Zbiornik Pogoria III - Historia wersji

Praktykant o 11:53, 11 lut 2022

2022-02-11T11:53:03Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:53, 11 lut 2022
Linia 2:		Linia 2:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 7 (2020)]]		[[Kategoria:Tom 7 (2020)]]
	Autorzy: [[Dr Robert Machowski]],[[~~Prof UŚ~~ dr hab. Mariusz Rzętała]]		Autorzy: [[dr Robert Machowski]],[[prof. dr hab. Mariusz Rzętała]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 7 (2020)\|TOM: 7 (2020)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 7 (2020)\|TOM: 7 (2020)]]

Praktykant o 08:21, 26 sty 2021

2021-01-26T08:21:52Z

← poprzednia wersja		Wersja z 10:21, 26 sty 2021
Linia 2:		Linia 2:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 7 (2020)]]		[[Kategoria:Tom 7 (2020)]]
	Autorzy: [[Dr Robert Machowski]],[[Prof UŚ dr hab. Mariusz ~~Rzętała]],[[Dr hab. prof. UŚ Martyna A.~~ Rzętała]]		Autorzy: [[Dr Robert Machowski]],[[Prof UŚ dr hab. Mariusz Rzętała]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 7 (2020)\|TOM: 7 (2020)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 7 (2020)\|TOM: 7 (2020)]]

Praktykant o 08:21, 26 sty 2021

2021-01-26T08:21:04Z

← poprzednia wersja		Wersja z 10:21, 26 sty 2021
Linia 1:		Linia 1:
	Autorzy: [[dr Robert Machowski]], [[~~prof.~~ dr hab. Mariusz Rzętała]]		[[Kategoria:Geografia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 7 (2020)]]
			Autorzy: [[Dr Robert Machowski]],[[Prof UŚ dr hab. Mariusz Rzętała]],[[Dr hab. prof. UŚ Martyna A. Rzętała]]
			::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
			:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 7 (2020)\|TOM: 7 (2020)]]

	[[Plik:Rys. 1. Lokalizacja zbiornika Pogoria III.jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 1. Lokalizacja Zbiornika Pogoria III: 1 – zbiorniki wodne, 2 – cieki powierzchniowe, 3 – ważniejsze drogi, 4 – koleje, 5 – granice jednostek administracyjnych.]]		[[Plik:Rys. 1. Lokalizacja zbiornika Pogoria III.jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 1. Lokalizacja Zbiornika Pogoria III: 1 – zbiorniki wodne, 2 – cieki powierzchniowe, 3 – ważniejsze drogi, 4 – koleje, 5 – granice jednostek administracyjnych.]]

Praktykant o 16:33, 7 sty 2021

2021-01-07T16:33:38Z

← poprzednia wersja		Wersja z 18:33, 7 sty 2021
Linia 1:		Linia 1:
	Autorzy: [[dr Robert Machowski]], [[prof. dr hab. Mariusz Rzętała]]		Autorzy: [[dr Robert Machowski]], [[prof. dr hab. Mariusz Rzętała]]

			[[Plik:Rys. 1. Lokalizacja zbiornika Pogoria III.jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 1. Lokalizacja Zbiornika Pogoria III: 1 – zbiorniki wodne, 2 – cieki powierzchniowe, 3 – ważniejsze drogi, 4 – koleje, 5 – granice jednostek administracyjnych.]]
	Zbiornik Pogoria III w ujęciu geograficznym położony jest we wschodniej części makroregionu [[Wyżyna Śląska\|Wyżyny Śląskiej]]<ref>J. Kondracki: Geografia Polski. Mezoregiony fizycznogeograficzne, Warszawa 1994, s. 340.</ref>. Zbiornik Pogoria III położony jest w zlewni rzeki [[Pogoria\|Pogorii]] – lewostronnego dopływu [[Czarna Przemsza\|Czarnej Przemszy]]<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Zlewnia_Przemszy Rzętała M.: Zlewnia Przemszy, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2016, t. 3.]</ref>. Górna (wschodnia) część zlewni znajduje się w granicach mezoregionu [[Garb Tarnogórski\|Garbu Tarnogórskiego]] i jest tam reprezentowana przez Garb Ząbkowicki, natomiast środkowa i dolna część zlewni leży w obrębie [[Kotlina Dąbrowska\|Kotliny Dąbrowskiej]], zaliczanej terytorialnie do mezoregionu [[Wyżyna Katowicka\|Wyżyny Katowickiej]]. Cała zlewnia rzeki Pogorii o powierzchni blisko 43 km<sup>2</sup> zajmuje obszar wydłużony równoleżnikowo<ref>Atlas Podziału Hydrograficznego Polski. Część 2 – Zestawienia zlewni, Warszawa 2005, s. 558.</ref>. Zbiornik Pogoria III jest jednym z większych obiektów limnicznych [[Górnośląskie Pojezierze Antropogeniczne\|Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego]]<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/G%C3%B3rno%C5%9Bl%C4%85skie_Pojezierze_Antropogeniczne Rzętała M.: Górnośląskie Pojezierze Antropogeniczne, „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2016, t. 3.]</ref>.		Zbiornik Pogoria III w ujęciu geograficznym położony jest we wschodniej części makroregionu [[Wyżyna Śląska\|Wyżyny Śląskiej]]<ref>J. Kondracki: Geografia Polski. Mezoregiony fizycznogeograficzne, Warszawa 1994, s. 340.</ref>. Zbiornik Pogoria III położony jest w zlewni rzeki [[Pogoria\|Pogorii]] – lewostronnego dopływu [[Czarna Przemsza\|Czarnej Przemszy]]<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Zlewnia_Przemszy Rzętała M.: Zlewnia Przemszy, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2016, t. 3.]</ref>. Górna (wschodnia) część zlewni znajduje się w granicach mezoregionu [[Garb Tarnogórski\|Garbu Tarnogórskiego]] i jest tam reprezentowana przez Garb Ząbkowicki, natomiast środkowa i dolna część zlewni leży w obrębie [[Kotlina Dąbrowska\|Kotliny Dąbrowskiej]], zaliczanej terytorialnie do mezoregionu [[Wyżyna Katowicka\|Wyżyny Katowickiej]]. Cała zlewnia rzeki Pogorii o powierzchni blisko 43 km<sup>2</sup> zajmuje obszar wydłużony równoleżnikowo<ref>Atlas Podziału Hydrograficznego Polski. Część 2 – Zestawienia zlewni, Warszawa 2005, s. 558.</ref>. Zbiornik Pogoria III jest jednym z większych obiektów limnicznych [[Górnośląskie Pojezierze Antropogeniczne\|Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego]]<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/G%C3%B3rno%C5%9Bl%C4%85skie_Pojezierze_Antropogeniczne Rzętała M.: Górnośląskie Pojezierze Antropogeniczne, „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2016, t. 3.]</ref>.

Linia 6:		Linia 7:

	==Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna==		==Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna==
			[[Plik:Fot. 1. Zbiornik Pogoria III - widok z północnego brzegu w kierunku południowym (fot. M. Rzętała).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 1. Zbiornik Pogoria III – widok z północnego brzegu w kierunku południowym (fot. M. Rzętała).]]
			[[Plik:Fot. 2. Zbiornik Pogoria III (fot. M. Rzętała).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 2. Zbiornik Pogoria III (fot. M. Rzętała).]]
			[[Plik:Fot. 3. Północno-wschodni sektor zbiornika Pogoria III (fot. M. Rzętała).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 3. Północno-wschodni sektor zbiornika Pogoria III (fot. M. Rzętała).]]
			[[Plik:Fot. 4. Północno-zachodni fragment zbiornika Pogoria III (fot. M. Rzętała)'.jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 4. Północno-zachodni fragment zbiornika Pogoria III (fot. M. Rzętała).]]
	Zbiornik Pogoria III jest zbiornikiem poeksploatacyjnym (fot. 1-4). Powstanie jeziora Pogoria III było związane z mniej lub bardziej zamierzonym zalaniem odkrywkowego wyrobiska piasków, pozyskiwanych do celów podsadzkowych dla górnośląskich i zagłębiowskich kopalni. Zbiornik powstał w wyrobisku Gołonóg III, zajmującym w okresie prowadzenia eksploatacji (lata 1962-1972) powierzchnię 233 ha. Wodny kierunek rekultywacji tej piaskowni był określony na długo przed zakończeniem działalności górniczej, a uprawomocniony w 1969 r. Prawdopodobnie przesądziła o tym już sama lokalizacja odkrywki w strefie płytkiego położenia zwierciadła wód podziemnych, zajmowanej przez podmokłe łąki dna doliny Czarnej Przemszy. Po wykonaniu niewielkich, przygotowawczych prac ziemnych w wyrobisku, zostało ono napełnione w latach 1973-1975. Posłużyły temu wody odprowadzane z piaskowni Gołonóg II (wtedy już nieczynnej) oraz [[Zbiornik Kuźnica Warężyńska\|Kuźnica Warężyńska]], przy udziale napływających wód gruntowych leja depresyjnego. Tworzenie jeziora Pogoria III zakończono przy osiągnięciu poziomu lustra wody na rzędnej 258 m n.p.m. poprzez zamknięcie rurociągu zasilającego z Kuźnicy Warężyńskiej i jednoczesne umożliwienie odpływu nagromadzonych wód do Czarnej Przemszy<ref>Instrukcja obsługi, eksploatacji i konserwacji zabudowanych maszyn i urządzeń pompowni Pogoria III, Dąbrowa Górnicza 1997 [mps].</ref>. W warunkach obecnego piętrzenia maksymalnego powierzchnia jeziora wynosi 208 ha, a jego linia brzegowa dokładnie nawiązuje do krawędzi dawnego pola eksploatacyjnego<ref>A. Jaguś, M. Rzętała: Znaczenie zbiorników wodnych w kształtowaniu krajobrazu (na przykładzie kaskady jezior Pogorii), Bielsko-Biała – Sosnowiec 2008, s. 152.</ref>. Piętrzenie wody w jeziorze Pogoria III (MIN.P.P. – MAX.P.P.) odbywa się w przedziale hipsometrycznym od 259,00 m n.p.m. (według innych źródeł od 260,30 m n.p.m.) do 261,30 m n.p.m.<ref>Weryfikacja regionalnych planów gospodarki wodnej w zakresie kształtowania zasobów wodnych dla obszaru RZGW Katowice. Istniejące zbiorniki retencyjne – Zbiornik Pogoria III, Kraków 1993 [mps].</ref>.		Zbiornik Pogoria III jest zbiornikiem poeksploatacyjnym (fot. 1-4). Powstanie jeziora Pogoria III było związane z mniej lub bardziej zamierzonym zalaniem odkrywkowego wyrobiska piasków, pozyskiwanych do celów podsadzkowych dla górnośląskich i zagłębiowskich kopalni. Zbiornik powstał w wyrobisku Gołonóg III, zajmującym w okresie prowadzenia eksploatacji (lata 1962-1972) powierzchnię 233 ha. Wodny kierunek rekultywacji tej piaskowni był określony na długo przed zakończeniem działalności górniczej, a uprawomocniony w 1969 r. Prawdopodobnie przesądziła o tym już sama lokalizacja odkrywki w strefie płytkiego położenia zwierciadła wód podziemnych, zajmowanej przez podmokłe łąki dna doliny Czarnej Przemszy. Po wykonaniu niewielkich, przygotowawczych prac ziemnych w wyrobisku, zostało ono napełnione w latach 1973-1975. Posłużyły temu wody odprowadzane z piaskowni Gołonóg II (wtedy już nieczynnej) oraz [[Zbiornik Kuźnica Warężyńska\|Kuźnica Warężyńska]], przy udziale napływających wód gruntowych leja depresyjnego. Tworzenie jeziora Pogoria III zakończono przy osiągnięciu poziomu lustra wody na rzędnej 258 m n.p.m. poprzez zamknięcie rurociągu zasilającego z Kuźnicy Warężyńskiej i jednoczesne umożliwienie odpływu nagromadzonych wód do Czarnej Przemszy<ref>Instrukcja obsługi, eksploatacji i konserwacji zabudowanych maszyn i urządzeń pompowni Pogoria III, Dąbrowa Górnicza 1997 [mps].</ref>. W warunkach obecnego piętrzenia maksymalnego powierzchnia jeziora wynosi 208 ha, a jego linia brzegowa dokładnie nawiązuje do krawędzi dawnego pola eksploatacyjnego<ref>A. Jaguś, M. Rzętała: Znaczenie zbiorników wodnych w kształtowaniu krajobrazu (na przykładzie kaskady jezior Pogorii), Bielsko-Biała – Sosnowiec 2008, s. 152.</ref>. Piętrzenie wody w jeziorze Pogoria III (MIN.P.P. – MAX.P.P.) odbywa się w przedziale hipsometrycznym od 259,00 m n.p.m. (według innych źródeł od 260,30 m n.p.m.) do 261,30 m n.p.m.<ref>Weryfikacja regionalnych planów gospodarki wodnej w zakresie kształtowania zasobów wodnych dla obszaru RZGW Katowice. Istniejące zbiorniki retencyjne – Zbiornik Pogoria III, Kraków 1993 [mps].</ref>.

Linia 49:		Linia 53:
	Pogoria III pomimo znacznej pojemności spełnia niewielkie znaczenie w ochronie przeciwpowodziowej. Pojemność jeziora przy minimalnym poziomie piętrzenia (tzw. pojemność martwa) wynosi 7,47 mln m<sup>3</sup>, natomiast przy poziomie maksymalnym (tzw. pojemność całkowita) sięga 12,03 mln m<sup>3</sup><ref>Weryfikacja regionalnych planów gospodarki wodnej w zakresie kształtowania zasobów wodnych dla obszaru RZGW Katowice. Istniejące zbiorniki retencyjne – Zbiornik Pogoria III, Kraków 1993 [mps].</ref>. Wielkość pojemności użytkowej jest w tym przypadku różnicą podanych wartości równą 4,56 mln m<sup>3</sup>. Wysokie fale wezbraniowe są redukowane w warunkach występowania tzw. rezerwy powodziowej przypadkowej bądź przygotowanej. Powyższe rozważania warto uzupełnić informacją, że według innych źródeł, pojemność martwa jeziora wynosi 9,97 mln m<sup>3</sup>, natomiast przy poziomie maksymalnym sięga 12,03 mln m<sup>3</sup>. W związku z tym pojemność użytkowa została określona na 2,06 mln m<sup>3</sup>, a składa się na nią pojemność wyrównawcza (1,44 mln m<sup>3</sup>) i powodziowa (0,62 mln m<sup>3</sup>)<ref>A. Jaguś, M. Rzętała: Znaczenie zbiorników wodnych w kształtowaniu krajobrazu (na przykładzie kaskady jezior Pogorii), Bielsko-Biała – Sosnowiec 2008, s. 152.</ref>.		Pogoria III pomimo znacznej pojemności spełnia niewielkie znaczenie w ochronie przeciwpowodziowej. Pojemność jeziora przy minimalnym poziomie piętrzenia (tzw. pojemność martwa) wynosi 7,47 mln m<sup>3</sup>, natomiast przy poziomie maksymalnym (tzw. pojemność całkowita) sięga 12,03 mln m<sup>3</sup><ref>Weryfikacja regionalnych planów gospodarki wodnej w zakresie kształtowania zasobów wodnych dla obszaru RZGW Katowice. Istniejące zbiorniki retencyjne – Zbiornik Pogoria III, Kraków 1993 [mps].</ref>. Wielkość pojemności użytkowej jest w tym przypadku różnicą podanych wartości równą 4,56 mln m<sup>3</sup>. Wysokie fale wezbraniowe są redukowane w warunkach występowania tzw. rezerwy powodziowej przypadkowej bądź przygotowanej. Powyższe rozważania warto uzupełnić informacją, że według innych źródeł, pojemność martwa jeziora wynosi 9,97 mln m<sup>3</sup>, natomiast przy poziomie maksymalnym sięga 12,03 mln m<sup>3</sup>. W związku z tym pojemność użytkowa została określona na 2,06 mln m<sup>3</sup>, a składa się na nią pojemność wyrównawcza (1,44 mln m<sup>3</sup>) i powodziowa (0,62 mln m<sup>3</sup>)<ref>A. Jaguś, M. Rzętała: Znaczenie zbiorników wodnych w kształtowaniu krajobrazu (na przykładzie kaskady jezior Pogorii), Bielsko-Biała – Sosnowiec 2008, s. 152.</ref>.

			[[Plik:Fot. 5. Dopływ Potoku Pogoria do zbiornika Pogoria III (fot. M. Rzętała).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 5. Dopływ Potoku Pogoria do zbiornika Pogoria III (fot. M. Rzętała).]]
			[[Plik:Fot. 6. Potok Pogoria poniżej zbiornika Pogoria III (fot. M. Rzętała).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 6. Potok Pogoria poniżej zbiornika Pogoria III (fot. M. Rzętała).]]
	Instalacje hydrotechniczne związane z eksploatacją zbiornika to niewielkie urządzenia wodne. W większości służą one do regulacji poziomu zwierciadła wód w zbiorniku oraz umożliwienia przepływu wody pomiędzy kaskadą a sąsiadującymi elementami sieci hydrograficznej, a mają postać różnego rodzaju przelewów, zastawek i przepustów. Elementy hydrotechniczne innego rodzaju i przeznaczenia są mniej liczne. Pogoria wpływa do jeziora Pogoria III po pokonaniu długiego na blisko 120 m przepustu, biegnącego częściowo pod lokalną drogą asfaltową – ulicą Zakładową. Przepust ten ma średnicę 1,2 m. W strefie wlotowej jest przegrodzony kratą, której towarzyszy ręczne urządzenie wyciągowe. Wylot przepustu w strefie ujściowej cieku jest zakończony betonowym przyczółkiem, poniżej którego uformowano kamienny narzut (fot. 5). Z kolei odpływ Pogorii z jeziora Pogoria III odbywa się szerokim, umocnionym, sztucznym korytem (fot. 6). Po 800 metrach od miejsca wypływu koryto to jest przegrodzone zastawką piętrzącą ze spustem dennym, regulowaną wyciągiem ręcznym<ref>Tamże.</ref>.		Instalacje hydrotechniczne związane z eksploatacją zbiornika to niewielkie urządzenia wodne. W większości służą one do regulacji poziomu zwierciadła wód w zbiorniku oraz umożliwienia przepływu wody pomiędzy kaskadą a sąsiadującymi elementami sieci hydrograficznej, a mają postać różnego rodzaju przelewów, zastawek i przepustów. Elementy hydrotechniczne innego rodzaju i przeznaczenia są mniej liczne. Pogoria wpływa do jeziora Pogoria III po pokonaniu długiego na blisko 120 m przepustu, biegnącego częściowo pod lokalną drogą asfaltową – ulicą Zakładową. Przepust ten ma średnicę 1,2 m. W strefie wlotowej jest przegrodzony kratą, której towarzyszy ręczne urządzenie wyciągowe. Wylot przepustu w strefie ujściowej cieku jest zakończony betonowym przyczółkiem, poniżej którego uformowano kamienny narzut (fot. 5). Z kolei odpływ Pogorii z jeziora Pogoria III odbywa się szerokim, umocnionym, sztucznym korytem (fot. 6). Po 800 metrach od miejsca wypływu koryto to jest przegrodzone zastawką piętrzącą ze spustem dennym, regulowaną wyciągiem ręcznym<ref>Tamże.</ref>.

Linia 70:		Linia 76:

	===Warunki termiczno-tlenowe===		===Warunki termiczno-tlenowe===
			[[Plik:Rys. 2. Zmiany temperatury wody w najgłębszym profilu zbiornika Pogoria III.jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 2. Zmiany temperatury wody w najgłębszym profilu zbiornika Pogoria III<ref> M. Rzętała: Bilans wodny oraz dynamika zmian wybranych zanieczyszczeń zbiornika Dzierżno Duże w warunkach silnej antropopresji, Katowice 2000, s. 176.</ref>.]]
	Rozkład temperatury wód w zbiorniku Pogoria III wskazuje, że klasyfikowane są jako stratyfikowane, należące do jezior strefy umiarkowanej<ref>A. Choiński: Zarys limnologii fizycznej Polski, Poznań 1995, s. 298.</ref>. Ich ustrój termiczny charakteryzuje się następowaniem w ciągu roku czterech układów termiki toni wodnej (homotermią wiosenną, anotermią letnią, homotermią jesienną i katotermią zimową), charakterystycznych dla jezior naturalnych strefy klimatu umiarkowanego, a pojawiających się wskutek zmian termicznych powierzchniowej warstwy wód (o miąższości około 2 m), wywołujących zarówno stagnację jak i konwekcyjne mieszanie gęstościowe. W zbiorniku występują wyraźne sezonowe układy termiczne wód (rys. 2). Najpełniejszy obraz stratyfikacji charakterystyczny jest dla najgłębszych stref zbiornika<ref>A. Jaguś, M. Rzętała: Znaczenie zbiorników wodnych w kształtowaniu krajobrazu (na przykładzie kaskady jezior Pogorii), Bielsko-Biała – Sosnowiec 2008, s. 152.</ref>.		Rozkład temperatury wód w zbiorniku Pogoria III wskazuje, że klasyfikowane są jako stratyfikowane, należące do jezior strefy umiarkowanej<ref>A. Choiński: Zarys limnologii fizycznej Polski, Poznań 1995, s. 298.</ref>. Ich ustrój termiczny charakteryzuje się następowaniem w ciągu roku czterech układów termiki toni wodnej (homotermią wiosenną, anotermią letnią, homotermią jesienną i katotermią zimową), charakterystycznych dla jezior naturalnych strefy klimatu umiarkowanego, a pojawiających się wskutek zmian termicznych powierzchniowej warstwy wód (o miąższości około 2 m), wywołujących zarówno stagnację jak i konwekcyjne mieszanie gęstościowe. W zbiorniku występują wyraźne sezonowe układy termiczne wód (rys. 2). Najpełniejszy obraz stratyfikacji charakterystyczny jest dla najgłębszych stref zbiornika<ref>A. Jaguś, M. Rzętała: Znaczenie zbiorników wodnych w kształtowaniu krajobrazu (na przykładzie kaskady jezior Pogorii), Bielsko-Biała – Sosnowiec 2008, s. 152.</ref>.

Praktykant o 16:22, 7 sty 2021

2021-01-07T16:22:41Z

← poprzednia wersja		Wersja z 18:22, 7 sty 2021
Linia 105:		Linia 105:
	Stężenia sodu kształtowały się w wodach Pogorii III najczęściej na poziomie wartości charakterystycznych dla wód nie zanieczyszczonych, tj. kilkunastu mg/dm<sup>3</sup>. W okresie od marca 1994 r do października 1995 r. zauważalna była rosnącą tendencja ich wartości. Początkowo często stężenia wynosiły poniżej 15 mg/dm<sup>3</sup>, a w końcowej fazie tego okresu zwykle przekraczały 20 mg/dm<sup>3</sup>. Stężenia potasu sięgały w wodach zbiornika co najwyżej kilku mg/dm<sup>3</sup>, kształtując się średnio na poziomie 4,0 mg/dm<sup>3</sup>. Były zatem niskie i uzasadnione brakiem upraw rolniczych w zlewni stanowiących jedno z głównych źródeł obecności tego pierwiastka w wodach. Zasolenie wód Pogorii III, rozumiane jako łączna ilość wymienionych składników (Cl–, SO<sub>4</sub><sup>2–</sup>, Na<sup>+</sup> i K<sup>+</sup>), kształtowało się we wspomnianym okresie średnio na poziomie około 180-190 mg/dm<sup>3</sup>. Było ono jednak dość zmienne w pojedynczych seriach pomiarowych – w przypadku wód Pogorii III sięgało najmniej 150 mg/dm<sup>3</sup>, a najwięcej 259 mg/dm<sup>3</sup><ref>A. Jaguś, M. Rzętała: Znaczenie zbiorników wodnych w kształtowaniu krajobrazu (na przykładzie kaskady jezior Pogorii), Bielsko-Biała – Sosnowiec 2008, s. 152.</ref>.		Stężenia sodu kształtowały się w wodach Pogorii III najczęściej na poziomie wartości charakterystycznych dla wód nie zanieczyszczonych, tj. kilkunastu mg/dm<sup>3</sup>. W okresie od marca 1994 r do października 1995 r. zauważalna była rosnącą tendencja ich wartości. Początkowo często stężenia wynosiły poniżej 15 mg/dm<sup>3</sup>, a w końcowej fazie tego okresu zwykle przekraczały 20 mg/dm<sup>3</sup>. Stężenia potasu sięgały w wodach zbiornika co najwyżej kilku mg/dm<sup>3</sup>, kształtując się średnio na poziomie 4,0 mg/dm<sup>3</sup>. Były zatem niskie i uzasadnione brakiem upraw rolniczych w zlewni stanowiących jedno z głównych źródeł obecności tego pierwiastka w wodach. Zasolenie wód Pogorii III, rozumiane jako łączna ilość wymienionych składników (Cl–, SO<sub>4</sub><sup>2–</sup>, Na<sup>+</sup> i K<sup>+</sup>), kształtowało się we wspomnianym okresie średnio na poziomie około 180-190 mg/dm<sup>3</sup>. Było ono jednak dość zmienne w pojedynczych seriach pomiarowych – w przypadku wód Pogorii III sięgało najmniej 150 mg/dm<sup>3</sup>, a najwięcej 259 mg/dm<sup>3</sup><ref>A. Jaguś, M. Rzętała: Znaczenie zbiorników wodnych w kształtowaniu krajobrazu (na przykładzie kaskady jezior Pogorii), Bielsko-Biała – Sosnowiec 2008, s. 152.</ref>.

	Stężenia azotanów i fosforanów (od marca 1994 r. do października 1995 r.) w wodach Pogorii III odpowiadały najczęściej wartościom charakterystycznym dla wód nie zanieczyszczonych, na poziomie poniżej 4,4 mg NO<sub>3</sub><sup>–</sup>/dm<sup>3</sup> i na kilka setnych części mg PO<sub>4</sub><sup>3–</sup>/dm<sup>3</sup>. Niejednokrotnie stężenia te przekraczały wartości sprzyjające zakwitom wód, o czym świadczą zwłaszcza stężenia maksymalne. Średnie stężenie azotanów w wodach Pogorii III było równe 0,43 mg NO<sub>3</sub></sup>–</sup>/dm<sup>3</sup>. Z kolei maksymalne stężenia fosforanów praktycznie we wszystkich sektorach jeziora wynosiły około 0,2 mg PO<sub>4</sub><sup>3–</sup>/dm<sup>3</sup>. Generalnie nie występowały duże różnice stężeń biogenów w wodach zbiornika. Jedynie w przypadku fosforanów obecnych w wodach ich najmniejsze stężenia były charakterystyczne dla zatoki jeziornej. Nie stwierdzono również istotnych różnic zawartości azotanów i fosforanów pomiędzy wodami powierzchniowymi i przydennymi<ref>Tamże.</ref>.		Stężenia azotanów i fosforanów (od marca 1994 r. do października 1995 r.) w wodach Pogorii III odpowiadały najczęściej wartościom charakterystycznym dla wód nie zanieczyszczonych, na poziomie poniżej 4,4 mg NO<sub>3</sub><sup>–</sup>/dm<sup>3</sup> i na kilka setnych części mg PO<sub>4</sub><sup>3–</sup>/dm<sup>3</sup>. Niejednokrotnie stężenia te przekraczały wartości sprzyjające zakwitom wód, o czym świadczą zwłaszcza stężenia maksymalne. Średnie stężenie azotanów w wodach Pogorii III było równe 0,43 mg NO<sub>3</sub><sup>–</sup>/dm<sup>3</sup>. Z kolei maksymalne stężenia fosforanów praktycznie we wszystkich sektorach jeziora wynosiły około 0,2 mg PO<sub>4</sub><sup>3–</sup>/dm<sup>3</sup>. Generalnie nie występowały duże różnice stężeń biogenów w wodach zbiornika. Jedynie w przypadku fosforanów obecnych w wodach ich najmniejsze stężenia były charakterystyczne dla zatoki jeziornej. Nie stwierdzono również istotnych różnic zawartości azotanów i fosforanów pomiędzy wodami powierzchniowymi i przydennymi<ref>Tamże.</ref>.

	Jednym z wyznaczników stopnia antropogenizacji danego obszaru jest obecność metali ciężkich w środowisku. Do wód powierzchniowych dostają się one w wyniku depozycji atmosferycznej, drenażu naturalnego, spływu powierzchniowego oraz zrzutów ścieków. Są one zaliczane do najbardziej niebezpiecznych mikrozanieczyszczeń nieorganicznych<ref>M. Świderska-Bróż: Mikrozanieczyszczenia w środowisku wodnym, Wrocław 1993, s. 144.</ref>. W latach 1992-1993 cynk występował w wodzie Pogorii III najczęściej w ilościach od kilkunastu do około 25 μg Zn/dm<sup>3</sup>, przy czym w sektorze południowym jego stężenie w wodzie powierzchniowej przekroczyło 60 μg/dm<sup>3</sup>, a w wodzie przydennej 70 μg/dm<sup>3</sup>. W późniejszym czasie zaobserwowano wzrost zawartości cynku nawet do przeszło 120 μg/dm<sup>3</sup> w sektorze południowym przy stężeniach sięgających 20-55 μg/dm<sup>3</sup> w innych częściach jeziora. Dopiero pod koniec 1993 r. wartości te uległy obniżeniu do kilku, co najwyżej kilkunastu μg/dm<sup>3</sup>. Kadm występował w wodach Pogorii III w ilościach śladowych. We wspomnianym okresie (1992-1993) tylko raz zostało stwierdzone stężenie na poziomie 0,70 μg Cd/dm<sup>3</sup>. Natomiast stężenie ołowiu zazwyczaj kształtowało się w granicach kilkunastu μg Pb/dm<sup>3</sup>, choć niejednokrotnie przekraczało 20 μg/dm<sup>3</sup>, a maksymalnie dochodziło do 35-40 μg/dm<sup>3</sup>. Stężenia miedzi w wodach Pogorii III kształtowały się na stosunkowo korzystnym poziomie, tylko w nielicznych przypadkach przekraczając ilość 2 μg Cu/dm<sup>3</sup>, powyżej której wodę traktuje się jako pozostającą pod wpływem antropopresji. Podobnie jak w przypadku cynku, największa koncentracja miedzi (do 4,3 μg Cu/dm<sup>3</sup>) występowała w południowym sektorze jeziora. Podobnie też stężenia miedzi uległy wyraźnemu zmniejszeniu<ref>M. Rzętała: Warunki środowiskowe zbiornika antropogenicznego Pogoria III, Sosnowiec 1993, s. 84 [mps]; M. Rzętała: Zanieczyszczenie wód zbiornika Pogoria III w Dąbrowie Górniczej przez metale ciężkie. Kształtowanie środowiska geograficznego i ochrona przyrody na obszarach uprzemysłowionych i zurbanizowanych 12, Katowice – Sosnowiec 1994. s. 14-20.</ref>.		Jednym z wyznaczników stopnia antropogenizacji danego obszaru jest obecność metali ciężkich w środowisku. Do wód powierzchniowych dostają się one w wyniku depozycji atmosferycznej, drenażu naturalnego, spływu powierzchniowego oraz zrzutów ścieków. Są one zaliczane do najbardziej niebezpiecznych mikrozanieczyszczeń nieorganicznych<ref>M. Świderska-Bróż: Mikrozanieczyszczenia w środowisku wodnym, Wrocław 1993, s. 144.</ref>. W latach 1992-1993 cynk występował w wodzie Pogorii III najczęściej w ilościach od kilkunastu do około 25 μg Zn/dm<sup>3</sup>, przy czym w sektorze południowym jego stężenie w wodzie powierzchniowej przekroczyło 60 μg/dm<sup>3</sup>, a w wodzie przydennej 70 μg/dm<sup>3</sup>. W późniejszym czasie zaobserwowano wzrost zawartości cynku nawet do przeszło 120 μg/dm<sup>3</sup> w sektorze południowym przy stężeniach sięgających 20-55 μg/dm<sup>3</sup> w innych częściach jeziora. Dopiero pod koniec 1993 r. wartości te uległy obniżeniu do kilku, co najwyżej kilkunastu μg/dm<sup>3</sup>. Kadm występował w wodach Pogorii III w ilościach śladowych. We wspomnianym okresie (1992-1993) tylko raz zostało stwierdzone stężenie na poziomie 0,70 μg Cd/dm<sup>3</sup>. Natomiast stężenie ołowiu zazwyczaj kształtowało się w granicach kilkunastu μg Pb/dm<sup>3</sup>, choć niejednokrotnie przekraczało 20 μg/dm<sup>3</sup>, a maksymalnie dochodziło do 35-40 μg/dm<sup>3</sup>. Stężenia miedzi w wodach Pogorii III kształtowały się na stosunkowo korzystnym poziomie, tylko w nielicznych przypadkach przekraczając ilość 2 μg Cu/dm<sup>3</sup>, powyżej której wodę traktuje się jako pozostającą pod wpływem antropopresji. Podobnie jak w przypadku cynku, największa koncentracja miedzi (do 4,3 μg Cu/dm<sup>3</sup>) występowała w południowym sektorze jeziora. Podobnie też stężenia miedzi uległy wyraźnemu zmniejszeniu<ref>M. Rzętała: Warunki środowiskowe zbiornika antropogenicznego Pogoria III, Sosnowiec 1993, s. 84 [mps]; M. Rzętała: Zanieczyszczenie wód zbiornika Pogoria III w Dąbrowie Górniczej przez metale ciężkie. Kształtowanie środowiska geograficznego i ochrona przyrody na obszarach uprzemysłowionych i zurbanizowanych 12, Katowice – Sosnowiec 1994. s. 14-20.</ref>.

Praktykant: /* Przypisy */

2021-01-07T16:20:31Z

Przypisy

← poprzednia wersja		Wersja z 18:20, 7 sty 2021
Linia 207:		Linia 207:
	<references/>		<references/>

	Źródła on-line		==Źródła on-line==
	[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/G%C3%B3rno%C5%9Bl%C4%85skie_Pojezierze_Antropogeniczne Rzętała M.: Górnośląskie Pojezierze Antropogeniczne, „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2016, t. 3.]		[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/G%C3%B3rno%C5%9Bl%C4%85skie_Pojezierze_Antropogeniczne Rzętała M.: Górnośląskie Pojezierze Antropogeniczne, „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2016, t. 3.]

Praktykant: Utworzono nową stronę "Autorzy: dr Robert Machowski, prof. dr hab. Mariusz Rzętała Zbiornik Pogoria III w ujęciu geograficznym położony jest we wschodniej części makroregionu..."

2021-01-07T16:19:30Z

Utworzono nową stronę "Autorzy: dr Robert Machowski, prof. dr hab. Mariusz Rzętała Zbiornik Pogoria III w ujęciu geograficznym położony jest we wschodniej części makroregionu..."

Podgląd zmian