Ziemia Częstochowska (region) - Historia wersji

Praktykant: /* Odrębność gospodarcza ziemi częstochowskiej */

2020-03-22T16:53:59Z

Odrębność gospodarcza ziemi częstochowskiej

← poprzednia wersja		Wersja z 18:53, 22 mar 2020
Linia 32:		Linia 32:
	Utworzenie powiatu częstochowskiego po I wojnie światowej, było w prostej linii skutkiem pozycji gospodarczej jaką miasto osiągnęło przed 1914 rokiem. Przemysł włókienniczy, wydobycie i przetwórstwo rudy żelaza w [[Huta Częstochowa\|Hucie Hantke’go]] spowodowały rozwój „ziemi częstochowskiej”, głównie w odległych od kilku do kilkunastu kilometrów okolicach Częstochowy. Objął swym zasięgiem osady fabryczne i wsie takie jak: [[Aniołów]], [[Blachownia]], [[Dźbów]], [[Łojki]], [[Ostatni Grosz]], [[Raków]], [[Rędziny]], [[Rudniki]], [[Stradom]], [[Wyczerpy]], [[Zawodzie]], czy [[Konopiska]].		Utworzenie powiatu częstochowskiego po I wojnie światowej, było w prostej linii skutkiem pozycji gospodarczej jaką miasto osiągnęło przed 1914 rokiem. Przemysł włókienniczy, wydobycie i przetwórstwo rudy żelaza w [[Huta Częstochowa\|Hucie Hantke’go]] spowodowały rozwój „ziemi częstochowskiej”, głównie w odległych od kilku do kilkunastu kilometrów okolicach Częstochowy. Objął swym zasięgiem osady fabryczne i wsie takie jak: [[Aniołów]], [[Blachownia]], [[Dźbów]], [[Łojki]], [[Ostatni Grosz]], [[Raków]], [[Rędziny]], [[Rudniki]], [[Stradom]], [[Wyczerpy]], [[Zawodzie]], czy [[Konopiska]].

	Był to okres gdy w przemyśle Królestwa Polskiego dokonywał się przewrót technologiczny i organizacyjny. Powstawały wielkie przedsiębiorstwa. Ich cechą charakterystyczną była różnorodność produkcji i wielobranżowość nie występująca w takim stopniu w innych powiatach [[Gubernia ~~piotrowskaguberni~~ piotrkowskiej]. Za rozwojem wielkich zakładów przemysłowych stał kapitał obcy, pochodzący głównie z Francji i Belgii oraz z Niemiec. Do 1882 roku istniały jedynie zakłady małe i średnie<ref>F. Sobalski, Przemysł częstochowski (1882-1914), Częstochowa 2009, s. 54-62.</ref>. Główną rolę początkowo odgrywały zakłady przemysłu drzewnego (2 zakłady, zatrudniające 190 robotników), na drugim miejscu plasował się przemysł papierniczy (2 zakłady - 141 osób), trzecie zajmował przemysł włókienniczy (1 zakład, 70 robotników) a ponadto istniały przemysł poligraficzny, mineralny i rolno-spożywczy. Natomiast w latach 1882-1913 w Częstochowie i najbliższych okolicach powstało już 15 dużych zakładów przemysłowych zatrudniających ponad 100 robotników i 6 wielkich o zatrudnieniu powyżej 500 pracowników. Te duże zakłady pracy uzyskały zdecydowaną przewagę tak pod względem wartości produkcji jak i wielkości zatrudnienia. Według badań F. Sobalskiego w rejonie Częstochowy w latach 1882-1913, liczba zakładów zwiększyła się z 17 do 94, czyli ponad 5 — krotnie, globalna wartość produkcji wzrosła z około 700 000 do 35 048 000 rubli tj. ponad 50 — krotnie, a liczba robotników zwiększyła się z około 700 do 19 218, tj. ponad 27 razy<ref>Tamże. s. 189.</ref>.		Był to okres gdy w przemyśle Królestwa Polskiego dokonywał się przewrót technologiczny i organizacyjny. Powstawały wielkie przedsiębiorstwa. Ich cechą charakterystyczną była różnorodność produkcji i wielobranżowość nie występująca w takim stopniu w innych powiatach [[Gubernia piotrowska\|guberni piotrkowskiej]]. Za rozwojem wielkich zakładów przemysłowych stał kapitał obcy, pochodzący głównie z Francji i Belgii oraz z Niemiec. Do 1882 roku istniały jedynie zakłady małe i średnie<ref>F. Sobalski, Przemysł częstochowski (1882-1914), Częstochowa 2009, s. 54-62.</ref>. Główną rolę początkowo odgrywały zakłady przemysłu drzewnego (2 zakłady, zatrudniające 190 robotników), na drugim miejscu plasował się przemysł papierniczy (2 zakłady - 141 osób), trzecie zajmował przemysł włókienniczy (1 zakład, 70 robotników) a ponadto istniały przemysł poligraficzny, mineralny i rolno-spożywczy. Natomiast w latach 1882-1913 w Częstochowie i najbliższych okolicach powstało już 15 dużych zakładów przemysłowych zatrudniających ponad 100 robotników i 6 wielkich o zatrudnieniu powyżej 500 pracowników. Te duże zakłady pracy uzyskały zdecydowaną przewagę tak pod względem wartości produkcji jak i wielkości zatrudnienia. Według badań F. Sobalskiego w rejonie Częstochowy w latach 1882-1913, liczba zakładów zwiększyła się z 17 do 94, czyli ponad 5 — krotnie, globalna wartość produkcji wzrosła z około 700 000 do 35 048 000 rubli tj. ponad 50 — krotnie, a liczba robotników zwiększyła się z około 700 do 19 218, tj. ponad 27 razy<ref>Tamże. s. 189.</ref>.

	Udział 21 przedsiębiorstw w ogólnej wartości produkcji częstochowskiego ośrodka przemysłowego w 1913 roku wynosił już 96,3 %. Natomiast zatrudniały one aż 92,8 % robotników. Stanowiły zaś zaledwie 22,3 % wszystkich zakładów. W ostatniej ćwierci XIX stulecia, większość produkcji częstochowskiego ośrodka przemysłowego była wysyłana na rynek rosyjski. Produkty z Częstochowy można było kupić w sklepach: Moskwy, Petersburga, Odessy, Kijowa, Baku, czy nawet na Syberii. Imperium rosyjskie było odbiorcą większości wyrobów częstochowskiego przemysłu włókienniczego, ale i tzw. „norymberszczyzny” (drobne przedmioty domowego użytku, drobna galanteria, od m. Norymbergi). Eksportowi produkcji przemysłowej do Rosji sprzyjała polityka protekcyjna rządu, wyrażająca się, począwszy od 1877 roku („złote cła”), w systematycznym podnoszeniu barier celnych na towary importowane z zagranicy, tzn. spoza Rosji. Jeżeli w latach 1877-1880 opłaty celne od towarów przywiezionych z zagranicy do Cesarstwa Rosyjskiego wynosiły 16,1 % ich wartości, to w 1891 wzrosły do 33 %. W związku z tym, przedsiębiorstwa działające w granicach Rosji były uprzywilejowane, mogły zyskać wyższe ceny za swe towary i miały zapewniony zbyt.		Udział 21 przedsiębiorstw w ogólnej wartości produkcji częstochowskiego ośrodka przemysłowego w 1913 roku wynosił już 96,3 %. Natomiast zatrudniały one aż 92,8 % robotników. Stanowiły zaś zaledwie 22,3 % wszystkich zakładów. W ostatniej ćwierci XIX stulecia, większość produkcji częstochowskiego ośrodka przemysłowego była wysyłana na rynek rosyjski. Produkty z Częstochowy można było kupić w sklepach: Moskwy, Petersburga, Odessy, Kijowa, Baku, czy nawet na Syberii. Imperium rosyjskie było odbiorcą większości wyrobów częstochowskiego przemysłu włókienniczego, ale i tzw. „norymberszczyzny” (drobne przedmioty domowego użytku, drobna galanteria, od m. Norymbergi). Eksportowi produkcji przemysłowej do Rosji sprzyjała polityka protekcyjna rządu, wyrażająca się, począwszy od 1877 roku („złote cła”), w systematycznym podnoszeniu barier celnych na towary importowane z zagranicy, tzn. spoza Rosji. Jeżeli w latach 1877-1880 opłaty celne od towarów przywiezionych z zagranicy do Cesarstwa Rosyjskiego wynosiły 16,1 % ich wartości, to w 1891 wzrosły do 33 %. W związku z tym, przedsiębiorstwa działające w granicach Rosji były uprzywilejowane, mogły zyskać wyższe ceny za swe towary i miały zapewniony zbyt.

Praktykant o 08:52, 16 sty 2019

2019-01-16T08:52:03Z

← poprzednia wersja		Wersja z 10:52, 16 sty 2019
Linia 3:		Linia 3:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 2 (2015)]]		[[Kategoria:Tom 2 (2015)]]
			(ang. Częstochowa,niem. Częstochowa)

	Autor: [[prof. dr hab. Dariusz Złotkowski]]		Autor: [[prof. dr hab. Dariusz Złotkowski]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm o 08:01, 24 kwi 2018

2018-04-24T08:01:23Z

← poprzednia wersja		Wersja z 10:01, 24 kwi 2018
Linia 10:		Linia 10:
	Popularne określenie regionu geograficzno-historycznego wokół [[Częstochowa\|Częstochowy]], utożsamiane niekiedy z powiatem/województwem częstochowskim.		Popularne określenie regionu geograficzno-historycznego wokół [[Częstochowa\|Częstochowy]], utożsamiane niekiedy z powiatem/województwem częstochowskim.

	Termin „ziemia częstochowska”		==Termin „ziemia częstochowska”==

	Pojęcie ziemia częstochowska jest związane z powstaniem i działalnością Towarzystwa Popierania Kultury Regionalnej w Częstochowie, które zostało założone w 1932 roku. Stało się także tytułem regionalnego czasopisma („[[Ziemia Częstochowska (czasopismo)\|Ziemia Częstochowska]]”) nazwą własną dla publikacji, które ukazuje się po dziś dzień.		Pojęcie ziemia częstochowska jest związane z powstaniem i działalnością Towarzystwa Popierania Kultury Regionalnej w Częstochowie, które zostało założone w 1932 roku. Stało się także tytułem regionalnego czasopisma („[[Ziemia Częstochowska (czasopismo)\|Ziemia Częstochowska]]”) nazwą własną dla publikacji, które ukazuje się po dziś dzień.

Garbaczm o 08:00, 24 kwi 2018

2018-04-24T08:00:55Z

← poprzednia wersja		Wersja z 10:00, 24 kwi 2018
Linia 11:		Linia 11:

	Termin „ziemia częstochowska”		Termin „ziemia częstochowska”

	Pojęcie ziemia częstochowska jest związane z powstaniem i działalnością Towarzystwa Popierania Kultury Regionalnej w Częstochowie, które zostało założone w 1932 roku. Stało się także tytułem regionalnego czasopisma („[[Ziemia Częstochowska (czasopismo)\|Ziemia Częstochowska]]”) nazwą własną dla publikacji, które ukazuje się po dziś dzień.		Pojęcie ziemia częstochowska jest związane z powstaniem i działalnością Towarzystwa Popierania Kultury Regionalnej w Częstochowie, które zostało założone w 1932 roku. Stało się także tytułem regionalnego czasopisma („[[Ziemia Częstochowska (czasopismo)\|Ziemia Częstochowska]]”) nazwą własną dla publikacji, które ukazuje się po dziś dzień.
	Założyciel Towarzystwa, starosta częstochowski [[Kazimierz Kühn]]<ref>AP w Kielcach (APK), Urząd Wojewódzki Kielecki (UWK), sygn. 22 865 Akta osobowe Kazimierz Kuhn, s. 1-142.</ref> pisząc przedmowę do pierwszego tomu artykułów poświęconych zagadnieniom regionalnym stwierdził „Ziemia Częstochowska" jako nazwa, która dała tytuł niniejszej książce, nie ma historycznego uzasadnienia. Ziemi Częstochowskiej wśród dawnych ziem Rzeczypospolitej niema”<ref> K. Kuhn, Przedmowa, „Ziemia Częstochowska” 1934, t. I, s. 7.</ref>. Autor przywołanej przedmowy nie potrafił także określić granic ziemi częstochowskiej „Ziemia Częstochowska obejmuje właściwie tylko obecny powiat administracyjny częstochowski i najbliższe jego okolice, wyraźnie swym charakterem i przejawami odrębności regionalnej ciążące do Częstochowy. Stałych więc granic tu niema<ref>Tamże. s. 7. </ref>.		Założyciel Towarzystwa, starosta częstochowski [[Kazimierz Kühn]]<ref>AP w Kielcach (APK), Urząd Wojewódzki Kielecki (UWK), sygn. 22 865 Akta osobowe Kazimierz Kuhn, s. 1-142.</ref> pisząc przedmowę do pierwszego tomu artykułów poświęconych zagadnieniom regionalnym stwierdził „Ziemia Częstochowska" jako nazwa, która dała tytuł niniejszej książce, nie ma historycznego uzasadnienia. Ziemi Częstochowskiej wśród dawnych ziem Rzeczypospolitej niema”<ref> K. Kuhn, Przedmowa, „Ziemia Częstochowska” 1934, t. I, s. 7.</ref>. Autor przywołanej przedmowy nie potrafił także określić granic ziemi częstochowskiej „Ziemia Częstochowska obejmuje właściwie tylko obecny powiat administracyjny częstochowski i najbliższe jego okolice, wyraźnie swym charakterem i przejawami odrębności regionalnej ciążące do Częstochowy. Stałych więc granic tu niema<ref>Tamże. s. 7. </ref>.

Garbaczm o 10:44, 15 maj 2017

2017-05-15T10:44:15Z

Podgląd zmian

Garbaczm: UWAGA! Usunięcie treści (strona pozostała pusta)!

2016-02-29T11:29:55Z

UWAGA! Usunięcie treści (strona pozostała pusta)!

Podgląd zmian

Garbaczm: /* Bibliografia */

2016-02-25T08:24:39Z

Bibliografia

← poprzednia wersja		Wersja z 10:24, 25 lut 2016
Linia 50:		Linia 50:
	==Bibliografia==		==Bibliografia==

	#		# „Ziemia Częstochowska” 1934, t. I.
			# Słownik biograficzny ziemi częstochowskiej, t. I pod redakcją A. J. Zakrzewskiego, Częstochowa 1998.
			# Sobalski F., Przemysł częstochowski (1882-1914), Częstochowa 2009.
			# Złotkowski D., „Wiedząc dobrze to z wyroków Boga Najwyższego, iż kto się rodzi, umierać musi…”. Testamenty z pierwszej połowy XIX wieku w świetle akt notariuszy częstochowskich, Częstochowa 2005-2011.
			# Związek J, Czterdzieści tomów „Ziemi Częstochowskiej” (1934-2014). Bibliografia, Częstochowa 2014.

	==Przypisy==		==Przypisy==

	<references/>		<references/>

Garbaczm o 08:11, 25 lut 2016

2016-02-25T08:11:45Z

← poprzednia wersja		Wersja z 10:11, 25 lut 2016
Linia 43:		Linia 43:
	Te założenia potwierdził także, w swoim gruntownym studium poświęconym przeszłości administracyjno-terytorialnej województwa częstochowskiego, Marceli Antoniewicz. Przyznał on rację tezom Kazimierza Kühna, uznając, że nie ma na tym terenie specyficznych cech ludności w zakresie rasy, obyczajów i kultury. Takie cechy nie wykształciły się, a przyczyn takiego stanu należy szukać we wspomnianym rozwoju gospodarczym i urbanistycznym miasta na przełomie stuleci. W tym czasie ludność miasta wzrosła kilkakrotnie. Była to wszakże ludność napływowa z różnych terenów Polski, przynosząca do Częstochowy swoje nawyki, zwyczaje i kulturę. W wyniku popularyzacji życia publicznego wytworzyła się społeczność miasta bez własnych cech specyficznych, pozostały zaś na trwałe te z innych dzielnic Polski. Nie znaczy to wszakże, iż tradycje miasta i jego cechy specyficzne całkowicie zaginęły w nowych okolicznościach. Pewne odrębności pozostały i ciągle się wytwarzały, tworząc „differentia specifica tych okolic”<ref>M. Antoniewicz, Struktury administracyjne …, s. 5-23.</ref>.		Te założenia potwierdził także, w swoim gruntownym studium poświęconym przeszłości administracyjno-terytorialnej województwa częstochowskiego, Marceli Antoniewicz. Przyznał on rację tezom Kazimierza Kühna, uznając, że nie ma na tym terenie specyficznych cech ludności w zakresie rasy, obyczajów i kultury. Takie cechy nie wykształciły się, a przyczyn takiego stanu należy szukać we wspomnianym rozwoju gospodarczym i urbanistycznym miasta na przełomie stuleci. W tym czasie ludność miasta wzrosła kilkakrotnie. Była to wszakże ludność napływowa z różnych terenów Polski, przynosząca do Częstochowy swoje nawyki, zwyczaje i kulturę. W wyniku popularyzacji życia publicznego wytworzyła się społeczność miasta bez własnych cech specyficznych, pozostały zaś na trwałe te z innych dzielnic Polski. Nie znaczy to wszakże, iż tradycje miasta i jego cechy specyficzne całkowicie zaginęły w nowych okolicznościach. Pewne odrębności pozostały i ciągle się wytwarzały, tworząc „differentia specifica tych okolic”<ref>M. Antoniewicz, Struktury administracyjne …, s. 5-23.</ref>.
	W literaturze naukowej jak i popularnonaukowej pojęcia „ziemia częstochowska" i „region częstochowski” używane są nadal. Pierwsze z pojęć, obecne na łamach artykułów naukowych i opracowań monograficznych, zawdzięcza swą genezę przede wszystkim periodykowi naukowemu „Ziemia Częstochowska". Taka obecność nie jest oczywiście zasługą jedynie samego tytułu, ale także, a może przede wszystkim, wartościowym artykułom publikowanym na jego łamach.		W literaturze naukowej jak i popularnonaukowej pojęcia „ziemia częstochowska" i „region częstochowski” używane są nadal. Pierwsze z pojęć, obecne na łamach artykułów naukowych i opracowań monograficznych, zawdzięcza swą genezę przede wszystkim periodykowi naukowemu „Ziemia Częstochowska". Taka obecność nie jest oczywiście zasługą jedynie samego tytułu, ale także, a może przede wszystkim, wartościowym artykułom publikowanym na jego łamach.

			Równie popularny jest jednak i drugi termin — region (subregion) częstochowski, szczególnie obecnie, po stworzeniu [[Województwo śląskie (III RP)\|województwa śląskiego]]. O skali trudności wyboru i zmienności w stosowaniu pojęć „ziemia częstochowska” i „region częstochowski” świadczą tytuły opracowań naukowych i popularnonaukowych, które napisano na przestrzeni lat 1934-2014. I tak terminu „ziemia częstochowska” użyli w swych opracowaniach tacy autorzy jak: Józef Grygosiński, Henryk Rola, Andrzej J. Zakrzewski. Swe prace do regionu częstochowskiego odnieśli: Włodzimierz Błaszczyk, Juliusz Braun, Stefan Krakowski, Kazimierz Popiołek, Henryk Rechowicz, Aleksander Jaśkiewicz, Bogdan Jastrzębski, Konrad Głębocki, Adam Kasperkiewicz, Juliusz Sętowski. Jeśli badania odniesiono do obszaru większego niż sama Częstochowa posługiwano się jednostkami administracyjnymi, jak powiat czy województwo: Aleksander Jaśkiewicz czy Anna Kuczyńska-Iracka. W badaniach statystycznych częściej używano terminu region częstochowski. Natomiast merytorycznie bardziej zasadnym wydaje się być termin ziemia częstochowska, choć w wybranych, przywołanych subiektywnie, określeniach użyto go zaledwie w 3 przypadkach. Gdyby popatrzeć na przywołane publikacje pod kątem chronologii, to nasuwa się wniosek, że terminu ziemia częstochowska używano głównie w latach: 1934, 1965, 1998. Natomiast pojęciem region częstochowski posługiwano się zdecydowanie częściej na przełomie XX i XXI wieku. Nie miało tu większego znaczenia czy chodziło o prace naukowe czy popularno-naukowe.

			Reasumując jednak należy uznać, że termin ziemia częstochowska w obecnej chwili, mimo braku rodowodu geograficznego i historycznego, posiada tyle cech specyficznych, że wyraziście określa tereny, w różny sposób grawitujące do Częstochowy jako centrum regionu. Dotyczy to wielu istotnych dziedzin życia społecznego, przemysłowego, religijnego, a obecnie także naukowego<ref> J. Związek, Ziemia Częstochowska w aspekcie historycznym. …, s. 11.</ref>.

	==Bibliografia==		==Bibliografia==

Garbaczm o 12:37, 24 lut 2016

2016-02-24T12:37:44Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:37, 24 lut 2016
Linia 34:		Linia 34:
	==Stosunki społeczne==		==Stosunki społeczne==
	Do lat 80. XIX wieku mieszkańcy ziemi częstochowskiej żyli z uprawy ziemi, a miasta i miasteczka takie jak: Kłobuck, Krzepice, Przyrów, czy Kamienica Polska były lokalnymi ośrodkami handlu, czy jak ostatnie z wymienionych, tkactwa. Na przeludnionej wsi, której problemów nie rozwiązał carski akt uwłaszczeniowy z 1864 roku, każdy grosz był nie do pogardzenia. Mieszkańcy pogranicza z Prusami, dorabiali przemytem, czy też dowozem towarów do i z komory celnej w Herbach. Pewne znaczenie miało tu uruchomienie w 1903, początkowo wąskotorowej, kolei Herby-Częstochowa następnie, w 1911 przedłużonej do Kielc. W okolicach Kłobucka i Konopisk chłopi dorabiali zatrudniając się w kopalniach rudy żelaza obszernie tu występującej.		Do lat 80. XIX wieku mieszkańcy ziemi częstochowskiej żyli z uprawy ziemi, a miasta i miasteczka takie jak: Kłobuck, Krzepice, Przyrów, czy Kamienica Polska były lokalnymi ośrodkami handlu, czy jak ostatnie z wymienionych, tkactwa. Na przeludnionej wsi, której problemów nie rozwiązał carski akt uwłaszczeniowy z 1864 roku, każdy grosz był nie do pogardzenia. Mieszkańcy pogranicza z Prusami, dorabiali przemytem, czy też dowozem towarów do i z komory celnej w Herbach. Pewne znaczenie miało tu uruchomienie w 1903, początkowo wąskotorowej, kolei Herby-Częstochowa następnie, w 1911 przedłużonej do Kielc. W okolicach Kłobucka i Konopisk chłopi dorabiali zatrudniając się w kopalniach rudy żelaza obszernie tu występującej.
	Rozwijający się przemysł częstochowski wyraźnie wpływał na położenie robotników i ich rodzin. Zmieniały się: wysokość zarobków, warunki mieszkaniowe, kwestie awansu społecznego, funkcjonowanie służby zdrowia. Zagadnieniom tym wiele uwagi poświecił w swej pracy F. Sobalski . Autor obszernie i wieloaspektowo ukazał pochodzenie, płace, warunki pracy robotników największych zakładów przemysłowych, w tym kobiet i młodocianych. Badał zagadnienia socjalne, zdrowotne i oświatowe. Kapitał nie tylko wyzyskiwał, ale zapewniał w pewnym stopniu pomoc lekarską, prowadził szkoły i ochronki przyfabryczne. Robotnicy miejscowych fabryk byli ubezpieczani w Towarzystwie Ubezpieczeniowym „Rosja” i w Towarzystwie Ubezpieczeniowym „Salamandra”. W marcu 1892 roku ukazało się zarządzenie inspektora fabrycznego okręgu piotrkowskiego w sprawie pomocy lekarskiej dla robotników fabrycznych. Każdy zakład przemysłowy, zatrudniający powyżej 16 robotników powinien mieć stałego lekarza, opłacanego przez zakład. Fabryka zatrudniająca powyżej 50 robotników miała urządzić przy fabryce stałe ambulatorium, w którym powinien przyjmować lekarz co najmniej 2 razy w tygodniu. Fabryka licząca powyżej 100 robotników powinna urządzić szpital fabryczny w stosunku 1 łóżko na 100 robotników. Ponadto ambulatorium miało mieć jedno lub więcej łóżek dla tymczasowego pobytu chorych”.		Rozwijający się przemysł częstochowski wyraźnie wpływał na położenie robotników i ich rodzin. Zmieniały się: wysokość zarobków, warunki mieszkaniowe, kwestie awansu społecznego, funkcjonowanie służby zdrowia. Zagadnieniom tym wiele uwagi poświecił w swej pracy F. Sobalski<ref>F. Sobalski, Przemysł częstochowski …, s. 209-262.</ref>. Autor obszernie i wieloaspektowo ukazał pochodzenie, płace, warunki pracy robotników największych zakładów przemysłowych, w tym kobiet i młodocianych. Badał zagadnienia socjalne, zdrowotne i oświatowe. Kapitał nie tylko wyzyskiwał, ale zapewniał w pewnym stopniu pomoc lekarską, prowadził szkoły i ochronki przyfabryczne. Robotnicy miejscowych fabryk byli ubezpieczani w Towarzystwie Ubezpieczeniowym „Rosja” i w Towarzystwie Ubezpieczeniowym „Salamandra”. W marcu 1892 roku ukazało się zarządzenie inspektora fabrycznego okręgu piotrkowskiego w sprawie pomocy lekarskiej dla robotników fabrycznych. Każdy zakład przemysłowy, zatrudniający powyżej 16 robotników powinien mieć stałego lekarza, opłacanego przez zakład. Fabryka zatrudniająca powyżej 50 robotników miała urządzić przy fabryce stałe ambulatorium, w którym powinien przyjmować lekarz co najmniej 2 razy w tygodniu. Fabryka licząca powyżej 100 robotników powinna urządzić szpital fabryczny w stosunku 1 łóżko na 100 robotników. Ponadto ambulatorium miało mieć jedno lub więcej łóżek dla tymczasowego pobytu chorych”.

	==Ziemia częstochowska w XX-XXI wieku==		==Ziemia częstochowska w XX-XXI wieku==

			Działacze Towarzystwa Popierania Kultury Regionalnej, w drugiej połowie lat 30. gdy próbowali zdefiniować ziemię częstochowską, mieli z tym, spore trudności. Od takich problemów nie są wolni i dzisiejsi historycy, którzy swe badania próbują odnieść właśnie do ziemi częstochowskiej.
			Gdy w 1998 roku historycy z Częstochowskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej przystępowali do opracowania „Słownika Biograficznego Ziemi Częstochowskiej” (pod redakcją prof. Andrzeja J. Zakrzewskiego), ponownie musieli rozważyć zdefiniowanie kluczowego pojęcia – ziemia częstochowska. We wstępie do tego wydawnictwa ks. prof. Jan Związek napisał: „Trudno jednakże precyzyjnie wyznaczyć granice ziemi częstochowskiej czy też regionu częstochowskiego. Na tym terenie bowiem nie występują i nie występowały specjalne odrębności geograficzne zakreślone granicami naturalnymi. Podobnie trudno byłoby szukać specyficznych cech historycznych czy administracyjnych. Płynność granic jest analogiczna jak w innych regionach, ale to nie przekreśla istniejących cech charakterystycznych dla ziemi częstochowskiej”<ref>J. Związek ks., Ziemia Częstochowska w aspekcie historycznym, …, s. 7.</ref>. Autor cytowanej wypowiedzi dostrzegł jeszcze jeden problem. Pisząc o projektowanym słowniku zauważył, że „na początku tego wielkiego i trudnego przedsięwzięcia powstaje istotna wątpliwość, jaką należy przyjąć nazwę dla proponowanego terytorium, uwzględnionego w projektowanym Słowniku, które określenie — region częstochowski czy ziemia częstochowska — powinno być przyjęte w tytule dzieła. Pojęcie regionu zawiera w sobie element obcojęzyczny (regime — okręg), wprawdzie łaciński, z którym kultura polska była przez wieki bardzo silnie związana, ale mimo to nie jest to nazwa polska. Nadto pojęcie „region" wskazuje daleko idące odrębności geograficzne, etnograficzne, gospodarcze itp.”. Prof. J. Związek opowiedział się za terminem „ziemia częstochowska” jako nazwą polską i głęboko zakorzenioną w historii geograficznej Polski<ref>Tamże. s. 7.</ref>.

			Te założenia potwierdził także, w swoim gruntownym studium poświęconym przeszłości administracyjno-terytorialnej województwa częstochowskiego, Marceli Antoniewicz. Przyznał on rację tezom Kazimierza Kühna, uznając, że nie ma na tym terenie specyficznych cech ludności w zakresie rasy, obyczajów i kultury. Takie cechy nie wykształciły się, a przyczyn takiego stanu należy szukać we wspomnianym rozwoju gospodarczym i urbanistycznym miasta na przełomie stuleci. W tym czasie ludność miasta wzrosła kilkakrotnie. Była to wszakże ludność napływowa z różnych terenów Polski, przynosząca do Częstochowy swoje nawyki, zwyczaje i kulturę. W wyniku popularyzacji życia publicznego wytworzyła się społeczność miasta bez własnych cech specyficznych, pozostały zaś na trwałe te z innych dzielnic Polski. Nie znaczy to wszakże, iż tradycje miasta i jego cechy specyficzne całkowicie zaginęły w nowych okolicznościach. Pewne odrębności pozostały i ciągle się wytwarzały, tworząc „differentia specifica tych okolic”<ref>M. Antoniewicz, Struktury administracyjne …, s. 5-23.</ref>.
			W literaturze naukowej jak i popularnonaukowej pojęcia „ziemia częstochowska" i „region częstochowski” używane są nadal. Pierwsze z pojęć, obecne na łamach artykułów naukowych i opracowań monograficznych, zawdzięcza swą genezę przede wszystkim periodykowi naukowemu „Ziemia Częstochowska". Taka obecność nie jest oczywiście zasługą jedynie samego tytułu, ale także, a może przede wszystkim, wartościowym artykułom publikowanym na jego łamach.

	==Bibliografia==		==Bibliografia==

Garbaczm o 12:30, 24 lut 2016

2016-02-24T12:30:38Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:30, 24 lut 2016
Linia 30:		Linia 30:
	Udział 21 przedsiębiorstw w ogólnej wartości produkcji częstochowskiego ośrodka przemysłowego w 1913 roku wynosił już 96,3 %. Natomiast zatrudniały one aż 92,8 % robotników. Stanowiły zaś zaledwie 22,3 % wszystkich zakładów. W ostatniej ćwierci XIX stulecia, większość produkcji częstochowskiego ośrodka przemysłowego była wysyłana na rynek rosyjski. Produkty z Częstochowy można było kupić w sklepach: Moskwy, Petersburga, Odessy, Kijowa, Baku, czy nawet na Syberii. Imperium rosyjskie było odbiorcą większości wyrobów częstochowskiego przemysłu włókienniczego, ale i tzw. „norymberszczyzny” (drobne przedmioty domowego użytku, drobna galanteria, od m. Norymbergi). Eksportowi produkcji przemysłowej do Rosji sprzyjała polityka protekcyjna rządu, wyrażająca się, począwszy od 1877 roku („złote cła”), w systematycznym podnoszeniu barier celnych na towary importowane z zagranicy, tzn. spoza Rosji. Jeżeli w latach 1877-1880 opłaty celne od towarów przywiezionych z zagranicy do Cesarstwa Rosyjskiego wynosiły 16,1 % ich wartości, to w 1891 wzrosły do 33 %. W związku z tym, przedsiębiorstwa działające w granicach Rosji były uprzywilejowane, mogły zyskać wyższe ceny za swe towary i miały zapewniony zbyt.		Udział 21 przedsiębiorstw w ogólnej wartości produkcji częstochowskiego ośrodka przemysłowego w 1913 roku wynosił już 96,3 %. Natomiast zatrudniały one aż 92,8 % robotników. Stanowiły zaś zaledwie 22,3 % wszystkich zakładów. W ostatniej ćwierci XIX stulecia, większość produkcji częstochowskiego ośrodka przemysłowego była wysyłana na rynek rosyjski. Produkty z Częstochowy można było kupić w sklepach: Moskwy, Petersburga, Odessy, Kijowa, Baku, czy nawet na Syberii. Imperium rosyjskie było odbiorcą większości wyrobów częstochowskiego przemysłu włókienniczego, ale i tzw. „norymberszczyzny” (drobne przedmioty domowego użytku, drobna galanteria, od m. Norymbergi). Eksportowi produkcji przemysłowej do Rosji sprzyjała polityka protekcyjna rządu, wyrażająca się, począwszy od 1877 roku („złote cła”), w systematycznym podnoszeniu barier celnych na towary importowane z zagranicy, tzn. spoza Rosji. Jeżeli w latach 1877-1880 opłaty celne od towarów przywiezionych z zagranicy do Cesarstwa Rosyjskiego wynosiły 16,1 % ich wartości, to w 1891 wzrosły do 33 %. W związku z tym, przedsiębiorstwa działające w granicach Rosji były uprzywilejowane, mogły zyskać wyższe ceny za swe towary i miały zapewniony zbyt.

	Dla charakterystyki przemysłu częstochowskiego niezwykle istotne są badania prof. Wiesława Pusia. Ustalił on, że „wśród 17 największych ośrodków przemysłowych w Królestwie, Częstochowa plasowała się na trzecim miejscu po Łodzi i Warszawie, choć istniał pod tym względem ogromny dystans między Częstochową i wymienionymi ośrodkami. Udział łódzkiego ośrodka przemysłowego w globalnej wartości produkcji przemysłu Królestwa wynosił 31,1 %, udział warszawskiego ośrodka – 20, 9 %, a udział częstochowskiego ośrodka, obliczony został na 3,9-4,1 %. Potencjał przemysłowy Łodzi był blisko 8 razy wyższy, a Warszawy – ponad 5 razy w stosunku do ośrodka częstochowskiego”. Dla porównania następne w kolejności pobliskie ośrodki przemysłowe to: Sosnowiec 3,9 %; Dąbrowa Górnicza 2,7 %; Zawiercie 1,7 % udziału<ref>W. Puś, Rozwój przemysłu w Królestwie Polskim 1870-1914, Łódź 1984, s. 85.</ref> .		Dla charakterystyki przemysłu częstochowskiego niezwykle istotne są badania prof. Wiesława Pusia. Ustalił on, że „wśród 17 największych ośrodków przemysłowych w Królestwie, Częstochowa plasowała się na trzecim miejscu po Łodzi i Warszawie, choć istniał pod tym względem ogromny dystans między Częstochową i wymienionymi ośrodkami. Udział łódzkiego ośrodka przemysłowego w globalnej wartości produkcji przemysłu Królestwa wynosił 31,1 %, udział warszawskiego ośrodka – 20, 9 %, a udział częstochowskiego ośrodka, obliczony został na 3,9-4,1 %. Potencjał przemysłowy Łodzi był blisko 8 razy wyższy, a Warszawy – ponad 5 razy w stosunku do ośrodka częstochowskiego”. Dla porównania następne w kolejności pobliskie ośrodki przemysłowe to: [[Sosnowiec]] 3,9 %; [[Dąbrowa Górnicza]] 2,7 %; [[Zawiercie]] 1,7 % udziału<ref>W. Puś, Rozwój przemysłu w Królestwie Polskim 1870-1914, Łódź 1984, s. 85.</ref> .

			==Stosunki społeczne==
			Do lat 80. XIX wieku mieszkańcy ziemi częstochowskiej żyli z uprawy ziemi, a miasta i miasteczka takie jak: Kłobuck, Krzepice, Przyrów, czy Kamienica Polska były lokalnymi ośrodkami handlu, czy jak ostatnie z wymienionych, tkactwa. Na przeludnionej wsi, której problemów nie rozwiązał carski akt uwłaszczeniowy z 1864 roku, każdy grosz był nie do pogardzenia. Mieszkańcy pogranicza z Prusami, dorabiali przemytem, czy też dowozem towarów do i z komory celnej w Herbach. Pewne znaczenie miało tu uruchomienie w 1903, początkowo wąskotorowej, kolei Herby-Częstochowa następnie, w 1911 przedłużonej do Kielc. W okolicach Kłobucka i Konopisk chłopi dorabiali zatrudniając się w kopalniach rudy żelaza obszernie tu występującej.
			Rozwijający się przemysł częstochowski wyraźnie wpływał na położenie robotników i ich rodzin. Zmieniały się: wysokość zarobków, warunki mieszkaniowe, kwestie awansu społecznego, funkcjonowanie służby zdrowia. Zagadnieniom tym wiele uwagi poświecił w swej pracy F. Sobalski . Autor obszernie i wieloaspektowo ukazał pochodzenie, płace, warunki pracy robotników największych zakładów przemysłowych, w tym kobiet i młodocianych. Badał zagadnienia socjalne, zdrowotne i oświatowe. Kapitał nie tylko wyzyskiwał, ale zapewniał w pewnym stopniu pomoc lekarską, prowadził szkoły i ochronki przyfabryczne. Robotnicy miejscowych fabryk byli ubezpieczani w Towarzystwie Ubezpieczeniowym „Rosja” i w Towarzystwie Ubezpieczeniowym „Salamandra”. W marcu 1892 roku ukazało się zarządzenie inspektora fabrycznego okręgu piotrkowskiego w sprawie pomocy lekarskiej dla robotników fabrycznych. Każdy zakład przemysłowy, zatrudniający powyżej 16 robotników powinien mieć stałego lekarza, opłacanego przez zakład. Fabryka zatrudniająca powyżej 50 robotników miała urządzić przy fabryce stałe ambulatorium, w którym powinien przyjmować lekarz co najmniej 2 razy w tygodniu. Fabryka licząca powyżej 100 robotników powinna urządzić szpital fabryczny w stosunku 1 łóżko na 100 robotników. Ponadto ambulatorium miało mieć jedno lub więcej łóżek dla tymczasowego pobytu chorych”.

			==Ziemia częstochowska w XX-XXI wieku==