Zbiorniki: Hubertus, Morawa, Stawiki, Borki - Historia wersji

Praktykant o 09:15, 7 kwi 2026

2026-04-07T09:15:50Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:15, 7 kwi 2026
Linia 10:		Linia 10:
	[[Plik:Fot. 3. Zbiornik Morawa (fot. M. Rzętała).JPG\|mały\|329x329px\|Fot. 3. Zbiornik Morawa (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Fot. 3. Zbiornik Morawa (fot. M. Rzętała).JPG\|mały\|329x329px\|Fot. 3. Zbiornik Morawa (fot. M. Rzętała).]]
	[[Plik:Fot. 4. Zbiornik Borki (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|329x329px\|Fot. 4. Zbiornik Borki (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Fot. 4. Zbiornik Borki (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|329x329px\|Fot. 4. Zbiornik Borki (fot. M. Rzętała).]]
	[[Plik:Fot. 5. Zbiornik Hubertus IV (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|~~350x350px~~\|Fot. 5. Zbiornik Hubertus IV (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Fot. 5. Zbiornik Hubertus IV (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|329x329px\|Fot. 5. Zbiornik Hubertus IV (fot. M. Rzętała).]]
	[[Plik:Fot. 6. Urządzenia turystyczne i rekreacyjne w obrębie kąpieliska Morawa Północ nad zbiornikiem Morawa (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|~~350x350px~~\|Fot. 6. Urządzenia turystyczne i rekreacyjne w obrębie kąpieliska Morawa Północ nad zbiornikiem Morawa (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Fot. 6. Urządzenia turystyczne i rekreacyjne w obrębie kąpieliska Morawa Północ nad zbiornikiem Morawa (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|329x329px\|Fot. 6. Urządzenia turystyczne i rekreacyjne w obrębie kąpieliska Morawa Północ nad zbiornikiem Morawa (fot. M. Rzętała).]]
	[[Plik:Fot. 7. Plaża nad zbiornikiem Hubertus III w Mysłowicach (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|~~350x350px~~\|Fot. 7. Plaża nad zbiornikiem Hubertus III w Mysłowicach (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Fot. 7. Plaża nad zbiornikiem Hubertus III w Mysłowicach (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|329x329px\|Fot. 7. Plaża nad zbiornikiem Hubertus III w Mysłowicach (fot. M. Rzętała).]]
	[[Plik:Fot. 8. Urządzenia turystyczne i rekreacyjne w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|Fot. 8. Urządzenia turystyczne i rekreacyjne w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała)]]		[[Plik:Fot. 8. Urządzenia turystyczne i rekreacyjne w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|Fot. 8. Urządzenia turystyczne i rekreacyjne w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała)\|329x329px]]
	[[Plik:Fot. 9. Obiekty infrastruktury do uprawiania wakeboardingu i narciarstwa wodnego w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|Fot. 9. Obiekty infrastruktury do uprawiania wakeboardingu i narciarstwa wodnego w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała)]]		[[Plik:Fot. 9. Obiekty infrastruktury do uprawiania wakeboardingu i narciarstwa wodnego w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|Fot. 9. Obiekty infrastruktury do uprawiania wakeboardingu i narciarstwa wodnego w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała)\|330x330px]]
	[[Plik:Fot. 10. Zbiornik Hubertus I (fot. M. Rzętała).JPG\|mały\|Fot. 10. Zbiornik Hubertus I (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Fot. 10. Zbiornik Hubertus I (fot. M. Rzętała).JPG\|mały\|Fot. 10. Zbiornik Hubertus I (fot. M. Rzętała).\|329x329px]]

	Sztuczne zbiorniki wodne Hubertus, Morawa, Stawiki, Borki i kilka mniejszych tworzą specyficzne zgrupowanie antropogenicznych jezior (rys. 1, fot. 1-4). Zbiorniki te znajdują się w zagłębieniach terenu po dawnej, powierzchniowej eksploatacji piasków czwartorzędowych. Powstawały w różnym czasie jako efekt tzw. wodnej rekultywacji wspomnianych niecek. Zbiorniki położone są w środkowej części [[Województwo śląskie\|województwa śląskiego]]. W ich otoczeniu dominują tereny miejskie i przemysłowe. Na obszary zabudowane przypada udział przekraczający nieco 34% z opisywanych około 14 km<sup>2</sup>. Tereny przemysłowe wraz z nieużytkami poprzemysłowymi stanowią około 21%, a kolejne 8% zajmują infrastruktura komunikacyjna i związane z nią nieużytki. Lasy oraz pozostałe formy zadrzewień zajmują nieco ponad 16% powierzchni, a tereny wykorzystywane w celach rolniczych stanowią blisko 12% powierzchni. Pozostały udział przypada na powierzchnię wodną samych zbiorników<ref>R. Machowski, M. Rzetala, M.A. Rzetala, M. Solarski: Anthropogenic enrichment of the chemical composition of bottom sediments of water bodies in the neighborhood of a non-ferrous metal smelter (Silesian Upland, Southern Poland). Scientific Reports 9, Article number: 14445 (2019).</ref>.		Sztuczne zbiorniki wodne Hubertus, Morawa, Stawiki, Borki i kilka mniejszych tworzą specyficzne zgrupowanie antropogenicznych jezior (rys. 1, fot. 1-4). Zbiorniki te znajdują się w zagłębieniach terenu po dawnej, powierzchniowej eksploatacji piasków czwartorzędowych. Powstawały w różnym czasie jako efekt tzw. wodnej rekultywacji wspomnianych niecek. Zbiorniki położone są w środkowej części [[Województwo śląskie\|województwa śląskiego]]. W ich otoczeniu dominują tereny miejskie i przemysłowe. Na obszary zabudowane przypada udział przekraczający nieco 34% z opisywanych około 14 km<sup>2</sup>. Tereny przemysłowe wraz z nieużytkami poprzemysłowymi stanowią około 21%, a kolejne 8% zajmują infrastruktura komunikacyjna i związane z nią nieużytki. Lasy oraz pozostałe formy zadrzewień zajmują nieco ponad 16% powierzchni, a tereny wykorzystywane w celach rolniczych stanowią blisko 12% powierzchni. Pozostały udział przypada na powierzchnię wodną samych zbiorników<ref>R. Machowski, M. Rzetala, M.A. Rzetala, M. Solarski: Anthropogenic enrichment of the chemical composition of bottom sediments of water bodies in the neighborhood of a non-ferrous metal smelter (Silesian Upland, Southern Poland). Scientific Reports 9, Article number: 14445 (2019).</ref>.

Praktykant o 09:14, 7 kwi 2026

2026-04-07T09:14:13Z

Podgląd zmian

Praktykant o 09:11, 7 kwi 2026

2026-04-07T09:11:28Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:11, 7 kwi 2026
Linia 62:		Linia 62:

	Pojawienie się stosunkowo dużej powierzchni wodnej na terenach mocno przekształconych przez człowieka wpływa na kształtowanie zróżnicowanych nisz ekologicznych, pojawiają się nowe, dotąd nieobecne gatunki roślin i zwierząt. Bardzo często przyroda w spontaniczny sposób dokonuje samoregeneracji, w efekcie czego pojawiają się cenne siedliska. Z uwagi na takie wyjątkowe walory w granicach Katowic na obszarze 157 ha uchwałą nr XVI/220/99 Rady Miejskiej Katowic z dnia 29 listopada 1999 roku utworzono zespół przyrodniczo-krajobrazowy Szopienice-Borki<ref>https://bip.katowice.eu/RadaMiasta/Uchwaly/dokument.aspx?idr=57288&menu=660</ref>. Obszar ten jest bardzo atrakcyjny zarówno pod względem przyrodniczym, jak i rekreacyjnym. Zróżnicowanie siedlisk i typów roślinności sprzyja bogactwu gatunkowemu fauny, która ma tu dogodne warunki do bytowania i rozrodu. Roślinność brzegową zbiorników stanowią rozległe płaty szuwarów wśród, których występują gatunki chronione, takie jak: kruszczyk błotny oraz centuria pospolita. Bogata jest również roślinność wodna zbiorników. Interesujące walory prezentują również zarośla wierzbowo-topolowe w sąsiedztwie zbiorników. Tereny te stanowią doskonałe miejsce dla rozrodu licznych gatunków ptaków, np. perkoza dwuczubego, łabędzia niemego, kaczki krzyżówki, głowienki, czernicy, wodnika, kokoszki wodnej, łyski, trzciniaka, trzcinniczka, potrzosa zwyczajnego i mewy śmieszki. Wśród ssaków zamieszkujących te tereny spotkać można: jeża europejskiego, łasicę pospolitą, ryjówkę aksamitną i inne drobne gryzonie. Okolice zbiorników porośnięte murawą piaszczyskową są zamieszkiwane przez jaszczurki zwinki. Na terenach tych licznie występuje bogata populacja płazów. Bogatą ichtiofaunę w wodach zbiorników reprezentują m.in. takie gatunki jak: płoć, wzdręga, leszcz, karaś zwyczajny, karaś srebrzysty, okoń czy szczupak pospolity<ref>[https://kurkawodna.org/wp-content/uploads/2020/08/Przyrodnicze-Diamenty-Katowic-przewodnik.pdf Przyrodnicze diamenty Katowic. Mały przewodnik po dzikiej przyrodzie miasta. 2000. Katowice. s. 14-15.] </ref>.		Pojawienie się stosunkowo dużej powierzchni wodnej na terenach mocno przekształconych przez człowieka wpływa na kształtowanie zróżnicowanych nisz ekologicznych, pojawiają się nowe, dotąd nieobecne gatunki roślin i zwierząt. Bardzo często przyroda w spontaniczny sposób dokonuje samoregeneracji, w efekcie czego pojawiają się cenne siedliska. Z uwagi na takie wyjątkowe walory w granicach Katowic na obszarze 157 ha uchwałą nr XVI/220/99 Rady Miejskiej Katowic z dnia 29 listopada 1999 roku utworzono zespół przyrodniczo-krajobrazowy Szopienice-Borki<ref>https://bip.katowice.eu/RadaMiasta/Uchwaly/dokument.aspx?idr=57288&menu=660</ref>. Obszar ten jest bardzo atrakcyjny zarówno pod względem przyrodniczym, jak i rekreacyjnym. Zróżnicowanie siedlisk i typów roślinności sprzyja bogactwu gatunkowemu fauny, która ma tu dogodne warunki do bytowania i rozrodu. Roślinność brzegową zbiorników stanowią rozległe płaty szuwarów wśród, których występują gatunki chronione, takie jak: kruszczyk błotny oraz centuria pospolita. Bogata jest również roślinność wodna zbiorników. Interesujące walory prezentują również zarośla wierzbowo-topolowe w sąsiedztwie zbiorników. Tereny te stanowią doskonałe miejsce dla rozrodu licznych gatunków ptaków, np. perkoza dwuczubego, łabędzia niemego, kaczki krzyżówki, głowienki, czernicy, wodnika, kokoszki wodnej, łyski, trzciniaka, trzcinniczka, potrzosa zwyczajnego i mewy śmieszki. Wśród ssaków zamieszkujących te tereny spotkać można: jeża europejskiego, łasicę pospolitą, ryjówkę aksamitną i inne drobne gryzonie. Okolice zbiorników porośnięte murawą piaszczyskową są zamieszkiwane przez jaszczurki zwinki. Na terenach tych licznie występuje bogata populacja płazów. Bogatą ichtiofaunę w wodach zbiorników reprezentują m.in. takie gatunki jak: płoć, wzdręga, leszcz, karaś zwyczajny, karaś srebrzysty, okoń czy szczupak pospolity<ref>[https://kurkawodna.org/wp-content/uploads/2020/08/Przyrodnicze-Diamenty-Katowic-przewodnik.pdf Przyrodnicze diamenty Katowic. Mały przewodnik po dzikiej przyrodzie miasta. 2000. Katowice. s. 14-15.] </ref>.
			[[Plik:Fot. 8. Urządzenia turystyczne i rekreacyjne w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|Fot. 8. Urządzenia turystyczne i rekreacyjne w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała)]]
	W ostatnich latach na pierwszy plan użytkowego znaczenia wód omawianych zbiorników wysuwa się współcześnie ich rola w organizowaniu wypoczynku i rekreacji. Takie zadania spełniają zwłaszcza zbiorniki: Stawiki, Morawa, Hubertus III. Jednym z powszechniejszych sposobów wykorzystania wypoczynkowo-rekreacyjnego tych akwenów jest ich użytkowanie jako kąpielisk i miejsc spontanicznie wykorzystywanych do kąpieli. Zbiornik Stawiki w Sosnowcu służy rekreacji i uprawianiu sportów wodnych m.in. wakeboardingu<ref>wakeboarding – forma sportu i rekreacji wodnej łącząca elementy surfingu i narciarstwa wodnego, uprawiana na specjalnej desce sterowanej przez osobę trzymającą linę połączoną z wyciągiem linowym na specjalnych podporach.</ref> i narciarstwa wodnego (fot. 9). W obrębie zbiornika Hubertus III okresowo funkcjonuje wyciąg z pochylnią przystosowaną do skoków na nartach wodnych. Nad zbiornikami: Stawiki, Morawa, Hubertus III, a także Borki, możliwe jest bezpieczne plażowanie jako forma nadwodnego wypoczynku, urozmaiconego korzystaniem z dość bogatej infrastruktury np. z miejsc grillowania, placów zabaw, wypożyczalni sprzętu wodnego, obiektów gastronomicznych, itp.		W ostatnich latach na pierwszy plan użytkowego znaczenia wód omawianych zbiorników wysuwa się współcześnie ich rola w organizowaniu wypoczynku i rekreacji. Takie zadania spełniają zwłaszcza zbiorniki: Stawiki, Morawa, Hubertus III. Jednym z powszechniejszych sposobów wykorzystania wypoczynkowo-rekreacyjnego tych akwenów jest ich użytkowanie jako kąpielisk i miejsc spontanicznie wykorzystywanych do kąpieli. Zbiornik Stawiki w Sosnowcu służy rekreacji i uprawianiu sportów wodnych m.in. wakeboardingu<ref>wakeboarding – forma sportu i rekreacji wodnej łącząca elementy surfingu i narciarstwa wodnego, uprawiana na specjalnej desce sterowanej przez osobę trzymającą linę połączoną z wyciągiem linowym na specjalnych podporach.</ref> i narciarstwa wodnego (fot. 9). W obrębie zbiornika Hubertus III okresowo funkcjonuje wyciąg z pochylnią przystosowaną do skoków na nartach wodnych. Nad zbiornikami: Stawiki, Morawa, Hubertus III, a także Borki, możliwe jest bezpieczne plażowanie jako forma nadwodnego wypoczynku, urozmaiconego korzystaniem z dość bogatej infrastruktury np. z miejsc grillowania, placów zabaw, wypożyczalni sprzętu wodnego, obiektów gastronomicznych, itp.
			[[Plik:Fot. 9. Obiekty infrastruktury do uprawiania wakeboardingu i narciarstwa wodnego w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|Fot. 9. Obiekty infrastruktury do uprawiania wakeboardingu i narciarstwa wodnego w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała)]]
			[[Plik:Fot. 10. Zbiornik Hubertus I (fot. M. Rzętała).JPG\|mały\|Fot. 10. Zbiornik Hubertus I (fot. M. Rzętała).]]
	Z uwagi na bogatą populację ryb zbiorniki zagospodarowane są pod względem wędkarskim i funkcjonują jako łowiska, które są pod opieką kół wędkarskich zrzeszonych w ramach Polskiego Związku Wędkarskiego z siedzibą w Katowicach. W nomenklaturze wędkarskiej zbiorniki te znane są jako łowiska: nr 301 Hubertus III, nr 302 Hubertus II, nr 303 Morawa, nr 304 Stawiki, nr 307 Borki oraz nr 317 Hubertus I<ref>https://katowice.pzw.pl/strefa-wedkarza/lowiska-okregu-pzw-w-katowicach-na-rok-2025</ref> (fot. 10). Dzięki działaniom samych wędkarzy w wodach zbiorników poza wymienionymi wcześniej gatunkami łowione są pochodzące ze specjalnych zarybień: karpie, amury, tołpygi, a nawet jesiotry i pstrągi.		Z uwagi na bogatą populację ryb zbiorniki zagospodarowane są pod względem wędkarskim i funkcjonują jako łowiska, które są pod opieką kół wędkarskich zrzeszonych w ramach Polskiego Związku Wędkarskiego z siedzibą w Katowicach. W nomenklaturze wędkarskiej zbiorniki te znane są jako łowiska: nr 301 Hubertus III, nr 302 Hubertus II, nr 303 Morawa, nr 304 Stawiki, nr 307 Borki oraz nr 317 Hubertus I<ref>https://katowice.pzw.pl/strefa-wedkarza/lowiska-okregu-pzw-w-katowicach-na-rok-2025</ref> (fot. 10). Dzięki działaniom samych wędkarzy w wodach zbiorników poza wymienionymi wcześniej gatunkami łowione są pochodzące ze specjalnych zarybień: karpie, amury, tołpygi, a nawet jesiotry i pstrągi.

Praktykant o 09:10, 7 kwi 2026

2026-04-07T09:10:13Z

Podgląd zmian

Praktykant: /* Przypisy */

2026-04-07T08:56:21Z

Przypisy

← poprzednia wersja		Wersja z 10:56, 7 kwi 2026
Linia 80:		Linia 80:

	== Przypisy ==		== Przypisy ==
			<references/>

	== Źródła on-line ==		== Źródła on-line ==

Praktykant: /* Procesy brzegowe i osady denne */

2026-04-07T08:55:49Z

Procesy brzegowe i osady denne

Podgląd zmian

Praktykant: /* Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna */

2026-04-07T08:43:51Z

Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna

Podgląd zmian

Praktykant o 08:22, 7 kwi 2026

2026-04-07T08:22:28Z

← poprzednia wersja		Wersja z 10:22, 7 kwi 2026
Linia 6:		Linia 6:
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 13 (2026)\|TOM: 13 (2026)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 13 (2026)\|TOM: 13 (2026)]]

	Zbiornik ~~Blachownia~~		Sztuczne zbiorniki wodne Hubertus, Morawa, Stawiki, Borki i kilka mniejszych tworzą specyficzne zgrupowanie antropogenicznych jezior (rys. 1, fot. 1-4). Zbiorniki te znajdują się w zagłębieniach terenu po dawnej, powierzchniowej eksploatacji piasków czwartorzędowych. Powstawały w różnym czasie jako efekt tzw. wodnej rekultywacji wspomnianych niecek. Zbiorniki położone są w środkowej części [[Województwo śląskie\|województwa śląskiego]]. W ich otoczeniu dominują tereny miejskie i przemysłowe. Na obszary zabudowane przypada udział przekraczający nieco 34% z opisywanych około 14 km<sup>2</sup>. Tereny przemysłowe wraz z nieużytkami poprzemysłowymi stanowią około 21%, a kolejne 8% zajmują infrastruktura komunikacyjna i związane z nią nieużytki. Lasy oraz pozostałe formy zadrzewień zajmują nieco ponad 16% powierzchni, a tereny wykorzystywane w celach rolniczych stanowią blisko 12% powierzchni. Pozostały udział przypada na powierzchnię wodną samych zbiorników<ref>R. Machowski, M. Rzetala, M.A. Rzetala, M. Solarski: Anthropogenic enrichment of the chemical composition of bottom sediments of water bodies in the neighborhood of a non-ferrous metal smelter (Silesian Upland, Southern Poland). Scientific Reports 9, Article number: 14445 (2019).</ref>.

			Pod względem regionalizacji fizycznogeograficznej obszaru Polski zbiorniki znajdują się w granicach mezoregionu – [[Wyżyna Katowicka]], generalnie w jej środkowej części. Od północy i wschodu tereny te graniczą z mezoregionem [[Garb Tarnogórski]], od południowego-wschodu przylega mezoregion Pagóry Jaworznickie, zaś od południowego-zachodu [[Płaskowyż Rybnicki]]. Wymienione jednostki wraz z położonym na północnym-zachodzie [[Chełm Śląski\|Chełmem]] tworzą makroregion [[Wyżyna Śląska]]. Wyżyna Katowicka od zachodu graniczy z [[Kotlina Raciborska\|Kotliną Raciborską]] – mezoregionem wchodzącym w skład makroregionu [[Nizina Śląska]]<ref>J. Kondracki: Geografia regionalna Polski, Warszawa 1998, s. 470.</ref>.

			Pod względem administracyjnym opisywane zbiorniki położone są na pograniczu trzech miast. Największy obszar znajduje się w granicach [[Katowice\|Katowic]]. Na terenie tego miasta w całości położone są, poczynając od północy: Borki Małe II, Borki Małe I, Borki, Morawa, Hubertus I i Hubertus II. Sytuacja nieco komplikuje się w przypadku zbiornika Hubertus III<ref>Zbiorniki Hubertus II i Hubertus III bywają synonimicznie określane łącznie nazwą Gliniok.</ref> – przez jego misę przebiega granica pomiędzy Katowicami i [[Mysłowice\|Mysłowicami]]. Granica została wytyczona po dawnej grobli, która częściowo uległa rozmyciu i obecnie jest pod wodą. Na terenie Mysłowic znajduje się mniejsza, południowa część tego sztucznego jeziora. Poza tym w Mysłowicach w całości położony jest zbiornik Hubertus IV (określany nazwą Ewald) – najdalej na południowy-wschód położony obiekt charakteryzowanego kompleksu wodnego (fot. 5). Natomiast północna część tych terenów wraz ze zbiornikiem Stawiki administrowana jest przez miasto [[Sosnowiec]].

			Złożoność podziałów administracyjnych tych terenów ma bogatą historię. W stosunkowo niedalekiej przeszłości tereny te stanowiły strefę pogranicza trzech wielkich europejskich mocarstw – Prus, Rosji i Austrii. Świadectwem dawnych podziałów jest położony nieopodal [[Trójkąt Trzech Cesarzy]] – stanowiący unikalny na skalę światową przykład „trójstyku”<ref>[[Trójkąt Trzech Cesarzy\|W. Dragan, T. Spórna: Trójkąt Trzech Cesarzy, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2014, t. 1.]]</ref>.

			W bliskim sąsiedztwie tych terenów, po zachodniej stronie przebiega jedna z ważniejszych tras w całym województwie śląskim. Droga nr S86 łączy na tym odcinku dwa największe miasta [[Konurbacja katowicka\|konurbacji katowickiej]] – Katowice i Sosnowiec. Tym samym jest to jednak z dróg w całym kraju o największym natężeniu ruchu kołowego. Cechą charakterystyczną tych terenów jest także sieć nasypów kolejowych, którymi poprowadzono torowiska. Biegnące tędy linie kolejowe są jednymi z częściej uczęszczanych tras łączących [[Górny Śląsk]] i [[Zagłębie Dąbrowskie]] z [[Małopolska\|Małopolską]] (Kraków) oraz Mazowszem (Warszawa).

			== Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna ==
			Geneza zbiorników wodnych w wyrobiskach po powierzchniowej eksploatacji surowców mineralnych na obszarze Wyżyny Śląskiej związana jest zasadniczo z pozyskiwaniem iłów, piasków i żwirów oraz w mniejszym stopniu wapieni i dolomitów[i]. Jednak to akurat z przemysłowym wydobyciem piasku związane jest powstanie wielu największych w całym regionie sztucznych jezior. To właśnie tu skupia się około 80% krajowego wydobycia piasków, które trwa na tym terenie od ponad 100 lat[ii]. Po zaprzestaniu eksploatacji złoża, obszary zdegradowane przez wydobycie powinny zostać zrekultywowane. Wyrobiska popiaskowe, w których wydobycie zostało zakończone, na obszarze Wyżyny Śląskiej najczęściej są rekultywowane na dwa sposoby: poprzez ich zalanie i utworzenie zbiorników wodnych lub ponowne zalesianie. Znacznie rzadziej zagłębienia te bywają zasypywane skałą płonną pochodzącą z lokalnych kopalń węgla[iii]. Opisywane zbiorniki wodne powstały w XX w., w różnym czasie, w zagłębieniach powierzchni terenu, które są efektem eksploatacji piasków wykorzystywanych jako podsadzka hydrauliczna w kopalniach[iv]. Najwcześniej, jeszcze przed wybuchem I wojny światowej piasek pozyskiwano na potrzeby Kopalni Węgla Kamiennego „Mysłowice”, z pól eksploatacyjnych zlokalizowanych we wschodniej części tych terenów[v]. Zasoby uległy wyczerpaniu i w 1928 r. powstały zbiorniki Hubertus I, II i III oraz Hubertus IV (Ewald). Po II wojnie światowej eksploatacja została przesunięta nieco w kierunku północno-zachodnim i północnym[vi]. W 1955 r. jako pierwszy w tej części powstaje zbiornik Stawiki, a w 1965 r. w środowisku zaczynają funkcjonować zbiorniki Morawa, Borki oraz towarzyszące mu Borki Małe I i Borki Małe II[vii].

			Charakterystyczną cechą morfogenetyczną opisywanych zbiorników wodnych jest podobieństwo ich mis pod względem uwarunkowań litologicznych podłoża i najbliższego otoczenia[viii]. Ich morfometria nawiązuje do kształtu misy jeziornej warunkowanej układem dna i krawędzi dawnego pola eksploatacyjnego, co najwyżej zmodyfikowanego w okresie przygotowania zagłębienia do zatopienia. Zazwyczaj ich dominującą, morfometryczną cecha są wysoka wartość średnich głębokości w zestawieniu z głębokością maksymalną, co jest rezultatem dużego nachylenia ścian odkrywki oraz płaskodenności formy wklęsłej[ix]. Pomimo takiej samej genezy oraz rodzaju zasilania są to zbiorniki dosyć zróżnicowane pod względem zajmowanej powierzchni, głębokości i pojemności. Największą powierzchnię rzędu 34,7 ha posiada zbiornik Morawa. Zdecydowanie mniejszy zasięg cechuje misę zbiornika Hubertus III o powierzchni około 20 ha. Misa zbiornika Hubertus II jest niewiele mniejsza i osiąga około 18 ha. Kolejny w tym zestawieniu jest zbiornik Borki o powierzchni 12 ha. Pozostałe sztuczne jeziora nie przekraczają 10 ha. Zbiornik Stawiki osiąga 7,6 ha, a zbiorniki Hubertus I i Hubertus IV posiadają zbliżoną powierzchnię rzędu 6,7 ha. Zdecydowanie najmniejsze są obydwa zbiorniki Borki Małe o średniej powierzchni do 1 ha. Poza wymienionymi, w bezpośrednim sąsiedztwie po północnej stronie zbiorników Hubertus II i III znajdują się dwa mocno zarastające niewielkie zagłębienia wypełnione wodą. Pomimo dosyć zróżnicowanej powierzchni wspólną cechą tych zbiorników jest stosunkowo niewielka, porównywalna głębokość średnia. W przypadku zbiorników: Morawa, Hubertus I, Hubertus II, Hubertus III i Hubertus IV, oscyluje wokół wartości 2 m. Nieco niższe wskaźniki rzędu 1,7 m cechują zbiorniki Stawiki i Borki. Średnia głębokość w przypadku najmniejszych jezior wynosi około 1 m[x]. Również maksymalne głębokości są stosunkowo niewielkie. W momencie powstania zbiorników wynosiły: Borki Małe II – 1,9 m, Stawiki – 2,4 m, Morawa – 4,0 m, Hubertus I i Hubertus III – 4,0 m, Hubertus IV – 4,2 m, Borki – 4,3 m, Hubertus III – 4,7 m[xi].

			Cechą charakterystyczną wielu antropogenicznych zbiorników wodnych jest najczęściej rozbudowana infrastruktura hydrotechniczna. Zazwyczaj tego typu elementy zabudowy pozwalają na optymalne wykorzystanie retencji zbiornikowej. Natomiast w obrębie opisywanych zbiorników zabudowa hydrotechniczna jest niezwykle uboga. Większość z nich jest właściwie pozbawiona tego typu instalacji. Do nielicznych przykładów można zaliczyć funkcjonujące połączenie pomiędzy odchodzącym od zbiornika Borki kanałem, a misą zbiornika Morawa. Przepływ wody umożliwia koryto o długości ok. 0,3 km i szerokości od 2 do nawet kilku metrów. Obiekty hydrotechniczne, a w zasadzie pozostałości dawnej dość dużej instalacji, znajdują się w obrębie zbiornika Hubertus IV, który wykorzystywano jako odbiornik zasolonych wód kopalnianych. Zrzutu dokonywano w jego południowej części, a następnie po wstępnym podczyszczeniu dokonywano ich przerzutu za pośrednictwem przepompowni zlokalizowanej w północnej części niecki, w miejscu wyraźnie wyodrębnionej strefy w postaci specyficznego „basenu”[xii]. Pozostałe obiekty mają charakter zabudowy, która służy rekreacyjnemu wykorzystaniu powierzchni wodnej. Najbardziej rozbudowana infrastruktura znajduje się w obrębie zbiorników: Stawiki (fot. 6), Morawa (fot. 7), Hubertus III (fot. 8).
			----[i] A.T. Jankowski, M. Rzętała: Zmiany ilościowo-jakościowe zbiorników wodnych w warunkach silnej antropopresji. Gospodarka wodna, nr 4, Warszawa 1997, s. 117-120

			[ii] D. Bakota, K. Kłosowska, R. Machowski, A. Płominski, M. Rzetala, M.A. Rzetala M.A, M. Solarski: Perceptions of a Water Reservoir Construction Project Among the Local Community and Potential Tourists and Visitors. Sustainability, 17, 4796.

			[iii] W. Dragan, R. Dulias, I. Kantor-Pietraga, R. Krzysztofik, T. Sporna: Paths of urban planning in a post-mining area. A case study of a former sandpit in southern Poland, Land Use Policy, 99, 104801.

			[iv] R. Machowski, M. Rzetala, M.A. Rzetala, M. Solarski: Anthropogenic enrichment of the chemical composition of bottom sediments of water bodies in the neighborhood of a non-ferrous metal smelter (Silesian Upland, Southern Poland). Scientific Reports 9, Article number: 14445 (2019).

			[v] <nowiki>https://mdhmyslowice.pl/index.php/login/ciekawe-artykuly/363-piaskiem-znaczona-historia</nowiki>

			[vi] A. Gulik: Geneza i wykorzystanie zbiorników wodnych w widłach Rawy i Brynicy. Z badań nad wpływem antropopresji na kształtowanie warunków hydrologicznych. Materiały konferencyjne, Sosnowiec 1996, s. 31-34.

			[vii] M.A. Rzętała: Wybrane przemiany geomorfologiczne mis zbiorników wodnych i ocena zanieczyszczeń osadów zbiornikowych w warunkach zróżnicowanej antropopresji (na przykładzie regionu górnośląsko-zagłębiowskiego), Katowice 2014, s. 20.

			[viii] R. Machowski, M. Rzetala, M.A. Rzetala, M. Solarski: Anthropogenic enrichment of the chemical composition of bottom sediments of water bodies in the neighborhood of a non-ferrous metal smelter (Silesian Upland, Southern Poland). Scientific Reports 9, Article number: 14445 (2019).

			[ix] M. Rzętała: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008, s. 20.

			[x] R. Machowski, M. Rzetala, M.A. Rzetala, M. Solarski: Anthropogenic enrichment of the chemical composition of bottom sediments of water bodies in the neighborhood of a non-ferrous metal smelter (Silesian Upland, Southern Poland). Scientific Reports 9, Article number: 14445 (2019).

			[xi] T. Molenda: Naturalne i antropogeniczne uwarunkowania zmian właściwości fizyczno-chemicznych wód w pogórniczych środowiskach akwatycznych. Na przykładzie regiony górnośląskiego i obszarów ościennych, Katowice 2011, s. 25.

			[xii] T. Molenda: Naturalne i antropogeniczne uwarunkowania zmian właściwości fizyczno-chemicznych wód w pogórniczych środowiskach akwatycznych. Na przykładzie regiony górnośląskiego i obszarów ościennych, Katowice 2011, s. 25.

Praktykant: Utworzono nową stronę "Kategoria:Geografia Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny Kategoria:Tom 13 (2026) Autorzy: Dr Robert Machowski, Prof. dr hab. Mariusz Rzętała ::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO :::::::::::::::::::::::::TOM: 13 (2026) Zbiornik Blachownia"

2026-04-07T07:38:30Z

Utworzono nową stronę "Kategoria:Geografia Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny Kategoria:Tom 13 (2026) Autorzy: Dr Robert Machowski, Prof. dr hab. Mariusz Rzętała ::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO :::::::::::::::::::::::::TOM: 13 (2026) Zbiornik Blachownia"

Nowa strona

[[Kategoria:Geografia]]
[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
[[Kategoria:Tom 13 (2026)]]
Autorzy: [[Dr Robert Machowski]], [[Prof. dr hab. Mariusz Rzętała]]
::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 13 (2026)|TOM: 13 (2026)]]

Zbiornik Blachownia

← poprzednia wersja		Wersja z 11:15, 7 kwi 2026
Linia 10:		Linia 10:
	[[Plik:Fot. 3. Zbiornik Morawa (fot. M. Rzętała).JPG\|mały\|329x329px\|Fot. 3. Zbiornik Morawa (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Fot. 3. Zbiornik Morawa (fot. M. Rzętała).JPG\|mały\|329x329px\|Fot. 3. Zbiornik Morawa (fot. M. Rzętała).]]
	[[Plik:Fot. 4. Zbiornik Borki (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|329x329px\|Fot. 4. Zbiornik Borki (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Fot. 4. Zbiornik Borki (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|329x329px\|Fot. 4. Zbiornik Borki (fot. M. Rzętała).]]
	[[Plik:Fot. 5. Zbiornik Hubertus IV (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|~~350x350px~~\|Fot. 5. Zbiornik Hubertus IV (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Fot. 5. Zbiornik Hubertus IV (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|329x329px\|Fot. 5. Zbiornik Hubertus IV (fot. M. Rzętała).]]
	[[Plik:Fot. 6. Urządzenia turystyczne i rekreacyjne w obrębie kąpieliska Morawa Północ nad zbiornikiem Morawa (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|~~350x350px~~\|Fot. 6. Urządzenia turystyczne i rekreacyjne w obrębie kąpieliska Morawa Północ nad zbiornikiem Morawa (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Fot. 6. Urządzenia turystyczne i rekreacyjne w obrębie kąpieliska Morawa Północ nad zbiornikiem Morawa (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|329x329px\|Fot. 6. Urządzenia turystyczne i rekreacyjne w obrębie kąpieliska Morawa Północ nad zbiornikiem Morawa (fot. M. Rzętała).]]
	[[Plik:Fot. 7. Plaża nad zbiornikiem Hubertus III w Mysłowicach (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|~~350x350px~~\|Fot. 7. Plaża nad zbiornikiem Hubertus III w Mysłowicach (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Fot. 7. Plaża nad zbiornikiem Hubertus III w Mysłowicach (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|329x329px\|Fot. 7. Plaża nad zbiornikiem Hubertus III w Mysłowicach (fot. M. Rzętała).]]
	[[Plik:Fot. 8. Urządzenia turystyczne i rekreacyjne w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|Fot. 8. Urządzenia turystyczne i rekreacyjne w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała)]]		[[Plik:Fot. 8. Urządzenia turystyczne i rekreacyjne w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|Fot. 8. Urządzenia turystyczne i rekreacyjne w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała)\|329x329px]]
	[[Plik:Fot. 9. Obiekty infrastruktury do uprawiania wakeboardingu i narciarstwa wodnego w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|Fot. 9. Obiekty infrastruktury do uprawiania wakeboardingu i narciarstwa wodnego w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała)]]		[[Plik:Fot. 9. Obiekty infrastruktury do uprawiania wakeboardingu i narciarstwa wodnego w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała).jpg\|mały\|Fot. 9. Obiekty infrastruktury do uprawiania wakeboardingu i narciarstwa wodnego w obrębie zbiornika Stawiki (fot. M. Rzętała)\|330x330px]]
	[[Plik:Fot. 10. Zbiornik Hubertus I (fot. M. Rzętała).JPG\|mały\|Fot. 10. Zbiornik Hubertus I (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Fot. 10. Zbiornik Hubertus I (fot. M. Rzętała).JPG\|mały\|Fot. 10. Zbiornik Hubertus I (fot. M. Rzętała).\|329x329px]]

	Sztuczne zbiorniki wodne Hubertus, Morawa, Stawiki, Borki i kilka mniejszych tworzą specyficzne zgrupowanie antropogenicznych jezior (rys. 1, fot. 1-4). Zbiorniki te znajdują się w zagłębieniach terenu po dawnej, powierzchniowej eksploatacji piasków czwartorzędowych. Powstawały w różnym czasie jako efekt tzw. wodnej rekultywacji wspomnianych niecek. Zbiorniki położone są w środkowej części [[Województwo śląskie\|województwa śląskiego]]. W ich otoczeniu dominują tereny miejskie i przemysłowe. Na obszary zabudowane przypada udział przekraczający nieco 34% z opisywanych około 14 km<sup>2</sup>. Tereny przemysłowe wraz z nieużytkami poprzemysłowymi stanowią około 21%, a kolejne 8% zajmują infrastruktura komunikacyjna i związane z nią nieużytki. Lasy oraz pozostałe formy zadrzewień zajmują nieco ponad 16% powierzchni, a tereny wykorzystywane w celach rolniczych stanowią blisko 12% powierzchni. Pozostały udział przypada na powierzchnię wodną samych zbiorników<ref>R. Machowski, M. Rzetala, M.A. Rzetala, M. Solarski: Anthropogenic enrichment of the chemical composition of bottom sediments of water bodies in the neighborhood of a non-ferrous metal smelter (Silesian Upland, Southern Poland). Scientific Reports 9, Article number: 14445 (2019).</ref>.		Sztuczne zbiorniki wodne Hubertus, Morawa, Stawiki, Borki i kilka mniejszych tworzą specyficzne zgrupowanie antropogenicznych jezior (rys. 1, fot. 1-4). Zbiorniki te znajdują się w zagłębieniach terenu po dawnej, powierzchniowej eksploatacji piasków czwartorzędowych. Powstawały w różnym czasie jako efekt tzw. wodnej rekultywacji wspomnianych niecek. Zbiorniki położone są w środkowej części [[Województwo śląskie\|województwa śląskiego]]. W ich otoczeniu dominują tereny miejskie i przemysłowe. Na obszary zabudowane przypada udział przekraczający nieco 34% z opisywanych około 14 km<sup>2</sup>. Tereny przemysłowe wraz z nieużytkami poprzemysłowymi stanowią około 21%, a kolejne 8% zajmują infrastruktura komunikacyjna i związane z nią nieużytki. Lasy oraz pozostałe formy zadrzewień zajmują nieco ponad 16% powierzchni, a tereny wykorzystywane w celach rolniczych stanowią blisko 12% powierzchni. Pozostały udział przypada na powierzchnię wodną samych zbiorników<ref>R. Machowski, M. Rzetala, M.A. Rzetala, M. Solarski: Anthropogenic enrichment of the chemical composition of bottom sediments of water bodies in the neighborhood of a non-ferrous metal smelter (Silesian Upland, Southern Poland). Scientific Reports 9, Article number: 14445 (2019).</ref>.