Zbiornik Sosina - Historia wersji

Praktykant: /* Znaczenie zbiornika */

2022-03-01T08:49:56Z

Znaczenie zbiornika

← poprzednia wersja		Wersja z 10:49, 1 mar 2022
Linia 92:		Linia 92:

	==Znaczenie zbiornika==		==Znaczenie zbiornika==
			[[Plik:Fot. 8. Zachodni sektor zbiornika Sosina wraz z elementami zagospodarowania rekreacyjnego wybrzeża (fot. M. Rzętała).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 8. Zachodni sektor zbiornika Sosina wraz z elementami zagospodarowania rekreacyjnego wybrzeża (fot. M. Rzętała).]]

	Zbiornik Sosina w początkowych założeniach miał być traktowany jako rezerwuar wody na cele przemysłowe. Jednak w bardzo krótkim czasie jego przeznaczenie zostało zmienione i od wielu lat właściwie pełni szereg funkcji społeczno-gospodarczych. Zbiornik oraz przylegające do niego tereny zostały zaadoptowane na potrzeby rekreacyjno-wypoczynkowego użytkowania. Najwcześniej w tym celu zagospodarowany został brzeg zachodni oraz południowa jego część na odcinku do wyspy. W południowo-zachodniej części zlokalizowana został rozległa plaża (fot. 5), która obejmuje swym zasięgiem łagodnie wcinający się w wodę półwysep. Do plażowania powszechnie wykorzystywane są także fragmenty brzegu zachodniego (fot. 6). W bezpośrednim sąsiedztwie zbiornika zlokalizowanych zostało kilka ośrodków wypoczynkowych. Największy z nich „Gościniec Sosina” dawniej Wodnik znajduje się w północnej części tych terenów. Obecnie w obrębie tego kompleksu wypoczynkowego poza hotelem znajdują się także drewniane domki. Goście ośrodka mają dostęp do wydzielonej plaży, która znajduje się na północno-zachodnim skraju zbiornika tuż obok ośrodka. Na zachodnim brzegu jeziora zlokalizowany został Ośrodek Wypoczynkowy „Sosina” który oferuje noclegi w domkach typu „Brda”. Poza wymienionymi obiektami na terenie tym swoją działalność prowadzi kilka innych pracowniczych ośrodków wypoczynkowych. W południowo-zachodniej części wytyczono pole namiotowe. Zbiornik jest miejscem, gdzie powszechnie uprawia się różne formy żeglarstwa. Swoją siedzibę maja tu m.in. Klub Żeglarski „Tryton”. Na jeziorze dozwolone jest pływanie motorówek o napędzie spalinowym, co wykorzystywane jest do uprawiania rekreacji w postaci nart wodnych. Na terenie wymienionych ośrodków można wypożyczyć m.in. kajaki, łódki, rowerki wodne i żaglówki (fot. 7). Zbiornik został podzielony na dwie części. Sektor północno-zachodni przeznaczono pod uprawianie szeroko pojętych sportów wodnych, natomiast w części wschodniej dozwolone jest jedynie pływanie żaglówkami oraz wędkowanie. Zbiornik Sosina jest popularnym łowiskiem wśród wędkarzy. Znajduje się na terenie działalności Polskiego Związku Wędkarskiego okręg [[Katowice]]. Ustanowiono tu łowisko nr 11 „Sosina”. Zbiornik podlega corocznym zarybieniom. Najczęściej łowione są: karpie, leszcze, amury, płocie, liny, oraz szczupaki, sandacze i okonie. Znacznie rzadziej złowić można sumy, węgorze i jazie.		Zbiornik Sosina w początkowych założeniach miał być traktowany jako rezerwuar wody na cele przemysłowe. Jednak w bardzo krótkim czasie jego przeznaczenie zostało zmienione i od wielu lat właściwie pełni szereg funkcji społeczno-gospodarczych. Zbiornik oraz przylegające do niego tereny zostały zaadoptowane na potrzeby rekreacyjno-wypoczynkowego użytkowania. Najwcześniej w tym celu zagospodarowany został brzeg zachodni oraz południowa jego część na odcinku do wyspy. W południowo-zachodniej części zlokalizowana został rozległa plaża (fot. 5), która obejmuje swym zasięgiem łagodnie wcinający się w wodę półwysep. Do plażowania powszechnie wykorzystywane są także fragmenty brzegu zachodniego (fot. 6). W bezpośrednim sąsiedztwie zbiornika zlokalizowanych zostało kilka ośrodków wypoczynkowych. Największy z nich „Gościniec Sosina” dawniej Wodnik znajduje się w północnej części tych terenów. Obecnie w obrębie tego kompleksu wypoczynkowego poza hotelem znajdują się także drewniane domki. Goście ośrodka mają dostęp do wydzielonej plaży, która znajduje się na północno-zachodnim skraju zbiornika tuż obok ośrodka. Na zachodnim brzegu jeziora zlokalizowany został Ośrodek Wypoczynkowy „Sosina” który oferuje noclegi w domkach typu „Brda”. Poza wymienionymi obiektami na terenie tym swoją działalność prowadzi kilka innych pracowniczych ośrodków wypoczynkowych. W południowo-zachodniej części wytyczono pole namiotowe. Zbiornik jest miejscem, gdzie powszechnie uprawia się różne formy żeglarstwa. Swoją siedzibę maja tu m.in. Klub Żeglarski „Tryton”. Na jeziorze dozwolone jest pływanie motorówek o napędzie spalinowym, co wykorzystywane jest do uprawiania rekreacji w postaci nart wodnych. Na terenie wymienionych ośrodków można wypożyczyć m.in. kajaki, łódki, rowerki wodne i żaglówki (fot. 7). Zbiornik został podzielony na dwie części. Sektor północno-zachodni przeznaczono pod uprawianie szeroko pojętych sportów wodnych, natomiast w części wschodniej dozwolone jest jedynie pływanie żaglówkami oraz wędkowanie. Zbiornik Sosina jest popularnym łowiskiem wśród wędkarzy. Znajduje się na terenie działalności Polskiego Związku Wędkarskiego okręg [[Katowice]]. Ustanowiono tu łowisko nr 11 „Sosina”. Zbiornik podlega corocznym zarybieniom. Najczęściej łowione są: karpie, leszcze, amury, płocie, liny, oraz szczupaki, sandacze i okonie. Znacznie rzadziej złowić można sumy, węgorze i jazie.
Linia 97:		Linia 98:
	Poza wspomnianą rekultywacją samego zbiornika poczyniono również szereg prac w jego otoczeniu. Powodem działań naprawczych były wieloletnie zaniedbania widoczne zwłaszcza w infrastrukturze towarzyszącej. W ramach rewitalizacji tych terenów pojawiły się m.in. wielofunkcyjne boisko do siatkówki i koszykówki, boisko do siatkówki plażowej, plac zabaw oraz siłownia (fot. 8). Na odcinku o długości około 100 m utworzono nową plażę, na którą nawieziono nowy piasek. W sąsiedztwie pojawiły się liczne sanitariaty, dzięki czemu w istotny sposób ograniczone zostanie zanieczyszczanie wód zbiornika.		Poza wspomnianą rekultywacją samego zbiornika poczyniono również szereg prac w jego otoczeniu. Powodem działań naprawczych były wieloletnie zaniedbania widoczne zwłaszcza w infrastrukturze towarzyszącej. W ramach rewitalizacji tych terenów pojawiły się m.in. wielofunkcyjne boisko do siatkówki i koszykówki, boisko do siatkówki plażowej, plac zabaw oraz siłownia (fot. 8). Na odcinku o długości około 100 m utworzono nową plażę, na którą nawieziono nowy piasek. W sąsiedztwie pojawiły się liczne sanitariaty, dzięki czemu w istotny sposób ograniczone zostanie zanieczyszczanie wód zbiornika.

	Poza typowo rekreacyjnym znaczeniem, zbiornik oraz tereny w jego otoczeniu są wartościowe ze względów przyrodniczych. Na wyspie utworzono rezerwat awifauny, dlatego też obowiązuje całkowity zakaz cumowania na jej brzegach środków pływających i wchodzenia na jej teren. Walorem tych terenów, poza samym zbiornikiem są także znajdujące się w jego otoczeniu lasy będące miejscem bytowania bogatej fauny zarówno zaroślowo-leśnej jak i wodnej. Do szczególnie cennych gatunków występujących na tym terenie zaliczane są płazy, z których wszystkie gatunki są chronione. Spośród nich stwierdzono tu takie gatunki jak: ropucha zielona, żaba jeziorowa oraz rzekotka drzewna, które dodatkowo chronione są prawem Unii Europejskiej<ref>R. Dulias, J. Gorczyca, A. Herczek, A. Rostański, B. Tokarska-Guzik: Waloryzacja przyrodnicza miasta Jaworzna. Jaworzno 2011 [maszynopis], s. 223-225.</ref>.		Poza typowo rekreacyjnym znaczeniem, zbiornik oraz tereny w jego otoczeniu są wartościowe ze względów przyrodniczych. Na wyspie utworzono rezerwat awifauny, dlatego też obowiązuje całkowity zakaz cumowania na jej brzegach środków pływających i wchodzenia na jej teren. Walorem tych terenów, poza samym zbiornikiem są także znajdujące się w jego otoczeniu lasy będące miejscem bytowania bogatej fauny zarówno zaroślowo-leśnej jak i wodnej. Do szczególnie cennych gatunków występujących na tym terenie zaliczane są płazy, z których wszystkie gatunki są chronione. Spośród nich stwierdzono tu takie gatunki jak: ropucha zielona, żaba jeziorowa oraz rzekotka drzewna, które dodatkowo chronione są prawem Unii Europejskiej<ref>R. Dulias, J. Gorczyca, A. Herczek, A. Rostański, B. Tokarska-Guzik: Waloryzacja przyrodnicza miasta Jaworzna. Jaworzno 2011 [maszynopis], s. 223-225.</ref>.

	==Bibliografia==		==Bibliografia==

Praktykant: /* Procesy brzegowe i osady denne */

2022-03-01T08:49:12Z

Procesy brzegowe i osady denne

← poprzednia wersja		Wersja z 10:49, 1 mar 2022
Linia 77:		Linia 77:

	==Procesy brzegowe i osady denne==		==Procesy brzegowe i osady denne==
			[[Plik:Fot. 7. Zbiornik Sosina - rekreacyjne wykorzystanie akwenu w 2013 roku (fot. W. Pawełczyk).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 7. Zbiornik Sosina - rekreacyjne wykorzystanie akwenu w 2013 roku (fot. W. Pawełczyk).]]

	Pojawienie się w krajobrazie antropogenicznych zbiorników wodnych powoduje wiele konsekwencji zarówno w środowisku przyrodniczym, jak również życiu społeczno-gospodarczy regionu. Znamienne dla nowopowstałych zbiorników wodnych są zjawiska i procesy, które do tej pory nie występowały na danym obszarze. Do tej grupy zaliczane są m.in. procesy brzegowe oraz powstawanie pokryw osadów na dnie zbiorników<ref> M.A. Rzętała: Wybrane przemiany geomorfologiczne mis zbiorników wodnych i ocena zanieczyszczeń osadów zbiornikowych w warunkach zróżnicowanej antropopresji (na przykładzie regionu górnośląsko-zagłębiowskiego), Katowice 2014. s. 7.</ref>.		Pojawienie się w krajobrazie antropogenicznych zbiorników wodnych powoduje wiele konsekwencji zarówno w środowisku przyrodniczym, jak również życiu społeczno-gospodarczy regionu. Znamienne dla nowopowstałych zbiorników wodnych są zjawiska i procesy, które do tej pory nie występowały na danym obszarze. Do tej grupy zaliczane są m.in. procesy brzegowe oraz powstawanie pokryw osadów na dnie zbiorników<ref> M.A. Rzętała: Wybrane przemiany geomorfologiczne mis zbiorników wodnych i ocena zanieczyszczeń osadów zbiornikowych w warunkach zróżnicowanej antropopresji (na przykładzie regionu górnośląsko-zagłębiowskiego), Katowice 2014. s. 7.</ref>.
Linia 88:		Linia 89:
	Osady denne zbiorników wodnych funkcjonujących w warunkach środkowej części województwa śląskiego, zazwyczaj charakteryzują się ponadnormatywnym zanieczyszczeniem pierwiastkami śladowymi, głównie metalami ciężkimi. Są to zbiorniki położone w strefie dość silnych oddziaływań antropogenicznych. Tym niemniej, w kształtowaniu koncentracji metali ciężkich w osadach dennych dużą rolę odgrywają uwarunkowania lokalne, a zwłaszcza użytkowanie terenu. Przykładem takich uwarunkowań, mających odzwierciedlenie w stężeniu pierwiastków śladowych, jest zróżnicowany charakter użytkowania zlewni zbiornika Sosina. Przekłada się to na umiarkowane wartości indeksu geoakumulacyjnego pierwiastków śladowych. Potwierdza to także wartość wskaźnika krotności przekroczenia regionalnego tła geochemicznego zmieniająca się w zakresie do kilku do maksymalnie 12,3 dla chromu<ref> M.A. Rzętała: Wybrane przemiany geomorfologiczne mis zbiorników wodnych i ocena zanieczyszczeń osadów zbiornikowych w warunkach zróżnicowanej antropopresji (na przykładzie regionu górnośląsko-zagłębiowskiego), Katowice 2014. s. 7.</ref>.		Osady denne zbiorników wodnych funkcjonujących w warunkach środkowej części województwa śląskiego, zazwyczaj charakteryzują się ponadnormatywnym zanieczyszczeniem pierwiastkami śladowymi, głównie metalami ciężkimi. Są to zbiorniki położone w strefie dość silnych oddziaływań antropogenicznych. Tym niemniej, w kształtowaniu koncentracji metali ciężkich w osadach dennych dużą rolę odgrywają uwarunkowania lokalne, a zwłaszcza użytkowanie terenu. Przykładem takich uwarunkowań, mających odzwierciedlenie w stężeniu pierwiastków śladowych, jest zróżnicowany charakter użytkowania zlewni zbiornika Sosina. Przekłada się to na umiarkowane wartości indeksu geoakumulacyjnego pierwiastków śladowych. Potwierdza to także wartość wskaźnika krotności przekroczenia regionalnego tła geochemicznego zmieniająca się w zakresie do kilku do maksymalnie 12,3 dla chromu<ref> M.A. Rzętała: Wybrane przemiany geomorfologiczne mis zbiorników wodnych i ocena zanieczyszczeń osadów zbiornikowych w warunkach zróżnicowanej antropopresji (na przykładzie regionu górnośląsko-zagłębiowskiego), Katowice 2014. s. 7.</ref>.

	Zły stan ekologiczny całego geosystemu jeziora skłonił lokalne władze do podjęcia radykalnych działań. W 2018 r. rozpoczęły się zakrojone na szeroką skalę prace rekultywacyjne zbiornika Sosina, które najważniejszym etapem było usunięcie zgromadzonych na jego dnie osadów. Osady denne zbierane były przez pływającą po jeziorze pogłębiarkę ssącą. Część pozyskanego z dna osadu została wykorzystana do wypełniania niecek na wyspie, a pozostałą zutylizowano w odpowiedni sposób.		Zły stan ekologiczny całego geosystemu jeziora skłonił lokalne władze do podjęcia radykalnych działań. W 2018 r. rozpoczęły się zakrojone na szeroką skalę prace rekultywacyjne zbiornika Sosina, które najważniejszym etapem było usunięcie zgromadzonych na jego dnie osadów. Osady denne zbierane były przez pływającą po jeziorze pogłębiarkę ssącą. Część pozyskanego z dna osadu została wykorzystana do wypełniania niecek na wyspie, a pozostałą zutylizowano w odpowiedni sposób.

	==Znaczenie zbiornika==		==Znaczenie zbiornika==

Praktykant: /* Właściwości fizyko-chemiczne wody */

2022-03-01T08:47:57Z

Właściwości fizyko-chemiczne wody

← poprzednia wersja		Wersja z 10:47, 1 mar 2022
Linia 70:		Linia 70:

	===Właściwości fizyko-chemiczne wody===		===Właściwości fizyko-chemiczne wody===
			[[Plik:Fot. 6. Widok na zachodnie wybrzeża zbiornika Sosina (fot. M. Rzętała).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 6. Widok na zachodnie wybrzeża zbiornika Sosina (fot. M. Rzętała).]]

	Właściwości fizyko-chemiczne wód powierzchniowych w warunkach województwa śląskiego determinowane są naturalnymi czynnikami panującymi na terenie zlewni ale w części także są konsekwencją różnych przejawów antropopresji. Dotyczy to zwłaszcza hydrosfery w środkowej części województwa, która powszechnie utożsamiana jest z obszarem na terenie całego kraju w największym stopniu przekształconym przez działalność człowieka. Przez wiele lat stan jakościowy środowiska wodnego zbiornika Sosina uważano za zadowalający. Jeszcze na początku lat 90. XX w. większość parametrów fizyko-chemicznych prezentowała wartości charakterystyczne dla wód quasi-naturalnych lub będących pod niewielkim wpływem antropopresji. Odczyn wody zmieniał się w zakresie od 7,4 do 8,5<ref> G. Górna: Charakterystyka limnologiczna Zalewu Sosina w aspekcie wykorzystania jego wód do hodowli ryb, Sosnowiec 1993 [maszynopis], s. 64.</ref>. Najwyższe wskaźniki charakterystyczne były dla lata, a najniższe notowano zimą. Podobne zależności stwierdzono w wielu innych zbiornikach środkowej części województwa śląskiego. Tego typu sytuacje najczęściej wiązane są z dostawą rozpuszczonych substancji biogennych, które stymulują rozwój procesów eutrofizacyjnych w wodach a to powoduje wzrost odczynu w rezultacie zachodzących przemian biochemicznych<ref> M. Rzętała: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008, s. 71.</ref>. Poniekąd mogły to być pierwsze przejawy zachodzących zmian, które nasiliły się w późniejszym czasie.		Właściwości fizyko-chemiczne wód powierzchniowych w warunkach województwa śląskiego determinowane są naturalnymi czynnikami panującymi na terenie zlewni ale w części także są konsekwencją różnych przejawów antropopresji. Dotyczy to zwłaszcza hydrosfery w środkowej części województwa, która powszechnie utożsamiana jest z obszarem na terenie całego kraju w największym stopniu przekształconym przez działalność człowieka. Przez wiele lat stan jakościowy środowiska wodnego zbiornika Sosina uważano za zadowalający. Jeszcze na początku lat 90. XX w. większość parametrów fizyko-chemicznych prezentowała wartości charakterystyczne dla wód quasi-naturalnych lub będących pod niewielkim wpływem antropopresji. Odczyn wody zmieniał się w zakresie od 7,4 do 8,5<ref> G. Górna: Charakterystyka limnologiczna Zalewu Sosina w aspekcie wykorzystania jego wód do hodowli ryb, Sosnowiec 1993 [maszynopis], s. 64.</ref>. Najwyższe wskaźniki charakterystyczne były dla lata, a najniższe notowano zimą. Podobne zależności stwierdzono w wielu innych zbiornikach środkowej części województwa śląskiego. Tego typu sytuacje najczęściej wiązane są z dostawą rozpuszczonych substancji biogennych, które stymulują rozwój procesów eutrofizacyjnych w wodach a to powoduje wzrost odczynu w rezultacie zachodzących przemian biochemicznych<ref> M. Rzętała: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008, s. 71.</ref>. Poniekąd mogły to być pierwsze przejawy zachodzących zmian, które nasiliły się w późniejszym czasie.

Praktykant: /* Warunki termiczno-tlenowe */

2022-03-01T08:47:14Z

Warunki termiczno-tlenowe

← poprzednia wersja		Wersja z 10:47, 1 mar 2022
Linia 61:		Linia 61:

	===Warunki termiczno-tlenowe===		===Warunki termiczno-tlenowe===
			[[Plik:Fot. 5. Plaża na południowo-zachodnim wybrzeżu zbiornika Sosina (fot. M. Rzętała).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 5. Plaża na południowo-zachodnim wybrzeżu zbiornika Sosina (fot. M. Rzętała).]]

	Temperatura wód jezior i sztucznych zbiorników wodnych we wszystkich strefach klimatycznych podlega zmianom, podobnie jak ma to miejsce w przypadku temperatury powietrza. Wzrost temperatury wód limnicznych powodowany jest przede wszystkim pochłanianiem ciepła dostarczanego przez promieniowanie słoneczne. Taki kierunek przemieszczania się źródła ciepła sprawia, że wody w zbiorniku ulegają zróżnicowanemu ogrzewaniu a to prowadzi do zalegania cieplejszych (lżejszych) wód na powierzchni oraz chłodniejszych (cięższych) w jego głębszej strefie. W ten sposób powstaje specyficzna stratyfikacja termiczna<ref> A. Kaniecki: Hydrologia obszarów lądowych, Poznań 2018, s. 708.</ref>. W przypadku jezior i zbiorników wodnych o niewielkich głębokościach z tego typu sytuacjami można spotkać się niezwykle rzadko. Do takich jezior zalicza się także Zbiornik Sosina, którego maksymalna głębokość nie przekracza 2,5 m. W tak płytkich wodach promieniowanie słoneczne dociera praktycznie do samego dna zbiornika, dlatego różnice w termice pomiędzy powierzchnią a dnem są niewielkie. Tego typu sytuacje powodowane są również mechanicznym mieszaniem mas wodnych głównie poprzez wiatry. W okresie letnim klasyczne uwarstwienie termiczne może pojawiać się jedynie w upalne dni, podczas bardzo intensywnego promieniowania słonecznego. Stratyfikacja termiczna podatna jest na zmiany i w bardzo krótkim czasie ulega całkowitemu zanikowi. Zjawisko wielokrotnego mieszania się wody w całym profilu jeziora nazywane jest polimiksją, a jeziora zaliczane są do typu polimiktycznego<ref> R. Skowron: Zróżnicowanie i zmienność wybranych elementów reżimu termicznego wody w jeziorach na Niżu Polskim. Toruń 2011, s. 345.</ref>. Potwierdzeniem tego są pomiary temperatury wód zbiornika w okresie od listopada 1991 r. do października 1992 r. Badania przeprowadzono w 10 profilach w obrębie zbiornika. We wszystkich punktach pomiarowych dominowały układy homotermiczne. Wczesną wiosną i późną jesienią temperatura wody zmieniała się w zakresie 4-7oC, w maju i wrześniu wynosiła około 15-16oC, latem woda osiągała najwyższą temperaturę, miejscami przekraczając 25oC. W tym czasie uchwycono niewielkie różnice rzędu 1oC pomiędzy temperaturą wody przy powierzchni i w strefie przydennej. Zdecydowanie większe zróżnicowanie termiczne charakterystyczne jest jedynie dla okresu zlodzenia zbiornika. W styczniu 1992 r. woda przy powierzchni oscylowała w okolicy 0oC, natomiast przy dnie była o 4-5oC wyższa<ref> G. Górna: Charakterystyka limnologiczna Zalewu Sosina w aspekcie wykorzystania jego wód do hodowli ryb, Sosnowiec 1993 [maszynopis], s. 64.</ref>.		Temperatura wód jezior i sztucznych zbiorników wodnych we wszystkich strefach klimatycznych podlega zmianom, podobnie jak ma to miejsce w przypadku temperatury powietrza. Wzrost temperatury wód limnicznych powodowany jest przede wszystkim pochłanianiem ciepła dostarczanego przez promieniowanie słoneczne. Taki kierunek przemieszczania się źródła ciepła sprawia, że wody w zbiorniku ulegają zróżnicowanemu ogrzewaniu a to prowadzi do zalegania cieplejszych (lżejszych) wód na powierzchni oraz chłodniejszych (cięższych) w jego głębszej strefie. W ten sposób powstaje specyficzna stratyfikacja termiczna<ref> A. Kaniecki: Hydrologia obszarów lądowych, Poznań 2018, s. 708.</ref>. W przypadku jezior i zbiorników wodnych o niewielkich głębokościach z tego typu sytuacjami można spotkać się niezwykle rzadko. Do takich jezior zalicza się także Zbiornik Sosina, którego maksymalna głębokość nie przekracza 2,5 m. W tak płytkich wodach promieniowanie słoneczne dociera praktycznie do samego dna zbiornika, dlatego różnice w termice pomiędzy powierzchnią a dnem są niewielkie. Tego typu sytuacje powodowane są również mechanicznym mieszaniem mas wodnych głównie poprzez wiatry. W okresie letnim klasyczne uwarstwienie termiczne może pojawiać się jedynie w upalne dni, podczas bardzo intensywnego promieniowania słonecznego. Stratyfikacja termiczna podatna jest na zmiany i w bardzo krótkim czasie ulega całkowitemu zanikowi. Zjawisko wielokrotnego mieszania się wody w całym profilu jeziora nazywane jest polimiksją, a jeziora zaliczane są do typu polimiktycznego<ref> R. Skowron: Zróżnicowanie i zmienność wybranych elementów reżimu termicznego wody w jeziorach na Niżu Polskim. Toruń 2011, s. 345.</ref>. Potwierdzeniem tego są pomiary temperatury wód zbiornika w okresie od listopada 1991 r. do października 1992 r. Badania przeprowadzono w 10 profilach w obrębie zbiornika. We wszystkich punktach pomiarowych dominowały układy homotermiczne. Wczesną wiosną i późną jesienią temperatura wody zmieniała się w zakresie 4-7oC, w maju i wrześniu wynosiła około 15-16oC, latem woda osiągała najwyższą temperaturę, miejscami przekraczając 25oC. W tym czasie uchwycono niewielkie różnice rzędu 1oC pomiędzy temperaturą wody przy powierzchni i w strefie przydennej. Zdecydowanie większe zróżnicowanie termiczne charakterystyczne jest jedynie dla okresu zlodzenia zbiornika. W styczniu 1992 r. woda przy powierzchni oscylowała w okolicy 0oC, natomiast przy dnie była o 4-5oC wyższa<ref> G. Górna: Charakterystyka limnologiczna Zalewu Sosina w aspekcie wykorzystania jego wód do hodowli ryb, Sosnowiec 1993 [maszynopis], s. 64.</ref>.
Linia 66:		Linia 67:
	Warunki tlenowe występujące na początku lat 90. XX w. można określić jako zadowalające. Przeważał okres kiedy wody jeziora wykazywały przesycenie tlenem (powyżej 100%), jedynie wiosną zawartość tego gazu ulegała nieco obniżeniu do poziomu około 90%. Latem obserwowano niewielkie różnice w natlenieniu wód zbiornika pomiędzy jego powierzchnią i dnem. Co może być konsekwencją zróżnicowanym przebiegiem procesów biochemicznych<ref> Tamże .</ref>.		Warunki tlenowe występujące na początku lat 90. XX w. można określić jako zadowalające. Przeważał okres kiedy wody jeziora wykazywały przesycenie tlenem (powyżej 100%), jedynie wiosną zawartość tego gazu ulegała nieco obniżeniu do poziomu około 90%. Latem obserwowano niewielkie różnice w natlenieniu wód zbiornika pomiędzy jego powierzchnią i dnem. Co może być konsekwencją zróżnicowanym przebiegiem procesów biochemicznych<ref> Tamże .</ref>.

	Od momentu powstania zbiornika następował proces systematycznego wzbogacania jego wód w związki biogenne. Są one odpowiedzialne za procesy eutrofizacji wód, co objawia się w postaci modyfikacji warunków tlenowych w zbiorniku<ref> A. Choiński: Zarys limnologii fizycznej Polski, Poznań 1995, s. 298.</ref>. Przeprowadzone w czerwcu 2015 r. pomiary natlenienia wody zbiornika Sosina wykazały duże dysproporcje pomiędzy poszczególnymi jego częściami. Stopień nasycenia wody tlenem zawierała się w przedziale od nieco ponad 120% do poziomów uznawanych za niebezpieczne dla tlenowych form życia. Najgorsze warunki pod tym względem charakterystyczne były dla strefy na południowy-wschód od wyspy, gdzie stwierdzono wyraźny deficyt tego gazu w wodach zbiornika<ref>[https://ietu.pl/wp-content/uploads/2017/02/Analiza_DPSIR_zbiornik_Sosina_IETU_2016_04_14_www_m.pdf Analiza DPSIR zbiornika Sosina w Jaworznie jako narzędzie wspomagające proces decyzyjny]</ref>.		Od momentu powstania zbiornika następował proces systematycznego wzbogacania jego wód w związki biogenne. Są one odpowiedzialne za procesy eutrofizacji wód, co objawia się w postaci modyfikacji warunków tlenowych w zbiorniku<ref> A. Choiński: Zarys limnologii fizycznej Polski, Poznań 1995, s. 298.</ref>. Przeprowadzone w czerwcu 2015 r. pomiary natlenienia wody zbiornika Sosina wykazały duże dysproporcje pomiędzy poszczególnymi jego częściami. Stopień nasycenia wody tlenem zawierała się w przedziale od nieco ponad 120% do poziomów uznawanych za niebezpieczne dla tlenowych form życia. Najgorsze warunki pod tym względem charakterystyczne były dla strefy na południowy-wschód od wyspy, gdzie stwierdzono wyraźny deficyt tego gazu w wodach zbiornika<ref>[https://ietu.pl/wp-content/uploads/2017/02/Analiza_DPSIR_zbiornik_Sosina_IETU_2016_04_14_www_m.pdf Analiza DPSIR zbiornika Sosina w Jaworznie jako narzędzie wspomagające proces decyzyjny]</ref>.

	===Właściwości fizyko-chemiczne wody===		===Właściwości fizyko-chemiczne wody===

Praktykant: /* Cechy wód jeziornych */

2022-03-01T08:46:20Z

Cechy wód jeziornych

← poprzednia wersja		Wersja z 10:46, 1 mar 2022
Linia 54:		Linia 54:

	==Cechy wód jeziornych==		==Cechy wód jeziornych==
			[[Plik:Fot. 4. Odpływ ze zbiornika Sosina (fot. M. Rzętała).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 4. Odpływ ze zbiornika Sosina (fot. M. Rzętała).]]

	===Wahania stanów wody i retencja jeziorna===		===Wahania stanów wody i retencja jeziorna===
Linia 71:		Linia 72:
	Właściwości fizyko-chemiczne wód powierzchniowych w warunkach województwa śląskiego determinowane są naturalnymi czynnikami panującymi na terenie zlewni ale w części także są konsekwencją różnych przejawów antropopresji. Dotyczy to zwłaszcza hydrosfery w środkowej części województwa, która powszechnie utożsamiana jest z obszarem na terenie całego kraju w największym stopniu przekształconym przez działalność człowieka. Przez wiele lat stan jakościowy środowiska wodnego zbiornika Sosina uważano za zadowalający. Jeszcze na początku lat 90. XX w. większość parametrów fizyko-chemicznych prezentowała wartości charakterystyczne dla wód quasi-naturalnych lub będących pod niewielkim wpływem antropopresji. Odczyn wody zmieniał się w zakresie od 7,4 do 8,5<ref> G. Górna: Charakterystyka limnologiczna Zalewu Sosina w aspekcie wykorzystania jego wód do hodowli ryb, Sosnowiec 1993 [maszynopis], s. 64.</ref>. Najwyższe wskaźniki charakterystyczne były dla lata, a najniższe notowano zimą. Podobne zależności stwierdzono w wielu innych zbiornikach środkowej części województwa śląskiego. Tego typu sytuacje najczęściej wiązane są z dostawą rozpuszczonych substancji biogennych, które stymulują rozwój procesów eutrofizacyjnych w wodach a to powoduje wzrost odczynu w rezultacie zachodzących przemian biochemicznych<ref> M. Rzętała: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008, s. 71.</ref>. Poniekąd mogły to być pierwsze przejawy zachodzących zmian, które nasiliły się w późniejszym czasie.		Właściwości fizyko-chemiczne wód powierzchniowych w warunkach województwa śląskiego determinowane są naturalnymi czynnikami panującymi na terenie zlewni ale w części także są konsekwencją różnych przejawów antropopresji. Dotyczy to zwłaszcza hydrosfery w środkowej części województwa, która powszechnie utożsamiana jest z obszarem na terenie całego kraju w największym stopniu przekształconym przez działalność człowieka. Przez wiele lat stan jakościowy środowiska wodnego zbiornika Sosina uważano za zadowalający. Jeszcze na początku lat 90. XX w. większość parametrów fizyko-chemicznych prezentowała wartości charakterystyczne dla wód quasi-naturalnych lub będących pod niewielkim wpływem antropopresji. Odczyn wody zmieniał się w zakresie od 7,4 do 8,5<ref> G. Górna: Charakterystyka limnologiczna Zalewu Sosina w aspekcie wykorzystania jego wód do hodowli ryb, Sosnowiec 1993 [maszynopis], s. 64.</ref>. Najwyższe wskaźniki charakterystyczne były dla lata, a najniższe notowano zimą. Podobne zależności stwierdzono w wielu innych zbiornikach środkowej części województwa śląskiego. Tego typu sytuacje najczęściej wiązane są z dostawą rozpuszczonych substancji biogennych, które stymulują rozwój procesów eutrofizacyjnych w wodach a to powoduje wzrost odczynu w rezultacie zachodzących przemian biochemicznych<ref> M. Rzętała: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008, s. 71.</ref>. Poniekąd mogły to być pierwsze przejawy zachodzących zmian, które nasiliły się w późniejszym czasie.

	Ze względu na stosunkowo niewielką powierzchnię jeziora nie stwierdzono wyraźnych różnic odnośnie zawartości poszczególnych jonów pomiędzy poszczególnymi jego częściami. Stwierdzono natomiast zauważalne sezonowe różnice w stężeniach poszczególnych pierwiastków w wodach zbiornika. W przypadku kilku z nich (wapń, sód, potas, chlorki), najniższe ich stężenia występowały wiosną, a najwyższe wartość notowano latem. Zakres stężeń wapnia zawierał się w przedziale od 55,2 mg/l do 80,0 mg/l, sodu – od 4,6 mg/l do 9,4 mg/l, potasu – od 2,1 mg/l do 5,7 mg/l oraz chlorków – 11,4-18,0 mg/l. W przypadku kilku innych jonów sezonowe zróżnicowanie było nieco inne. Największe ilości magnezu na poziomie około 20 mg/l występowały jesienią, a wiosną i zimą stężenia tego jonu niewiele przekraczały poziom 15 mg/l. Maksymalne stężenia siarczanów były obecne latem (blisko 200 mg/l), a minimalne zimą (około 23 mg/l)<ref> G. Górna: Charakterystyka limnologiczna Zalewu Sosina w aspekcie wykorzystania jego wód do hodowli ryb, Sosnowiec 1993 [maszynopis], s. 64.</ref>. W tym czasie nie stwierdzono podwyższonej obecności związków biogennych (azotany, fosforany), które w głównej mierze odpowiedzialne są za zjawisko eutrofizacji wód powierzchniowych. Tego typu sytuację wiązać należy z pobieraniem substancji pożywkowych z wody przez rozwijającą się roślinność w obrębie zbiornika. Natomiast po jej obumarciu uwarunkowania decydujące o mineralizacji substancji organicznych w ekosystemie nie powodowały zjawiska wtórnego zanieczyszczenia. Jednak w ostatnich kilkunastu latach zaczęto dostrzegać pojawiające się problemy w funkcjonowaniu tego ekosystemu związane z nadmiernym wzrostem poziomu jego eutrofizacji. Najbardziej widocznym, negatywnym skutkiem wzrostu żyzności wód zbiornika były pojawiające się w okresie letnim zakwity glonów, które dyskwalifikowały jezioro pod względem możliwości kąpieli. Przeprowadzone pomiary w czerwcu 2015 r. wykazały wielokrotnie wyższą zawartość biogenów w wodach zbiornika niż na początku lat 90. ubiegłego wieku. Dotyczyło to zwłaszcza wód w sąsiedztwie brzegów powszechnie wykorzystywanych do plażowania. W tego typu miejscach stężenia fosforanów przekraczały poziom 2 mg/l, a azotany występowały w ilościach kilku dziesiątych mg/l<ref>[https://ietu.pl/wp-content/uploads/2017/02/Analiza_DPSIR_zbiornik_Sosina_IETU_2016_04_14_www_m.pdf Analiza DPSIR zbiornika Sosina w Jaworznie jako narzędzie wspomagające proces decyzyjny]</ref>.		Ze względu na stosunkowo niewielką powierzchnię jeziora nie stwierdzono wyraźnych różnic odnośnie zawartości poszczególnych jonów pomiędzy poszczególnymi jego częściami. Stwierdzono natomiast zauważalne sezonowe różnice w stężeniach poszczególnych pierwiastków w wodach zbiornika. W przypadku kilku z nich (wapń, sód, potas, chlorki), najniższe ich stężenia występowały wiosną, a najwyższe wartość notowano latem. Zakres stężeń wapnia zawierał się w przedziale od 55,2 mg/l do 80,0 mg/l, sodu – od 4,6 mg/l do 9,4 mg/l, potasu – od 2,1 mg/l do 5,7 mg/l oraz chlorków – 11,4-18,0 mg/l. W przypadku kilku innych jonów sezonowe zróżnicowanie było nieco inne. Największe ilości magnezu na poziomie około 20 mg/l występowały jesienią, a wiosną i zimą stężenia tego jonu niewiele przekraczały poziom 15 mg/l. Maksymalne stężenia siarczanów były obecne latem (blisko 200 mg/l), a minimalne zimą (około 23 mg/l)<ref> G. Górna: Charakterystyka limnologiczna Zalewu Sosina w aspekcie wykorzystania jego wód do hodowli ryb, Sosnowiec 1993 [maszynopis], s. 64.</ref>. W tym czasie nie stwierdzono podwyższonej obecności związków biogennych (azotany, fosforany), które w głównej mierze odpowiedzialne są za zjawisko eutrofizacji wód powierzchniowych. Tego typu sytuację wiązać należy z pobieraniem substancji pożywkowych z wody przez rozwijającą się roślinność w obrębie zbiornika. Natomiast po jej obumarciu uwarunkowania decydujące o mineralizacji substancji organicznych w ekosystemie nie powodowały zjawiska wtórnego zanieczyszczenia. Jednak w ostatnich kilkunastu latach zaczęto dostrzegać pojawiające się problemy w funkcjonowaniu tego ekosystemu związane z nadmiernym wzrostem poziomu jego eutrofizacji. Najbardziej widocznym, negatywnym skutkiem wzrostu żyzności wód zbiornika były pojawiające się w okresie letnim zakwity glonów, które dyskwalifikowały jezioro pod względem możliwości kąpieli. Przeprowadzone pomiary w czerwcu 2015 r. wykazały wielokrotnie wyższą zawartość biogenów w wodach zbiornika niż na początku lat 90. ubiegłego wieku. Dotyczyło to zwłaszcza wód w sąsiedztwie brzegów powszechnie wykorzystywanych do plażowania. W tego typu miejscach stężenia fosforanów przekraczały poziom 2 mg/l, a azotany występowały w ilościach kilku dziesiątych mg/l<ref>[https://ietu.pl/wp-content/uploads/2017/02/Analiza_DPSIR_zbiornik_Sosina_IETU_2016_04_14_www_m.pdf Analiza DPSIR zbiornika Sosina w Jaworznie jako narzędzie wspomagające proces decyzyjny]</ref>.

	==Procesy brzegowe i osady denne==		==Procesy brzegowe i osady denne==

Praktykant: /* Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna */

2022-03-01T08:45:08Z

Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna

← poprzednia wersja		Wersja z 10:45, 1 mar 2022
Linia 45:		Linia 45:
	\|}		\|}
	<b>Tabela 1. Parametry morfometryczne zbiornika Sosina w 1993 roku</b><ref> G. Górna: Charakterystyka limnologiczna Zalewu Sosina w aspekcie wykorzystania jego wód do hodowli ryb, Sosnowiec 1993 [maszynopis], s. 64.; Jubileusz 40-lecia istnienia firmy 1954-1994 Kopalnia Piasku Szczakowa S.A.. Jaworzno 1994, s. 76.; [https://ietu.pl/wp-content/uploads/2017/02/Analiza_DPSIR_zbiornik_Sosina_IETU_2016_04_14_www_m.pdf Analiza DPSIR zbiornika Sosina w Jaworznie jako narzędzie wspomagające proces decyzyjny]</ref>.		<b>Tabela 1. Parametry morfometryczne zbiornika Sosina w 1993 roku</b><ref> G. Górna: Charakterystyka limnologiczna Zalewu Sosina w aspekcie wykorzystania jego wód do hodowli ryb, Sosnowiec 1993 [maszynopis], s. 64.; Jubileusz 40-lecia istnienia firmy 1954-1994 Kopalnia Piasku Szczakowa S.A.. Jaworzno 1994, s. 76.; [https://ietu.pl/wp-content/uploads/2017/02/Analiza_DPSIR_zbiornik_Sosina_IETU_2016_04_14_www_m.pdf Analiza DPSIR zbiornika Sosina w Jaworznie jako narzędzie wspomagające proces decyzyjny]</ref>.
			[[Plik:Fot. 3. Południowo-zachodni fragment zbiornika Sosina w 2013 roku (fot. M. Rzętała).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 3. Południowo-zachodni fragment zbiornika Sosina w 2013 roku (fot. M. Rzętała).]]

	Kształt misy zbiornika swym wyglądem przypomina przewróconą literę „L”. Długość zbiornika na linii wschód-zachód wynosi około 1750 m a w zachodniej części oś przyjmuje kierunek północny. Krótsza część części jeziora wynosi około 350 m. Taki kształt zbiornika nawiązuje do pola dawnej eksploatacji złóż piasków. Działania prowadzone na tym etapie przesądziły także o ukształtowaniu dna zbiornika. Rozkład głębokości w obrębie misy jeziora jest stosunkowo równomierny. Największe spadki charakterystyczne są jedynie dla wąskiej strefy brzegowej. Wyjątkiem jest sektor w południowo-zachodniej części zbiornika, gdzie znajdują się plaże. Nachylenie dna jest tu zdecydowanie bardziej połogie i prawdopodobnie zostało odpowiednio ukształtowane dla bezpiecznego wykorzystania powierzchni wodnej w celach rekreacyjnych. W tej części głębokość jeziora nie przekracza 1,5 m. Podobne głębokości występują we wschodniej części akwenu. Maksymalne głębokości rzędu 2,5 m obejmują strefę w środkowej części jeziora, 350 m na zachód od wyspy. Takie same głębokości występują w najdalej na północ wysuniętej części zbiornika<ref>[https://ietu.pl/wp-content/uploads/2017/02/Analiza_DPSIR_zbiornik_Sosina_IETU_2016_04_14_www_m.pdf Analiza DPSIR zbiornika Sosina w Jaworznie jako narzędzie wspomagające proces decyzyjny]</ref>. Natomiast w jego środkowej części znajduje się rozległa wyspa o powierzchni około 3,5 ha.		Kształt misy zbiornika swym wyglądem przypomina przewróconą literę „L”. Długość zbiornika na linii wschód-zachód wynosi około 1750 m a w zachodniej części oś przyjmuje kierunek północny. Krótsza część części jeziora wynosi około 350 m. Taki kształt zbiornika nawiązuje do pola dawnej eksploatacji złóż piasków. Działania prowadzone na tym etapie przesądziły także o ukształtowaniu dna zbiornika. Rozkład głębokości w obrębie misy jeziora jest stosunkowo równomierny. Największe spadki charakterystyczne są jedynie dla wąskiej strefy brzegowej. Wyjątkiem jest sektor w południowo-zachodniej części zbiornika, gdzie znajdują się plaże. Nachylenie dna jest tu zdecydowanie bardziej połogie i prawdopodobnie zostało odpowiednio ukształtowane dla bezpiecznego wykorzystania powierzchni wodnej w celach rekreacyjnych. W tej części głębokość jeziora nie przekracza 1,5 m. Podobne głębokości występują we wschodniej części akwenu. Maksymalne głębokości rzędu 2,5 m obejmują strefę w środkowej części jeziora, 350 m na zachód od wyspy. Takie same głębokości występują w najdalej na północ wysuniętej części zbiornika<ref>[https://ietu.pl/wp-content/uploads/2017/02/Analiza_DPSIR_zbiornik_Sosina_IETU_2016_04_14_www_m.pdf Analiza DPSIR zbiornika Sosina w Jaworznie jako narzędzie wspomagające proces decyzyjny]</ref>. Natomiast w jego środkowej części znajduje się rozległa wyspa o powierzchni około 3,5 ha.

Praktykant: /* Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna */

2022-03-01T08:44:15Z

Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna

← poprzednia wersja		Wersja z 10:44, 1 mar 2022
Linia 18:		Linia 18:
	Długość jeziora wzdłuż jego osi wynosi 2,1 km, zaś maksymalna szerokość (mierzona zgodnie z wytycznymi w miejscu najszerszym wzdłuż linii prostopadłej do linii wyznaczającej oś zbiornika) osiąga 330 m (tab. 1). Szerokość średnia z uwagi na charakterystyczny kształt zbiornika jest tylko niewiele mniejsza i wynosi 240 m. Wskaźnik wydłużenia osiąga wartość 8,75. Długość linii brzegowej ma 4580 m, zaś wskaźnik jej rozwinięcia przyjmuje wielkość 1,8. Pojemność zbiornika została oszacowana na poziomie 635 tys. m<sup>3</sup>. Maksymalna głębokość w zbiorniku wynosi 2,5 m, zaś średnia to zaledwie 1,24 m<ref> G. Górna: Charakterystyka limnologiczna Zalewu Sosina w aspekcie wykorzystania jego wód do hodowli ryb, Sosnowiec 1993 [maszynopis], s. 64. </ref>. Rzędna piętrzenia wody w jeziorze została ustalona na wysokości 266,5 m n.p.m.<ref> Jubileusz 40-lecia istnienia firmy 1954-1994 Kopalnia Piasku Szczakowa S.A.. Jaworzno 1994, s. 76.</ref>		Długość jeziora wzdłuż jego osi wynosi 2,1 km, zaś maksymalna szerokość (mierzona zgodnie z wytycznymi w miejscu najszerszym wzdłuż linii prostopadłej do linii wyznaczającej oś zbiornika) osiąga 330 m (tab. 1). Szerokość średnia z uwagi na charakterystyczny kształt zbiornika jest tylko niewiele mniejsza i wynosi 240 m. Wskaźnik wydłużenia osiąga wartość 8,75. Długość linii brzegowej ma 4580 m, zaś wskaźnik jej rozwinięcia przyjmuje wielkość 1,8. Pojemność zbiornika została oszacowana na poziomie 635 tys. m<sup>3</sup>. Maksymalna głębokość w zbiorniku wynosi 2,5 m, zaś średnia to zaledwie 1,24 m<ref> G. Górna: Charakterystyka limnologiczna Zalewu Sosina w aspekcie wykorzystania jego wód do hodowli ryb, Sosnowiec 1993 [maszynopis], s. 64. </ref>. Rzędna piętrzenia wody w jeziorze została ustalona na wysokości 266,5 m n.p.m.<ref> Jubileusz 40-lecia istnienia firmy 1954-1994 Kopalnia Piasku Szczakowa S.A.. Jaworzno 1994, s. 76.</ref>

			[[Plik:Fot. 2. Zachodni sektor zbiornika Sosina w 2013 roku (fot. M. Rzętała).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 2. Zachodni sektor zbiornika Sosina w 2013 roku (fot. M. Rzętała).]]
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	! Parametr!! Wartość parametru		! Parametr!! Wartość parametru

Praktykant: /* Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna */

2022-03-01T08:42:44Z

Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna

← poprzednia wersja		Wersja z 10:42, 1 mar 2022
Linia 12:		Linia 12:

	==Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna==		==Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna==
			[[Plik:Fot. 1. Zbiornik Sosina - widok ogólny (fot. M. Rzętała).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 1. Zbiornik Sosina – widok ogólny (fot. M. Rzętała).]]

	Zbiornik Sosina zaliczany jest do jezior zlokalizowanych w zagłębieniach terenu, które powstały po powierzchniowym wybieraniu surowców mineralnych (fot. 1-3.). Ich geneza związana jest z występowaniem pokrywy osadów czwartorzędowych powstałej dzięki akumulacyjnej działalności lądolodu skandynawskiego (iły, piaski, żwiry). W rejonie zbiornika aktywność wydobywcza prowadzona była przez Kopalnię Piasku Szczakowa. Tereny te znajdują się na skraju zachodniej części Pola II. Eksploatacja piasków podsadzkowych na Polu II rozpoczęła się w 1962 r. Po wyeksploatowaniu złoża i zakończeniu działań górniczych, w latach 1969-1970 zrekultywowano w kierunku wodnym obszar o powierzchni 17 ha tworząc w tym miejscu zbiornik wodny<ref> Jubileusz 40-lecia istnienia firmy 1954-1994 Kopalnia Piasku Szczakowa S.A.. Jaworzno 1994, s. 76. </ref>. Tak ukierunkowane prace rekultywacyjne były wyjątkiem w przyjętej linii. Na terenach zdegradowanych przez Kopalnię Piasku Szczakowa stosowano wyłącznie nasadzenia, dzięki czemu odtwarzano tereny leśne, które następnie przekazywano powrotnie Lasom Państwowym<ref> S. Bednarczyk, G. Galiniak, K. Kazanowska-Opala, K. Różkowski: Charakterystyka rekultywacji terenów poeksploatacyjnych w Kopalni Piasku „Szczakowa” w Jaworznie, w: „Przegląd Górniczy” 2015, nr 9, s. 85-91. </ref>. W późniejszym czasie, po zaprzestaniu eksploatacji na terenach przyległych przystąpiono do odpowiedniego ukształtowania wyrobiska i połączenia go z już istniejącym zbiornikiem. Wynika z tego, że zbiornik Sosina powstawał stopniowo. W pierwszym etapie, który obejmował lata 1969-1972 powstał zbiornik o powierzchni 17 ha. W drugim etapie – lata 1975-1982 jego powierzchnia została zwiększona o kolejne 38 ha. Dzięki tym zabiegom zbiornik Sosina uzyskał obecny wygląd. Przyjęcie wodnego kierunku rekultywacji tych terenów podyktowane było stosunkowo płytkim zaleganiem wód gruntowych, które w tym rejonie występowały na głębokości 0,8-2,4 m<ref> Jubileusz 40-lecia istnienia firmy 1954-1994 Kopalnia Piasku Szczakowa S.A.. Jaworzno 1994, s. 76.</ref>. Powierzchnia zbiornika przy normalnym poziomie piętrzenia wynosi 43,5 ha<ref>[https://ietu.pl/wp-content/uploads/2017/02/Analiza_DPSIR_zbiornik_Sosina_IETU_2016_04_14_www_m.pdf Analiza DPSIR zbiornika Sosina w Jaworznie jako narzędzie wspomagające proces decyzyjny]</ref>. W opracowaniu dotyczącym historii Kopalni Piasku Szczakowa, podawana jest wartość 55 ha odnośnie powierzchni zbiornika<ref> Jubileusz 40-lecia istnienia firmy 1954-1994 Kopalnia Piasku Szczakowa S.A.. Jaworzno 1994, s. 76.</ref>. Pomiary wykonane na podstawie aktualnych zdjęć satelitarnych wykazały powierzchnię rzędu 43 ha.		Zbiornik Sosina zaliczany jest do jezior zlokalizowanych w zagłębieniach terenu, które powstały po powierzchniowym wybieraniu surowców mineralnych (fot. 1-3.). Ich geneza związana jest z występowaniem pokrywy osadów czwartorzędowych powstałej dzięki akumulacyjnej działalności lądolodu skandynawskiego (iły, piaski, żwiry). W rejonie zbiornika aktywność wydobywcza prowadzona była przez Kopalnię Piasku Szczakowa. Tereny te znajdują się na skraju zachodniej części Pola II. Eksploatacja piasków podsadzkowych na Polu II rozpoczęła się w 1962 r. Po wyeksploatowaniu złoża i zakończeniu działań górniczych, w latach 1969-1970 zrekultywowano w kierunku wodnym obszar o powierzchni 17 ha tworząc w tym miejscu zbiornik wodny<ref> Jubileusz 40-lecia istnienia firmy 1954-1994 Kopalnia Piasku Szczakowa S.A.. Jaworzno 1994, s. 76. </ref>. Tak ukierunkowane prace rekultywacyjne były wyjątkiem w przyjętej linii. Na terenach zdegradowanych przez Kopalnię Piasku Szczakowa stosowano wyłącznie nasadzenia, dzięki czemu odtwarzano tereny leśne, które następnie przekazywano powrotnie Lasom Państwowym<ref> S. Bednarczyk, G. Galiniak, K. Kazanowska-Opala, K. Różkowski: Charakterystyka rekultywacji terenów poeksploatacyjnych w Kopalni Piasku „Szczakowa” w Jaworznie, w: „Przegląd Górniczy” 2015, nr 9, s. 85-91. </ref>. W późniejszym czasie, po zaprzestaniu eksploatacji na terenach przyległych przystąpiono do odpowiedniego ukształtowania wyrobiska i połączenia go z już istniejącym zbiornikiem. Wynika z tego, że zbiornik Sosina powstawał stopniowo. W pierwszym etapie, który obejmował lata 1969-1972 powstał zbiornik o powierzchni 17 ha. W drugim etapie – lata 1975-1982 jego powierzchnia została zwiększona o kolejne 38 ha. Dzięki tym zabiegom zbiornik Sosina uzyskał obecny wygląd. Przyjęcie wodnego kierunku rekultywacji tych terenów podyktowane było stosunkowo płytkim zaleganiem wód gruntowych, które w tym rejonie występowały na głębokości 0,8-2,4 m<ref> Jubileusz 40-lecia istnienia firmy 1954-1994 Kopalnia Piasku Szczakowa S.A.. Jaworzno 1994, s. 76.</ref>. Powierzchnia zbiornika przy normalnym poziomie piętrzenia wynosi 43,5 ha<ref>[https://ietu.pl/wp-content/uploads/2017/02/Analiza_DPSIR_zbiornik_Sosina_IETU_2016_04_14_www_m.pdf Analiza DPSIR zbiornika Sosina w Jaworznie jako narzędzie wspomagające proces decyzyjny]</ref>. W opracowaniu dotyczącym historii Kopalni Piasku Szczakowa, podawana jest wartość 55 ha odnośnie powierzchni zbiornika<ref> Jubileusz 40-lecia istnienia firmy 1954-1994 Kopalnia Piasku Szczakowa S.A.. Jaworzno 1994, s. 76.</ref>. Pomiary wykonane na podstawie aktualnych zdjęć satelitarnych wykazały powierzchnię rzędu 43 ha.

Praktykant o 08:41, 1 mar 2022

2022-03-01T08:41:32Z

← poprzednia wersja		Wersja z 10:41, 1 mar 2022
Linia 5:		Linia 5:
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 9 (2022)\|TOM: 9 (2022)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 9 (2022)\|TOM: 9 (2022)]]
	[[Plik:Rys. 1Sosina.jpg\|~~400px~~\|thumb\|right\|Rys. 1. Lokalizacja zbiornika Sosina: 1 – zbiorniki wodne, 2 – cieki powierzchniowe, 3 – ważniejsze drogi, 4 – koleje, 5 – granice jednostek administracyjnych; 6 – jazy, pompownie.]]		[[Plik:Rys. 1Sosina.jpg\|600px\|thumb\|right\|Rys. 1. Lokalizacja zbiornika Sosina: 1 – zbiorniki wodne, 2 – cieki powierzchniowe, 3 – ważniejsze drogi, 4 – koleje, 5 – granice jednostek administracyjnych; 6 – jazy, pompownie.]]

	Zbiornik Sosina położony jest w środkowej części [[Województwo śląskie\|województwa śląskiego]], w odległości kilkuset metrów od przebiegającej na wschód od niego granicy z województwem małopolskim (rys. 1). Powstał w miejscu, gdzie wcześniej prowadzona była powierzchniowa eksploatacja złóż piasków wykorzystywanych jako podsadzka w kopalniach węgla kamiennego funkcjonujących na terenie ówczesnego [[Górnośląski Okręg Przemysłowy\|Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego]] (dziś [[Konurbacja katowicka\|konurbacja katowicka]]). Pod względem genetycznym zbiornik Sosina klasyfikowany jest do grupy jezior wyrobiskowych, podobnie jak inne z terenu województwa śląskiego, np.: [[Zbiornik Pogoria I\|Pogoria I]], II i [[Zbiornik Pogoria III\|III]], [[Zbiornik Kuźnica Warężyńska\|Kuźnica Warężyńska]], [[Zbiornik Dziećkowice\|Dziećkowice]], [[Zbiornik Pławniowice\|Pławniowice]], [[Zbiornik Dzierżno Duże\|Dzierżno Duże]] i [[Zbiornik Dzierżno Małe\|Małe]] oraz zbiorniki Rogoźnik. Sztuczne jezioro Sosina początkowo miało być wyłącznie rezerwuarem wody z przeznaczeniem na cele przemysłowe, ale w późniejszym czasie jego funkcje uległy zmianie.		Zbiornik Sosina położony jest w środkowej części [[Województwo śląskie\|województwa śląskiego]], w odległości kilkuset metrów od przebiegającej na wschód od niego granicy z województwem małopolskim (rys. 1). Powstał w miejscu, gdzie wcześniej prowadzona była powierzchniowa eksploatacja złóż piasków wykorzystywanych jako podsadzka w kopalniach węgla kamiennego funkcjonujących na terenie ówczesnego [[Górnośląski Okręg Przemysłowy\|Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego]] (dziś [[Konurbacja katowicka\|konurbacja katowicka]]). Pod względem genetycznym zbiornik Sosina klasyfikowany jest do grupy jezior wyrobiskowych, podobnie jak inne z terenu województwa śląskiego, np.: [[Zbiornik Pogoria I\|Pogoria I]], II i [[Zbiornik Pogoria III\|III]], [[Zbiornik Kuźnica Warężyńska\|Kuźnica Warężyńska]], [[Zbiornik Dziećkowice\|Dziećkowice]], [[Zbiornik Pławniowice\|Pławniowice]], [[Zbiornik Dzierżno Duże\|Dzierżno Duże]] i [[Zbiornik Dzierżno Małe\|Małe]] oraz zbiorniki Rogoźnik. Sztuczne jezioro Sosina początkowo miało być wyłącznie rezerwuarem wody z przeznaczeniem na cele przemysłowe, ale w późniejszym czasie jego funkcje uległy zmianie.

Praktykant o 08:41, 1 mar 2022

2022-03-01T08:41:16Z

← poprzednia wersja		Wersja z 10:41, 1 mar 2022
Linia 5:		Linia 5:
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 9 (2022)\|TOM: 9 (2022)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 9 (2022)\|TOM: 9 (2022)]]
			[[Plik:Rys. 1Sosina.jpg\|400px\|thumb\|right\|Rys. 1. Lokalizacja zbiornika Sosina: 1 – zbiorniki wodne, 2 – cieki powierzchniowe, 3 – ważniejsze drogi, 4 – koleje, 5 – granice jednostek administracyjnych; 6 – jazy, pompownie.]]

	Zbiornik Sosina położony jest w środkowej części [[Województwo śląskie\|województwa śląskiego]], w odległości kilkuset metrów od przebiegającej na wschód od niego granicy z województwem małopolskim (rys. 1). Powstał w miejscu, gdzie wcześniej prowadzona była powierzchniowa eksploatacja złóż piasków wykorzystywanych jako podsadzka w kopalniach węgla kamiennego funkcjonujących na terenie ówczesnego [[Górnośląski Okręg Przemysłowy\|Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego]] (dziś [[Konurbacja katowicka\|konurbacja katowicka]]). Pod względem genetycznym zbiornik Sosina klasyfikowany jest do grupy jezior wyrobiskowych, podobnie jak inne z terenu województwa śląskiego, np.: [[Zbiornik Pogoria I\|Pogoria I]], II i [[Zbiornik Pogoria III\|III]], [[Zbiornik Kuźnica Warężyńska\|Kuźnica Warężyńska]], [[Zbiornik Dziećkowice\|Dziećkowice]], [[Zbiornik Pławniowice\|Pławniowice]], [[Zbiornik Dzierżno Duże\|Dzierżno Duże]] i [[Zbiornik Dzierżno Małe\|Małe]] oraz zbiorniki Rogoźnik. Sztuczne jezioro Sosina początkowo miało być wyłącznie rezerwuarem wody z przeznaczeniem na cele przemysłowe, ale w późniejszym czasie jego funkcje uległy zmianie.		Zbiornik Sosina położony jest w środkowej części [[Województwo śląskie\|województwa śląskiego]], w odległości kilkuset metrów od przebiegającej na wschód od niego granicy z województwem małopolskim (rys. 1). Powstał w miejscu, gdzie wcześniej prowadzona była powierzchniowa eksploatacja złóż piasków wykorzystywanych jako podsadzka w kopalniach węgla kamiennego funkcjonujących na terenie ówczesnego [[Górnośląski Okręg Przemysłowy\|Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego]] (dziś [[Konurbacja katowicka\|konurbacja katowicka]]). Pod względem genetycznym zbiornik Sosina klasyfikowany jest do grupy jezior wyrobiskowych, podobnie jak inne z terenu województwa śląskiego, np.: [[Zbiornik Pogoria I\|Pogoria I]], II i [[Zbiornik Pogoria III\|III]], [[Zbiornik Kuźnica Warężyńska\|Kuźnica Warężyńska]], [[Zbiornik Dziećkowice\|Dziećkowice]], [[Zbiornik Pławniowice\|Pławniowice]], [[Zbiornik Dzierżno Duże\|Dzierżno Duże]] i [[Zbiornik Dzierżno Małe\|Małe]] oraz zbiorniki Rogoźnik. Sztuczne jezioro Sosina początkowo miało być wyłącznie rezerwuarem wody z przeznaczeniem na cele przemysłowe, ale w późniejszym czasie jego funkcje uległy zmianie.