Zbiornik Słupsko - Historia wersji

Praktykant: /* Procesy brzegowe i osady denne */

2023-06-07T13:30:34Z

Procesy brzegowe i osady denne

← poprzednia wersja		Wersja z 15:30, 7 cze 2023
Linia 93:		Linia 93:

	==Procesy brzegowe i osady denne==		==Procesy brzegowe i osady denne==
			[[Plik:Fot. 5. Odpływ ze zbiornika Słupsko (fot. D. Chętnicki).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 5. Odpływ ze zbiornika Słupsko (fot. D. Chętnicki).]]

	Niewielka powierzchnia i pojemność Zbiornika Słupsko jest czynnikiem ograniczającym rozwój procesów brzegowych, a tym samym wpływa na małą liczbę i zróżnicowanie powstałych form brzegowych<ref> M.A. Rzętała: Wybrane przemiany geomorfologiczne mis zbiorników wodnych i ocena zanieczyszczeń osadów zbiornikowych w warunkach zróżnicowanej antropopresji (na przykładzie regionu górnośląsko-zagłębiowskiego), Katowice 2014, s. 7.</ref>. W początkowym okresie funkcjonowania jeziora zakres geomorfologicznych przemian w strefie brzegowej odznaczał się największą intensywnością. Istotne znaczenie w tym zakresie odgrywały także wahania stanów wody. Badania nad charakterem i intensywnością limnicznych procesów brzegowych w obrębie zbiorników regionu górnośląskiego pozwoliły na wyróżnienie czterech etapów rozwoju strefy litoralnej, pozostających w ścisłym związku z ewolucją zbiorników jako geoekosystemów. Obecnie można przyjąć, że zbiornik Słupsko znajduje się na ostatnim (czwartym) etapie – tzw. biogenicznym. W tym czasie następuje intensywny przyrost masy roślinnej w konsekwencji procesów sedymentacyjnych i sedentacyjnych w nadwodnej i podwodnej części strefy litoralnej. Procesowi kolonizacji wybrzeża przez roślinność sprzyja łagodny już profil poprzeczny strefy brzegu, inicjowany rozwój procesów glebotwórczych, a także wysoki poziom trofii wód akwenu<ref> M. Rzętała: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008, s. 82.</ref>. Występuje dość szeroki pas roślinności szuwarowej, wśród której dominuje trzcina pospolita i pałka wodna. Szczególnie duże powierzchnie zajęte są w górnej części zbiornika, w tym w strefie kontaktu wód potamicznych z limnicznymi. Tego typu roślinność pojawiła się także w sąsiedztwie zapory bocznej.		Niewielka powierzchnia i pojemność Zbiornika Słupsko jest czynnikiem ograniczającym rozwój procesów brzegowych, a tym samym wpływa na małą liczbę i zróżnicowanie powstałych form brzegowych<ref> M.A. Rzętała: Wybrane przemiany geomorfologiczne mis zbiorników wodnych i ocena zanieczyszczeń osadów zbiornikowych w warunkach zróżnicowanej antropopresji (na przykładzie regionu górnośląsko-zagłębiowskiego), Katowice 2014, s. 7.</ref>. W początkowym okresie funkcjonowania jeziora zakres geomorfologicznych przemian w strefie brzegowej odznaczał się największą intensywnością. Istotne znaczenie w tym zakresie odgrywały także wahania stanów wody. Badania nad charakterem i intensywnością limnicznych procesów brzegowych w obrębie zbiorników regionu górnośląskiego pozwoliły na wyróżnienie czterech etapów rozwoju strefy litoralnej, pozostających w ścisłym związku z ewolucją zbiorników jako geoekosystemów. Obecnie można przyjąć, że zbiornik Słupsko znajduje się na ostatnim (czwartym) etapie – tzw. biogenicznym. W tym czasie następuje intensywny przyrost masy roślinnej w konsekwencji procesów sedymentacyjnych i sedentacyjnych w nadwodnej i podwodnej części strefy litoralnej. Procesowi kolonizacji wybrzeża przez roślinność sprzyja łagodny już profil poprzeczny strefy brzegu, inicjowany rozwój procesów glebotwórczych, a także wysoki poziom trofii wód akwenu<ref> M. Rzętała: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008, s. 82.</ref>. Występuje dość szeroki pas roślinności szuwarowej, wśród której dominuje trzcina pospolita i pałka wodna. Szczególnie duże powierzchnie zajęte są w górnej części zbiornika, w tym w strefie kontaktu wód potamicznych z limnicznymi. Tego typu roślinność pojawiła się także w sąsiedztwie zapory bocznej.
Linia 98:		Linia 99:
	Na ograniczenie procesów brzegowych zachodzących w strefie brzegowej zbiornika Słupsko wpływ ma również obecność antropogenicznych umocnień brzegu w postaci zapory czołowej i bocznej, na które przypada blisko 25% długości linii brzegowej jeziora.		Na ograniczenie procesów brzegowych zachodzących w strefie brzegowej zbiornika Słupsko wpływ ma również obecność antropogenicznych umocnień brzegu w postaci zapory czołowej i bocznej, na które przypada blisko 25% długości linii brzegowej jeziora.

	Głównym źródłem substancji mineralnych i organicznych w przypadku większości zbiorników zaporowych jest materiał rumowiskowy wnoszony przez zasilające je rzeki. Wielkość dostawy rumowiska wleczonego, toczonego i zawieszonego jest zróżnicowana w czasie i zależna od warunków hydrologicznych cechujących Potok Toszecki. Zdecydowanie większa dostawa materiału rumowiskowego następuje w okresach wezbrań, kiedy obserwuje się wzrost przepływów w rzece, a tym samym wzrasta siła transportowa wody. Na terenie województwa śląskiego ważną rolę w zakresie powstawania pokryw osadów dennych odgrywają także ilościowo-jakościowe antropogeniczne zmiany w obiegu wody. Tylko niewielka część substancji budujących osady denne pochodzi z atmosfery. Kolejnym źródłem substancji wchodzących w skład osadów dennych jest lokalna dostawa materiału budującego brzegi zbiornika<ref> M.A. Rzętała: Wybrane przemiany geomorfologiczne mis zbiorników wodnych i ocena zanieczyszczeń osadów zbiornikowych w warunkach zróżnicowanej antropopresji (na przykładzie regionu górnośląsko-zagłębiowskiego), Katowice 2014, s. 7.</ref>. Przy czym w zbiorniku Słupsko ilość dostawy tych substancji mogła mieć pewne znaczenie jedynie w krótkim, początkowym okresie funkcjonowania jeziora.		Głównym źródłem substancji mineralnych i organicznych w przypadku większości zbiorników zaporowych jest materiał rumowiskowy wnoszony przez zasilające je rzeki. Wielkość dostawy rumowiska wleczonego, toczonego i zawieszonego jest zróżnicowana w czasie i zależna od warunków hydrologicznych cechujących Potok Toszecki. Zdecydowanie większa dostawa materiału rumowiskowego następuje w okresach wezbrań, kiedy obserwuje się wzrost przepływów w rzece, a tym samym wzrasta siła transportowa wody. Na terenie województwa śląskiego ważną rolę w zakresie powstawania pokryw osadów dennych odgrywają także ilościowo-jakościowe antropogeniczne zmiany w obiegu wody. Tylko niewielka część substancji budujących osady denne pochodzi z atmosfery. Kolejnym źródłem substancji wchodzących w skład osadów dennych jest lokalna dostawa materiału budującego brzegi zbiornika<ref> M.A. Rzętała: Wybrane przemiany geomorfologiczne mis zbiorników wodnych i ocena zanieczyszczeń osadów zbiornikowych w warunkach zróżnicowanej antropopresji (na przykładzie regionu górnośląsko-zagłębiowskiego), Katowice 2014, s. 7.</ref>. Przy czym w zbiorniku Słupsko ilość dostawy tych substancji mogła mieć pewne znaczenie jedynie w krótkim, początkowym okresie funkcjonowania jeziora.

	==Znaczenie zbiornika==		==Znaczenie zbiornika==

Praktykant: /* Cechy wód jeziornych */

2023-06-07T13:30:16Z

Cechy wód jeziornych

← poprzednia wersja		Wersja z 15:30, 7 cze 2023
Linia 68:		Linia 68:
	==Cechy wód jeziornych==		==Cechy wód jeziornych==
	[[Plik:Fot. 3. Elementy bloku zrzutowo-upustowego (fot. D. Chętnicki).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 3. Elementy bloku zrzutowo-upustowego (fot. D. Chętnicki).]]		[[Plik:Fot. 3. Elementy bloku zrzutowo-upustowego (fot. D. Chętnicki).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 3. Elementy bloku zrzutowo-upustowego (fot. D. Chętnicki).]]
	[[Plik:Fot. 4. Wiodk na południowy przyczółek zapory zbiornika Słupsko (fot. D. Chętnicki).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 4. Widok na południowy przyczółek zapory zbiornika Słupsko (fot. D. Chętnicki).]]
	~~[[Plik:Fot. 5. Odpływ ze zbiornika Słupsko (fot. D. Chętnicki).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 5. Odpływ ze zbiornika Słupsko (fot. D. Chętnicki).]]~~

	===Wahania stanów wody i retencja jeziorna===		===Wahania stanów wody i retencja jeziorna===
Linia 84:		Linia 82:

	===Właściwości fizyko-chemiczne wody===		===Właściwości fizyko-chemiczne wody===
			[[Plik:Fot. 4. Wiodk na południowy przyczółek zapory zbiornika Słupsko (fot. D. Chętnicki).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 4. Widok na południowy przyczółek zapory zbiornika Słupsko (fot. D. Chętnicki).]]

	Właściwości fizyko-chemiczne wód retencjonowanych przez zaporowe zbiorniki wodne w głównej mierze są pochodną składu jonowego wód rzecznych cieku, na którym wybudowano zaporę. Parametry fizyko-chemiczne wód Potoku Toszeckiego zasadniczo kształtowane są przez antropopresję rolniczą, która dominuje w zlewni. Jakość wód powierzchniowych częściowo jest także pochodną obecności terenów zurbanizowanych reprezentowanych zasadniczo przez obszar miejski Toszka. W użytkowaniu gruntów na terenie zlewni zbiornika Słupsko wydziela się także tereny leśne. Duży kompleks lasów przylega bezpośrednio do zbiornika od wschodu w okolicy zapory bocznej. Przeprowadzone badania wskazują, że zbiornik Słupsko wyraźnie wpływa na zmianę parametrów fizyko-chemicznych wód Potoku Toszeckiego. Stwierdzono, że zbiornik powoduje redukcję rzędu 30%, przede wszystkim związków biogennych takich jak azotany<ref> M. Kostecki, W. Nocoń: Rola płytkiego nizinnego zbiornika zaporowego w układzie „rzeka-zbiornik-rzeka”. Część I. Wybrane wskaźniki hydrochemiczne oraz bilans związków azotowych w zbiorniku Słupsko, [w:] „Inżynieria i Ochrona Środowiska” 2009, t. 12, nr 4, s. 249-269.</ref>, tylko w niewielkim stopniu zatrzymując związki fosforu<ref> M. Kostecki, W. Nocoń: Rola płytkiego nizinnego zbiornika zaporowego w układzie „rzeka-zbiornik-rzeka”. Część II. Przemiany i bilans związków fosforu w zbiorniku Słupsko, [w:] „Inżynieria i Ochrona Środowiska” 2010, t. 13, nr 4, s. 245-257.</ref>. Wyraźny wpływ zbiornika w obniżaniu żyzności wód potamicznych uwidaczniał się zwłaszcza w początkowym okresie jego funkcjonowania. W 2004 roku średnie roczne stężenia fosforanów i azotanów w wodach Potoku Toszeckiego wynosiły odpowiednio 1,15 mg PO<sub>4</sub><sup>3-</sup>/dm<sup>3</sup> i 16,20 mg NO<sub>3-</sub>/dm<sup>3</sup>, a w 2009 roku były to wartości na poziomie 0,39 mg PO<sub>4</sub><sup>3-</sup>/dm<sup>3</sup> i 16,85 mg NO<sub>3-</sub>/dm<sup>3</sup>. Przy czym akurat w przypadku azotanów zdecydowanie niższą wartość stwierdzono rok wcześniej – 11,76 NO<sub>3-</sub>/dm<sup>3</sup> (2008 rok)<ref> P. Kopala: Charakterystyka hydrologiczna zbiornika Słupsko na Potoku Toszeckim, Sosnowiec 2015, s. 63.</ref>.		Właściwości fizyko-chemiczne wód retencjonowanych przez zaporowe zbiorniki wodne w głównej mierze są pochodną składu jonowego wód rzecznych cieku, na którym wybudowano zaporę. Parametry fizyko-chemiczne wód Potoku Toszeckiego zasadniczo kształtowane są przez antropopresję rolniczą, która dominuje w zlewni. Jakość wód powierzchniowych częściowo jest także pochodną obecności terenów zurbanizowanych reprezentowanych zasadniczo przez obszar miejski Toszka. W użytkowaniu gruntów na terenie zlewni zbiornika Słupsko wydziela się także tereny leśne. Duży kompleks lasów przylega bezpośrednio do zbiornika od wschodu w okolicy zapory bocznej. Przeprowadzone badania wskazują, że zbiornik Słupsko wyraźnie wpływa na zmianę parametrów fizyko-chemicznych wód Potoku Toszeckiego. Stwierdzono, że zbiornik powoduje redukcję rzędu 30%, przede wszystkim związków biogennych takich jak azotany<ref> M. Kostecki, W. Nocoń: Rola płytkiego nizinnego zbiornika zaporowego w układzie „rzeka-zbiornik-rzeka”. Część I. Wybrane wskaźniki hydrochemiczne oraz bilans związków azotowych w zbiorniku Słupsko, [w:] „Inżynieria i Ochrona Środowiska” 2009, t. 12, nr 4, s. 249-269.</ref>, tylko w niewielkim stopniu zatrzymując związki fosforu<ref> M. Kostecki, W. Nocoń: Rola płytkiego nizinnego zbiornika zaporowego w układzie „rzeka-zbiornik-rzeka”. Część II. Przemiany i bilans związków fosforu w zbiorniku Słupsko, [w:] „Inżynieria i Ochrona Środowiska” 2010, t. 13, nr 4, s. 245-257.</ref>. Wyraźny wpływ zbiornika w obniżaniu żyzności wód potamicznych uwidaczniał się zwłaszcza w początkowym okresie jego funkcjonowania. W 2004 roku średnie roczne stężenia fosforanów i azotanów w wodach Potoku Toszeckiego wynosiły odpowiednio 1,15 mg PO<sub>4</sub><sup>3-</sup>/dm<sup>3</sup> i 16,20 mg NO<sub>3-</sub>/dm<sup>3</sup>, a w 2009 roku były to wartości na poziomie 0,39 mg PO<sub>4</sub><sup>3-</sup>/dm<sup>3</sup> i 16,85 mg NO<sub>3-</sub>/dm<sup>3</sup>. Przy czym akurat w przypadku azotanów zdecydowanie niższą wartość stwierdzono rok wcześniej – 11,76 NO<sub>3-</sub>/dm<sup>3</sup> (2008 rok)<ref> P. Kopala: Charakterystyka hydrologiczna zbiornika Słupsko na Potoku Toszeckim, Sosnowiec 2015, s. 63.</ref>.

Praktykant: /* Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna */

2023-06-07T13:29:46Z

Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna

← poprzednia wersja		Wersja z 15:29, 7 cze 2023
Linia 20:		Linia 20:
	W obrębie zapory czołowej znajduje się kilka specjalistycznych urządzeń hydrotechnicznych, których obecność związana jest z prowadzeniem prawidłowej gospodarki wodnej na zbiorniku. Dzięki zainstalowaniu tych elementów hydrotechnicznych możliwe jest optymalne sterowanie obiegiem wody. Około 175 m od prawego przyczółka zapory, w jej korpusie, znajduje się blok przelewowo-spustowy (fot. 3). Cechą charakterystyczną tej instalacji jest owalny przelew szybowy w postaci wieży żelbetowej zakończonej krawędzią przelewową. Ponadto na wlocie do bloku wieży znajdują się zamknięcia szandorowe. Wewnątrz szyb został podzielony na dwie części ścianką działową. Do wieży prowadzi betonowy mostek, zabezpieczony stalową balustradą (fot. 4). Częścią przelewu jest upust denny w postaci dwóch rur stalowych o średnicy 600 mm każda, które łączą wieżę przelewową z komorą wlotową. Rury zostały wyposażone w regulowane zamknięcia w formie przepustnic o średnicy 600 mm. Następnie woda, która opuszcza zbiornik, przepływa przez dwa żelbetowe kanały spustowe o przekroju 2,0 x 2,5 m każdy. Kanały zakończone są komorą wylotową znajdującą się na dolnym stanowisku zapory, której zadaniem jest rozpraszanie energii wody wypływającej ze zbiornika<ref> Zbiornik wodny Słupsko na cieku Toszeckim w m. Słupsko oraz Ciechowice, gm. Rudziniec, Toszek. Śląski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Katowicach – folder informacyjny [b.d.].</ref> (fot. 5).		W obrębie zapory czołowej znajduje się kilka specjalistycznych urządzeń hydrotechnicznych, których obecność związana jest z prowadzeniem prawidłowej gospodarki wodnej na zbiorniku. Dzięki zainstalowaniu tych elementów hydrotechnicznych możliwe jest optymalne sterowanie obiegiem wody. Około 175 m od prawego przyczółka zapory, w jej korpusie, znajduje się blok przelewowo-spustowy (fot. 3). Cechą charakterystyczną tej instalacji jest owalny przelew szybowy w postaci wieży żelbetowej zakończonej krawędzią przelewową. Ponadto na wlocie do bloku wieży znajdują się zamknięcia szandorowe. Wewnątrz szyb został podzielony na dwie części ścianką działową. Do wieży prowadzi betonowy mostek, zabezpieczony stalową balustradą (fot. 4). Częścią przelewu jest upust denny w postaci dwóch rur stalowych o średnicy 600 mm każda, które łączą wieżę przelewową z komorą wlotową. Rury zostały wyposażone w regulowane zamknięcia w formie przepustnic o średnicy 600 mm. Następnie woda, która opuszcza zbiornik, przepływa przez dwa żelbetowe kanały spustowe o przekroju 2,0 x 2,5 m każdy. Kanały zakończone są komorą wylotową znajdującą się na dolnym stanowisku zapory, której zadaniem jest rozpraszanie energii wody wypływającej ze zbiornika<ref> Zbiornik wodny Słupsko na cieku Toszeckim w m. Słupsko oraz Ciechowice, gm. Rudziniec, Toszek. Śląski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Katowicach – folder informacyjny [b.d.].</ref> (fot. 5).
	[[Plik:Fot. 2. Przyzaporowa część zbiornika Słupsko (fot. D. Chętnicki).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 2. Przyzaporowa część zbiornika Słupsko (fot. D. Chętnicki).]]		[[Plik:Fot. 2. Przyzaporowa część zbiornika Słupsko (fot. D. Chętnicki).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 2. Przyzaporowa część zbiornika Słupsko (fot. D. Chętnicki).]]

			Tuż obok bloku przelewowo-spustowego w korpusie zapory znajduje się schodkowa przepławka żelbetowa, wyposażona w progi zwalniające. Dzięki takiej konstrukcji możliwa jest migracja ryb w obydwu kierunkach.

	W bliskim sąsiedztwie prawego przyczółka zapory, w odległości około 80 m od niego, w korpusie zapory zainstalowane zostało ujęcie umożliwiające pobór wody dla gorzelni. Ujęcie zostało wybudowane w postaci żelbetowego mnicha stawowego (stojak), żelbetowego rurociągu w korpusie zapory, wykonanego z kręgów o średnicy 600 mm. Poniżej zapory znajduje się wylot dokowy na skarpie odpowietrznej. Do mnicha prowadzi wąska kładka betonowa ograniczona stalową balustradą. Z uwagi na likwidację gorzelni ujęcie obecnie jest nieczynne<ref> Tamże.</ref>. Poniżej zapory czołowej, w stopie skarpy odpowietrznej, równolegle do niej wybudowano rów opaskowy, który zbiera wody odciekowe pochodzące z przesączania przez zaporę.		W bliskim sąsiedztwie prawego przyczółka zapory, w odległości około 80 m od niego, w korpusie zapory zainstalowane zostało ujęcie umożliwiające pobór wody dla gorzelni. Ujęcie zostało wybudowane w postaci żelbetowego mnicha stawowego (stojak), żelbetowego rurociągu w korpusie zapory, wykonanego z kręgów o średnicy 600 mm. Poniżej zapory znajduje się wylot dokowy na skarpie odpowietrznej. Do mnicha prowadzi wąska kładka betonowa ograniczona stalową balustradą. Z uwagi na likwidację gorzelni ujęcie obecnie jest nieczynne<ref> Tamże.</ref>. Poniżej zapory czołowej, w stopie skarpy odpowietrznej, równolegle do niej wybudowano rów opaskowy, który zbiera wody odciekowe pochodzące z przesączania przez zaporę.

Praktykant: /* Cechy wód jeziornych */

2023-06-07T13:29:26Z

Cechy wód jeziornych

← poprzednia wersja		Wersja z 15:29, 7 cze 2023
Linia 65:		Linia 65:

	==Cechy wód jeziornych==		==Cechy wód jeziornych==
			[[Plik:Fot. 3. Elementy bloku zrzutowo-upustowego (fot. D. Chętnicki).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 3. Elementy bloku zrzutowo-upustowego (fot. D. Chętnicki).]]
			[[Plik:Fot. 4. Wiodk na południowy przyczółek zapory zbiornika Słupsko (fot. D. Chętnicki).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 4. Widok na południowy przyczółek zapory zbiornika Słupsko (fot. D. Chętnicki).]]
			[[Plik:Fot. 5. Odpływ ze zbiornika Słupsko (fot. D. Chętnicki).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 5. Odpływ ze zbiornika Słupsko (fot. D. Chętnicki).]]

	===Wahania stanów wody i retencja jeziorna===		===Wahania stanów wody i retencja jeziorna===

Praktykant o 13:28, 7 cze 2023

2023-06-07T13:28:38Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:28, 7 cze 2023
Linia 19:		Linia 19:

	W obrębie zapory czołowej znajduje się kilka specjalistycznych urządzeń hydrotechnicznych, których obecność związana jest z prowadzeniem prawidłowej gospodarki wodnej na zbiorniku. Dzięki zainstalowaniu tych elementów hydrotechnicznych możliwe jest optymalne sterowanie obiegiem wody. Około 175 m od prawego przyczółka zapory, w jej korpusie, znajduje się blok przelewowo-spustowy (fot. 3). Cechą charakterystyczną tej instalacji jest owalny przelew szybowy w postaci wieży żelbetowej zakończonej krawędzią przelewową. Ponadto na wlocie do bloku wieży znajdują się zamknięcia szandorowe. Wewnątrz szyb został podzielony na dwie części ścianką działową. Do wieży prowadzi betonowy mostek, zabezpieczony stalową balustradą (fot. 4). Częścią przelewu jest upust denny w postaci dwóch rur stalowych o średnicy 600 mm każda, które łączą wieżę przelewową z komorą wlotową. Rury zostały wyposażone w regulowane zamknięcia w formie przepustnic o średnicy 600 mm. Następnie woda, która opuszcza zbiornik, przepływa przez dwa żelbetowe kanały spustowe o przekroju 2,0 x 2,5 m każdy. Kanały zakończone są komorą wylotową znajdującą się na dolnym stanowisku zapory, której zadaniem jest rozpraszanie energii wody wypływającej ze zbiornika<ref> Zbiornik wodny Słupsko na cieku Toszeckim w m. Słupsko oraz Ciechowice, gm. Rudziniec, Toszek. Śląski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Katowicach – folder informacyjny [b.d.].</ref> (fot. 5).		W obrębie zapory czołowej znajduje się kilka specjalistycznych urządzeń hydrotechnicznych, których obecność związana jest z prowadzeniem prawidłowej gospodarki wodnej na zbiorniku. Dzięki zainstalowaniu tych elementów hydrotechnicznych możliwe jest optymalne sterowanie obiegiem wody. Około 175 m od prawego przyczółka zapory, w jej korpusie, znajduje się blok przelewowo-spustowy (fot. 3). Cechą charakterystyczną tej instalacji jest owalny przelew szybowy w postaci wieży żelbetowej zakończonej krawędzią przelewową. Ponadto na wlocie do bloku wieży znajdują się zamknięcia szandorowe. Wewnątrz szyb został podzielony na dwie części ścianką działową. Do wieży prowadzi betonowy mostek, zabezpieczony stalową balustradą (fot. 4). Częścią przelewu jest upust denny w postaci dwóch rur stalowych o średnicy 600 mm każda, które łączą wieżę przelewową z komorą wlotową. Rury zostały wyposażone w regulowane zamknięcia w formie przepustnic o średnicy 600 mm. Następnie woda, która opuszcza zbiornik, przepływa przez dwa żelbetowe kanały spustowe o przekroju 2,0 x 2,5 m każdy. Kanały zakończone są komorą wylotową znajdującą się na dolnym stanowisku zapory, której zadaniem jest rozpraszanie energii wody wypływającej ze zbiornika<ref> Zbiornik wodny Słupsko na cieku Toszeckim w m. Słupsko oraz Ciechowice, gm. Rudziniec, Toszek. Śląski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Katowicach – folder informacyjny [b.d.].</ref> (fot. 5).
			[[Plik:Fot. 2. Przyzaporowa część zbiornika Słupsko (fot. D. Chętnicki).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 2. Przyzaporowa część zbiornika Słupsko (fot. D. Chętnicki).]]
	~~Tuż obok bloku przelewowo-spustowego w korpusie zapory znajduje się schodkowa przepławka żelbetowa, wyposażona w progi zwalniające~~. ~~Dzięki takiej konstrukcji możliwa jest migracja ryb w obydwu kierunkach~~.

	W bliskim sąsiedztwie prawego przyczółka zapory, w odległości około 80 m od niego, w korpusie zapory zainstalowane zostało ujęcie umożliwiające pobór wody dla gorzelni. Ujęcie zostało wybudowane w postaci żelbetowego mnicha stawowego (stojak), żelbetowego rurociągu w korpusie zapory, wykonanego z kręgów o średnicy 600 mm. Poniżej zapory znajduje się wylot dokowy na skarpie odpowietrznej. Do mnicha prowadzi wąska kładka betonowa ograniczona stalową balustradą. Z uwagi na likwidację gorzelni ujęcie obecnie jest nieczynne<ref> Tamże.</ref>. Poniżej zapory czołowej, w stopie skarpy odpowietrznej, równolegle do niej wybudowano rów opaskowy, który zbiera wody odciekowe pochodzące z przesączania przez zaporę.		W bliskim sąsiedztwie prawego przyczółka zapory, w odległości około 80 m od niego, w korpusie zapory zainstalowane zostało ujęcie umożliwiające pobór wody dla gorzelni. Ujęcie zostało wybudowane w postaci żelbetowego mnicha stawowego (stojak), żelbetowego rurociągu w korpusie zapory, wykonanego z kręgów o średnicy 600 mm. Poniżej zapory znajduje się wylot dokowy na skarpie odpowietrznej. Do mnicha prowadzi wąska kładka betonowa ograniczona stalową balustradą. Z uwagi na likwidację gorzelni ujęcie obecnie jest nieczynne<ref> Tamże.</ref>. Poniżej zapory czołowej, w stopie skarpy odpowietrznej, równolegle do niej wybudowano rów opaskowy, który zbiera wody odciekowe pochodzące z przesączania przez zaporę.

Praktykant: /* Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna */

2023-06-07T13:28:14Z

Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna

← poprzednia wersja		Wersja z 15:28, 7 cze 2023
Linia 14:		Linia 14:

	==Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna==		==Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna==
			[[Plik:Fot. 1. Zbiornik Słupsko (fot. D. Chętnicki).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 1. Zbiornik Słupsko (fot. D. Chętnicki).]]

	Zbiornik Słupsko został wybudowany przez człowieka w ściśle określonych celach. Jego powstanie związane jest z przegrodzeniem Potoku Toszeckiego w km 2 + 670 zaporą, która pozwala na piętrzenie wód tego cieku<ref> Zbiornik wodny Słupsko na cieku Toszeckim w m. Słupsko oraz Ciechowice, gm. Rudziniec, Toszek. Śląski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Katowicach – folder informacyjny [b.d.].</ref> (fot. 2). Z uwagi na swoje parametry jezioro zaliczane jest do mniejszych obiektów limnicznych znajdujących się na terenie województwa śląskiego. Budowa zbiornika została zrealizowana w dość krótkim czasie. Prace rozpoczęły się w połowie listopada 1998 roku i trwały do końca czerwca 2003 roku, kiedy to zbiornik został oddany do użytku<ref> P. Kopala: Charakterystyka hydrologiczna zbiornika Słupsko na Potoku Toszeckim, Sosnowiec 2015, s. 63. </ref>. Przygotowanie misy przyszłego zbiornika do jej zalania nie wymagało dużego nakładu prac. Tereny doliny przed powstaniem jeziora wykorzystywane były głównie jako rolnicze łąki i pastwiska, tylko w niewielkim stopniu pokryte zadrzewieniami i zakrzewieniami, które wymagały wykarczowania. W ramach inwestycji wybudowano dwie zapory – czołową oraz boczną. Zapora czołowa, której długość wynosi 472 m, została wykonana z miejscowych gruntów. Do usypania korpusu zapory wykorzystano piaski pylaste drobne i średnie, piaski gliniaste, żwiry, pyły i gliny piaszczyste oraz same gliny. Szerokość zapory w jej koronie wynosi 4,0 m, a jej rzędna została ustalona na wysokości 209,15 m n.p.m. Na koronie zapory wykonano drogę o szerokości 3 m ze zbrojonych płyt betonowych. Strona odwodna zapory została dodatkowo zabezpieczona stalową barierką, a strona odpowietrzna została ustabilizowana poprzez jej obsianie trawami. Nachylenie skarpy odwodnej wynosi 1:2,5, a strony odpowietrznej 1:2. Skarpa odwodna została zabezpieczona poprzez ułożenie na jej powierzchni zbrojonych betonowych płyt o szerokości 5 m i grubości 20 cm. Wykonano również dodatkowe zabezpieczenia w postaci fartucha z folii, który ma ograniczyć infiltrację wody przez podłoże zapory.		Zbiornik Słupsko został wybudowany przez człowieka w ściśle określonych celach. Jego powstanie związane jest z przegrodzeniem Potoku Toszeckiego w km 2 + 670 zaporą, która pozwala na piętrzenie wód tego cieku<ref> Zbiornik wodny Słupsko na cieku Toszeckim w m. Słupsko oraz Ciechowice, gm. Rudziniec, Toszek. Śląski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Katowicach – folder informacyjny [b.d.].</ref> (fot. 2). Z uwagi na swoje parametry jezioro zaliczane jest do mniejszych obiektów limnicznych znajdujących się na terenie województwa śląskiego. Budowa zbiornika została zrealizowana w dość krótkim czasie. Prace rozpoczęły się w połowie listopada 1998 roku i trwały do końca czerwca 2003 roku, kiedy to zbiornik został oddany do użytku<ref> P. Kopala: Charakterystyka hydrologiczna zbiornika Słupsko na Potoku Toszeckim, Sosnowiec 2015, s. 63. </ref>. Przygotowanie misy przyszłego zbiornika do jej zalania nie wymagało dużego nakładu prac. Tereny doliny przed powstaniem jeziora wykorzystywane były głównie jako rolnicze łąki i pastwiska, tylko w niewielkim stopniu pokryte zadrzewieniami i zakrzewieniami, które wymagały wykarczowania. W ramach inwestycji wybudowano dwie zapory – czołową oraz boczną. Zapora czołowa, której długość wynosi 472 m, została wykonana z miejscowych gruntów. Do usypania korpusu zapory wykorzystano piaski pylaste drobne i średnie, piaski gliniaste, żwiry, pyły i gliny piaszczyste oraz same gliny. Szerokość zapory w jej koronie wynosi 4,0 m, a jej rzędna została ustalona na wysokości 209,15 m n.p.m. Na koronie zapory wykonano drogę o szerokości 3 m ze zbrojonych płyt betonowych. Strona odwodna zapory została dodatkowo zabezpieczona stalową barierką, a strona odpowietrzna została ustabilizowana poprzez jej obsianie trawami. Nachylenie skarpy odwodnej wynosi 1:2,5, a strony odpowietrznej 1:2. Skarpa odwodna została zabezpieczona poprzez ułożenie na jej powierzchni zbrojonych betonowych płyt o szerokości 5 m i grubości 20 cm. Wykonano również dodatkowe zabezpieczenia w postaci fartucha z folii, który ma ograniczyć infiltrację wody przez podłoże zapory.

Praktykant o 13:27, 7 cze 2023

2023-06-07T13:27:36Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:27, 7 cze 2023
Linia 5:		Linia 5:
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 10 (2023)\|TOM: 10 (2023)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 10 (2023)\|TOM: 10 (2023)]]
			[[Plik:Rys. 1. Lokalizacja zbiornika Słupsko.jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 1. Lokalizacja zbiornika Słupsko: 1 – zbiorniki wodne, 2 – cieki powierzchniowe, 3 – zapory, 4 – drogi, 5 – granice jednostek administracyjnych, 6 – urządzenia zrzutowe, urządzenia upustowe.]]

	Zbiornik Słupsko położony jest w środkowo-zachodniej części [[Województwo śląskie\|województwa śląskiego]], w odległości kilku kilometrów od przebiegającej na zachód od niego granicy z województwem opolskim (rys. 1). Jest to klasyczny zbiornik zaporowy, który został utworzony w dolinie rzecznej [[Potok Toszecki\|Potoku Toszeckiego]], poprzez jej przegrodzenie budowlą piętrzącą (fot. 1). Zbiornik Słupsko jest stosunkowo nowym sztucznym jeziorem, które powstało na terenie województwa śląskiego. Zbiornik został oddany do użytkowania na początku XXI wieku.		Zbiornik Słupsko położony jest w środkowo-zachodniej części [[Województwo śląskie\|województwa śląskiego]], w odległości kilku kilometrów od przebiegającej na zachód od niego granicy z województwem opolskim (rys. 1). Jest to klasyczny zbiornik zaporowy, który został utworzony w dolinie rzecznej [[Potok Toszecki\|Potoku Toszeckiego]], poprzez jej przegrodzenie budowlą piętrzącą (fot. 1). Zbiornik Słupsko jest stosunkowo nowym sztucznym jeziorem, które powstało na terenie województwa śląskiego. Zbiornik został oddany do użytkowania na początku XXI wieku.

Praktykant o 13:21, 7 cze 2023

2023-06-07T13:21:14Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:21, 7 cze 2023
Linia 124:		Linia 124:
	W przeszłości wody zbiornika pobierane były za pośrednictwem specjalnie do tego celu wybudowanego ujęcia znajdującego się w zaporze czołowej. Woda wykorzystywana była przez gorzelnię, która znajdowała się na terenie gminy. Z uwagi na likwidację zakładu obecnie ujęcie jest nieczynne. Obecność specjalistycznych urządzeń hydrotechnicznych nie wyklucza w przyszłości możliwości zaopatrywania zakładów przemysłowych w wodę pochodząca ze zbiornika Słupsko.		W przeszłości wody zbiornika pobierane były za pośrednictwem specjalnie do tego celu wybudowanego ujęcia znajdującego się w zaporze czołowej. Woda wykorzystywana była przez gorzelnię, która znajdowała się na terenie gminy. Z uwagi na likwidację zakładu obecnie ujęcie jest nieczynne. Obecność specjalistycznych urządzeń hydrotechnicznych nie wyklucza w przyszłości możliwości zaopatrywania zakładów przemysłowych w wodę pochodząca ze zbiornika Słupsko.

	Poza typowo społeczno-gospodarczym znaczeniem zbiornik Słupsko odgrywa również szereg funkcji przyrodniczych. Każda ingerencja człowieka w stosunki wodne poprzez spiętrzenie wód rzecznych w postaci zbiornika, oddziałuje na poszczególne komponenty środowiska geograficznego. Zasięg oddziaływania zbiornika jest uzależniony przede wszystkim od jego wielkości. Największa modyfikacja dotyczy stosunków wodnych w relacji rzeka – zbiornik, zarówno powyżej jak i poniżej zapory. Poza zmianami ilościowymi obserwuje się również zmiany jakościowe wód rzecznych. Zbiornik Słupsko zlokalizowany został w dolinie Potoku Toszeckiego powyżej zbiornika Pławniowice<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Zbiornik_Pławniowice R. Machowski, M. Rzętała: Zbiornik Pławniowice, [w:] „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2020, t. 7.]</ref> i niejako pełni w stosunku do niego funkcję buforową. Funkcjonowanie zbiorników w zlewni będącej pod wpływem antropopresji rolniczej skutkuje wzrostem żyzności ich wód, utożsamianym z postępującą eutrofizacją geosystemu. Dlatego też zbiornik Słupsko należy traktować jako swego rodzaju osadnik wstępny dla zbiornika Pławniowice, w którym następuje zatrzymanie poszczególnych związków chemicznych obecnych w wodach rzecznych<ref> M. Kostecki, W. Nocoń: Rola płytkiego nizinnego zbiornika zaporowego w układzie „rzeka-zbiornik-rzeka”. Część I. Wybrane wskaźniki hydrochemiczne oraz bilans związków azotowych w zbiorniku Słupsko, [w:] „Inżynieria i Ochrona Środowiska” 2009, t. 12, nr 4, s. 249-269; M. Kostecki, W. Nocoń: Rola płytkiego nizinnego zbiornika zaporowego w układzie „rzeka-zbiornik-rzeka”. Część II. Przemiany i bilans związków fosforu w zbiorniku Słupsko, [w:] „Inżynieria i Ochrona Środowiska” 2010, t. 13, nr 4, s. 245-257.</ref>		Poza typowo społeczno-gospodarczym znaczeniem zbiornik Słupsko odgrywa również szereg funkcji przyrodniczych. Każda ingerencja człowieka w stosunki wodne poprzez spiętrzenie wód rzecznych w postaci zbiornika, oddziałuje na poszczególne komponenty środowiska geograficznego. Zasięg oddziaływania zbiornika jest uzależniony przede wszystkim od jego wielkości. Największa modyfikacja dotyczy stosunków wodnych w relacji rzeka – zbiornik, zarówno powyżej jak i poniżej zapory. Poza zmianami ilościowymi obserwuje się również zmiany jakościowe wód rzecznych. Zbiornik Słupsko zlokalizowany został w dolinie Potoku Toszeckiego powyżej zbiornika Pławniowice<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Zbiornik_Pławniowice R. Machowski, M. Rzętała: Zbiornik Pławniowice, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2020, t. 7.]</ref> i niejako pełni w stosunku do niego funkcję buforową. Funkcjonowanie zbiorników w zlewni będącej pod wpływem antropopresji rolniczej skutkuje wzrostem żyzności ich wód, utożsamianym z postępującą eutrofizacją geosystemu. Dlatego też zbiornik Słupsko należy traktować jako swego rodzaju osadnik wstępny dla zbiornika Pławniowice, w którym następuje zatrzymanie poszczególnych związków chemicznych obecnych w wodach rzecznych<ref> M. Kostecki, W. Nocoń: Rola płytkiego nizinnego zbiornika zaporowego w układzie „rzeka-zbiornik-rzeka”. Część I. Wybrane wskaźniki hydrochemiczne oraz bilans związków azotowych w zbiorniku Słupsko, [w:] „Inżynieria i Ochrona Środowiska” 2009, t. 12, nr 4, s. 249-269; M. Kostecki, W. Nocoń: Rola płytkiego nizinnego zbiornika zaporowego w układzie „rzeka-zbiornik-rzeka”. Część II. Przemiany i bilans związków fosforu w zbiorniku Słupsko, [w:] „Inżynieria i Ochrona Środowiska” 2010, t. 13, nr 4, s. 245-257.</ref>

	==Bibliografia==		==Bibliografia==

Praktykant: /* Źródła on-line */

2023-06-07T13:20:04Z

Źródła on-line

← poprzednia wersja		Wersja z 15:20, 7 cze 2023
Linia 148:		Linia 148:
	==Źródła on-line==		==Źródła on-line==

	[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Zbiornik_Pławniowice Machowski R., Rzętała M.: Zbiornik Pławniowice, [w:] „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2020, t. 7.]		[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Zbiornik_Pławniowice Machowski R., Rzętała M.: Zbiornik Pławniowice, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2020, t. 7.]

	[http://www.katowice.wios.gov.pl/monitoring/informacje/stan2015/rzeki.pdf Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach]		[http://www.katowice.wios.gov.pl/monitoring/informacje/stan2015/rzeki.pdf Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach]

Praktykant: Utworzono nową stronę "Kategoria:Geografia Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny Kategoria:Tom 10 (2023) Autorzy: Dr Robert Machowski, Prof. dr hab. Mariusz Rzętała ::..."

2023-06-07T13:18:52Z

Utworzono nową stronę "Kategoria:Geografia Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny Kategoria:Tom 10 (2023) Autorzy: Dr Robert Machowski, Prof. dr hab. Mariusz Rzętała ::..."

Podgląd zmian