Ziemia Częstochowska - Historia wersji

Praktykant o 08:51, 16 sty 2019

2019-01-16T08:51:27Z

← poprzednia wersja		Wersja z 10:51, 16 sty 2019
Linia 5:		Linia 5:
	[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]		[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	[[Kategoria:Tom 2 (2015)]]		[[Kategoria:Tom 2 (2015)]]
			(ang. Częstochowa,niem. Częstochowa)

	Zobacz szerzej:		Zobacz szerzej:

	*[[Ziemia Częstochowska (region)]]		*[[Ziemia Częstochowska (region)]]
	*[[Ziemia Częstochowska (czasopismo)]]		*[[Ziemia Częstochowska (czasopismo)]]

Garbaczm: UWAGA! Zastąpienie treści hasła bardzo krótkim tekstem: „Kategoria:Historia Kategoria:Geografia Kategoria:Czasopisma Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny Kategoria:...”

2017-05-15T10:45:19Z

UWAGA! Zastąpienie treści hasła bardzo krótkim tekstem: „Kategoria:Historia Kategoria:Geografia Kategoria:Czasopisma Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny Kategoria:...”

Podgląd zmian

Garbaczm o 10:14, 18 lip 2016

2016-07-18T10:14:21Z

← poprzednia wersja		Wersja z 12:14, 18 lip 2016
Linia 14:		Linia 14:
	Założyciel Towarzystwa, starosta częstochowski [[Kazimierz Kühn]]<ref>AP w Kielcach (APK), Urząd Wojewódzki Kielecki (UWK), sygn. 22 865 Akta osobowe Kazimierz Kuhn, s. 1-142.</ref> pisząc przedmowę do pierwszego tomu artykułów poświęconych zagadnieniom regionalnym stwierdził „Ziemia Częstochowska" jako nazwa, która dała tytuł niniejszej książce, nie ma historycznego uzasadnienia. Ziemi Częstochowskiej wśród dawnych ziem Rzeczypospolitej niema”<ref> K. Kuhn, Przedmowa, „Ziemia Częstochowska” 1934, t. I, s. 7.</ref>. Autor przywołanej przedmowy nie potrafił także określić granic ziemi częstochowskiej „Ziemia Częstochowska obejmuje właściwie tylko obecny powiat administracyjny częstochowski i najbliższe jego okolice, wyraźnie swym charakterem i przejawami odrębności regionalnej ciążące do Częstochowy. Stałych więc granic tu niema<ref>Tamże. s. 7. </ref>.		Założyciel Towarzystwa, starosta częstochowski [[Kazimierz Kühn]]<ref>AP w Kielcach (APK), Urząd Wojewódzki Kielecki (UWK), sygn. 22 865 Akta osobowe Kazimierz Kuhn, s. 1-142.</ref> pisząc przedmowę do pierwszego tomu artykułów poświęconych zagadnieniom regionalnym stwierdził „Ziemia Częstochowska" jako nazwa, która dała tytuł niniejszej książce, nie ma historycznego uzasadnienia. Ziemi Częstochowskiej wśród dawnych ziem Rzeczypospolitej niema”<ref> K. Kuhn, Przedmowa, „Ziemia Częstochowska” 1934, t. I, s. 7.</ref>. Autor przywołanej przedmowy nie potrafił także określić granic ziemi częstochowskiej „Ziemia Częstochowska obejmuje właściwie tylko obecny powiat administracyjny częstochowski i najbliższe jego okolice, wyraźnie swym charakterem i przejawami odrębności regionalnej ciążące do Częstochowy. Stałych więc granic tu niema<ref>Tamże. s. 7. </ref>.

	Odzyskanie przez Polskę niepodległości w listopadzie 1918 roku przyniosło utworzenie polskiej administracji, w tym [[Powiat częstochowski\|powiatu częstochowskiego]]. Patrz: [[Województwo częstochowskie]]. Od 1919 roku w Częstochowie istniało starostwo powiatowe, a od l stycznia 1933 roku starostwo grodzkie. Urząd starosty powiatowego i grodzkiego piastowała jedna osoba. Międzywojenny powiat częstochowski liczył 3 miasta, 21 gmin i 289 sołectw. Obejmował Częstochowę, [[Kłobuck]] i [[Krzepice]] oraz gminy wiejskie: [[Dźbów]], [[Grabówka\|Grabówkę]], [[Kamienica Polska\|Kamienicę Polską]], [[Kamyk]], Kuźniczkę, [[Lipie]], [[Miedźno]], [[Mykanów]], [[Olsztyn]], [[Opatów]], [[Panki]], [[Poczesna\|Poczesną]], [[Popów]], [[Złoty Potok]], [[Przyrów]], [[Przystajń]], [[Rędziny]], [[Rększowice]], [[Wancerzów]], [[Węglowice]] i [[Wrzosowa\|Wrzosowę]]<ref> M. Antoniewicz, Struktury administracyjne na ziemiach zespolonych w województwie częstochowskim (od X wieku do 1975 roku), w: 20 lat województwa częstochowskiego, red. J. Mielczarek, Częstochowa 1995, s. 5-23.</ref>.		Odzyskanie przez Polskę niepodległości w listopadzie 1918 roku przyniosło utworzenie polskiej administracji, w tym [[Powiat częstochowski\|powiatu częstochowskiego]]. Patrz: [[Województwo częstochowskie 1975-1998]]. Od 1919 roku w Częstochowie istniało starostwo powiatowe, a od l stycznia 1933 roku starostwo grodzkie. Urząd starosty powiatowego i grodzkiego piastowała jedna osoba. Międzywojenny powiat częstochowski liczył 3 miasta, 21 gmin i 289 sołectw. Obejmował Częstochowę, [[Kłobuck]] i [[Krzepice]] oraz gminy wiejskie: [[Dźbów]], [[Grabówka\|Grabówkę]], [[Kamienica Polska\|Kamienicę Polską]], [[Kamyk]], Kuźniczkę, [[Lipie]], [[Miedźno]], [[Mykanów]], [[Olsztyn]], [[Opatów]], [[Panki]], [[Poczesna\|Poczesną]], [[Popów]], [[Złoty Potok]], [[Przyrów]], [[Przystajń]], [[Rędziny]], [[Rększowice]], [[Wancerzów]], [[Węglowice]] i [[Wrzosowa\|Wrzosowę]]<ref> M. Antoniewicz, Struktury administracyjne na ziemiach zespolonych w województwie częstochowskim (od X wieku do 1975 roku), w: 20 lat województwa częstochowskiego, red. J. Mielczarek, Częstochowa 1995, s. 5-23.</ref>.

	Jeśli nawet przyjąć, że granice ziemi częstochowskiej pokrywały się z międzywojennym obszarem powiatu częstochowskiego, to już po 1945 roku sprawa nie była tak jasna. Po zakończeniu II wojny światowej następowały liczne zmiany terytorialne powiatu częstochowskiego. Z jego terytorium zostały wydzielone nowe powiaty - [[Powiat kłobucki\|kłobucki]], [[Powiat myszkowski\|myszkowski]], pajęczański. I wreszcie rok 1975, nawet pomniejszony powiat częstochowski wówczas został zlikwidowany. Co więc z ziemią częstochowską? Utworzone wtedy województwo częstochowskie w żaden sposób nie dało się już utożsamić z tym pojęciem, ponieważ objęło swoimi granicami tereny, które dotychczas „nie były w jakikolwiek sposób określane nazwą częstochowskie”<ref>J. Związek, Ziemia Częstochowska w aspekcie historycznym, w: Słownik biograficzny ziemi częstochowskiej, red. J. Zakrzewski, t. I, Częstochowa 1998, s. 9.</ref>. Zerwanie tradycyjnych więzów z Wieluniem i Radomskiem dopełniało reszty.		Jeśli nawet przyjąć, że granice ziemi częstochowskiej pokrywały się z międzywojennym obszarem powiatu częstochowskiego, to już po 1945 roku sprawa nie była tak jasna. Po zakończeniu II wojny światowej następowały liczne zmiany terytorialne powiatu częstochowskiego. Z jego terytorium zostały wydzielone nowe powiaty - [[Powiat kłobucki\|kłobucki]], [[Powiat myszkowski\|myszkowski]], pajęczański. I wreszcie rok 1975, nawet pomniejszony powiat częstochowski wówczas został zlikwidowany. Co więc z ziemią częstochowską? Utworzone wtedy województwo częstochowskie w żaden sposób nie dało się już utożsamić z tym pojęciem, ponieważ objęło swoimi granicami tereny, które dotychczas „nie były w jakikolwiek sposób określane nazwą częstochowskie”<ref>J. Związek, Ziemia Częstochowska w aspekcie historycznym, w: Słownik biograficzny ziemi częstochowskiej, red. J. Zakrzewski, t. I, Częstochowa 1998, s. 9.</ref>. Zerwanie tradycyjnych więzów z Wieluniem i Radomskiem dopełniało reszty.

Garbaczm o 13:59, 9 mar 2016

2016-03-09T13:59:45Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:59, 9 mar 2016
Linia 44:		Linia 44:

	Te założenia potwierdził także, w swoim gruntownym studium poświęconym przeszłości administracyjno-terytorialnej województwa częstochowskiego, Marceli Antoniewicz. Przyznał on rację tezom Kazimierza Kühna, uznając, że nie ma na tym terenie specyficznych cech ludności w zakresie rasy, obyczajów i kultury. Takie cechy nie wykształciły się, a przyczyn takiego stanu należy szukać we wspomnianym rozwoju gospodarczym i urbanistycznym miasta na przełomie stuleci. W tym czasie ludność miasta wzrosła kilkakrotnie. Była to wszakże ludność napływowa z różnych terenów Polski, przynosząca do Częstochowy swoje nawyki, zwyczaje i kulturę. W wyniku popularyzacji życia publicznego wytworzyła się społeczność miasta bez własnych cech specyficznych, pozostały zaś na trwałe te z innych dzielnic Polski. Nie znaczy to wszakże, iż tradycje miasta i jego cechy specyficzne całkowicie zaginęły w nowych okolicznościach. Pewne odrębności pozostały i ciągle się wytwarzały, tworząc „differentia specifica tych okolic”<ref>M. Antoniewicz, Struktury administracyjne …, s. 5-23.</ref>.		Te założenia potwierdził także, w swoim gruntownym studium poświęconym przeszłości administracyjno-terytorialnej województwa częstochowskiego, Marceli Antoniewicz. Przyznał on rację tezom Kazimierza Kühna, uznając, że nie ma na tym terenie specyficznych cech ludności w zakresie rasy, obyczajów i kultury. Takie cechy nie wykształciły się, a przyczyn takiego stanu należy szukać we wspomnianym rozwoju gospodarczym i urbanistycznym miasta na przełomie stuleci. W tym czasie ludność miasta wzrosła kilkakrotnie. Była to wszakże ludność napływowa z różnych terenów Polski, przynosząca do Częstochowy swoje nawyki, zwyczaje i kulturę. W wyniku popularyzacji życia publicznego wytworzyła się społeczność miasta bez własnych cech specyficznych, pozostały zaś na trwałe te z innych dzielnic Polski. Nie znaczy to wszakże, iż tradycje miasta i jego cechy specyficzne całkowicie zaginęły w nowych okolicznościach. Pewne odrębności pozostały i ciągle się wytwarzały, tworząc „differentia specifica tych okolic”<ref>M. Antoniewicz, Struktury administracyjne …, s. 5-23.</ref>.
	W literaturze naukowej jak i popularnonaukowej pojęcia „ziemia częstochowska" i „region częstochowski” używane są nadal wymiennie. Pierwsze z pojęć, obecne na łamach artykułów naukowych i opracowań monograficznych, zawdzięcza swą genezę przede wszystkim periodykowi naukowemu „Ziemia Częstochowska". Taka obecność nie jest oczywiście zasługą jedynie samego tytułu, ale także, a może przede wszystkim, wartościowym artykułom publikowanym na jego łamach. Równie popularny jest jednak i drugi termin — region (subregion) częstochowski, szczególnie obecnie, po stworzeniu [[Województwo śląskie ~~(III RP)~~\|województwa śląskiego]]. O skali trudności wyboru i zmienności w stosowaniu pojęć „ziemia częstochowska” i „region częstochowski” świadczą tytuły opracowań naukowych i popularnonaukowych, które napisano na przestrzeni lat 1934-2014. I tak terminu „ziemia częstochowska” użyli w swych opracowaniach tacy autorzy jak: Józef Grygosiński, Henryk Rola, Andrzej J. Zakrzewski. Swe prace do regionu częstochowskiego odnieśli: Włodzimierz Błaszczyk, Juliusz Braun, Stefan Krakowski, Kazimierz Popiołek, Henryk Rechowicz, Aleksander Jaśkiewicz, Bogdan Jastrzębski, Konrad Głębocki, Adam Kasperkiewicz, Juliusz Sętowski. Jeśli badania odniesiono do obszaru większego niż sama Częstochowa posługiwano się jednostkami administracyjnymi, jak powiat czy województwo: Aleksander Jaśkiewicz czy Anna Kuczyńska-Iracka. W badaniach statystycznych częściej używano terminu region częstochowski. Natomiast merytorycznie bardziej zasadnym wydaje się być termin ziemia częstochowska, choć w wybranych, przywołanych subiektywnie, określeniach użyto go zaledwie w trzech przypadkach. Gdyby popatrzeć na przywołane publikacje pod kątem chronologii, to nasuwa się wniosek, że terminu ziemia częstochowska używano głównie w latach: 1934, 1965, 1998. Natomiast pojęciem region częstochowski posługiwano się zdecydowanie częściej na przełomie XX i XXI wieku. Nie miało tu większego znaczenia czy chodziło o prace naukowe, czy popularno-naukowe.		W literaturze naukowej jak i popularnonaukowej pojęcia „ziemia częstochowska" i „region częstochowski” używane są nadal wymiennie. Pierwsze z pojęć, obecne na łamach artykułów naukowych i opracowań monograficznych, zawdzięcza swą genezę przede wszystkim periodykowi naukowemu „Ziemia Częstochowska". Taka obecność nie jest oczywiście zasługą jedynie samego tytułu, ale także, a może przede wszystkim, wartościowym artykułom publikowanym na jego łamach. Równie popularny jest jednak i drugi termin — region (subregion) częstochowski, szczególnie obecnie, po stworzeniu [[Województwo śląskie\|województwa śląskiego]]. O skali trudności wyboru i zmienności w stosowaniu pojęć „ziemia częstochowska” i „region częstochowski” świadczą tytuły opracowań naukowych i popularnonaukowych, które napisano na przestrzeni lat 1934-2014. I tak terminu „ziemia częstochowska” użyli w swych opracowaniach tacy autorzy jak: Józef Grygosiński, Henryk Rola, Andrzej J. Zakrzewski. Swe prace do regionu częstochowskiego odnieśli: Włodzimierz Błaszczyk, Juliusz Braun, Stefan Krakowski, Kazimierz Popiołek, Henryk Rechowicz, Aleksander Jaśkiewicz, Bogdan Jastrzębski, Konrad Głębocki, Adam Kasperkiewicz, Juliusz Sętowski. Jeśli badania odniesiono do obszaru większego niż sama Częstochowa posługiwano się jednostkami administracyjnymi, jak powiat czy województwo: Aleksander Jaśkiewicz czy Anna Kuczyńska-Iracka. W badaniach statystycznych częściej używano terminu region częstochowski. Natomiast merytorycznie bardziej zasadnym wydaje się być termin ziemia częstochowska, choć w wybranych, przywołanych subiektywnie, określeniach użyto go zaledwie w trzech przypadkach. Gdyby popatrzeć na przywołane publikacje pod kątem chronologii, to nasuwa się wniosek, że terminu ziemia częstochowska używano głównie w latach: 1934, 1965, 1998. Natomiast pojęciem region częstochowski posługiwano się zdecydowanie częściej na przełomie XX i XXI wieku. Nie miało tu większego znaczenia czy chodziło o prace naukowe, czy popularno-naukowe.

	Obecnie termin ziemia częstochowska, mimo braku rodowodu geograficznego i historycznego, posiada tyle cech specyficznych, że wyraziście określa tereny, w różny sposób grawitujące do Częstochowy jako centrum regionu. Dotyczy to wielu istotnych dziedzin życia społecznego, przemysłowego, religijnego, a obecnie także naukowego<ref> J. Związek, Ziemia Częstochowska w aspekcie historycznym. …, s. 11.</ref>.		Obecnie termin ziemia częstochowska, mimo braku rodowodu geograficznego i historycznego, posiada tyle cech specyficznych, że wyraziście określa tereny, w różny sposób grawitujące do Częstochowy jako centrum regionu. Dotyczy to wielu istotnych dziedzin życia społecznego, przemysłowego, religijnego, a obecnie także naukowego<ref> J. Związek, Ziemia Częstochowska w aspekcie historycznym. …, s. 11.</ref>.

Garbaczm o 12:03, 9 mar 2016

2016-03-09T12:03:02Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:03, 9 mar 2016
Linia 1:		Linia 1:

	[[Kategoria:Historia]]		[[Kategoria:Historia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 2 (2015)]]
	Autor: [[prof. dr hab. Dariusz Złotkowski]]		Autor: [[prof. dr hab. Dariusz Złotkowski]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm o 12:07, 4 mar 2016

2016-03-04T12:07:15Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:07, 4 mar 2016
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:]]		[[Kategoria:Historia]]
	Autor: [[prof. dr hab. Dariusz Złotkowski]]		Autor: [[prof. dr hab. Dariusz Złotkowski]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Kaczmarekr o 11:37, 4 mar 2016

2016-03-04T11:37:26Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:37, 4 mar 2016
Linia 30:		Linia 30:
	Udział 21 przedsiębiorstw w ogólnej wartości produkcji częstochowskiego ośrodka przemysłowego w 1913 roku wynosił już 96,3 %. Natomiast zatrudniały one aż 92,8 % robotników. Stanowiły zaś zaledwie 22,3 % wszystkich zakładów. W ostatniej ćwierci XIX stulecia, większość produkcji częstochowskiego ośrodka przemysłowego była wysyłana na rynek rosyjski. Produkty z Częstochowy można było kupić w sklepach: Moskwy, Petersburga, Odessy, Kijowa, Baku, czy nawet na Syberii. Imperium rosyjskie było odbiorcą większości wyrobów częstochowskiego przemysłu włókienniczego, ale i tzw. „norymberszczyzny” (drobne przedmioty domowego użytku, drobna galanteria, od m. Norymbergi). Eksportowi produkcji przemysłowej do Rosji sprzyjała polityka protekcyjna rządu, wyrażająca się, począwszy od 1877 roku („złote cła”), w systematycznym podnoszeniu barier celnych na towary importowane z zagranicy, tzn. spoza Rosji. Jeżeli w latach 1877-1880 opłaty celne od towarów przywiezionych z zagranicy do Cesarstwa Rosyjskiego wynosiły 16,1 % ich wartości, to w 1891 wzrosły do 33 %. W związku z tym, przedsiębiorstwa działające w granicach Rosji były uprzywilejowane, mogły zyskać wyższe ceny za swe towary i miały zapewniony zbyt.		Udział 21 przedsiębiorstw w ogólnej wartości produkcji częstochowskiego ośrodka przemysłowego w 1913 roku wynosił już 96,3 %. Natomiast zatrudniały one aż 92,8 % robotników. Stanowiły zaś zaledwie 22,3 % wszystkich zakładów. W ostatniej ćwierci XIX stulecia, większość produkcji częstochowskiego ośrodka przemysłowego była wysyłana na rynek rosyjski. Produkty z Częstochowy można było kupić w sklepach: Moskwy, Petersburga, Odessy, Kijowa, Baku, czy nawet na Syberii. Imperium rosyjskie było odbiorcą większości wyrobów częstochowskiego przemysłu włókienniczego, ale i tzw. „norymberszczyzny” (drobne przedmioty domowego użytku, drobna galanteria, od m. Norymbergi). Eksportowi produkcji przemysłowej do Rosji sprzyjała polityka protekcyjna rządu, wyrażająca się, począwszy od 1877 roku („złote cła”), w systematycznym podnoszeniu barier celnych na towary importowane z zagranicy, tzn. spoza Rosji. Jeżeli w latach 1877-1880 opłaty celne od towarów przywiezionych z zagranicy do Cesarstwa Rosyjskiego wynosiły 16,1 % ich wartości, to w 1891 wzrosły do 33 %. W związku z tym, przedsiębiorstwa działające w granicach Rosji były uprzywilejowane, mogły zyskać wyższe ceny za swe towary i miały zapewniony zbyt.

	Dla charakterystyki przemysłu częstochowskiego niezwykle istotne są badania prof. Wiesława Pusia. Ustalił on, że „wśród 17 największych ośrodków przemysłowych w Królestwie, Częstochowa plasowała się na trzecim miejscu po Łodzi i Warszawie, choć istniał pod tym względem ogromny dystans między Częstochową i wymienionymi ośrodkami. Udział łódzkiego ośrodka przemysłowego w globalnej wartości produkcji przemysłu Królestwa wynosił 31,1 %, udział warszawskiego ośrodka – 20, 9 %, a udział częstochowskiego ośrodka, obliczony został na 3,9-4,1 %. Potencjał przemysłowy Łodzi był blisko 8 razy wyższy, a Warszawy – ponad 5 razy w stosunku do ośrodka częstochowskiego”. Dla porównania następne w kolejności pobliskie ośrodki przemysłowe to: [[Sosnowiec]] 3,9 %; [[Dąbrowa Górnicza]] 2,7 %; [[Zawiercie]] 1,7 % udziału<ref>W. Puś, Rozwój przemysłu w Królestwie Polskim 1870-1914, Łódź 1984, s. 85.</ref> .		Dla charakterystyki przemysłu częstochowskiego niezwykle istotne są badania prof. Wiesława Pusia. Ustalił on, że „wśród 17 największych ośrodków przemysłowych w Królestwie, Częstochowa plasowała się na trzecim miejscu po Łodzi i Warszawie, choć istniał pod tym względem ogromny dystans między Częstochową i wymienionymi ośrodkami. Udział łódzkiego ośrodka przemysłowego w globalnej wartości produkcji przemysłu Królestwa wynosił 31,1%, udział warszawskiego ośrodka – 20, 9%, a udział częstochowskiego ośrodka obliczony został na 3,9%-4,1%. Potencjał przemysłowy Łodzi był blisko 8 razy wyższy, a Warszawy – ponad 5 razy w stosunku do ośrodka częstochowskiego”. Dla porównania następne w kolejności pobliskie ośrodki przemysłowe to: [[Sosnowiec]] 3,9%; [[Dąbrowa Górnicza]] 2,7%; [[Zawiercie]] 1,7% udziału<ref>W. Puś, Rozwój przemysłu w Królestwie Polskim 1870-1914, Łódź 1984, s. 85.</ref> .

	==Stosunki społeczne==		==Stosunki społeczne==
	Do lat 80. XIX wieku mieszkańcy ziemi częstochowskiej żyli z uprawy ziemi, a miasta i miasteczka takie jak: Kłobuck, Krzepice, Przyrów, czy Kamienica Polska były lokalnymi ośrodkami handlu, czy jak ostatnie z wymienionych, tkactwa. Na przeludnionej wsi, której problemów nie rozwiązał carski akt uwłaszczeniowy z 1864 roku, każdy grosz był nie do pogardzenia. Mieszkańcy pogranicza z Prusami, dorabiali przemytem, czy też dowozem towarów do i z komory celnej w Herbach. Pewne znaczenie miało tu uruchomienie w 1903, początkowo wąskotorowej, ~~kolei~~ Herby-Częstochowa następnie, w 1911 przedłużonej do Kielc. W okolicach Kłobucka i Konopisk chłopi dorabiali zatrudniając się w kopalniach rudy żelaza ~~obszernie tu występującej~~.		Do lat 80. XIX wieku mieszkańcy ziemi częstochowskiej żyli z uprawy ziemi, a miasta i miasteczka takie jak: Kłobuck, Krzepice, Przyrów, czy Kamienica Polska były lokalnymi ośrodkami handlu, czy jak ostatnie z wymienionych, tkactwa. Na przeludnionej wsi, której problemów nie rozwiązał carski akt uwłaszczeniowy z 1864 roku, każdy grosz był nie do pogardzenia. Mieszkańcy pogranicza z Prusami, dorabiali przemytem, czy też dowozem towarów do i z komory celnej w Herbach. Pewne znaczenie miało tu uruchomienie w 1903 roku, początkowo wąskotorowej, linii kolejowej Herby-Częstochowa, następnie, w 1911 roku, przedłużonej do Kielc. W okolicach Kłobucka i Konopisk chłopi dorabiali zatrudniając się w kopalniach rudy żelaza.
	Rozwijający się przemysł częstochowski wyraźnie wpływał na położenie robotników i ich rodzin. Zmieniały się: wysokość zarobków, warunki mieszkaniowe, kwestie awansu społecznego, funkcjonowanie służby zdrowia. Zagadnieniom tym wiele uwagi poświecił w swej pracy F. Sobalski<ref>F. Sobalski, Przemysł częstochowski …, s. 209-262.</ref>. Autor obszernie i wieloaspektowo ukazał pochodzenie, płace, warunki pracy robotników największych zakładów przemysłowych, w tym kobiet i młodocianych. Badał zagadnienia socjalne, zdrowotne i oświatowe. Kapitał nie tylko wyzyskiwał, ale zapewniał w pewnym stopniu pomoc lekarską, prowadził szkoły i ochronki przyfabryczne. Robotnicy miejscowych fabryk byli ubezpieczani w Towarzystwie Ubezpieczeniowym „Rosja” i w Towarzystwie Ubezpieczeniowym „Salamandra”. W marcu 1892 roku ukazało się zarządzenie inspektora fabrycznego okręgu piotrkowskiego w sprawie pomocy lekarskiej dla robotników fabrycznych. Każdy zakład przemysłowy, zatrudniający powyżej 16 robotników powinien mieć stałego lekarza, opłacanego przez zakład. Fabryka zatrudniająca powyżej 50 robotników miała urządzić przy fabryce stałe ambulatorium, w którym powinien przyjmować lekarz co najmniej 2 razy w tygodniu. Fabryka licząca powyżej 100 robotników powinna urządzić szpital fabryczny w stosunku 1 łóżko na 100 robotników. Ponadto ambulatorium miało mieć jedno lub więcej łóżek dla tymczasowego pobytu chorych”.		Rozwijający się przemysł częstochowski wyraźnie wpływał na położenie robotników i ich rodzin. Zmieniały się: wysokość zarobków, warunki mieszkaniowe, kwestie awansu społecznego, funkcjonowanie służby zdrowia. Zagadnieniom tym wiele uwagi poświecił w swej pracy F. Sobalski<ref>F. Sobalski, Przemysł częstochowski …, s. 209-262.</ref>. Autor obszernie i wieloaspektowo ukazał pochodzenie, płace, warunki pracy robotników największych zakładów przemysłowych, w tym kobiet i młodocianych. Badał zagadnienia socjalne, zdrowotne i oświatowe. Kapitał nie tylko wyzyskiwał, ale zapewniał w pewnym stopniu pomoc lekarską, prowadził szkoły i ochronki przyfabryczne. Robotnicy miejscowych fabryk byli ubezpieczani w Towarzystwie Ubezpieczeniowym „Rosja” i w Towarzystwie Ubezpieczeniowym „Salamandra”. W marcu 1892 roku ukazało się zarządzenie inspektora fabrycznego okręgu piotrkowskiego w sprawie pomocy lekarskiej dla robotników fabrycznych. Każdy zakład przemysłowy, zatrudniający powyżej 16 robotników powinien mieć stałego lekarza, opłacanego przez zakład. Fabryka zatrudniająca powyżej 50 robotników miała urządzić przy fabryce stałe ambulatorium, w którym powinien przyjmować lekarz co najmniej 2 razy w tygodniu. Fabryka licząca powyżej 100 robotników powinna urządzić szpital fabryczny w stosunku 1 łóżko na 100 robotników. Ponadto ambulatorium miało mieć jedno lub więcej łóżek dla tymczasowego pobytu chorych”.

	==Ziemia częstochowska w XX-XXI wieku==		==Ziemia częstochowska w XX-XXI wieku==

	Działacze Towarzystwa Popierania Kultury Regionalnej, w drugiej połowie lat 30. ~~gdy próbowali~~ zdefiniować ziemię częstochowską, mieli z tym, spore trudności. Od takich problemów nie są wolni i dzisiejsi historycy, którzy swe badania próbują odnieść właśnie do ziemi częstochowskiej.		Działacze Towarzystwa Popierania Kultury Regionalnej, w drugiej połowie lat 30., próbując zdefiniować ziemię częstochowską, mieli z tym spore trudności. Od takich problemów nie są wolni i dzisiejsi historycy, którzy swe badania próbują odnieść właśnie do ziemi częstochowskiej. Gdy w 1998 roku historycy z Częstochowskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej przystępowali do opracowania „Słownika Biograficznego Ziemi Częstochowskiej” (pod redakcją prof. Andrzeja J. Zakrzewskiego), ponownie musieli rozważyć zdefiniowanie kluczowego pojęcia – ziemia częstochowska. We wstępie do tego wydawnictwa ks. prof. Jan Związek napisał: „Trudno jednakże precyzyjnie wyznaczyć granice ziemi częstochowskiej czy też regionu częstochowskiego. Na tym terenie bowiem nie występują i nie występowały specjalne odrębności geograficzne zakreślone granicami naturalnymi. Podobnie trudno byłoby szukać specyficznych cech historycznych czy administracyjnych. Płynność granic jest analogiczna jak w innych regionach, ale to nie przekreśla istniejących cech charakterystycznych dla ziemi częstochowskiej”<ref>J. Związek ks., Ziemia Częstochowska w aspekcie historycznym, …, s. 7.</ref>. Autor cytowanej wypowiedzi dostrzegł jeszcze jeden problem. Pisząc o projektowanym słowniku zauważył, że „na początku tego wielkiego i trudnego przedsięwzięcia powstaje istotna wątpliwość, jaką należy przyjąć nazwę dla proponowanego terytorium, uwzględnionego w projektowanym Słowniku, które określenie — region częstochowski czy ziemia częstochowska — powinno być przyjęte w tytule dzieła. Pojęcie regionu zawiera w sobie element obcojęzyczny (regime — okręg), wprawdzie łaciński, z którym kultura polska była przez wieki bardzo silnie związana, ale mimo to nie jest to nazwa polska. Nadto pojęcie „region" wskazuje daleko idące odrębności geograficzne, etnograficzne, gospodarcze itp.”. Prof. J. Związek opowiedział się za terminem „ziemia częstochowska” jako nazwą polską i głęboko zakorzenioną w historii geograficznej Polski<ref>Tamże. s. 7.</ref>.
	Gdy w 1998 roku historycy z Częstochowskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej przystępowali do opracowania „Słownika Biograficznego Ziemi Częstochowskiej” (pod redakcją prof. Andrzeja J. Zakrzewskiego), ponownie musieli rozważyć zdefiniowanie kluczowego pojęcia – ziemia częstochowska. We wstępie do tego wydawnictwa ks. prof. Jan Związek napisał: „Trudno jednakże precyzyjnie wyznaczyć granice ziemi częstochowskiej czy też regionu częstochowskiego. Na tym terenie bowiem nie występują i nie występowały specjalne odrębności geograficzne zakreślone granicami naturalnymi. Podobnie trudno byłoby szukać specyficznych cech historycznych czy administracyjnych. Płynność granic jest analogiczna jak w innych regionach, ale to nie przekreśla istniejących cech charakterystycznych dla ziemi częstochowskiej”<ref>J. Związek ks., Ziemia Częstochowska w aspekcie historycznym, …, s. 7.</ref>. Autor cytowanej wypowiedzi dostrzegł jeszcze jeden problem. Pisząc o projektowanym słowniku zauważył, że „na początku tego wielkiego i trudnego przedsięwzięcia powstaje istotna wątpliwość, jaką należy przyjąć nazwę dla proponowanego terytorium, uwzględnionego w projektowanym Słowniku, które określenie — region częstochowski czy ziemia częstochowska — powinno być przyjęte w tytule dzieła. Pojęcie regionu zawiera w sobie element obcojęzyczny (regime — okręg), wprawdzie łaciński, z którym kultura polska była przez wieki bardzo silnie związana, ale mimo to nie jest to nazwa polska. Nadto pojęcie „region" wskazuje daleko idące odrębności geograficzne, etnograficzne, gospodarcze itp.”. Prof. J. Związek opowiedział się za terminem „ziemia częstochowska” jako nazwą polską i głęboko zakorzenioną w historii geograficznej Polski<ref>Tamże. s. 7.</ref>.

	Te założenia potwierdził także, w swoim gruntownym studium poświęconym przeszłości administracyjno-terytorialnej województwa częstochowskiego, Marceli Antoniewicz. Przyznał on rację tezom Kazimierza Kühna, uznając, że nie ma na tym terenie specyficznych cech ludności w zakresie rasy, obyczajów i kultury. Takie cechy nie wykształciły się, a przyczyn takiego stanu należy szukać we wspomnianym rozwoju gospodarczym i urbanistycznym miasta na przełomie stuleci. W tym czasie ludność miasta wzrosła kilkakrotnie. Była to wszakże ludność napływowa z różnych terenów Polski, przynosząca do Częstochowy swoje nawyki, zwyczaje i kulturę. W wyniku popularyzacji życia publicznego wytworzyła się społeczność miasta bez własnych cech specyficznych, pozostały zaś na trwałe te z innych dzielnic Polski. Nie znaczy to wszakże, iż tradycje miasta i jego cechy specyficzne całkowicie zaginęły w nowych okolicznościach. Pewne odrębności pozostały i ciągle się wytwarzały, tworząc „differentia specifica tych okolic”<ref>M. Antoniewicz, Struktury administracyjne …, s. 5-23.</ref>.		Te założenia potwierdził także, w swoim gruntownym studium poświęconym przeszłości administracyjno-terytorialnej województwa częstochowskiego, Marceli Antoniewicz. Przyznał on rację tezom Kazimierza Kühna, uznając, że nie ma na tym terenie specyficznych cech ludności w zakresie rasy, obyczajów i kultury. Takie cechy nie wykształciły się, a przyczyn takiego stanu należy szukać we wspomnianym rozwoju gospodarczym i urbanistycznym miasta na przełomie stuleci. W tym czasie ludność miasta wzrosła kilkakrotnie. Była to wszakże ludność napływowa z różnych terenów Polski, przynosząca do Częstochowy swoje nawyki, zwyczaje i kulturę. W wyniku popularyzacji życia publicznego wytworzyła się społeczność miasta bez własnych cech specyficznych, pozostały zaś na trwałe te z innych dzielnic Polski. Nie znaczy to wszakże, iż tradycje miasta i jego cechy specyficzne całkowicie zaginęły w nowych okolicznościach. Pewne odrębności pozostały i ciągle się wytwarzały, tworząc „differentia specifica tych okolic”<ref>M. Antoniewicz, Struktury administracyjne …, s. 5-23.</ref>.
	W literaturze naukowej jak i popularnonaukowej pojęcia „ziemia częstochowska" i „region częstochowski” używane są nadal. Pierwsze z pojęć, obecne na łamach artykułów naukowych i opracowań monograficznych, zawdzięcza swą genezę przede wszystkim periodykowi naukowemu „Ziemia Częstochowska". Taka obecność nie jest oczywiście zasługą jedynie samego tytułu, ale także, a może przede wszystkim, wartościowym artykułom publikowanym na jego łamach.		W literaturze naukowej jak i popularnonaukowej pojęcia „ziemia częstochowska" i „region częstochowski” używane są nadal wymiennie. Pierwsze z pojęć, obecne na łamach artykułów naukowych i opracowań monograficznych, zawdzięcza swą genezę przede wszystkim periodykowi naukowemu „Ziemia Częstochowska". Taka obecność nie jest oczywiście zasługą jedynie samego tytułu, ale także, a może przede wszystkim, wartościowym artykułom publikowanym na jego łamach. Równie popularny jest jednak i drugi termin — region (subregion) częstochowski, szczególnie obecnie, po stworzeniu [[Województwo śląskie (III RP)\|województwa śląskiego]]. O skali trudności wyboru i zmienności w stosowaniu pojęć „ziemia częstochowska” i „region częstochowski” świadczą tytuły opracowań naukowych i popularnonaukowych, które napisano na przestrzeni lat 1934-2014. I tak terminu „ziemia częstochowska” użyli w swych opracowaniach tacy autorzy jak: Józef Grygosiński, Henryk Rola, Andrzej J. Zakrzewski. Swe prace do regionu częstochowskiego odnieśli: Włodzimierz Błaszczyk, Juliusz Braun, Stefan Krakowski, Kazimierz Popiołek, Henryk Rechowicz, Aleksander Jaśkiewicz, Bogdan Jastrzębski, Konrad Głębocki, Adam Kasperkiewicz, Juliusz Sętowski. Jeśli badania odniesiono do obszaru większego niż sama Częstochowa posługiwano się jednostkami administracyjnymi, jak powiat czy województwo: Aleksander Jaśkiewicz czy Anna Kuczyńska-Iracka. W badaniach statystycznych częściej używano terminu region częstochowski. Natomiast merytorycznie bardziej zasadnym wydaje się być termin ziemia częstochowska, choć w wybranych, przywołanych subiektywnie, określeniach użyto go zaledwie w trzech przypadkach. Gdyby popatrzeć na przywołane publikacje pod kątem chronologii, to nasuwa się wniosek, że terminu ziemia częstochowska używano głównie w latach: 1934, 1965, 1998. Natomiast pojęciem region częstochowski posługiwano się zdecydowanie częściej na przełomie XX i XXI wieku. Nie miało tu większego znaczenia czy chodziło o prace naukowe, czy popularno-naukowe.

	Równie popularny jest jednak i drugi termin — region (subregion) częstochowski, szczególnie obecnie, po stworzeniu [[Województwo śląskie (III RP)\|województwa śląskiego]]. O skali trudności wyboru i zmienności w stosowaniu pojęć „ziemia częstochowska” i „region częstochowski” świadczą tytuły opracowań naukowych i popularnonaukowych, które napisano na przestrzeni lat 1934-2014. I tak terminu „ziemia częstochowska” użyli w swych opracowaniach tacy autorzy jak: Józef Grygosiński, Henryk Rola, Andrzej J. Zakrzewski. Swe prace do regionu częstochowskiego odnieśli: Włodzimierz Błaszczyk, Juliusz Braun, Stefan Krakowski, Kazimierz Popiołek, Henryk Rechowicz, Aleksander Jaśkiewicz, Bogdan Jastrzębski, Konrad Głębocki, Adam Kasperkiewicz, Juliusz Sętowski. Jeśli badania odniesiono do obszaru większego niż sama Częstochowa posługiwano się jednostkami administracyjnymi, jak powiat czy województwo: Aleksander Jaśkiewicz czy Anna Kuczyńska-Iracka. W badaniach statystycznych częściej używano terminu region częstochowski. Natomiast merytorycznie bardziej zasadnym wydaje się być termin ziemia częstochowska, choć w wybranych, przywołanych subiektywnie, określeniach użyto go zaledwie w 3 przypadkach. Gdyby popatrzeć na przywołane publikacje pod kątem chronologii, to nasuwa się wniosek, że terminu ziemia częstochowska używano głównie w latach: 1934, 1965, 1998. Natomiast pojęciem region częstochowski posługiwano się zdecydowanie częściej na przełomie XX i XXI wieku. Nie miało tu większego znaczenia czy chodziło o prace naukowe czy popularno-naukowe.		Obecnie termin ziemia częstochowska, mimo braku rodowodu geograficznego i historycznego, posiada tyle cech specyficznych, że wyraziście określa tereny, w różny sposób grawitujące do Częstochowy jako centrum regionu. Dotyczy to wielu istotnych dziedzin życia społecznego, przemysłowego, religijnego, a obecnie także naukowego<ref> J. Związek, Ziemia Częstochowska w aspekcie historycznym. …, s. 11.</ref>.

	~~Reasumując jednak należy uznać, że~~ termin ziemia częstochowska ~~w obecnej chwili~~, mimo braku rodowodu geograficznego i historycznego, posiada tyle cech specyficznych, że wyraziście określa tereny, w różny sposób grawitujące do Częstochowy jako centrum regionu. Dotyczy to wielu istotnych dziedzin życia społecznego, przemysłowego, religijnego, a obecnie także naukowego<ref> J. Związek, Ziemia Częstochowska w aspekcie historycznym. …, s. 11.</ref>.

	==Bibliografia==		==Bibliografia==

Kaczmarekr o 11:28, 4 mar 2016

2016-03-04T11:28:55Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:28, 4 mar 2016
Linia 13:		Linia 13:
	Odzyskanie przez Polskę niepodległości w listopadzie 1918 roku przyniosło utworzenie polskiej administracji, w tym [[Powiat częstochowski\|powiatu częstochowskiego]]. Patrz: [[Województwo częstochowskie]]. Od 1919 roku w Częstochowie istniało starostwo powiatowe, a od l stycznia 1933 roku starostwo grodzkie. Urząd starosty powiatowego i grodzkiego piastowała jedna osoba. Międzywojenny powiat częstochowski liczył 3 miasta, 21 gmin i 289 sołectw. Obejmował Częstochowę, [[Kłobuck]] i [[Krzepice]] oraz gminy wiejskie: [[Dźbów]], [[Grabówka\|Grabówkę]], [[Kamienica Polska\|Kamienicę Polską]], [[Kamyk]], Kuźniczkę, [[Lipie]], [[Miedźno]], [[Mykanów]], [[Olsztyn]], [[Opatów]], [[Panki]], [[Poczesna\|Poczesną]], [[Popów]], [[Złoty Potok]], [[Przyrów]], [[Przystajń]], [[Rędziny]], [[Rększowice]], [[Wancerzów]], [[Węglowice]] i [[Wrzosowa\|Wrzosowę]]<ref> M. Antoniewicz, Struktury administracyjne na ziemiach zespolonych w województwie częstochowskim (od X wieku do 1975 roku), w: 20 lat województwa częstochowskiego, red. J. Mielczarek, Częstochowa 1995, s. 5-23.</ref>.		Odzyskanie przez Polskę niepodległości w listopadzie 1918 roku przyniosło utworzenie polskiej administracji, w tym [[Powiat częstochowski\|powiatu częstochowskiego]]. Patrz: [[Województwo częstochowskie]]. Od 1919 roku w Częstochowie istniało starostwo powiatowe, a od l stycznia 1933 roku starostwo grodzkie. Urząd starosty powiatowego i grodzkiego piastowała jedna osoba. Międzywojenny powiat częstochowski liczył 3 miasta, 21 gmin i 289 sołectw. Obejmował Częstochowę, [[Kłobuck]] i [[Krzepice]] oraz gminy wiejskie: [[Dźbów]], [[Grabówka\|Grabówkę]], [[Kamienica Polska\|Kamienicę Polską]], [[Kamyk]], Kuźniczkę, [[Lipie]], [[Miedźno]], [[Mykanów]], [[Olsztyn]], [[Opatów]], [[Panki]], [[Poczesna\|Poczesną]], [[Popów]], [[Złoty Potok]], [[Przyrów]], [[Przystajń]], [[Rędziny]], [[Rększowice]], [[Wancerzów]], [[Węglowice]] i [[Wrzosowa\|Wrzosowę]]<ref> M. Antoniewicz, Struktury administracyjne na ziemiach zespolonych w województwie częstochowskim (od X wieku do 1975 roku), w: 20 lat województwa częstochowskiego, red. J. Mielczarek, Częstochowa 1995, s. 5-23.</ref>.

	Jeśli nawet przyjąć, że granice ziemi częstochowskiej pokrywały się z międzywojennym obszarem powiatu częstochowskiego, to już po 1945 roku sprawa nie ~~byłaby~~ tak jasna. Po zakończeniu II wojny światowej następowały liczne zmiany terytorialne powiatu częstochowskiego. Z jego terytorium zostały wydzielone nowe powiaty - [[Powiat kłobucki\|kłobucki]], [[Powiat myszkowski\|myszkowski]], pajęczański. I wreszcie rok 1975, nawet pomniejszony powiat częstochowski wówczas został zlikwidowany. Co więc z ziemią częstochowską? Utworzone wtedy województwo częstochowskie, w żaden sposób nie dało się już utożsamić z tym pojęciem, ponieważ objęło ~~ono~~ swoimi granicami tereny, które dotychczas „nie były w jakikolwiek sposób określane nazwą częstochowskie”<ref>J. Związek, Ziemia Częstochowska w aspekcie historycznym, w: Słownik biograficzny ziemi częstochowskiej, red. J. Zakrzewski, t. I, Częstochowa 1998, s. 9.</ref>. Zerwanie tradycyjnych więzów z Wieluniem i Radomskiem dopełniało reszty.		Jeśli nawet przyjąć, że granice ziemi częstochowskiej pokrywały się z międzywojennym obszarem powiatu częstochowskiego, to już po 1945 roku sprawa nie była tak jasna. Po zakończeniu II wojny światowej następowały liczne zmiany terytorialne powiatu częstochowskiego. Z jego terytorium zostały wydzielone nowe powiaty - [[Powiat kłobucki\|kłobucki]], [[Powiat myszkowski\|myszkowski]], pajęczański. I wreszcie rok 1975, nawet pomniejszony powiat częstochowski wówczas został zlikwidowany. Co więc z ziemią częstochowską? Utworzone wtedy województwo częstochowskie w żaden sposób nie dało się już utożsamić z tym pojęciem, ponieważ objęło swoimi granicami tereny, które dotychczas „nie były w jakikolwiek sposób określane nazwą częstochowskie”<ref>J. Związek, Ziemia Częstochowska w aspekcie historycznym, w: Słownik biograficzny ziemi częstochowskiej, red. J. Zakrzewski, t. I, Częstochowa 1998, s. 9.</ref>. Zerwanie tradycyjnych więzów z Wieluniem i Radomskiem dopełniało reszty.

	Pamiętając o trudnościach w definiowaniu granic administracyjnych ziemi częstochowskiej, warto pamiętać, że przy tworzeniu struktur kościelnych napotykano na podobne problemy. Przy okazji powołania [[Archidiecezja częstochowska\|diecezji częstochowskiej]] jej pierwszy biskup dr [[Teodor Kubina]] w swoim liście pasterskim z 25 marca 1926 roku, pisał: „Częstochowa stała się stolicą biskupią, a ziemia częstochowska diecezją". Musi się tu jednak pojawić pytanie, czy granice diecezji częstochowskiej (określone w bulli papieża Piusa XI Vixdum Poloniae unitas od [[Zagłębie Dąbrowskie\|Zagłębia Dąbrowskiego]] po ziemię wieluńską z Wieruszowem i Lututowem oraz od Prosny po [[Pilica\|Pilicę]]) można utożsamić z granicami ziemi częstochowskiej? Odpowiedzieć na to pytanie pozytywnie nie sposób.		Pamiętając o trudnościach w definiowaniu granic administracyjnych ziemi częstochowskiej, warto pamiętać, że przy tworzeniu struktur kościelnych napotykano na podobne problemy. Przy okazji powołania [[Archidiecezja częstochowska\|diecezji częstochowskiej]] jej pierwszy biskup dr [[Teodor Kubina]] w swoim liście pasterskim z 25 marca 1926 roku, pisał: „Częstochowa stała się stolicą biskupią, a ziemia częstochowska diecezją". Musi się tu jednak pojawić pytanie, czy granice diecezji częstochowskiej (określone w bulli papieża Piusa XI Vixdum Poloniae unitas od [[Zagłębie Dąbrowskie\|Zagłębia Dąbrowskiego]] po ziemię wieluńską z Wieruszowem i Lututowem oraz od Prosny po [[Pilica\|Pilicę]]) można utożsamić z granicami ziemi częstochowskiej? Odpowiedzieć na to pytanie pozytywnie nie sposób.
Linia 23:		Linia 23:
	K. Kühn w okresie międzywojennym nie widział wprawdzie znaczących różnic kulturowych ziemi częstochowskiej od reszty Polski, ale przypisywał to brakowi badań na ten temat. „Ziemia Częstochowska na ogół nie przedstawia sobą takich znacznych odrębności, a ludność ją zamieszkująca, takich swoistych cech rasy, kultury, obyczaju, jak ludność niektórych innych prowincji Rzeczypospolitej jak, np. Kurpie, Łowiczanie, Sieradzanie, Kaszubi, Podhalanie, i Poleszucy, Huculi itp. (…) Częstochowa była od dawna miejscem wielkiego [[Kult Matki Boskiej Częstochowskiej\|kultu religijnego]] i powodowała znaczny ruch ludności w postaci pielgrzymek z całego kraju, a nawet i spoza jego granic, i co za tem idzie, również duży ruch handlowy. Poza tem była twierdzą dość często obleganą i sprowadzającą ruch wojsk i zniszczenie. Być może właśnie te okoliczności wpłynęły na to, że te odrębności regionalne nie rozwinęły się tak znacznie, jak w innych dzielnicach kraju więcej w sobie zamkniętych. Jednak stwierdzić trzeba, że ziemia częstochowska posiada jeszcze wiele odrębności kulturalnych, których zbadanie i poznanie jest obowiązkiem nauki i sztuki polskiej”<ref>K. Kuhn, Przedmowa, „Ziemia Częstochowska” 1934, t. I, s. 8.</ref>.		K. Kühn w okresie międzywojennym nie widział wprawdzie znaczących różnic kulturowych ziemi częstochowskiej od reszty Polski, ale przypisywał to brakowi badań na ten temat. „Ziemia Częstochowska na ogół nie przedstawia sobą takich znacznych odrębności, a ludność ją zamieszkująca, takich swoistych cech rasy, kultury, obyczaju, jak ludność niektórych innych prowincji Rzeczypospolitej jak, np. Kurpie, Łowiczanie, Sieradzanie, Kaszubi, Podhalanie, i Poleszucy, Huculi itp. (…) Częstochowa była od dawna miejscem wielkiego [[Kult Matki Boskiej Częstochowskiej\|kultu religijnego]] i powodowała znaczny ruch ludności w postaci pielgrzymek z całego kraju, a nawet i spoza jego granic, i co za tem idzie, również duży ruch handlowy. Poza tem była twierdzą dość często obleganą i sprowadzającą ruch wojsk i zniszczenie. Być może właśnie te okoliczności wpłynęły na to, że te odrębności regionalne nie rozwinęły się tak znacznie, jak w innych dzielnicach kraju więcej w sobie zamkniętych. Jednak stwierdzić trzeba, że ziemia częstochowska posiada jeszcze wiele odrębności kulturalnych, których zbadanie i poznanie jest obowiązkiem nauki i sztuki polskiej”<ref>K. Kuhn, Przedmowa, „Ziemia Częstochowska” 1934, t. I, s. 8.</ref>.

	Już w połowie lat 30. XX stulecia zauważono, że najważniejszym czynnikiem, który spowodował zniszczenie, zatracenie i zniwelowanie swoistych cech kultury miejscowej, był szybki rozwój Częstochowy jako dużego miasta przemysłowego latach 1882-1914. Procesy migracyjne pozbawiły Częstochowę cech indywidualnych, tworząc atmosferę miasta handlowo-przemysłowego, nie sprzyjającą zainteresowaniom kulturą regionalną<ref>Tamże. s. 8.</ref>. Przemysł stał się czynnikiem decydującym dla procesu skupienia ~~ciążenia~~ całego regionu (miast i osad) wokół Częstochowy.		Już w połowie lat 30. XX stulecia zauważono, że najważniejszym czynnikiem, który spowodował zniszczenie, zatracenie i zniwelowanie swoistych cech kultury miejscowej, był szybki rozwój Częstochowy jako dużego miasta przemysłowego latach 1882-1914. Procesy migracyjne pozbawiły Częstochowę cech indywidualnych, tworząc atmosferę miasta handlowo-przemysłowego, nie sprzyjającą zainteresowaniom kulturą regionalną<ref>Tamże. s. 8.</ref>. Przemysł stał się czynnikiem decydującym dla procesu skupienia całego regionu (miast i osad) wokół Częstochowy.
	Utworzenie powiatu częstochowskiego po I wojnie światowej, było w prostej linii skutkiem pozycji gospodarczej jaką miasto osiągnęło przed 1914 rokiem. Przemysł włókienniczy, wydobycie i przetwórstwo rudy żelaza w [[Huta Częstochowa\|Hucie Hantke’go]] spowodowały rozwój „ziemi częstochowskiej”, głównie w odległych od kilku do kilkunastu kilometrów okolicach Częstochowy. Objął swym zasięgiem osady fabryczne i wsie takie jak: [[Aniołów]], [[Blachownia]], [[Dźbów]], [[Łojki]], [[Ostatni Grosz]], [[Raków]], [[Rędziny]], [[Rudniki]], [[Stradom]], [[Wyczerpy]], [[Zawodzie]], czy [[Konopiska]].		Utworzenie powiatu częstochowskiego po I wojnie światowej, było w prostej linii skutkiem pozycji gospodarczej jaką miasto osiągnęło przed 1914 rokiem. Przemysł włókienniczy, wydobycie i przetwórstwo rudy żelaza w [[Huta Częstochowa\|Hucie Hantke’go]] spowodowały rozwój „ziemi częstochowskiej”, głównie w odległych od kilku do kilkunastu kilometrów okolicach Częstochowy. Objął swym zasięgiem osady fabryczne i wsie takie jak: [[Aniołów]], [[Blachownia]], [[Dźbów]], [[Łojki]], [[Ostatni Grosz]], [[Raków]], [[Rędziny]], [[Rudniki]], [[Stradom]], [[Wyczerpy]], [[Zawodzie]], czy [[Konopiska]].

Garbaczm o 11:33, 29 lut 2016

2016-02-29T11:33:07Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:33, 29 lut 2016
Linia 8:		Linia 8:

	Termin „ziemia częstochowska”		Termin „ziemia częstochowska”
	Pojęcie ziemia częstochowska jest związane z powstaniem i działalnością Towarzystwa Popierania Kultury Regionalnej w Częstochowie, które zostało założone w 1932 roku. Stało się także tytułem regionalnego czasopisma („[[Ziemia Częstochowska (czasopismo)]]”) nazwą własną dla publikacji, które ukazuje się po dziś dzień.		Pojęcie ziemia częstochowska jest związane z powstaniem i działalnością Towarzystwa Popierania Kultury Regionalnej w Częstochowie, które zostało założone w 1932 roku. Stało się także tytułem regionalnego czasopisma („[[Ziemia Częstochowska (czasopismo)\|Ziemia Częstochowska]]”) nazwą własną dla publikacji, które ukazuje się po dziś dzień.
	Założyciel Towarzystwa, starosta częstochowski [[Kazimierz Kühn]]<ref>AP w Kielcach (APK), Urząd Wojewódzki Kielecki (UWK), sygn. 22 865 Akta osobowe Kazimierz Kuhn, s. 1-142.</ref> pisząc przedmowę do pierwszego tomu artykułów poświęconych zagadnieniom regionalnym stwierdził „Ziemia Częstochowska" jako nazwa, która dała tytuł niniejszej książce, nie ma historycznego uzasadnienia. Ziemi Częstochowskiej wśród dawnych ziem Rzeczypospolitej niema”<ref> K. Kuhn, Przedmowa, „Ziemia Częstochowska” 1934, t. I, s. 7.</ref>. Autor przywołanej przedmowy nie potrafił także określić granic ziemi częstochowskiej „Ziemia Częstochowska obejmuje właściwie tylko obecny powiat administracyjny częstochowski i najbliższe jego okolice, wyraźnie swym charakterem i przejawami odrębności regionalnej ciążące do Częstochowy. Stałych więc granic tu niema<ref>Tamże. s. 7. </ref>.		Założyciel Towarzystwa, starosta częstochowski [[Kazimierz Kühn]]<ref>AP w Kielcach (APK), Urząd Wojewódzki Kielecki (UWK), sygn. 22 865 Akta osobowe Kazimierz Kuhn, s. 1-142.</ref> pisząc przedmowę do pierwszego tomu artykułów poświęconych zagadnieniom regionalnym stwierdził „Ziemia Częstochowska" jako nazwa, która dała tytuł niniejszej książce, nie ma historycznego uzasadnienia. Ziemi Częstochowskiej wśród dawnych ziem Rzeczypospolitej niema”<ref> K. Kuhn, Przedmowa, „Ziemia Częstochowska” 1934, t. I, s. 7.</ref>. Autor przywołanej przedmowy nie potrafił także określić granic ziemi częstochowskiej „Ziemia Częstochowska obejmuje właściwie tylko obecny powiat administracyjny częstochowski i najbliższe jego okolice, wyraźnie swym charakterem i przejawami odrębności regionalnej ciążące do Częstochowy. Stałych więc granic tu niema<ref>Tamże. s. 7. </ref>.

Garbaczm o 11:32, 29 lut 2016

2016-02-29T11:32:44Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:32, 29 lut 2016
Linia 8:		Linia 8:

	Termin „ziemia częstochowska”		Termin „ziemia częstochowska”
	Pojęcie ziemia częstochowska jest związane z powstaniem i działalnością Towarzystwa Popierania Kultury Regionalnej w Częstochowie, które zostało założone w 1932 roku. Stało się także tytułem regionalnego czasopisma („[[Ziemia Częstochowska]]”) nazwą własną dla publikacji, które ukazuje się po dziś dzień.		Pojęcie ziemia częstochowska jest związane z powstaniem i działalnością Towarzystwa Popierania Kultury Regionalnej w Częstochowie, które zostało założone w 1932 roku. Stało się także tytułem regionalnego czasopisma („[[Ziemia Częstochowska (czasopismo)]]”) nazwą własną dla publikacji, które ukazuje się po dziś dzień.
	Założyciel Towarzystwa, starosta częstochowski [[Kazimierz Kühn]]<ref>AP w Kielcach (APK), Urząd Wojewódzki Kielecki (UWK), sygn. 22 865 Akta osobowe Kazimierz Kuhn, s. 1-142.</ref> pisząc przedmowę do pierwszego tomu artykułów poświęconych zagadnieniom regionalnym stwierdził „Ziemia Częstochowska" jako nazwa, która dała tytuł niniejszej książce, nie ma historycznego uzasadnienia. Ziemi Częstochowskiej wśród dawnych ziem Rzeczypospolitej niema”<ref> K. Kuhn, Przedmowa, „Ziemia Częstochowska” 1934, t. I, s. 7.</ref>. Autor przywołanej przedmowy nie potrafił także określić granic ziemi częstochowskiej „Ziemia Częstochowska obejmuje właściwie tylko obecny powiat administracyjny częstochowski i najbliższe jego okolice, wyraźnie swym charakterem i przejawami odrębności regionalnej ciążące do Częstochowy. Stałych więc granic tu niema<ref>Tamże. s. 7. </ref>.		Założyciel Towarzystwa, starosta częstochowski [[Kazimierz Kühn]]<ref>AP w Kielcach (APK), Urząd Wojewódzki Kielecki (UWK), sygn. 22 865 Akta osobowe Kazimierz Kuhn, s. 1-142.</ref> pisząc przedmowę do pierwszego tomu artykułów poświęconych zagadnieniom regionalnym stwierdził „Ziemia Częstochowska" jako nazwa, która dała tytuł niniejszej książce, nie ma historycznego uzasadnienia. Ziemi Częstochowskiej wśród dawnych ziem Rzeczypospolitej niema”<ref> K. Kuhn, Przedmowa, „Ziemia Częstochowska” 1934, t. I, s. 7.</ref>. Autor przywołanej przedmowy nie potrafił także określić granic ziemi częstochowskiej „Ziemia Częstochowska obejmuje właściwie tylko obecny powiat administracyjny częstochowski i najbliższe jego okolice, wyraźnie swym charakterem i przejawami odrębności regionalnej ciążące do Częstochowy. Stałych więc granic tu niema<ref>Tamże. s. 7. </ref>.

← poprzednia wersja		Wersja z 13:28, 4 mar 2016
Linia 13:		Linia 13:
	Odzyskanie przez Polskę niepodległości w listopadzie 1918 roku przyniosło utworzenie polskiej administracji, w tym [[Powiat częstochowski\|powiatu częstochowskiego]]. Patrz: [[Województwo częstochowskie]]. Od 1919 roku w Częstochowie istniało starostwo powiatowe, a od l stycznia 1933 roku starostwo grodzkie. Urząd starosty powiatowego i grodzkiego piastowała jedna osoba. Międzywojenny powiat częstochowski liczył 3 miasta, 21 gmin i 289 sołectw. Obejmował Częstochowę, [[Kłobuck]] i [[Krzepice]] oraz gminy wiejskie: [[Dźbów]], [[Grabówka\|Grabówkę]], [[Kamienica Polska\|Kamienicę Polską]], [[Kamyk]], Kuźniczkę, [[Lipie]], [[Miedźno]], [[Mykanów]], [[Olsztyn]], [[Opatów]], [[Panki]], [[Poczesna\|Poczesną]], [[Popów]], [[Złoty Potok]], [[Przyrów]], [[Przystajń]], [[Rędziny]], [[Rększowice]], [[Wancerzów]], [[Węglowice]] i [[Wrzosowa\|Wrzosowę]]<ref> M. Antoniewicz, Struktury administracyjne na ziemiach zespolonych w województwie częstochowskim (od X wieku do 1975 roku), w: 20 lat województwa częstochowskiego, red. J. Mielczarek, Częstochowa 1995, s. 5-23.</ref>.		Odzyskanie przez Polskę niepodległości w listopadzie 1918 roku przyniosło utworzenie polskiej administracji, w tym [[Powiat częstochowski\|powiatu częstochowskiego]]. Patrz: [[Województwo częstochowskie]]. Od 1919 roku w Częstochowie istniało starostwo powiatowe, a od l stycznia 1933 roku starostwo grodzkie. Urząd starosty powiatowego i grodzkiego piastowała jedna osoba. Międzywojenny powiat częstochowski liczył 3 miasta, 21 gmin i 289 sołectw. Obejmował Częstochowę, [[Kłobuck]] i [[Krzepice]] oraz gminy wiejskie: [[Dźbów]], [[Grabówka\|Grabówkę]], [[Kamienica Polska\|Kamienicę Polską]], [[Kamyk]], Kuźniczkę, [[Lipie]], [[Miedźno]], [[Mykanów]], [[Olsztyn]], [[Opatów]], [[Panki]], [[Poczesna\|Poczesną]], [[Popów]], [[Złoty Potok]], [[Przyrów]], [[Przystajń]], [[Rędziny]], [[Rększowice]], [[Wancerzów]], [[Węglowice]] i [[Wrzosowa\|Wrzosowę]]<ref> M. Antoniewicz, Struktury administracyjne na ziemiach zespolonych w województwie częstochowskim (od X wieku do 1975 roku), w: 20 lat województwa częstochowskiego, red. J. Mielczarek, Częstochowa 1995, s. 5-23.</ref>.

	Jeśli nawet przyjąć, że granice ziemi częstochowskiej pokrywały się z międzywojennym obszarem powiatu częstochowskiego, to już po 1945 roku sprawa nie ~~byłaby~~ tak jasna. Po zakończeniu II wojny światowej następowały liczne zmiany terytorialne powiatu częstochowskiego. Z jego terytorium zostały wydzielone nowe powiaty - [[Powiat kłobucki\|kłobucki]], [[Powiat myszkowski\|myszkowski]], pajęczański. I wreszcie rok 1975, nawet pomniejszony powiat częstochowski wówczas został zlikwidowany. Co więc z ziemią częstochowską? Utworzone wtedy województwo częstochowskie, w żaden sposób nie dało się już utożsamić z tym pojęciem, ponieważ objęło ~~ono~~ swoimi granicami tereny, które dotychczas „nie były w jakikolwiek sposób określane nazwą częstochowskie”<ref>J. Związek, Ziemia Częstochowska w aspekcie historycznym, w: Słownik biograficzny ziemi częstochowskiej, red. J. Zakrzewski, t. I, Częstochowa 1998, s. 9.</ref>. Zerwanie tradycyjnych więzów z Wieluniem i Radomskiem dopełniało reszty.		Jeśli nawet przyjąć, że granice ziemi częstochowskiej pokrywały się z międzywojennym obszarem powiatu częstochowskiego, to już po 1945 roku sprawa nie była tak jasna. Po zakończeniu II wojny światowej następowały liczne zmiany terytorialne powiatu częstochowskiego. Z jego terytorium zostały wydzielone nowe powiaty - [[Powiat kłobucki\|kłobucki]], [[Powiat myszkowski\|myszkowski]], pajęczański. I wreszcie rok 1975, nawet pomniejszony powiat częstochowski wówczas został zlikwidowany. Co więc z ziemią częstochowską? Utworzone wtedy województwo częstochowskie w żaden sposób nie dało się już utożsamić z tym pojęciem, ponieważ objęło swoimi granicami tereny, które dotychczas „nie były w jakikolwiek sposób określane nazwą częstochowskie”<ref>J. Związek, Ziemia Częstochowska w aspekcie historycznym, w: Słownik biograficzny ziemi częstochowskiej, red. J. Zakrzewski, t. I, Częstochowa 1998, s. 9.</ref>. Zerwanie tradycyjnych więzów z Wieluniem i Radomskiem dopełniało reszty.

	Pamiętając o trudnościach w definiowaniu granic administracyjnych ziemi częstochowskiej, warto pamiętać, że przy tworzeniu struktur kościelnych napotykano na podobne problemy. Przy okazji powołania [[Archidiecezja częstochowska\|diecezji częstochowskiej]] jej pierwszy biskup dr [[Teodor Kubina]] w swoim liście pasterskim z 25 marca 1926 roku, pisał: „Częstochowa stała się stolicą biskupią, a ziemia częstochowska diecezją". Musi się tu jednak pojawić pytanie, czy granice diecezji częstochowskiej (określone w bulli papieża Piusa XI Vixdum Poloniae unitas od [[Zagłębie Dąbrowskie\|Zagłębia Dąbrowskiego]] po ziemię wieluńską z Wieruszowem i Lututowem oraz od Prosny po [[Pilica\|Pilicę]]) można utożsamić z granicami ziemi częstochowskiej? Odpowiedzieć na to pytanie pozytywnie nie sposób.		Pamiętając o trudnościach w definiowaniu granic administracyjnych ziemi częstochowskiej, warto pamiętać, że przy tworzeniu struktur kościelnych napotykano na podobne problemy. Przy okazji powołania [[Archidiecezja częstochowska\|diecezji częstochowskiej]] jej pierwszy biskup dr [[Teodor Kubina]] w swoim liście pasterskim z 25 marca 1926 roku, pisał: „Częstochowa stała się stolicą biskupią, a ziemia częstochowska diecezją". Musi się tu jednak pojawić pytanie, czy granice diecezji częstochowskiej (określone w bulli papieża Piusa XI Vixdum Poloniae unitas od [[Zagłębie Dąbrowskie\|Zagłębia Dąbrowskiego]] po ziemię wieluńską z Wieruszowem i Lututowem oraz od Prosny po [[Pilica\|Pilicę]]) można utożsamić z granicami ziemi częstochowskiej? Odpowiedzieć na to pytanie pozytywnie nie sposób.
Linia 23:		Linia 23:
	K. Kühn w okresie międzywojennym nie widział wprawdzie znaczących różnic kulturowych ziemi częstochowskiej od reszty Polski, ale przypisywał to brakowi badań na ten temat. „Ziemia Częstochowska na ogół nie przedstawia sobą takich znacznych odrębności, a ludność ją zamieszkująca, takich swoistych cech rasy, kultury, obyczaju, jak ludność niektórych innych prowincji Rzeczypospolitej jak, np. Kurpie, Łowiczanie, Sieradzanie, Kaszubi, Podhalanie, i Poleszucy, Huculi itp. (…) Częstochowa była od dawna miejscem wielkiego [[Kult Matki Boskiej Częstochowskiej\|kultu religijnego]] i powodowała znaczny ruch ludności w postaci pielgrzymek z całego kraju, a nawet i spoza jego granic, i co za tem idzie, również duży ruch handlowy. Poza tem była twierdzą dość często obleganą i sprowadzającą ruch wojsk i zniszczenie. Być może właśnie te okoliczności wpłynęły na to, że te odrębności regionalne nie rozwinęły się tak znacznie, jak w innych dzielnicach kraju więcej w sobie zamkniętych. Jednak stwierdzić trzeba, że ziemia częstochowska posiada jeszcze wiele odrębności kulturalnych, których zbadanie i poznanie jest obowiązkiem nauki i sztuki polskiej”<ref>K. Kuhn, Przedmowa, „Ziemia Częstochowska” 1934, t. I, s. 8.</ref>.		K. Kühn w okresie międzywojennym nie widział wprawdzie znaczących różnic kulturowych ziemi częstochowskiej od reszty Polski, ale przypisywał to brakowi badań na ten temat. „Ziemia Częstochowska na ogół nie przedstawia sobą takich znacznych odrębności, a ludność ją zamieszkująca, takich swoistych cech rasy, kultury, obyczaju, jak ludność niektórych innych prowincji Rzeczypospolitej jak, np. Kurpie, Łowiczanie, Sieradzanie, Kaszubi, Podhalanie, i Poleszucy, Huculi itp. (…) Częstochowa była od dawna miejscem wielkiego [[Kult Matki Boskiej Częstochowskiej\|kultu religijnego]] i powodowała znaczny ruch ludności w postaci pielgrzymek z całego kraju, a nawet i spoza jego granic, i co za tem idzie, również duży ruch handlowy. Poza tem była twierdzą dość często obleganą i sprowadzającą ruch wojsk i zniszczenie. Być może właśnie te okoliczności wpłynęły na to, że te odrębności regionalne nie rozwinęły się tak znacznie, jak w innych dzielnicach kraju więcej w sobie zamkniętych. Jednak stwierdzić trzeba, że ziemia częstochowska posiada jeszcze wiele odrębności kulturalnych, których zbadanie i poznanie jest obowiązkiem nauki i sztuki polskiej”<ref>K. Kuhn, Przedmowa, „Ziemia Częstochowska” 1934, t. I, s. 8.</ref>.

	Już w połowie lat 30. XX stulecia zauważono, że najważniejszym czynnikiem, który spowodował zniszczenie, zatracenie i zniwelowanie swoistych cech kultury miejscowej, był szybki rozwój Częstochowy jako dużego miasta przemysłowego latach 1882-1914. Procesy migracyjne pozbawiły Częstochowę cech indywidualnych, tworząc atmosferę miasta handlowo-przemysłowego, nie sprzyjającą zainteresowaniom kulturą regionalną<ref>Tamże. s. 8.</ref>. Przemysł stał się czynnikiem decydującym dla procesu skupienia ~~ciążenia~~ całego regionu (miast i osad) wokół Częstochowy.		Już w połowie lat 30. XX stulecia zauważono, że najważniejszym czynnikiem, który spowodował zniszczenie, zatracenie i zniwelowanie swoistych cech kultury miejscowej, był szybki rozwój Częstochowy jako dużego miasta przemysłowego latach 1882-1914. Procesy migracyjne pozbawiły Częstochowę cech indywidualnych, tworząc atmosferę miasta handlowo-przemysłowego, nie sprzyjającą zainteresowaniom kulturą regionalną<ref>Tamże. s. 8.</ref>. Przemysł stał się czynnikiem decydującym dla procesu skupienia całego regionu (miast i osad) wokół Częstochowy.
	Utworzenie powiatu częstochowskiego po I wojnie światowej, było w prostej linii skutkiem pozycji gospodarczej jaką miasto osiągnęło przed 1914 rokiem. Przemysł włókienniczy, wydobycie i przetwórstwo rudy żelaza w [[Huta Częstochowa\|Hucie Hantke’go]] spowodowały rozwój „ziemi częstochowskiej”, głównie w odległych od kilku do kilkunastu kilometrów okolicach Częstochowy. Objął swym zasięgiem osady fabryczne i wsie takie jak: [[Aniołów]], [[Blachownia]], [[Dźbów]], [[Łojki]], [[Ostatni Grosz]], [[Raków]], [[Rędziny]], [[Rudniki]], [[Stradom]], [[Wyczerpy]], [[Zawodzie]], czy [[Konopiska]].		Utworzenie powiatu częstochowskiego po I wojnie światowej, było w prostej linii skutkiem pozycji gospodarczej jaką miasto osiągnęło przed 1914 rokiem. Przemysł włókienniczy, wydobycie i przetwórstwo rudy żelaza w [[Huta Częstochowa\|Hucie Hantke’go]] spowodowały rozwój „ziemi częstochowskiej”, głównie w odległych od kilku do kilkunastu kilometrów okolicach Częstochowy. Objął swym zasięgiem osady fabryczne i wsie takie jak: [[Aniołów]], [[Blachownia]], [[Dźbów]], [[Łojki]], [[Ostatni Grosz]], [[Raków]], [[Rędziny]], [[Rudniki]], [[Stradom]], [[Wyczerpy]], [[Zawodzie]], czy [[Konopiska]].