowa Góra (fot. M. Rzętała).		Plik:Fot. 1. Zapora zbiornika Kozłowa Góra (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 1. Zapora zbiornika Kozłowa Góra (fot. M. Rzętała).
	Plik:Fot. 2. Szarlejka w Piekarach Śląskich (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 2. Szarlejka w Piekarach Śląskich (fot. M. Rzętała).		Plik:Fot. 2. Szarlejka w Piekarach Śląskich (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 2. Szarlejka w Piekarach Śląskich (fot. M. Rzętała).

Praktykant: /* Układ sieci rzecznej */

2026-04-08T07:14:30Z

Układ sieci rzecznej

← poprzednia wersja		Wersja z 09:14, 8 kwi 2026
Linia 31:		Linia 31:
	* zbiorniki w nieckach z osiadania i zapadliskach, np. Brandka, Żabie Doły,		* zbiorniki w nieckach z osiadania i zapadliskach, np. Brandka, Żabie Doły,
	* inne sztuczne zbiorniki wodne, np. osadniki wód dołowych, przy oczyszczalniach ścieków, baseny, przeciwpożarowe.		* inne sztuczne zbiorniki wodne, np. osadniki wód dołowych, przy oczyszczalniach ścieków, baseny, przeciwpożarowe.
			<gallery mode="nolines" widths="350" perrow="3">
			Plik:Fot. 1. Zapora zbiornika Kozłowa Góra (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 1. Zapora zbiornika Kozłowa Góra (fot. M. Rzętała).
			Plik:Fot. 2. Szarlejka w Piekarach Śląskich (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 2. Szarlejka w Piekarach Śląskich (fot. M. Rzętała).
			Plik:Fot. 3. Brynica poniżej ujścia Szarlejki (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 3. Brynica poniżej ujścia Szarlejki (fot. M. Rzętała).
			Plik:Fot. 4. Jaworznik przed ujściem do Brynicy (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 4. Jaworznik przed ujściem do Brynicy (fot. M. Rzętała).
			Plik:Fot. 5. Brynica w rejonie ujścia Jaworznika (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 5. Brynica w rejonie ujścia Jaworznika (fot. M. Rzętała).
			Plik:Fot. 6. Brynica w Czeladzi (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 6. Brynica w Czeladzi (fot. M. Rzętała).
			Plik:Fot. 7. Brynica w Sosnowcu (fot. M. Rzętała).jpg\|Fot. 7. Brynica w Sosnowcu (fot. M. Rzętała).
			</gallery>

	=== Stany wody i przepływy ===		=== Stany wody i przepływy ===

Praktykant o 07:08, 8 kwi 2026

2026-04-08T07:08:41Z

← poprzednia wersja		Wersja z 09:08, 8 kwi 2026
Linia 5:		Linia 5:
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 13 (2026)\|TOM: 13 (2026)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 13 (2026)\|TOM: 13 (2026)]]
			[[Plik:Rys. 1Brynica.jpg\|mały\|524x524px\|Rys. 1. Użytkowanie terenu w zlewni Brynicy: 1 – granica zlewni, 2 – cieki, 3 – zbiorniki wodne, 4 – tereny zurbanizowane i uprzemysłowione, 5 – lasy i zadrzewienia, 6 – obszary zagospodarowane rolniczo.]]
	Rzeka [[Brynica]] jest największym prawobrzeżnym dopływem [[Czarna Przemsza\|Czarnej Przemszy]], do której uchodzi w 27,4 km biegu. Całkowita długość Brynicy wynosi 54,9 km, a jej zlewnia osiąga powierzchnię 496,9 km<sup>2</sup>. Swój początek bierze ze źródeł zlokalizowanych na wysokości 340 m n.p.m. u podstawy wzniesień zbudowanych ze skał wieku triasowego<ref>Podział hydrograficzny Polski. IMiGW, Warszawa 1983.</ref> w rejonie wsi Mysłów w gminie [[Koziegłowy]] ([[powiat myszkowski]]). W swoim środkowym i dolnym biegu przepływa przez kilka większych miast, przy czym zazwyczaj ma charakter rzeki granicznej, której doliną wytyczono granice administracyjne pomiędzy [[Piekary Śląskie\|Piekarami Śląskimi]] i [[Bobrowniki\|Bobrownikami]] wraz z [[Wojkowice\|Wojkowicami]], [[Siemianowice Śląskie\|Siemianowicami Śląskimi]] i [[Czeladź\|Czeladzią]] czy najbardziej znane pogranicze [[Katowice\|Katowic]] z [[Sosnowiec\|Sosnowcem]].		Rzeka [[Brynica]] jest największym prawobrzeżnym dopływem [[Czarna Przemsza\|Czarnej Przemszy]], do której uchodzi w 27,4 km biegu. Całkowita długość Brynicy wynosi 54,9 km, a jej zlewnia osiąga powierzchnię 496,9 km<sup>2</sup>. Swój początek bierze ze źródeł zlokalizowanych na wysokości 340 m n.p.m. u podstawy wzniesień zbudowanych ze skał wieku triasowego<ref>Podział hydrograficzny Polski. IMiGW, Warszawa 1983.</ref> w rejonie wsi Mysłów w gminie [[Koziegłowy]] ([[powiat myszkowski]]). W swoim środkowym i dolnym biegu przepływa przez kilka większych miast, przy czym zazwyczaj ma charakter rzeki granicznej, której doliną wytyczono granice administracyjne pomiędzy [[Piekary Śląskie\|Piekarami Śląskimi]] i [[Bobrowniki\|Bobrownikami]] wraz z [[Wojkowice\|Wojkowicami]], [[Siemianowice Śląskie\|Siemianowicami Śląskimi]] i [[Czeladź\|Czeladzią]] czy najbardziej znane pogranicze [[Katowice\|Katowic]] z [[Sosnowiec\|Sosnowcem]].

Praktykant o 06:58, 8 kwi 2026

2026-04-08T06:58:08Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:58, 8 kwi 2026
Linia 250:		Linia 250:

	Wody w zlewni Brynicy posiadają także znaczenie przyrodnicze oraz krajobrazowe<ref>P. Cempulik, J. Góra, K. Holeksa: Przyrodnicze ścieżki dydaktyczne po przemysłowej części województwa śląskiego. Dolina Brynicy w Czeladzi, Czeladź 2006.</ref>. W celu ochrony cenniejszych obszarów w 1997 roku na mocy Uchwały Nr 280/97 Rady Miejskiej w Siemianowicach Śląskich utworzony został obszar chronionego krajobrazu „Przełajka”<ref>https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewobszarchronionegokrajobrazu.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.OCHK.331</ref>. Pierwotnie obszar ten obejmował wyłącznie teren zlokalizowany w gminie Siemianowice Śląskie. W 2025 roku ochronę poszerzono o część doliny w gminach [[Będzin]], Czeladź i Wojkowice, która aktualnie wynosi 79,70 ha. Są to tereny o przeważającym krajobrazie rolniczym z mozaikowatym układem siedlisk łąkowych, polnych, zaroślowych, wodnych i wodno-błotnych, wśród których dominują siedliska łąkowe (reprezentowane głównie przez zbiorowiska łąk świeżych – obecnie w większości nieużytkowanych, występowanie łąk wilgotnych ogranicza się do niewielkich płatów na krawędzi doliny)<ref>https://przyroda.slaskie.pl/pl/ochrona-przyrody/obszary-chronionego-krajobrazu/przelajka.html</ref>. W granicach omawianego obszaru zachowały się pozostałości dawnych starorzeczy Brynicy, porośniętych przez zbiorowiska szuwarowe, a w południowej jego części znajduje się wykorzystywany wędkarsko sztuczny zbiornik wodny Przetok. Całość kompleksu podlegającego ochronie stanowi ostoję flory oraz fauny i jest częścią lokalnego korytarza ekologicznego, obejmującego rzekę Brynicę i przylegające do niej tereny rolne i zadrzewione (obszar pełni również funkcje turystyczno-rekreacyjne – przebiega przez niego szlak turystyczny „Szlak Husarii Polskiej)”<ref>https://przyroda.slaskie.pl/pl/ochrona-przyrody/obszary-chronionego-krajobrazu/przelajka.html</ref>. Innym przykładem znaczenia przyrodniczego i krajobrazowego Brynicy jest użytek ekologiczny „Brynicka terasa”<ref>https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewuzytekekologiczny.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.UE.2401031.63</ref>, z występującymi tam licznymi gatunkami interesujących roślin i zwierząt<ref>A. Balon: Jest takie miejsce w Siemianowicach, w: „Przyroda Górnego Śląska” 2000, nr 19/2000, s. 9.</ref>.		Wody w zlewni Brynicy posiadają także znaczenie przyrodnicze oraz krajobrazowe<ref>P. Cempulik, J. Góra, K. Holeksa: Przyrodnicze ścieżki dydaktyczne po przemysłowej części województwa śląskiego. Dolina Brynicy w Czeladzi, Czeladź 2006.</ref>. W celu ochrony cenniejszych obszarów w 1997 roku na mocy Uchwały Nr 280/97 Rady Miejskiej w Siemianowicach Śląskich utworzony został obszar chronionego krajobrazu „Przełajka”<ref>https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewobszarchronionegokrajobrazu.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.OCHK.331</ref>. Pierwotnie obszar ten obejmował wyłącznie teren zlokalizowany w gminie Siemianowice Śląskie. W 2025 roku ochronę poszerzono o część doliny w gminach [[Będzin]], Czeladź i Wojkowice, która aktualnie wynosi 79,70 ha. Są to tereny o przeważającym krajobrazie rolniczym z mozaikowatym układem siedlisk łąkowych, polnych, zaroślowych, wodnych i wodno-błotnych, wśród których dominują siedliska łąkowe (reprezentowane głównie przez zbiorowiska łąk świeżych – obecnie w większości nieużytkowanych, występowanie łąk wilgotnych ogranicza się do niewielkich płatów na krawędzi doliny)<ref>https://przyroda.slaskie.pl/pl/ochrona-przyrody/obszary-chronionego-krajobrazu/przelajka.html</ref>. W granicach omawianego obszaru zachowały się pozostałości dawnych starorzeczy Brynicy, porośniętych przez zbiorowiska szuwarowe, a w południowej jego części znajduje się wykorzystywany wędkarsko sztuczny zbiornik wodny Przetok. Całość kompleksu podlegającego ochronie stanowi ostoję flory oraz fauny i jest częścią lokalnego korytarza ekologicznego, obejmującego rzekę Brynicę i przylegające do niej tereny rolne i zadrzewione (obszar pełni również funkcje turystyczno-rekreacyjne – przebiega przez niego szlak turystyczny „Szlak Husarii Polskiej)”<ref>https://przyroda.slaskie.pl/pl/ochrona-przyrody/obszary-chronionego-krajobrazu/przelajka.html</ref>. Innym przykładem znaczenia przyrodniczego i krajobrazowego Brynicy jest użytek ekologiczny „Brynicka terasa”<ref>https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewuzytekekologiczny.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.UE.2401031.63</ref>, z występującymi tam licznymi gatunkami interesujących roślin i zwierząt<ref>A. Balon: Jest takie miejsce w Siemianowicach, w: „Przyroda Górnego Śląska” 2000, nr 19/2000, s. 9.</ref>.

			== Bibliografia ==

			# Atlas hydrogeologiczny Polski, 1:500000. Paczyński B. (red.). Część 2. Zasoby, jakość i ochrona zwykłych wód podziemnych, Warszawa 1995.
			# Balon A.: Jest takie miejsce w Siemianowicach, w: „Przyroda Górnego Śląska” 2000, nr 19/2000, s. 8-9.
			# Burchard J., Hereźniak-Ciotowa U., Kaca W.: Metody badań i ocena jakości wód powierzchniowych i podziemnych, Łódź 1990.
			# Cempulik P., Góra J., Holeksa K.: Przyrodnicze ścieżki dydaktyczne po przemysłowej części województwa śląskiego. Dolina Brynicy w Czeladzi, Czeladź 2006.
			# Czaja S.: Wpływ górnictwa i uprzemysłowienia na reżim odpływu rzek w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym na przykładzie zlewni Brynicy do profilu w Sosnowcu, w: I. Dynowska: Antropogeniczne uwarunkowania zmian odpływu i reżimu rzek w różnych regionach Polski. Dokumentacja geograficzna, z. 4, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1988, s. 65-77.
			# Czaja S.: Zmiany stosunków wodnych w zlewni Brynicy w wyniku gospodarczej działalności człowieka. Geographia. Studia et Dissertationes. T. 11, Katowice 1988, s. 60-94.
			# Jaguś A.: Rola gospodarczej działalności człowieka w transformacji powierzchniowej sieci hydrograficznej zlewni Brynicy (wycieczka terenowa). Z badań nad wpływem antropopresji na kształtowanie warunków hydrologicznych. Materiały konferencyjne, Sosnowiec 1996, s. 77-85.
			# Jaguś A., Rzętała M.: Influence of agricultural anthropopression on water quality of the dam reservoirs. Ecological Chemistry and Engineering S. 2011, Vol. 18, no. 3., s. 359-367.
			# Jastrząb M.., Mrozowski M.: Brynica jaka jest jaka będzie. Biblioteka „Echa Czeladzi” z. 3, Czeladź 1997.
			# Kowalczyk A.: Formowanie się zasobów wód podziemnych w utworach węglanowych triasu śląsko-krakowskiego w warunkach antropopresji, Katowice 2003.
			# Machowski R., Rzętała M., Serwecińska D.: Wody powierzchniowe i podziemne województwa śląskiego, w: Przyroda Górnego Śląska, Katowice 2003, s. 6-7.
			# Podział hydrograficzny Polski. IMiGW, Warszawa 1983.
			# Rzętała M.: Rola zbiornika Kozłowa Góra w krajobrazie środkowej części doliny Brynicy, w: Woda w przestrzeni przyrodniczej i kulturowej, Sosnowiec 2003, s. 220-227.
			# Rzętała M.A.: Procesy brzegowe i osady denne wybranych zbiorników wodnych w warunkach zróżnicowanej antropopresji (na przykładzie Wyżyny Śląskiej i jej obrzeży), Katowice 2003.

			== Przypisy ==
			<nowiki><references/></nowiki>

			== Źródła on-line ==
			https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewobszarchronionegokrajobrazu.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.OCHK.331

			https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewuzytekekologiczny.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.UE.2401031.63

			https://danepubliczne.imgw.pl/data/dane_pomiarowo_obserwacyjne/dane_hydrologiczne/miesieczne/

			[[Wody podziemne\|Różkowski J.: Wody podziemne, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2014, t. 1.]]

			[[Zbiornik Kozłowa Góra\|Machowski R., Rzętała M.: Zbiornik Kozłowa Góra, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2020, t. 7.]]

			[[Zbiornik Nakło-Chechło\|Machowski R., Rzętała M., Solarski M.: Zbiornik Nakło-Chechło, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2021, t. 8.]]

			[[Zbiorniki Rogoźnik\|Machowski R., Rzętała M.: Zbiorniki Rogoźnik, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2023, t. 10.]]

			[[Zbiorniki Żabie Doły\|Machowski R., Rzętała M.: Zbiorniki Żabie Doły, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2023, t. 10.]]

			[[Zlewnia Przemszy\|Rzętała M.: Zlewnia Przemszy, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2016, t. 3.]]

			https://katowice.pzw.pl/szczegoly-artykulu/nowa-strefa-ochronna-na-rzece-brynica_wRXbY9hVHUoXZPoTtul9

			https://przyroda.slaskie.pl/pl/ochrona-przyrody/obszary-chronionego-krajobrazu/przelajka.html

			https://wody.gios.gov.pl/pjwp/publication/367

			https://www.gpw.katowice.pl/nasze-uslugi/zaopatrzenie-w-wode/system-zaopatrzenia-w-wode/stacje-uzdatniania-wody/stacja-uzdatniania-wody-bibiela

			https://www.pgi.gov.pl/dokumenty-pig-pib-all/psh/zadania-psh/jcwpd/jcwpd-100-119/4545-karta-informacyjna-jcwpd-nr-111/file.html

			== Zobacz też ==
			[[Dorzecze Wisły]]

			[[Wody podziemne]]

			[[Wody powierzchniowe]]

			[[Zbiornik Kozłowa Góra]]

			[[Zbiornik Nakło-Chechło]]

			[[Zbiorniki Rogoźnik]]

			[[Zlewnia Przemszy]]

			[[Zlewnia Rawy]]

			[[Źródła województwa śląskiego]]

Praktykant: /* Wody podziemne */

2026-04-08T06:52:28Z

Wody podziemne

← poprzednia wersja		Wersja z 08:52, 8 kwi 2026
Linia 228:		Linia 228:

	== Wody podziemne ==		== Wody podziemne ==
	Zlewnia Brynicy pod względem hydrogeologicznym znajduje się w zasięgu regionu śląsko-krakowskiego (XII)[i]. Wody podziemne tworzą tu trzy piętra wodonośne. Poczynając od powierzchni terenu są to piętra: czwartorzędowe, triasowe i karbońskie.		Zlewnia Brynicy pod względem hydrogeologicznym znajduje się w zasięgu regionu śląsko-krakowskiego (XII)<ref>Atlas hydrogeologiczny Polski, 1:500000. Paczyński B. (red.). Część 2. Zasoby, jakość i ochrona zwykłych wód podziemnych, Warszawa 1995.</ref>. Wody podziemne tworzą tu trzy piętra wodonośne. Poczynając od powierzchni terenu są to piętra: czwartorzędowe, triasowe i karbońskie.

	Pierwszy poziom wodonośny o porowym charakterze tworzą wody znajdujące się w piaszczystych utworach czwartorzędowych. Głębokość zalegania zawodnionej warstwy zmienia się w zakresie od 2,7 do 12 m, a jej miąższość przekracza 30 m. Największy zasięg obejmuje tereny dolin rzecznych, w tym dolinę Brynicy. Poziom zwierciadła wód podziemnych ma generalnie swobodny charakter, choć miejscami jest lekko napięty. Pod względem chemicznym są to wody odbiegające od naturalnych typu chlorkowo-siarczanowo-wapniowo-sodowe~~[ii]~~.		Pierwszy poziom wodonośny o porowym charakterze tworzą wody znajdujące się w piaszczystych utworach czwartorzędowych. Głębokość zalegania zawodnionej warstwy zmienia się w zakresie od 2,7 do 12 m, a jej miąższość przekracza 30 m. Największy zasięg obejmuje tereny dolin rzecznych, w tym dolinę Brynicy. Poziom zwierciadła wód podziemnych ma generalnie swobodny charakter, choć miejscami jest lekko napięty. Pod względem chemicznym są to wody odbiegające od naturalnych typu chlorkowo-siarczanowo-wapniowo-sodowe<ref>https://www.pgi.gov.pl/dokumenty-pig-pib-all/psh/zadania-psh/jcwpd/jcwpd-100-119/4545-karta-informacyjna-jcwpd-nr-111/file.html</ref>.

	Poniżej zidentyfikowano triasowe piętro wodonośne w obrębie, którego wydzielono dwa poziomy. W skałach pochodzących z triasu środkowego, wykształconych w postaci wapieni i dolomitów uformował się szczelinowy poziom wodonośny. Ma on głównie charakter swobodny, a tylko lokalnie jest napięty. Głębokość występowania warstw wodonośnych poziomu zmienia się od 10 do 90 m, a jej miąższość wynosi od 10 do 200 m. Kolejny poziom wodonośny obejmuje skały triasu dolnego wykształcone jako piaski, żwiry i piaskowce. Z uwagi na to są to wody porowo-szczelinowe o napiętym zwierciadle a tylko lokalnie poziom ma swobodny charakter. Głębokość występowania warstw wodonośnych poziomu zawiera się w przedziale 15,5-131 m, a miąższość wynosi 1-27,5 m. Uwzględniając klasyfikację hydrochemiczną wydzielono tu naturalne wody typu wodorowęglanowo-wapniowo-magnezowego oraz wodorowęglanowo-siarczanowo-wapniowo-magnezowego.		Poniżej zidentyfikowano triasowe piętro wodonośne w obrębie, którego wydzielono dwa poziomy. W skałach pochodzących z triasu środkowego, wykształconych w postaci wapieni i dolomitów uformował się szczelinowy poziom wodonośny. Ma on głównie charakter swobodny, a tylko lokalnie jest napięty. Głębokość występowania warstw wodonośnych poziomu zmienia się od 10 do 90 m, a jej miąższość wynosi od 10 do 200 m. Kolejny poziom wodonośny obejmuje skały triasu dolnego wykształcone jako piaski, żwiry i piaskowce. Z uwagi na to są to wody porowo-szczelinowe o napiętym zwierciadle a tylko lokalnie poziom ma swobodny charakter. Głębokość występowania warstw wodonośnych poziomu zawiera się w przedziale 15,5-131 m, a miąższość wynosi 1-27,5 m. Uwzględniając klasyfikację hydrochemiczną wydzielono tu naturalne wody typu wodorowęglanowo-wapniowo-magnezowego oraz wodorowęglanowo-siarczanowo-wapniowo-magnezowego.

	Najstarsze piętro wodonośne wydzielono w piaskowcach karbonu górnego, które tworzą szczelinowo-porowy wodonosiec. Głębokość występowania warstw wodonośnych poziomu wynosi od 100 do 150 m a jej miąższość zmienia się w zakresie 5-66 m. Zalegają tu naturalne wody typu wodorowęglanowo-siarczanowo-wapniowo-magnezowego~~[iii]~~.		Najstarsze piętro wodonośne wydzielono w piaskowcach karbonu górnego, które tworzą szczelinowo-porowy wodonosiec. Głębokość występowania warstw wodonośnych poziomu wynosi od 100 do 150 m a jej miąższość zmienia się w zakresie 5-66 m. Zalegają tu naturalne wody typu wodorowęglanowo-siarczanowo-wapniowo-magnezowego<ref>https://www.pgi.gov.pl/dokumenty-pig-pib-all/psh/zadania-psh/jcwpd/jcwpd-100-119/4545-karta-informacyjna-jcwpd-nr-111/file.html</ref>.

	Wody podziemne w zlewni Brynicy zasadniczo zasilane są poprzez infiltrację wód opadowych i roztopowych. Odbywa się to w miejscach wychodni skał budujących poszczególne formacje wodonośne lub poprzez przepuszczalne warstwy nadkładu. Miejscami kontakt hydrauliczny ułatwiają uskoki obecne w górotworze. W sensie hydrogeologicznym obszar zlewni Brynicy można podzielić na kilka odmiennych części. Drenaż wód podziemnych w północnej części zlewni ma naturalny charakter i odbywa się zasadniczo za pośrednictwem sieci rzecznej. Funkcjonują tu także duże ujęcia czerpiące wodę z leżących na znacznej głębokości utworów węglanowych wapienia muszlowego, które zasilane są na wychodniach poza terenem zlewni. Środkowa i południowa część zlewni znajdują się pod silnym wpływem antropopresji górniczej w postaci drenażu górotworu. Zwłaszcza w rejonie Bytomia jest on drenowany przez kopalnie, dawniej cynku i ołowiu, a obecnie węgla kamiennego, którego eksploatacja wymaga odwadniania triasowego nadkładu. Z tego względu reżim hydrogeologiczny jest tam zaburzony, a zwierciadło wody obniżone w stosunku do naturalnego nawet o kilkadziesiąt metrów~~[iv]~~.		Wody podziemne w zlewni Brynicy zasadniczo zasilane są poprzez infiltrację wód opadowych i roztopowych. Odbywa się to w miejscach wychodni skał budujących poszczególne formacje wodonośne lub poprzez przepuszczalne warstwy nadkładu. Miejscami kontakt hydrauliczny ułatwiają uskoki obecne w górotworze. W sensie hydrogeologicznym obszar zlewni Brynicy można podzielić na kilka odmiennych części. Drenaż wód podziemnych w północnej części zlewni ma naturalny charakter i odbywa się zasadniczo za pośrednictwem sieci rzecznej. Funkcjonują tu także duże ujęcia czerpiące wodę z leżących na znacznej głębokości utworów węglanowych wapienia muszlowego, które zasilane są na wychodniach poza terenem zlewni. Środkowa i południowa część zlewni znajdują się pod silnym wpływem antropopresji górniczej w postaci drenażu górotworu. Zwłaszcza w rejonie Bytomia jest on drenowany przez kopalnie, dawniej cynku i ołowiu, a obecnie węgla kamiennego, którego eksploatacja wymaga odwadniania triasowego nadkładu. Z tego względu reżim hydrogeologiczny jest tam zaburzony, a zwierciadło wody obniżone w stosunku do naturalnego nawet o kilkadziesiąt metrów<ref>https://www.pgi.gov.pl/dokumenty-pig-pib-all/psh/zadania-psh/jcwpd/jcwpd-100-119/4545-karta-informacyjna-jcwpd-nr-111/file.html</ref>.

	Pomimo przykładów negatywnego oddziaływania człowieka na wody podziemne, w zlewni Brynicy znajdują się częściowo Główne Zbiorniki Wód Podziemnych (GZWP): nr 454 – Olkusz-Zawiercie, nr 327 – Lubliniec-Myszków, nr 329 – Bytom oraz nr 330 – Gliwice[v].		Pomimo przykładów negatywnego oddziaływania człowieka na wody podziemne, w zlewni Brynicy znajdują się częściowo Główne Zbiorniki Wód Podziemnych (GZWP): nr 454 – Olkusz-[[Zawiercie]], nr 327 – [[Lubliniec]]-[[Myszków]], nr 329 – Bytom oraz nr 330 – [[Gliwice]]<ref>[[Wody podziemne\|J. Różkowski: Wody podziemne, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2014, t. 1]].</ref>.
	~~----[i] Atlas hydrogeologiczny Polski~~, 1:~~500000~~. ~~Paczyński B. (red.). Część 2~~. ~~Zasoby, jakość i ochrona zwykłych wód podziemnych, Warszawa 1995~~.

	~~[ii]~~ <~~nowiki~~>~~https~~:~~//www~~.~~pgi~~.~~gov~~.pl/~~dokumenty~~-~~pig~~-~~pib-all~~/~~psh/zadania-psh/jcwpd/jcwpd~~-~~100-119/4545-karta-informacyjna-jcwpd-nr-111/file~~.~~html~~</~~nowiki~~>		== Użytkowanie wód ==
			Znaczenie wód w zlewni Brynicy na przestrzeni wieków ulegało istotnym zmianom. Samo słowo „brynica” oznacza rzekę rwącą, kapryśną, trudną do okiełznania. W taki sposób była też postrzegana przez pierwszych mieszkańców tych terenów. Obszar przez, który przepływa Brynica był pod wpływem różnych plemion i ludów stanowiąc strefę pogranicza. Począwszy od połowy XV wieku aż do 1921 roku tereny te stanowiły niejednokrotnie fragment zachodniej granicy Polski<ref>M. Jastrząb, M. Mrozowski: Brynica jaka jest jaka będzie. Biblioteka „Echa Czeladzi” z. 3, Czeladź 1997, s. 5.</ref>. Doliny rzeczne oraz obszary podmokłe, od zawsze posiadały znaczenie militarno-obronne stanowiąc trudne do pokonania przeszkody terenowe. Chyba najbardziej jaskrawym przejawem znaczenia polityczno-administracyjnego doliny Brynicy było wybudowanie zbiornika Kozłowa Góra<ref>[[Zbiornik Kozłowa Góra\|R. Machowski, M. Rzętała: Zbiornik Kozłowa Góra, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2020, t. 7]].</ref> wraz z wieloma obiektami fortyfikacyjnymi (fot. 8), w ramach linii umocnień [[Obszar Warowny "Śląsk"\|Obszaru Warownego „Śląsk”]]<ref>M. Rzętała: Rola zbiornika Kozłowa Góra w krajobrazie środkowej części doliny Brynicy, w: Woda w przestrzeni przyrodniczej i kulturowej, Sosnowiec 2003, s. 220-227.</ref>.

	~~[iii]~~ <~~nowiki~~>~~https~~:~~//www~~.~~pgi~~.~~gov~~.~~pl/dokumenty-pig-pib-all/psh/zadania-psh/jcwpd/jcwpd-100-119/4545-karta-informacyjna-jcwpd-nr-111/file~~.~~html~~</~~nowiki~~>		W przeszłości w dolinie Brynicy oraz jej większych dopływów licznie budowano młyny i tartaki. Do napędzania maszyn wykorzystywano koła wodne poruszane siłą spadku płynącej wody, które powszechne były na tych terenach jeszcze w XIX wieku<ref>M. Jastrząb, M. Mrozowski: Brynica jaka jest jaka będzie. Biblioteka „Echa Czeladzi” z. 3, Czeladź 1997, s. 44.</ref>. Intensywny rozwój przemysłu oraz górnictwa w późniejszym czasie przyczyniły się do szeregu zmian ilościowo-jakościowych w stosunkach wodnych tych terenów. Wymusiło to konieczność zaprzestania takiego wykorzystania wód w zlewni Brynicy.

	[iv] <~~nowiki~~>https://www.~~pgi~~.~~gov~~.pl/~~dokumenty~~-~~pig~~-~~pib~~-~~all~~/~~psh/zadania~~-~~psh/jcwpd/jcwpd~~-~~100~~-~~119~~/~~4545~~-~~karta~~-~~informacyjna~~-~~jcwpd~~-nr-~~111~~/~~file~~.~~html~~</~~nowiki~~>		Rzeki, zbiorniki wodne, źródła oraz zasoby podziemne w zlewni Brynicy stanowiły oraz nadal stanowią ważne źródło zaopatrzenia w wodę przemysłu, rolnictwa oraz ludności. Wody podziemne powszechnie pozyskiwane są zwłaszcza na terenie górnej części zlewni poprzez indywidualne, gospodarskie ujęcia studzienne<ref>Kowalczyk A.: Formowanie się zasobów wód podziemnych w utworach węglanowych triasu śląsko-krakowskiego w warunkach antropopresji, Katowice 2003, s. 62.</ref>. W 1954 roku wybudowana została stacja wodociągowa Bibiela, która funkcjonuje w ramach Górnośląskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów w Katowicach. Stacja bazuje na wodach czerpanych z utworów triasowych w obrębie głównego zbiornika wód podziemnych „Lubliniec-Myszków”. Woda ze stacji Bibiela rozprowadzana jest systemem rurociągów m.in. do: [[Kalety\|Kalet]], Miasteczka Śląskiego, Świerklańca, Bytomia, Piekar Śląskich, Chorzowa i Świętochłowic<ref>https://www.gpw.katowice.pl/nasze-uslugi/zaopatrzenie-w-wode/system-zaopatrzenia-w-wode/stacje-uzdatniania-wody/stacja-uzdatniania-wody-bibiela</ref>. Znane są również przykłady wykorzystania wód źródlanych do zaopatrywania ludności. Na południowym zboczu doliny Jaworznika, w sąsiedztwie zbiornika Rogoźnik II, funkcjonuje źródło, którego wody ze względu na korzystne właściwości fizykochemiczne czerpane są w celach konsumpcyjnych głównie przez lokalną społeczność<ref>A. Jaguś: Rola gospodarczej działalności człowieka w transformacji powierzchniowej sieci hydrograficznej zlewni Brynicy (wycieczka terenowa). Z badań nad wpływem antropopresji na kształtowanie warunków hydrologicznych. Materiały konferencyjne, Sosnowiec 1996, s. 81.</ref>.

	[v] J. ~~Różkowski~~: ~~Wody podziemne~~, w: ~~„Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2014, t~~. 1.<~~nowiki~~>https://~~ibrbs~~.pl/~~index~~.~~php~~/~~Wody_podziemne~~</~~nowiki~~>		Wody w zlewni Brynicy odgrywają również istotne znaczenie rekreacyjne. Jako przykłady takiego wykorzystania najczęściej podaje się funkcjonujące na tych terenach antropogeniczne zbiorniki wodne, począwszy od tych największych, jak Kozłowa Góra, Nakło-Chechło, Rogoźnik (fot. 9), zbiorniki w dolinie Potoku Leśnego w Katowicach (fot. 10), po te znacznie mniejsze rozmieszczone właściwie na całej powierzchni zlewni (fot. 11, fot. 12). Do tego typu przejawów wykorzystania samej Brynicy zaliczyć należy przede wszystkim rekreacyjny połów ryb, który możliwy jest na górnym odcinku rzeki. Dogodne warunki do amatorskiego wędkarstwa panują w strefie ujściowej do zbiornika Kozłowa Góra, gdzie licznie gromadzą się ryby. Dlatego też w celu ich ochrony ustalono tu strefę ochronną, która całkowicie wyłącza z amatorskiego połowu ryb ten odcinek rzeki<ref>https://katowice.pzw.pl/szczegoly-artykulu/nowa-strefa-ochronna-na-rzece-brynica_wRXbY9hVHUoXZPoTtul9</ref>. Poza tym wędkarzy często spotkać można w strefie ujścia Jaworznika do Brynicy. Na tym odcinku, w związku z wspomnianymi osiadaniami górniczymi, nurt rzeki wyraźnie zwalnia, woda staje się głębsza a ryby znajdują tu dogodne warunki dla życia.

			Wody w zlewni Brynicy posiadają także znaczenie przyrodnicze oraz krajobrazowe<ref>P. Cempulik, J. Góra, K. Holeksa: Przyrodnicze ścieżki dydaktyczne po przemysłowej części województwa śląskiego. Dolina Brynicy w Czeladzi, Czeladź 2006.</ref>. W celu ochrony cenniejszych obszarów w 1997 roku na mocy Uchwały Nr 280/97 Rady Miejskiej w Siemianowicach Śląskich utworzony został obszar chronionego krajobrazu „Przełajka”<ref>https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewobszarchronionegokrajobrazu.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.OCHK.331</ref>. Pierwotnie obszar ten obejmował wyłącznie teren zlokalizowany w gminie Siemianowice Śląskie. W 2025 roku ochronę poszerzono o część doliny w gminach [[Będzin]], Czeladź i Wojkowice, która aktualnie wynosi 79,70 ha. Są to tereny o przeważającym krajobrazie rolniczym z mozaikowatym układem siedlisk łąkowych, polnych, zaroślowych, wodnych i wodno-błotnych, wśród których dominują siedliska łąkowe (reprezentowane głównie przez zbiorowiska łąk świeżych – obecnie w większości nieużytkowanych, występowanie łąk wilgotnych ogranicza się do niewielkich płatów na krawędzi doliny)<ref>https://przyroda.slaskie.pl/pl/ochrona-przyrody/obszary-chronionego-krajobrazu/przelajka.html</ref>. W granicach omawianego obszaru zachowały się pozostałości dawnych starorzeczy Brynicy, porośniętych przez zbiorowiska szuwarowe, a w południowej jego części znajduje się wykorzystywany wędkarsko sztuczny zbiornik wodny Przetok. Całość kompleksu podlegającego ochronie stanowi ostoję flory oraz fauny i jest częścią lokalnego korytarza ekologicznego, obejmującego rzekę Brynicę i przylegające do niej tereny rolne i zadrzewione (obszar pełni również funkcje turystyczno-rekreacyjne – przebiega przez niego szlak turystyczny „Szlak Husarii Polskiej)”<ref>https://przyroda.slaskie.pl/pl/ochrona-przyrody/obszary-chronionego-krajobrazu/przelajka.html</ref>. Innym przykładem znaczenia przyrodniczego i krajobrazowego Brynicy jest użytek ekologiczny „Brynicka terasa”<ref>https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewuzytekekologiczny.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.UE.2401031.63</ref>, z występującymi tam licznymi gatunkami interesujących roślin i zwierząt<ref>A. Balon: Jest takie miejsce w Siemianowicach, w: „Przyroda Górnego Śląska” 2000, nr 19/2000, s. 9.</ref>.

Praktykant o 06:38, 8 kwi 2026

2026-04-08T06:38:52Z

Podgląd zmian

Praktykant o 06:24, 8 kwi 2026

2026-04-08T06:24:56Z

Podgląd zmian