Zbiornik Paprocany - Historia wersji

Praktykant: /* Warunki termiczno-tlenowe */

2022-02-23T07:59:58Z

Warunki termiczno-tlenowe

← poprzednia wersja		Wersja z 09:59, 23 lut 2022
Linia 69:		Linia 69:

	===Warunki termiczno-tlenowe===		===Warunki termiczno-tlenowe===
			[[Plik:Fot. 3. Koryto Gostyni po zachodniej stronie czaszy zbiornika Paprocany (fot. M. Rzętała).jpg\|400px\|thumb\|right\|Fot. 3. Koryto Gostyni po zachodniej stronie czaszy zbiornika Paprocany (fot. M. Rzętałą).]]

	Podstawowym źródłem ciepła dla wód powierzchniowych jest promieniowanie słoneczne, które pochłaniane jest przez przypowierzchniową warstwę wody o miąższości około 2 m. W warunkach zbiornika Paprocany oznacza to, że woda właściwie ogrzewana jest przez słońce na prawie całej jego powierzchni aż do dna. Niewielkie głębokości zbiornika sprawiają, że temperatura wód w całym profilu pionowym jest zazwyczaj wyrównana. Sprzyja temu również wiatrowe mieszanie a także duży ruch jednostek pływających po jeziorze. Roczna zmienność temperatury wód jeziornych nawiązuje do zmian temperatury powietrza. Najniższe temperatury występują w okresie kiedy na zbiorniku tworzy się pokrywa lodowa. W połowie lat 90. XX w. pełne zlodzenie zbiornika następowało już w drugiej połowie listopada i trwało do drugiej połowy marca. W tym czasie tuż pod powierzchnią lodu temperatura wody osiągała niewiele ponad 1oC. Miąższość lodu dochodziła do 40-50 cm grubości, co w niektórych partach zbiornika przy jego głębokości rzędu 1,4-1,5 m stanowiło blisko 30% głębokości. Maksymalna grubość lodu pojawiała się w marcu. Podczas stagnacji zimowej obserwowano pojawianie się odwróconej stratyfikacji termicznej, kiedy to woda cieplejsza zalegała przy dnie a chłodniejsza bezpośrednio pod lodem<ref> Z. Hordziejewicz: Zróżnicowanie właściwości fizykochemicznych wód Zbiornika Paprocany w roku hydrologicznym 1996, Sosnowiec 1997 [maszynopis], s. 104.</ref>. Powstawanie uwarstwienia termicznego w okresie zimowym możliwe jest z uwagi na obecność pokrywy lodowej, która stanowi skuteczną barierę przed mechanicznym mieszaniem wód zbiornika.		Podstawowym źródłem ciepła dla wód powierzchniowych jest promieniowanie słoneczne, które pochłaniane jest przez przypowierzchniową warstwę wody o miąższości około 2 m. W warunkach zbiornika Paprocany oznacza to, że woda właściwie ogrzewana jest przez słońce na prawie całej jego powierzchni aż do dna. Niewielkie głębokości zbiornika sprawiają, że temperatura wód w całym profilu pionowym jest zazwyczaj wyrównana. Sprzyja temu również wiatrowe mieszanie a także duży ruch jednostek pływających po jeziorze. Roczna zmienność temperatury wód jeziornych nawiązuje do zmian temperatury powietrza. Najniższe temperatury występują w okresie kiedy na zbiorniku tworzy się pokrywa lodowa. W połowie lat 90. XX w. pełne zlodzenie zbiornika następowało już w drugiej połowie listopada i trwało do drugiej połowy marca. W tym czasie tuż pod powierzchnią lodu temperatura wody osiągała niewiele ponad 1oC. Miąższość lodu dochodziła do 40-50 cm grubości, co w niektórych partach zbiornika przy jego głębokości rzędu 1,4-1,5 m stanowiło blisko 30% głębokości. Maksymalna grubość lodu pojawiała się w marcu. Podczas stagnacji zimowej obserwowano pojawianie się odwróconej stratyfikacji termicznej, kiedy to woda cieplejsza zalegała przy dnie a chłodniejsza bezpośrednio pod lodem<ref> Z. Hordziejewicz: Zróżnicowanie właściwości fizykochemicznych wód Zbiornika Paprocany w roku hydrologicznym 1996, Sosnowiec 1997 [maszynopis], s. 104.</ref>. Powstawanie uwarstwienia termicznego w okresie zimowym możliwe jest z uwagi na obecność pokrywy lodowej, która stanowi skuteczną barierę przed mechanicznym mieszaniem wód zbiornika.
Linia 74:		Linia 75:
	Po zaniku zlodzenia w jeziorze pojawiają się trwałe układy homotermiczne wywoływanych przede wszystkim miksją wiatrową<ref> M. Rzętała: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008, s. 47.</ref>. Wiosną, w połowie maja 1996 r. temperatura wody w całym profilu pionowym wynosiła blisko 8oC. W okresie lata następował systematyczny wzrost temperatur wody. Wartości maksymalne notowano w drugiej połowie sierpnia, kiedy to przy powierzchni temperatura wód miejscami przekraczała nawet 24oC. Zanotowane w tym czasie różnice pomiędzy dnem a powierzchnią nie przekraczały 2oC, dlatego też trudno tu wskazywać typowe przykłady uwarstwienia termicznego, które pojawia się latem. Już we wrześniu następowało bardzo szybkie wychłodzenie całej masy wodnej, kiedy to pod koniec tego miesiąca temperatura wody nie przekraczała 11oC, systematycznie obniżając się w kolejnych jesiennych miesiącach<ref> Z. Hordziejewicz: Zróżnicowanie właściwości fizykochemicznych wód Zbiornika Paprocany w roku hydrologicznym 1996, Sosnowiec 1997 [maszynopis], s. 104.</ref>.		Po zaniku zlodzenia w jeziorze pojawiają się trwałe układy homotermiczne wywoływanych przede wszystkim miksją wiatrową<ref> M. Rzętała: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008, s. 47.</ref>. Wiosną, w połowie maja 1996 r. temperatura wody w całym profilu pionowym wynosiła blisko 8oC. W okresie lata następował systematyczny wzrost temperatur wody. Wartości maksymalne notowano w drugiej połowie sierpnia, kiedy to przy powierzchni temperatura wód miejscami przekraczała nawet 24oC. Zanotowane w tym czasie różnice pomiędzy dnem a powierzchnią nie przekraczały 2oC, dlatego też trudno tu wskazywać typowe przykłady uwarstwienia termicznego, które pojawia się latem. Już we wrześniu następowało bardzo szybkie wychłodzenie całej masy wodnej, kiedy to pod koniec tego miesiąca temperatura wody nie przekraczała 11oC, systematycznie obniżając się w kolejnych jesiennych miesiącach<ref> Z. Hordziejewicz: Zróżnicowanie właściwości fizykochemicznych wód Zbiornika Paprocany w roku hydrologicznym 1996, Sosnowiec 1997 [maszynopis], s. 104.</ref>.

	W zbiornikach odznaczających się wysokim stopniem eutrofizacji rozkład tlenu w wodach modyfikowany jest poprzez intensywnie zachodzące procesy fotosyntezy<ref> A. Choiński: Limnologia fizyczna Polski, Poznań 2007, s. 547.</ref>. W zbiorniku Paprocany najniższe wartości natlenienia charakterystyczne są dla końca okresu jego zlodzenia. W marcu 1996 r. wartość średnia wynosiła 4,4 mg O<sub>2</sub>/l, systematyczne wzrastając w kolejnych miesiącach do poziomu około 10 mg O<sub>2</sub>/l, począwszy od czerwca do października<ref> Z. Hordziejewicz: Zróżnicowanie właściwości fizykochemicznych wód Zbiornika Paprocany w roku hydrologicznym 1996, Sosnowiec 1997 [maszynopis], s. 104.</ref>. Względną stałość nasycenia wody tlenem w tak długim okresie wiązać należy przede wszystkim z modyfikacją sezonowej zmienności procesami fotosyntezy w okresach tzw. zakwitów. Potwierdzają to także badania przeprowadzone w drugiej dekadzie XXI w., które wykazały jednak duże zróżnicowanie pomiędzy poszczególnymi sektorami zbiornika dochodzące do 4 mg O<sub>2</sub>/l<ref> D. Absalon, A. Babczyńska, W. Jarosz, B. Łozowski, M. Matysik, A. Pasierbiński, R. Ulańczyk, A. Woźnica: Multi-Faceted Environmental Analysis to Improve the Quality of Anthropogenic Water Reservoirs (Paprocany Reservoir Case Study), w: “Sensors” 2020, 20, 2626.</ref>. Może to być związane z wiatrowym przemieszczaniem glonów, które w istotny sposób zwiększają „produkcję” tlenu w przypowierzchniowej warstwie wody.		W zbiornikach odznaczających się wysokim stopniem eutrofizacji rozkład tlenu w wodach modyfikowany jest poprzez intensywnie zachodzące procesy fotosyntezy<ref> A. Choiński: Limnologia fizyczna Polski, Poznań 2007, s. 547.</ref>. W zbiorniku Paprocany najniższe wartości natlenienia charakterystyczne są dla końca okresu jego zlodzenia. W marcu 1996 r. wartość średnia wynosiła 4,4 mg O<sub>2</sub>/l, systematyczne wzrastając w kolejnych miesiącach do poziomu około 10 mg O<sub>2</sub>/l, począwszy od czerwca do października<ref> Z. Hordziejewicz: Zróżnicowanie właściwości fizykochemicznych wód Zbiornika Paprocany w roku hydrologicznym 1996, Sosnowiec 1997 [maszynopis], s. 104.</ref>. Względną stałość nasycenia wody tlenem w tak długim okresie wiązać należy przede wszystkim z modyfikacją sezonowej zmienności procesami fotosyntezy w okresach tzw. zakwitów. Potwierdzają to także badania przeprowadzone w drugiej dekadzie XXI w., które wykazały jednak duże zróżnicowanie pomiędzy poszczególnymi sektorami zbiornika dochodzące do 4 mg O<sub>2</sub>/l<ref> D. Absalon, A. Babczyńska, W. Jarosz, B. Łozowski, M. Matysik, A. Pasierbiński, R. Ulańczyk, A. Woźnica: Multi-Faceted Environmental Analysis to Improve the Quality of Anthropogenic Water Reservoirs (Paprocany Reservoir Case Study), w: “Sensors” 2020, 20, 2626.</ref>. Może to być związane z wiatrowym przemieszczaniem glonów, które w istotny sposób zwiększają „produkcję” tlenu w przypowierzchniowej warstwie wody.

	===Właściwości fizyko-chemiczne wody===		===Właściwości fizyko-chemiczne wody===

Praktykant: /* Znaczenie zbiornika */

2022-02-23T07:42:30Z

Znaczenie zbiornika

← poprzednia wersja		Wersja z 09:42, 23 lut 2022
Linia 108:		Linia 108:
	Zbiornik Paprocany na przestrzeni wielu lat wkomponował się w środowisko geograficzne tych terenów, spełniając istotne funkcje przyrodnicze. Jak większość zbiorników przepływowych stanowi swego rodzaju filtr, który redukuje obecność większości jonów i związków chemicznych w relacji dopływ – odpływ. Możliwości akumulacyjne będą się z czasem zmniejszały, a w przypadku niektórych substancji w najbliższych latach może dochodzić do ich wzbogacania w obrębie jeziora. Dotyczy to zwłaszcza związków biogennych: fosforanów i azotanów, których wtórnym źródłem najczęściej są osady denne.		Zbiornik Paprocany na przestrzeni wielu lat wkomponował się w środowisko geograficzne tych terenów, spełniając istotne funkcje przyrodnicze. Jak większość zbiorników przepływowych stanowi swego rodzaju filtr, który redukuje obecność większości jonów i związków chemicznych w relacji dopływ – odpływ. Możliwości akumulacyjne będą się z czasem zmniejszały, a w przypadku niektórych substancji w najbliższych latach może dochodzić do ich wzbogacania w obrębie jeziora. Dotyczy to zwłaszcza związków biogennych: fosforanów i azotanów, których wtórnym źródłem najczęściej są osady denne.

	Powstanie zbiornika Paprocany wpłynęło na zróżnicowanie siedlisk (fot. 5). Szczególnie cenne obszary znajdują się w południowo-zachodniej strefie zbiornika, gdzie występują rozległe podmokłe trzcinowiska oraz torfowiska. Tereny te stanowią naturalne miejsca bytowania i rozrodu wielu gatunków ptaków wodno-błotnych, płazów a także traktowane są jako tarlisko dla ryb żyjących w wodach jeziora. Bezpośrednie sąsiedztwo zbiornika z lasami sprawia, że w jego sąsiedztwie spotkać można gatunki zwierząt typowo leśne. W sąsiedztwie jeziora na północnym-zachodzie znajduje się użytek ekologiczny „Paprocany" o powierzchni 19 ha. Obejmuje on zespół zarastających zbiorników, którym towarzyszą podmokłe łąki. Na terenach tych występują rzadkie gatunki roślin bagiennych i wodnych. Ptactwo wodno-błotne chętnie zakłada tu swoje gniazda w celach lęgowych<ref>[http://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewuzytekekologiczny.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.UE.2477011.21]</ref>.		Powstanie zbiornika Paprocany wpłynęło na zróżnicowanie siedlisk (fot. 5). Szczególnie cenne obszary znajdują się w południowo-zachodniej strefie zbiornika, gdzie występują rozległe podmokłe trzcinowiska oraz torfowiska. Tereny te stanowią naturalne miejsca bytowania i rozrodu wielu gatunków ptaków wodno-błotnych, płazów a także traktowane są jako tarlisko dla ryb żyjących w wodach jeziora. Bezpośrednie sąsiedztwo zbiornika z lasami sprawia, że w jego sąsiedztwie spotkać można gatunki zwierząt typowo leśne. W sąsiedztwie jeziora na północnym-zachodzie znajduje się użytek ekologiczny „Paprocany" o powierzchni 19 ha. Obejmuje on zespół zarastających zbiorników, którym towarzyszą podmokłe łąki. Na terenach tych występują rzadkie gatunki roślin bagiennych i wodnych. Ptactwo wodno-błotne chętnie zakłada tu swoje gniazda w celach lęgowych<ref>[http://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewuzytekekologiczny.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.UE.2477011.21 http://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewuzytekekologiczny.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.UE.2477011.21]</ref>.

	==Bibliografia==		==Bibliografia==

Praktykant: /* Procesy brzegowe i osady denne */

2022-02-23T07:41:56Z

Procesy brzegowe i osady denne

← poprzednia wersja		Wersja z 09:41, 23 lut 2022
Linia 91:		Linia 91:
	W południowej części zbiornika Paprocany znajduje się rozległa strefa akumulacji rzecznej, o cechach delty, kształtowana przez wody dopływu starej Gostyni. Obserwuje się tu intensywne procesy wypłycania zbiornika związane głównie z jego zarastaniem. W strefie o głębokości do kilkudziesięciu cm występuje szeroki pas roślinności szuwarowej przed, którym tworzy się turzycowisko. Procesy te prowadzą do systematycznego przesuwania się linii brzegowej w głąb jeziora<ref> Ł. Wilk: Zróżnicowanie morfologiczne stref brzegowych zbiorników wodnych Dziećkowice i Paprocany. Katowice 2000 [maszynopis], s. 65.</ref>.		W południowej części zbiornika Paprocany znajduje się rozległa strefa akumulacji rzecznej, o cechach delty, kształtowana przez wody dopływu starej Gostyni. Obserwuje się tu intensywne procesy wypłycania zbiornika związane głównie z jego zarastaniem. W strefie o głębokości do kilkudziesięciu cm występuje szeroki pas roślinności szuwarowej przed, którym tworzy się turzycowisko. Procesy te prowadzą do systematycznego przesuwania się linii brzegowej w głąb jeziora<ref> Ł. Wilk: Zróżnicowanie morfologiczne stref brzegowych zbiorników wodnych Dziećkowice i Paprocany. Katowice 2000 [maszynopis], s. 65.</ref>.

	Duże znaczenie w kształtowaniu pokrywy osadów dennych w zbiorniku Paprocany miało przegrodzenie doliny Gostyni, w miejscu gdzie wcześniej znajdowały się podmokłe łąki z torfowiskami stanowiące przyszłe dno. Całokształt procesów fizyko-chemicznych, które zachodzą w strefie przydennej powoduje powstawanie osadów dennych o określonych cechach. Ocenia się, że miąższość osadów w zbiorniku zmienia się w przedziale od 4 do 38 cm, a ich całkowita kubatura wynosi 253 tys. m<sup>3</sup> <ref> D. Absalon, A. Babczyńska, W. Jarosz, B. Łozowski, M. Matysik, A. Pasierbiński, R. Ulańczyk, A. Woźnica: Multi-Faceted Environmental Analysis to Improve the Quality of Anthropogenic Water Reservoirs (Paprocany Reservoir Case Study), w: “Sensors” 2020, 20, 2626.</ref>. Dosyć istotne znaczenie w tej kwestii odegrały dwukrotnie inicjatywy podejmowane przez ludzi. Początkiem lat 70. XX w. postanowiono obniżyć poziom wody w zbiorniku na tyle aby odsłonić dno w strefie przylegającej do ośrodka wypoczynkowego na wschodnim brzegu zbiornika, skąd usunięto osady denne. W połowie lat 80. XX w. postanowiono przeprowadzić rekultywację zbiornika. W tym celu całkowicie osuszono misę jeziora i usunięto część osadów z jego dna. Z ich części utworzono jedną z wysp. W planach było również pogłębienie jeziora o dwa-trzy metry. Ten etap prac nie doczekał się realizacji i końcem 1990 r. rozpoczęto ponowne napełnianie jeziora<ref>[http://www.pzw.tychy.pl/?pzw-tychy-kolo-nr-60,26]</ref>.		Duże znaczenie w kształtowaniu pokrywy osadów dennych w zbiorniku Paprocany miało przegrodzenie doliny Gostyni, w miejscu gdzie wcześniej znajdowały się podmokłe łąki z torfowiskami stanowiące przyszłe dno. Całokształt procesów fizyko-chemicznych, które zachodzą w strefie przydennej powoduje powstawanie osadów dennych o określonych cechach. Ocenia się, że miąższość osadów w zbiorniku zmienia się w przedziale od 4 do 38 cm, a ich całkowita kubatura wynosi 253 tys. m<sup>3</sup> <ref> D. Absalon, A. Babczyńska, W. Jarosz, B. Łozowski, M. Matysik, A. Pasierbiński, R. Ulańczyk, A. Woźnica: Multi-Faceted Environmental Analysis to Improve the Quality of Anthropogenic Water Reservoirs (Paprocany Reservoir Case Study), w: “Sensors” 2020, 20, 2626.</ref>. Dosyć istotne znaczenie w tej kwestii odegrały dwukrotnie inicjatywy podejmowane przez ludzi. Początkiem lat 70. XX w. postanowiono obniżyć poziom wody w zbiorniku na tyle aby odsłonić dno w strefie przylegającej do ośrodka wypoczynkowego na wschodnim brzegu zbiornika, skąd usunięto osady denne. W połowie lat 80. XX w. postanowiono przeprowadzić rekultywację zbiornika. W tym celu całkowicie osuszono misę jeziora i usunięto część osadów z jego dna. Z ich części utworzono jedną z wysp. W planach było również pogłębienie jeziora o dwa-trzy metry. Ten etap prac nie doczekał się realizacji i końcem 1990 r. rozpoczęto ponowne napełnianie jeziora<ref>[http://www.pzw.tychy.pl/?pzw-tychy-kolo-nr-60,26 http://www.pzw.tychy.pl/?pzw-tychy-kolo-nr-60,26]</ref>.

	W pokrywie osadów w ciągu wieloletniego funkcjonowania zbiornika zakumulowanych zostało wiele składników decydujących o ich właściwościach fizyko-chemicznych. Generalnie poziom koncentracji poszczególnych parametrów jest na tyle duży, że przekracza przyjęte poziomy charakterystyczne dla tła regionalnego np. w przypadku: cynku, ołowiu, kadmu, miedzi, chromu, niklu, kobaltu<ref> M. A. Rzętała: Wybrane przemiany geomorfologiczne mis zbiorników wodnych i ocena zanieczyszczeń osadów zbiornikowych w warunkach zróżnicowanej antropopresji (na przykładzie regionu górnośląsko-zagłębiowskiego), Katowice 2014, s. 136.</ref>.		W pokrywie osadów w ciągu wieloletniego funkcjonowania zbiornika zakumulowanych zostało wiele składników decydujących o ich właściwościach fizyko-chemicznych. Generalnie poziom koncentracji poszczególnych parametrów jest na tyle duży, że przekracza przyjęte poziomy charakterystyczne dla tła regionalnego np. w przypadku: cynku, ołowiu, kadmu, miedzi, chromu, niklu, kobaltu<ref> M. A. Rzętała: Wybrane przemiany geomorfologiczne mis zbiorników wodnych i ocena zanieczyszczeń osadów zbiornikowych w warunkach zróżnicowanej antropopresji (na przykładzie regionu górnośląsko-zagłębiowskiego), Katowice 2014, s. 136.</ref>.

Praktykant: /* Wahania stanów wody i retencja jeziorna */

2022-02-23T07:36:32Z

Wahania stanów wody i retencja jeziorna

← poprzednia wersja		Wersja z 09:36, 23 lut 2022
Linia 66:		Linia 66:
	Obecność w zaporze czołowej urządzeń hydrotechnicznych służących do regulacji poziomu wody w zbiorniku daje możliwości do jej ręcznego sterowania. W założeniach retencja zbiornikowa miał być zużywana do napędzania maszyn pracujących w hucie. Z tych też względów pożądane było utrzymywanie wyższych stanów wody w zbiorniku, dzięki czemu funkcjonowanie huty było niezagrożone. Pomimo tego, że współcześnie pierwotne cele od wielu dziesięcioleci nie są już realizowane, to trudno doszukiwać się sytuacji, kiedy odnotowano by zmiany poziomu wody w jeziorze. Stany wody zasadniczo utrzymywane są w okolicy normalnego poziomu piętrzenia<ref> D. Absalon, A. Babczyńska, W. Jarosz, B. Łozowski, M. Matysik, A. Pasierbiński, R. Ulańczyk, A. Woźnica: Multi-Faceted Environmental Analysis to Improve the Quality of Anthropogenic Water Reservoirs (Paprocany Reservoir Case Study), w: “Sensors” 2020, 20, 2626.</ref>. Tym niemniej maksymalna amplituda stanów wody wynikająca z realizacji gospodarki wodnej na zbiorniku może osiągać 80 cm. Pojemność jeziora przy minimalnym poziomie piętrzenia, który ustalono na rzędnej 241,5 m n.p.m. wynosi 1,08 hm<sup>3</sup>. Ocenia się, że w takiej sytuacji średnia głębokość w zbiorniku wynosi zaledwie 0,9 m. Przy normalnym piętrzeniu (242,00 m n.p.m.) pojemność misy wzrasta do 1,68 hm<sup>3</sup>, zaś w czasie utrzymywania maksymalnych stanów wody na wysokości 242,30 m n.p.m. retencja jeziorna osiąga 2,04 hm<sup>3</sup> <ref> Z. Hordziejewicz: Zróżnicowanie właściwości fizykochemicznych wód Zbiornika Paprocany w roku hydrologicznym 1996, Sosnowiec 1997 [maszynopis], s. 104.</ref>.		Obecność w zaporze czołowej urządzeń hydrotechnicznych służących do regulacji poziomu wody w zbiorniku daje możliwości do jej ręcznego sterowania. W założeniach retencja zbiornikowa miał być zużywana do napędzania maszyn pracujących w hucie. Z tych też względów pożądane było utrzymywanie wyższych stanów wody w zbiorniku, dzięki czemu funkcjonowanie huty było niezagrożone. Pomimo tego, że współcześnie pierwotne cele od wielu dziesięcioleci nie są już realizowane, to trudno doszukiwać się sytuacji, kiedy odnotowano by zmiany poziomu wody w jeziorze. Stany wody zasadniczo utrzymywane są w okolicy normalnego poziomu piętrzenia<ref> D. Absalon, A. Babczyńska, W. Jarosz, B. Łozowski, M. Matysik, A. Pasierbiński, R. Ulańczyk, A. Woźnica: Multi-Faceted Environmental Analysis to Improve the Quality of Anthropogenic Water Reservoirs (Paprocany Reservoir Case Study), w: “Sensors” 2020, 20, 2626.</ref>. Tym niemniej maksymalna amplituda stanów wody wynikająca z realizacji gospodarki wodnej na zbiorniku może osiągać 80 cm. Pojemność jeziora przy minimalnym poziomie piętrzenia, który ustalono na rzędnej 241,5 m n.p.m. wynosi 1,08 hm<sup>3</sup>. Ocenia się, że w takiej sytuacji średnia głębokość w zbiorniku wynosi zaledwie 0,9 m. Przy normalnym piętrzeniu (242,00 m n.p.m.) pojemność misy wzrasta do 1,68 hm<sup>3</sup>, zaś w czasie utrzymywania maksymalnych stanów wody na wysokości 242,30 m n.p.m. retencja jeziorna osiąga 2,04 hm<sup>3</sup> <ref> Z. Hordziejewicz: Zróżnicowanie właściwości fizykochemicznych wód Zbiornika Paprocany w roku hydrologicznym 1996, Sosnowiec 1997 [maszynopis], s. 104.</ref>.

	Poza ręcznym sterowaniem rzędną piętrzenia wody duże znaczenie odnośnie napełnienia misy zbiornika przypisuje się uwarunkowaniom środowiskowym. Zbiornik zasilany jest wodami pochodzącymi z odwadniania podmokłych łąk w dolinie Gostyni. Poziom wód gruntowych a tym samym wielkość dopływu do jeziora zależą właściwie tylko od aktualnych warunków meteorologicznych. W ostatnich latach obserwuje się systematyczne obniżanie pierwszego horyzontu wodonośnego, co jednocześnie przekłada się na zmniejszone zasilanie zbiornika. Od 2014 r. istotnym składnikiem w bilansie jeziora po stronie zasilania jest dopływ wód podziemnych czerpanych za pomocą czterech pomp zasilających fontanny, które zainstalowano na zbiorniku. Wydajność każdej z fontann wynosi 28 m<sup>3</sup>/h, co przekłada się na łączny dopływ w ciągu doby rzędu 2688 m<sup>3</sup> wody. Pojawienie się nowej składowej w bilansie po stronie zasilania, przekłada się na zwiększony odpływ ze zbiornika. Należy jednak dodać, że fontanny funkcjonują tylko w ciepłej porze roku<ref>[https://tychy.naszemiasto.pl/tag/fontanny-na-jeziorze-paprocanskim]</ref>.		Poza ręcznym sterowaniem rzędną piętrzenia wody duże znaczenie odnośnie napełnienia misy zbiornika przypisuje się uwarunkowaniom środowiskowym. Zbiornik zasilany jest wodami pochodzącymi z odwadniania podmokłych łąk w dolinie Gostyni. Poziom wód gruntowych a tym samym wielkość dopływu do jeziora zależą właściwie tylko od aktualnych warunków meteorologicznych. W ostatnich latach obserwuje się systematyczne obniżanie pierwszego horyzontu wodonośnego, co jednocześnie przekłada się na zmniejszone zasilanie zbiornika. Od 2014 r. istotnym składnikiem w bilansie jeziora po stronie zasilania jest dopływ wód podziemnych czerpanych za pomocą czterech pomp zasilających fontanny, które zainstalowano na zbiorniku. Wydajność każdej z fontann wynosi 28 m<sup>3</sup>/h, co przekłada się na łączny dopływ w ciągu doby rzędu 2688 m<sup>3</sup> wody. Pojawienie się nowej składowej w bilansie po stronie zasilania, przekłada się na zwiększony odpływ ze zbiornika. Należy jednak dodać, że fontanny funkcjonują tylko w ciepłej porze roku<ref>[https://tychy.naszemiasto.pl/tag/fontanny-na-jeziorze-paprocanskim https://tychy.naszemiasto.pl/tag/fontanny-na-jeziorze-paprocanskim]</ref>.

	===Warunki termiczno-tlenowe===		===Warunki termiczno-tlenowe===

Praktykant: /* Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna */

2022-02-23T07:36:04Z

Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna

← poprzednia wersja		Wersja z 09:36, 23 lut 2022
Linia 58:		Linia 58:
	Genetycznie ze zbiornikiem Paprocany związany jest cały system rowów drenarskich, które znajdują się na podmokłych łąkach położonych w obrębie doliny Gostyni przed zbiornikiem. Nowe koryto Gostyni, które uchodzi do zbiornika zasilane jest głównie wodami pochodzącymi z odwadniania tych podmokłości.		Genetycznie ze zbiornikiem Paprocany związany jest cały system rowów drenarskich, które znajdują się na podmokłych łąkach położonych w obrębie doliny Gostyni przed zbiornikiem. Nowe koryto Gostyni, które uchodzi do zbiornika zasilane jest głównie wodami pochodzącymi z odwadniania tych podmokłości.

	W opisywanym zbiorniku praktycznie co roku latem pojawiają się intensywne zakwity glonów. W celu poprawy stanu ekologicznego jeziora, w jego północnej i środkowej części w 2014 r. zainstalowano cztery fontanny-aeratory. Napowietrzone w ten sposób wody mają ograniczyć intensywność zakwitów oraz poprawić ich natlenienie<ref>[https://tychy.naszemiasto.pl/tag/fontanny-na-jeziorze-paprocanskim]</ref>.		W opisywanym zbiorniku praktycznie co roku latem pojawiają się intensywne zakwity glonów. W celu poprawy stanu ekologicznego jeziora, w jego północnej i środkowej części w 2014 r. zainstalowano cztery fontanny-aeratory. Napowietrzone w ten sposób wody mają ograniczyć intensywność zakwitów oraz poprawić ich natlenienie<ref>[https://tychy.naszemiasto.pl/tag/fontanny-na-jeziorze-paprocanskim https://tychy.naszemiasto.pl/tag/fontanny-na-jeziorze-paprocanskim]</ref>.

	==Cechy wód jeziornych==		==Cechy wód jeziornych==

Praktykant: /* Znaczenie zbiornika */

2022-02-23T07:35:29Z

Znaczenie zbiornika

← poprzednia wersja		Wersja z 09:35, 23 lut 2022
Linia 96:		Linia 96:

	==Znaczenie zbiornika==		==Znaczenie zbiornika==
			[[Plik:Fot. 5. Przyroda ożywiona zbiornika Paprocany - tablica informacyjna (fot. M. Rzętała).jpg\|400px\|thumb\|right\|Fot. 5. Przyroda ożywiona zbiornika Paprocany – tablica informacyjna (fot. M. Rzętała).]]

	Wykorzystanie retencji zbiornika Paprocany w czasie jego wieloletniego funkcjonowania ulegało ewolucji. W początkowym okresie wody jeziora spełniały wyłącznie funkcje energetyczne poruszając koła wodne w pobliskiej hucie, a także miały zastosowanie w celach chłodniczych w tym samym zakładzie. Obecnie jezioro wykorzystywane jest właściwie tylko w celach rekreacyjnych i wypoczynkowych, chociaż przypisuje mu się również realizację ochrony przeciwpowodziowej.		Wykorzystanie retencji zbiornika Paprocany w czasie jego wieloletniego funkcjonowania ulegało ewolucji. W początkowym okresie wody jeziora spełniały wyłącznie funkcje energetyczne poruszając koła wodne w pobliskiej hucie, a także miały zastosowanie w celach chłodniczych w tym samym zakładzie. Obecnie jezioro wykorzystywane jest właściwie tylko w celach rekreacyjnych i wypoczynkowych, chociaż przypisuje mu się również realizację ochrony przeciwpowodziowej.

Praktykant: /* Procesy brzegowe i osady denne */

2022-02-23T07:34:13Z

Procesy brzegowe i osady denne

← poprzednia wersja		Wersja z 09:34, 23 lut 2022
Linia 81:		Linia 81:

	==Procesy brzegowe i osady denne==		==Procesy brzegowe i osady denne==
			[[Plik:Fot. 4. Zagospodarowanie obrzeży Jeziora Paprocańskiego - tablica informacyjna (fot. M. Rzętała).jpg\|400px\|thumb\|right\|Fot. 4. Zagospodarowanie obrzeży Jeziora Paprocańskiego – tablica informacyjna (fot. M. Rzętała).]]

	Zachodzące zmiany w obrębie strefy brzegowej jezior i sztucznych zbiorników wodnych zazwyczaj przejawiają się w postaci morfologicznego zróżnicowania poszczególnych odcinków brzegu. Intensywność i zasięg tych zmian zależą od szeregu czynników, do których najczęściej zalicza się: zróżnicowanie litologiczne podłoża, wielkość i głębokość akwenu, falowanie, roślinność oraz pojawianie się pokrywy lodowej<ref> M.A. Michalewicz, M. Rzętała, J. Wach: Procesy brzegowe w obrębie antropogenicznych zbiorników wodnych na Wyżynie Śląskiej, w: Procesy geomorfologiczne. Zapis w rzeźbie i osadach, Sosnowiec 1995, s. 54-56.</ref>. Lokalizacja zbiornika Paprocany w obrębie płaskiej, podmokłej doliny rzecznej pokrytej w główniej mierze przez torfowiska już na etapie powstawania jeziora mocno ograniczała rozwój procesów brzegowych. Bardziej podatne na modelowanie przez wody zbiornika są te odcinki brzegów, które znajdują się w zasięgu piasków i żwirów pochodzenia wodnolodowcowego<ref> Mapa geologiczna Polski. 1979. Arkusz Gliwice, skala 1:100000, PPWG, Warszawa 1979.</ref>. Wieloletnie funkcjonowanie opisywanego jeziora w środowisku geograficznym pozwala stwierdzić, że rozwój jego strefy litoralnej znajduje się etapie akumulacyjnego utrwalania linii brzegowej<ref> M. Rzętała: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008, s. 111.</ref>. Obecnie w strefie brzegowej zbiornika dominuje intensywny rozwój roślinności, zarówno w nadwodnej, jak i podwodnej części strefy litoralnej.		Zachodzące zmiany w obrębie strefy brzegowej jezior i sztucznych zbiorników wodnych zazwyczaj przejawiają się w postaci morfologicznego zróżnicowania poszczególnych odcinków brzegu. Intensywność i zasięg tych zmian zależą od szeregu czynników, do których najczęściej zalicza się: zróżnicowanie litologiczne podłoża, wielkość i głębokość akwenu, falowanie, roślinność oraz pojawianie się pokrywy lodowej<ref> M.A. Michalewicz, M. Rzętała, J. Wach: Procesy brzegowe w obrębie antropogenicznych zbiorników wodnych na Wyżynie Śląskiej, w: Procesy geomorfologiczne. Zapis w rzeźbie i osadach, Sosnowiec 1995, s. 54-56.</ref>. Lokalizacja zbiornika Paprocany w obrębie płaskiej, podmokłej doliny rzecznej pokrytej w główniej mierze przez torfowiska już na etapie powstawania jeziora mocno ograniczała rozwój procesów brzegowych. Bardziej podatne na modelowanie przez wody zbiornika są te odcinki brzegów, które znajdują się w zasięgu piasków i żwirów pochodzenia wodnolodowcowego<ref> Mapa geologiczna Polski. 1979. Arkusz Gliwice, skala 1:100000, PPWG, Warszawa 1979.</ref>. Wieloletnie funkcjonowanie opisywanego jeziora w środowisku geograficznym pozwala stwierdzić, że rozwój jego strefy litoralnej znajduje się etapie akumulacyjnego utrwalania linii brzegowej<ref> M. Rzętała: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008, s. 111.</ref>. Obecnie w strefie brzegowej zbiornika dominuje intensywny rozwój roślinności, zarówno w nadwodnej, jak i podwodnej części strefy litoralnej.

Praktykant: /* Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna */

2022-02-23T07:32:45Z

Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna

← poprzednia wersja		Wersja z 09:32, 23 lut 2022
Linia 14:		Linia 14:

	==Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna==		==Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna==
	[[Plik:Fot. 1. Zbiornik Paprocany (fot. M. Rzętała).jpg\|~~450px~~\|thumb\|right\|Fot. 1. Zbiornik Paprocany (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Fot. 1. Zbiornik Paprocany (fot. M. Rzętała).jpg\|500px\|thumb\|right\|Fot. 1. Zbiornik Paprocany (fot. M. Rzętała).]]

	Powstanie zbiornika Paprocany powszechnie wiązane jest z wykorzystaniem jego retencji na cele energetyczne do napędzania kół wodnych znajdujących się w „Hucie Paprockiej”. Na opisywanym terenie, na początku XVIII w. nad Gostynią, na obrzeżach lasu powstała pierwsza kuźnica żelaza. W 1734 r. w jej obrębie uruchomiono wielki piec. W późniejszych latach wraz z rozwojem techniki była systematycznie rozbudowywana. Do opalania wspomnianego pieca używano głównie węgla drzewnego. Stosowanie tego rodzaju opału wymagało stałego dopływu powietrza do paleniska. W hucie zastosowano urządzenia dymarskie, które napędzano siłą wody płynącej Gostynią. Naturalna zmienność stanów wody w rzece powodowała nieregularność pracy maszyn. Z tych też powodów postanowiono wybudować zbiornik, który zapewniał ciągłość ich funkcjonowania. W 1870 r. rozpoczęto poruszanie dwóch dużych kół wodnych retencją pochodzącą ze zbiornika Paprocany<ref> S. Czaja, J. Radosz: Antropogeniczne zmiany zagospodarowania przestrzennego na obszarze miasta Tychy w latach 1801-1985, w: Szczepański M. (red,): Tychy. Problemy miasta i perspektywy ich rozwiązania. 1993. Tychy 1993.</ref>. Analiza źródeł kartograficznych wskazuje, że zbiornik pojawił się już na mapie z 1736 r. W ówczesnym czasie zbiornik posiadał większą powierzchnię co wskazuje, że poziom piętrzenia musiał być pierwotnie o około 2 m wyższy niż ma to współcześnie miejsce<ref> D. Absalon, A. Babczyńska, W. Jarosz, B. Łozowski, M. Matysik, A. Pasierbiński, R. Ulańczyk, A. Woźnica: Multi-Faceted Environmental Analysis to Improve the Quality of Anthropogenic Water Reservoirs (Paprocany Reservoir Case Study), w: “Sensors” 2020, 20, 2626.</ref>.		Powstanie zbiornika Paprocany powszechnie wiązane jest z wykorzystaniem jego retencji na cele energetyczne do napędzania kół wodnych znajdujących się w „Hucie Paprockiej”. Na opisywanym terenie, na początku XVIII w. nad Gostynią, na obrzeżach lasu powstała pierwsza kuźnica żelaza. W 1734 r. w jej obrębie uruchomiono wielki piec. W późniejszych latach wraz z rozwojem techniki była systematycznie rozbudowywana. Do opalania wspomnianego pieca używano głównie węgla drzewnego. Stosowanie tego rodzaju opału wymagało stałego dopływu powietrza do paleniska. W hucie zastosowano urządzenia dymarskie, które napędzano siłą wody płynącej Gostynią. Naturalna zmienność stanów wody w rzece powodowała nieregularność pracy maszyn. Z tych też powodów postanowiono wybudować zbiornik, który zapewniał ciągłość ich funkcjonowania. W 1870 r. rozpoczęto poruszanie dwóch dużych kół wodnych retencją pochodzącą ze zbiornika Paprocany<ref> S. Czaja, J. Radosz: Antropogeniczne zmiany zagospodarowania przestrzennego na obszarze miasta Tychy w latach 1801-1985, w: Szczepański M. (red,): Tychy. Problemy miasta i perspektywy ich rozwiązania. 1993. Tychy 1993.</ref>. Analiza źródeł kartograficznych wskazuje, że zbiornik pojawił się już na mapie z 1736 r. W ówczesnym czasie zbiornik posiadał większą powierzchnię co wskazuje, że poziom piętrzenia musiał być pierwotnie o około 2 m wyższy niż ma to współcześnie miejsce<ref> D. Absalon, A. Babczyńska, W. Jarosz, B. Łozowski, M. Matysik, A. Pasierbiński, R. Ulańczyk, A. Woźnica: Multi-Faceted Environmental Analysis to Improve the Quality of Anthropogenic Water Reservoirs (Paprocany Reservoir Case Study), w: “Sensors” 2020, 20, 2626.</ref>.

Praktykant: /* Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna */

2022-02-23T07:32:23Z

Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna

← poprzednia wersja		Wersja z 09:32, 23 lut 2022
Linia 14:		Linia 14:

	==Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna==		==Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna==
	[[Plik:Fot. 1. Zbiornik Paprocany (fot. M. Rzętała).jpg\|~~400px~~\|thumb\|right\|Fot. 1. Zbiornik Paprocany (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Fot. 1. Zbiornik Paprocany (fot. M. Rzętała).jpg\|450px\|thumb\|right\|Fot. 1. Zbiornik Paprocany (fot. M. Rzętała).]]

	Powstanie zbiornika Paprocany powszechnie wiązane jest z wykorzystaniem jego retencji na cele energetyczne do napędzania kół wodnych znajdujących się w „Hucie Paprockiej”. Na opisywanym terenie, na początku XVIII w. nad Gostynią, na obrzeżach lasu powstała pierwsza kuźnica żelaza. W 1734 r. w jej obrębie uruchomiono wielki piec. W późniejszych latach wraz z rozwojem techniki była systematycznie rozbudowywana. Do opalania wspomnianego pieca używano głównie węgla drzewnego. Stosowanie tego rodzaju opału wymagało stałego dopływu powietrza do paleniska. W hucie zastosowano urządzenia dymarskie, które napędzano siłą wody płynącej Gostynią. Naturalna zmienność stanów wody w rzece powodowała nieregularność pracy maszyn. Z tych też powodów postanowiono wybudować zbiornik, który zapewniał ciągłość ich funkcjonowania. W 1870 r. rozpoczęto poruszanie dwóch dużych kół wodnych retencją pochodzącą ze zbiornika Paprocany<ref> S. Czaja, J. Radosz: Antropogeniczne zmiany zagospodarowania przestrzennego na obszarze miasta Tychy w latach 1801-1985, w: Szczepański M. (red,): Tychy. Problemy miasta i perspektywy ich rozwiązania. 1993. Tychy 1993.</ref>. Analiza źródeł kartograficznych wskazuje, że zbiornik pojawił się już na mapie z 1736 r. W ówczesnym czasie zbiornik posiadał większą powierzchnię co wskazuje, że poziom piętrzenia musiał być pierwotnie o około 2 m wyższy niż ma to współcześnie miejsce<ref> D. Absalon, A. Babczyńska, W. Jarosz, B. Łozowski, M. Matysik, A. Pasierbiński, R. Ulańczyk, A. Woźnica: Multi-Faceted Environmental Analysis to Improve the Quality of Anthropogenic Water Reservoirs (Paprocany Reservoir Case Study), w: “Sensors” 2020, 20, 2626.</ref>.		Powstanie zbiornika Paprocany powszechnie wiązane jest z wykorzystaniem jego retencji na cele energetyczne do napędzania kół wodnych znajdujących się w „Hucie Paprockiej”. Na opisywanym terenie, na początku XVIII w. nad Gostynią, na obrzeżach lasu powstała pierwsza kuźnica żelaza. W 1734 r. w jej obrębie uruchomiono wielki piec. W późniejszych latach wraz z rozwojem techniki była systematycznie rozbudowywana. Do opalania wspomnianego pieca używano głównie węgla drzewnego. Stosowanie tego rodzaju opału wymagało stałego dopływu powietrza do paleniska. W hucie zastosowano urządzenia dymarskie, które napędzano siłą wody płynącej Gostynią. Naturalna zmienność stanów wody w rzece powodowała nieregularność pracy maszyn. Z tych też powodów postanowiono wybudować zbiornik, który zapewniał ciągłość ich funkcjonowania. W 1870 r. rozpoczęto poruszanie dwóch dużych kół wodnych retencją pochodzącą ze zbiornika Paprocany<ref> S. Czaja, J. Radosz: Antropogeniczne zmiany zagospodarowania przestrzennego na obszarze miasta Tychy w latach 1801-1985, w: Szczepański M. (red,): Tychy. Problemy miasta i perspektywy ich rozwiązania. 1993. Tychy 1993.</ref>. Analiza źródeł kartograficznych wskazuje, że zbiornik pojawił się już na mapie z 1736 r. W ówczesnym czasie zbiornik posiadał większą powierzchnię co wskazuje, że poziom piętrzenia musiał być pierwotnie o około 2 m wyższy niż ma to współcześnie miejsce<ref> D. Absalon, A. Babczyńska, W. Jarosz, B. Łozowski, M. Matysik, A. Pasierbiński, R. Ulańczyk, A. Woźnica: Multi-Faceted Environmental Analysis to Improve the Quality of Anthropogenic Water Reservoirs (Paprocany Reservoir Case Study), w: “Sensors” 2020, 20, 2626.</ref>.

	Zbiornik Paprocany w czasie utrzymywania normalnego poziomu piętrzenia na wysokości 242 m n.p.m. zajmuje 1,05 km<sup>2</sup> powierzchni<ref> Tamże.</ref>, zaś powierzchnia maksymalna oceniana jest na 1,2 km<sup>2</sup>. Długość jeziora wynosi 2,36 km, przy jego średniej szerokości rzędu 449 m. W najszerszym miejscu brzegi oddalone są od siebie o 710 m. Długość linii brzegowej wynosi blisko 6,7 km. Jezioro jest stosunkowo płytkim zbiornikiem ze średnią głębokością rzędu 1,5 m, przy maksymalnej wynoszącej 3 m<ref> Z. Hordziejewicz: Wpływ płytkiego zbiornika Paprocany na transformację właściwości fizykochemicznych wód rzeki Gostyni, w: Z badań nad wpływem antropopresji na kształtowanie warunków hydrologicznych. Sosnowiec 1996, s. 38-45.</ref>. Przeprowadzone w ostatnich latach pomiary batymetryczne wskazują, że maksymalne głębokości w jeziorze nie przekraczają 2,5 m. Wypłycanie zbiornika jest pochodną intensywnego rozwoju roślinności zanurzonej na praktycznie całej powierzchni dna zbiornika, a po jej obumarciu w okresie zimowym następuje akumulacja szczątków organicznych. Rozkład głębokości w obrębie misy jeziora nawiązuje do ukształtowania wypłaszczonej w tym miejscu doliny Gostyni przed jej zatopieniem. Dno jeziora jest właściwie na całej powierzchni prawie płaskie. Nieco większe jego nachylenie charakterystyczne jest tylko dla wąskiej strefy brzegowej. Również wzdłuż głównej osi zbiornika można zidentyfikować przebieg dawnego koryta Gostyni. Na znacznej długości jego przebieg jest prostolinijny, co potwierdza fakt przeprowadzonych regulacji stosunków wodnych na tym terenie przed utworzeniem jeziora<ref> D. Absalon, A. Babczyńska, W. Jarosz, B. Łozowski, M. Matysik, A. Pasierbiński, R. Ulańczyk, A. Woźnica: Multi-Faceted Environmental Analysis to Improve the Quality of Anthropogenic Water Reservoirs (Paprocany Reservoir Case Study), w: “Sensors” 2020, 20, 2626.</ref>. Cechą charakterystyczną jeziora jest obecność trzech wysp. Największa z nich posiada powierzchnię około 0,8 ha i przylega do zachodniego brzegu w jego środkowej części. Wyspa ma połączenie z brzegiem za pomocą niewielkiego mostu (kładki). Prawdopodobnie w przeszłości wyspa była połączona z brzegiem stanowiąc swego rodzaju cypel. Nieco mniejsza (0,7 ha) wyspa zlokalizowana jest w południowej części jeziora, w odległości około 90 m od brzegu wschodniego. Najmniejsza wyspa o powierzchni około 0,1 ha znajduje się tuż nieopodal ujścia nowego koryta Gostyni do zbiornika. Wskaźniki opisujące zbiornik Paprocany zestawiono w tabeli 1.		Zbiornik Paprocany w czasie utrzymywania normalnego poziomu piętrzenia na wysokości 242 m n.p.m. zajmuje 1,05 km<sup>2</sup> powierzchni<ref> Tamże.</ref>, zaś powierzchnia maksymalna oceniana jest na 1,2 km<sup>2</sup>. Długość jeziora wynosi 2,36 km, przy jego średniej szerokości rzędu 449 m. W najszerszym miejscu brzegi oddalone są od siebie o 710 m. Długość linii brzegowej wynosi blisko 6,7 km. Jezioro jest stosunkowo płytkim zbiornikiem ze średnią głębokością rzędu 1,5 m, przy maksymalnej wynoszącej 3 m<ref> Z. Hordziejewicz: Wpływ płytkiego zbiornika Paprocany na transformację właściwości fizykochemicznych wód rzeki Gostyni, w: Z badań nad wpływem antropopresji na kształtowanie warunków hydrologicznych. Sosnowiec 1996, s. 38-45.</ref>. Przeprowadzone w ostatnich latach pomiary batymetryczne wskazują, że maksymalne głębokości w jeziorze nie przekraczają 2,5 m. Wypłycanie zbiornika jest pochodną intensywnego rozwoju roślinności zanurzonej na praktycznie całej powierzchni dna zbiornika, a po jej obumarciu w okresie zimowym następuje akumulacja szczątków organicznych. Rozkład głębokości w obrębie misy jeziora nawiązuje do ukształtowania wypłaszczonej w tym miejscu doliny Gostyni przed jej zatopieniem. Dno jeziora jest właściwie na całej powierzchni prawie płaskie. Nieco większe jego nachylenie charakterystyczne jest tylko dla wąskiej strefy brzegowej. Również wzdłuż głównej osi zbiornika można zidentyfikować przebieg dawnego koryta Gostyni. Na znacznej długości jego przebieg jest prostolinijny, co potwierdza fakt przeprowadzonych regulacji stosunków wodnych na tym terenie przed utworzeniem jeziora<ref> D. Absalon, A. Babczyńska, W. Jarosz, B. Łozowski, M. Matysik, A. Pasierbiński, R. Ulańczyk, A. Woźnica: Multi-Faceted Environmental Analysis to Improve the Quality of Anthropogenic Water Reservoirs (Paprocany Reservoir Case Study), w: “Sensors” 2020, 20, 2626.</ref>. Cechą charakterystyczną jeziora jest obecność trzech wysp. Największa z nich posiada powierzchnię około 0,8 ha i przylega do zachodniego brzegu w jego środkowej części. Wyspa ma połączenie z brzegiem za pomocą niewielkiego mostu (kładki). Prawdopodobnie w przeszłości wyspa była połączona z brzegiem stanowiąc swego rodzaju cypel. Nieco mniejsza (0,7 ha) wyspa zlokalizowana jest w południowej części jeziora, w odległości około 90 m od brzegu wschodniego. Najmniejsza wyspa o powierzchni około 0,1 ha znajduje się tuż nieopodal ujścia nowego koryta Gostyni do zbiornika. Wskaźniki opisujące zbiornik Paprocany zestawiono w tabeli 1.
	~~[[Plik:Fot. 2. Zbiornik Paprocany w rejonie obwałowań czołowych (fot. M. Rzętała).jpg\|400px\|thumb\|right\|Fot. 2. Zbiornik Paprocany w rejonie obwałowań czołowych (fot. M. Rzętała).]]~~

	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
Linia 53:		Linia 52:
	\|}		\|}
	<b>Tabela 1. Parametry morfometryczne zbiornika Paprocany w 1996 roku</b><ref> Z. Hordziejewicz: Zróżnicowanie właściwości fizykochemicznych wód Zbiornika Paprocany w roku hydrologicznym 1996, Sosnowiec 1997 [maszynopis], s. 104. </ref>.		<b>Tabela 1. Parametry morfometryczne zbiornika Paprocany w 1996 roku</b><ref> Z. Hordziejewicz: Zróżnicowanie właściwości fizykochemicznych wód Zbiornika Paprocany w roku hydrologicznym 1996, Sosnowiec 1997 [maszynopis], s. 104. </ref>.
			[[Plik:Fot. 2. Zbiornik Paprocany w rejonie obwałowań czołowych (fot. M. Rzętała).jpg\|400px\|thumb\|right\|Fot. 2. Zbiornik Paprocany w rejonie obwałowań czołowych (fot. M. Rzętała).]]

	Jezioro Paprocańskie zostało utworzone dzięki przegrodzeniu doliny Gostyni wałem ziemnym, który współcześnie stanowi północny brzeg zbiornika (fot. 2). Do usypania zapory wykorzystano również odpady powstałe w czasie wytopu metali w pobliskiej hucie. Pozostałości hutniczej szlaki wciąż znajdowane są w obrębie ziemnej zapory. Na etapie tworzenia zapory poza utrwaleniem jej powierzchni darnią, obsadzono ją również dębami, które współcześnie osiągnęły pokaźne rozmiary. W ówczesnym czasie panowało przekonanie, że korzenie dębów są doskonałym „spoiwem”, które wzmocni utworzoną zaporę<ref> M. Lipok-Bierwiaczonek: Tychy oczywiste i nieoczywiste. Książęce ślady, dotknięcie sacrum i nowe miasto, Tychy 2015, s. 29-35. </ref>. Ziemne umocnienia rozciągają się na całym północnym brzegu zbiornika, przedłużając się na początkowy odcinek części zachodniej. Obwałowania w tej części zbiornika o długości około 620 m oddzielają wody zbiornika od poprowadzonych od zachodu i północy nowym korytem wód płynących Gostyni. Powierzchnia odwodna została pokryta ażurowymi płytami betonowymi. Dodatkowo podstawa obwałowań w zasięgu oddziaływania fal została zabezpieczona narzutem kamiennym. Odpływ ze zbiornika regulowany jest za pomocą trójprzęsłowego jazu, którego ściany zostały wybetonowane. Szerokość kanału odprowadzającego wody ze zbiornika wynosi około 10 m. Poniżej jazu znajduje się niecka wypadowa wyposażona w pojedynczy rząd niewielkich szykan, poniżej których dno kanału wyraźnie się zwęża. Ściany kanału zostały obetonowane, a po jego bokach dno na odcinku około 100 m zostało wzmocnione narzutem kamiennym. Dalej kanał zwęża się do około 5 m szerokości i po pokonaniu kolejnych kilkudziesięciu metrów woda wpływa do kolektora, którego wlot znajduje się w ciągu ulicy Sikorskiego a wylot usytuowano w korycie Gostyni. Zabudowa hydrotechniczna znajdująca się w obrębie zbiornika Paprocany jest uboga. Poza opisanymi już elementami, pojawiająca się w strefie brzegowej zabudowa hydrotechniczna spełnia zazwyczaj funkcje stabilizacji brzegów. Betonowe wzmocnienia znajdują się wzdłuż niewielkiej zatoczki na zachodnim brzegu. Zdecydowanie większa ingerencja człowieka w strefie brzegowej jeziora widoczna jest na jego wschodnim brzegu, zwłaszcza na odcinku, do którego przylega osiedle. W tej części znajdują się zarówno niewielkie okładziny betonowe chroniące nieco wyższy brzeg przed jego erozją, jak również około 450 m długości promenady spacerowe w części środkowej. Wybudowano również pomosty w części kąpieliskowej o łącznej długości około 320 m. W kilku innych miejscach znajdują się pojedyncze pomosty wykorzystywane do cumowania łódek, żaglówek ale także i większych jachtów.		Jezioro Paprocańskie zostało utworzone dzięki przegrodzeniu doliny Gostyni wałem ziemnym, który współcześnie stanowi północny brzeg zbiornika (fot. 2). Do usypania zapory wykorzystano również odpady powstałe w czasie wytopu metali w pobliskiej hucie. Pozostałości hutniczej szlaki wciąż znajdowane są w obrębie ziemnej zapory. Na etapie tworzenia zapory poza utrwaleniem jej powierzchni darnią, obsadzono ją również dębami, które współcześnie osiągnęły pokaźne rozmiary. W ówczesnym czasie panowało przekonanie, że korzenie dębów są doskonałym „spoiwem”, które wzmocni utworzoną zaporę<ref> M. Lipok-Bierwiaczonek: Tychy oczywiste i nieoczywiste. Książęce ślady, dotknięcie sacrum i nowe miasto, Tychy 2015, s. 29-35. </ref>. Ziemne umocnienia rozciągają się na całym północnym brzegu zbiornika, przedłużając się na początkowy odcinek części zachodniej. Obwałowania w tej części zbiornika o długości około 620 m oddzielają wody zbiornika od poprowadzonych od zachodu i północy nowym korytem wód płynących Gostyni. Powierzchnia odwodna została pokryta ażurowymi płytami betonowymi. Dodatkowo podstawa obwałowań w zasięgu oddziaływania fal została zabezpieczona narzutem kamiennym. Odpływ ze zbiornika regulowany jest za pomocą trójprzęsłowego jazu, którego ściany zostały wybetonowane. Szerokość kanału odprowadzającego wody ze zbiornika wynosi około 10 m. Poniżej jazu znajduje się niecka wypadowa wyposażona w pojedynczy rząd niewielkich szykan, poniżej których dno kanału wyraźnie się zwęża. Ściany kanału zostały obetonowane, a po jego bokach dno na odcinku około 100 m zostało wzmocnione narzutem kamiennym. Dalej kanał zwęża się do około 5 m szerokości i po pokonaniu kolejnych kilkudziesięciu metrów woda wpływa do kolektora, którego wlot znajduje się w ciągu ulicy Sikorskiego a wylot usytuowano w korycie Gostyni. Zabudowa hydrotechniczna znajdująca się w obrębie zbiornika Paprocany jest uboga. Poza opisanymi już elementami, pojawiająca się w strefie brzegowej zabudowa hydrotechniczna spełnia zazwyczaj funkcje stabilizacji brzegów. Betonowe wzmocnienia znajdują się wzdłuż niewielkiej zatoczki na zachodnim brzegu. Zdecydowanie większa ingerencja człowieka w strefie brzegowej jeziora widoczna jest na jego wschodnim brzegu, zwłaszcza na odcinku, do którego przylega osiedle. W tej części znajdują się zarówno niewielkie okładziny betonowe chroniące nieco wyższy brzeg przed jego erozją, jak również około 450 m długości promenady spacerowe w części środkowej. Wybudowano również pomosty w części kąpieliskowej o łącznej długości około 320 m. W kilku innych miejscach znajdują się pojedyncze pomosty wykorzystywane do cumowania łódek, żaglówek ale także i większych jachtów.

Praktykant: /* Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna */

2022-02-23T07:31:53Z

Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna

← poprzednia wersja		Wersja z 09:31, 23 lut 2022
Linia 14:		Linia 14:

	==Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna==		==Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna==
			[[Plik:Fot. 1. Zbiornik Paprocany (fot. M. Rzętała).jpg\|400px\|thumb\|right\|Fot. 1. Zbiornik Paprocany (fot. M. Rzętała).]]

	Powstanie zbiornika Paprocany powszechnie wiązane jest z wykorzystaniem jego retencji na cele energetyczne do napędzania kół wodnych znajdujących się w „Hucie Paprockiej”. Na opisywanym terenie, na początku XVIII w. nad Gostynią, na obrzeżach lasu powstała pierwsza kuźnica żelaza. W 1734 r. w jej obrębie uruchomiono wielki piec. W późniejszych latach wraz z rozwojem techniki była systematycznie rozbudowywana. Do opalania wspomnianego pieca używano głównie węgla drzewnego. Stosowanie tego rodzaju opału wymagało stałego dopływu powietrza do paleniska. W hucie zastosowano urządzenia dymarskie, które napędzano siłą wody płynącej Gostynią. Naturalna zmienność stanów wody w rzece powodowała nieregularność pracy maszyn. Z tych też powodów postanowiono wybudować zbiornik, który zapewniał ciągłość ich funkcjonowania. W 1870 r. rozpoczęto poruszanie dwóch dużych kół wodnych retencją pochodzącą ze zbiornika Paprocany<ref> S. Czaja, J. Radosz: Antropogeniczne zmiany zagospodarowania przestrzennego na obszarze miasta Tychy w latach 1801-1985, w: Szczepański M. (red,): Tychy. Problemy miasta i perspektywy ich rozwiązania. 1993. Tychy 1993.</ref>. Analiza źródeł kartograficznych wskazuje, że zbiornik pojawił się już na mapie z 1736 r. W ówczesnym czasie zbiornik posiadał większą powierzchnię co wskazuje, że poziom piętrzenia musiał być pierwotnie o około 2 m wyższy niż ma to współcześnie miejsce<ref> D. Absalon, A. Babczyńska, W. Jarosz, B. Łozowski, M. Matysik, A. Pasierbiński, R. Ulańczyk, A. Woźnica: Multi-Faceted Environmental Analysis to Improve the Quality of Anthropogenic Water Reservoirs (Paprocany Reservoir Case Study), w: “Sensors” 2020, 20, 2626.</ref>.		Powstanie zbiornika Paprocany powszechnie wiązane jest z wykorzystaniem jego retencji na cele energetyczne do napędzania kół wodnych znajdujących się w „Hucie Paprockiej”. Na opisywanym terenie, na początku XVIII w. nad Gostynią, na obrzeżach lasu powstała pierwsza kuźnica żelaza. W 1734 r. w jej obrębie uruchomiono wielki piec. W późniejszych latach wraz z rozwojem techniki była systematycznie rozbudowywana. Do opalania wspomnianego pieca używano głównie węgla drzewnego. Stosowanie tego rodzaju opału wymagało stałego dopływu powietrza do paleniska. W hucie zastosowano urządzenia dymarskie, które napędzano siłą wody płynącej Gostynią. Naturalna zmienność stanów wody w rzece powodowała nieregularność pracy maszyn. Z tych też powodów postanowiono wybudować zbiornik, który zapewniał ciągłość ich funkcjonowania. W 1870 r. rozpoczęto poruszanie dwóch dużych kół wodnych retencją pochodzącą ze zbiornika Paprocany<ref> S. Czaja, J. Radosz: Antropogeniczne zmiany zagospodarowania przestrzennego na obszarze miasta Tychy w latach 1801-1985, w: Szczepański M. (red,): Tychy. Problemy miasta i perspektywy ich rozwiązania. 1993. Tychy 1993.</ref>. Analiza źródeł kartograficznych wskazuje, że zbiornik pojawił się już na mapie z 1736 r. W ówczesnym czasie zbiornik posiadał większą powierzchnię co wskazuje, że poziom piętrzenia musiał być pierwotnie o około 2 m wyższy niż ma to współcześnie miejsce<ref> D. Absalon, A. Babczyńska, W. Jarosz, B. Łozowski, M. Matysik, A. Pasierbiński, R. Ulańczyk, A. Woźnica: Multi-Faceted Environmental Analysis to Improve the Quality of Anthropogenic Water Reservoirs (Paprocany Reservoir Case Study), w: “Sensors” 2020, 20, 2626.</ref>.

	Zbiornik Paprocany w czasie utrzymywania normalnego poziomu piętrzenia na wysokości 242 m n.p.m. zajmuje 1,05 km<sup>2</sup> powierzchni<ref> Tamże.</ref>, zaś powierzchnia maksymalna oceniana jest na 1,2 km<sup>2</sup>. Długość jeziora wynosi 2,36 km, przy jego średniej szerokości rzędu 449 m. W najszerszym miejscu brzegi oddalone są od siebie o 710 m. Długość linii brzegowej wynosi blisko 6,7 km. Jezioro jest stosunkowo płytkim zbiornikiem ze średnią głębokością rzędu 1,5 m, przy maksymalnej wynoszącej 3 m<ref> Z. Hordziejewicz: Wpływ płytkiego zbiornika Paprocany na transformację właściwości fizykochemicznych wód rzeki Gostyni, w: Z badań nad wpływem antropopresji na kształtowanie warunków hydrologicznych. Sosnowiec 1996, s. 38-45.</ref>. Przeprowadzone w ostatnich latach pomiary batymetryczne wskazują, że maksymalne głębokości w jeziorze nie przekraczają 2,5 m. Wypłycanie zbiornika jest pochodną intensywnego rozwoju roślinności zanurzonej na praktycznie całej powierzchni dna zbiornika, a po jej obumarciu w okresie zimowym następuje akumulacja szczątków organicznych. Rozkład głębokości w obrębie misy jeziora nawiązuje do ukształtowania wypłaszczonej w tym miejscu doliny Gostyni przed jej zatopieniem. Dno jeziora jest właściwie na całej powierzchni prawie płaskie. Nieco większe jego nachylenie charakterystyczne jest tylko dla wąskiej strefy brzegowej. Również wzdłuż głównej osi zbiornika można zidentyfikować przebieg dawnego koryta Gostyni. Na znacznej długości jego przebieg jest prostolinijny, co potwierdza fakt przeprowadzonych regulacji stosunków wodnych na tym terenie przed utworzeniem jeziora<ref> D. Absalon, A. Babczyńska, W. Jarosz, B. Łozowski, M. Matysik, A. Pasierbiński, R. Ulańczyk, A. Woźnica: Multi-Faceted Environmental Analysis to Improve the Quality of Anthropogenic Water Reservoirs (Paprocany Reservoir Case Study), w: “Sensors” 2020, 20, 2626.</ref>. Cechą charakterystyczną jeziora jest obecność trzech wysp. Największa z nich posiada powierzchnię około 0,8 ha i przylega do zachodniego brzegu w jego środkowej części. Wyspa ma połączenie z brzegiem za pomocą niewielkiego mostu (kładki). Prawdopodobnie w przeszłości wyspa była połączona z brzegiem stanowiąc swego rodzaju cypel. Nieco mniejsza (0,7 ha) wyspa zlokalizowana jest w południowej części jeziora, w odległości około 90 m od brzegu wschodniego. Najmniejsza wyspa o powierzchni około 0,1 ha znajduje się tuż nieopodal ujścia nowego koryta Gostyni do zbiornika. Wskaźniki opisujące zbiornik Paprocany zestawiono w tabeli 1.		Zbiornik Paprocany w czasie utrzymywania normalnego poziomu piętrzenia na wysokości 242 m n.p.m. zajmuje 1,05 km<sup>2</sup> powierzchni<ref> Tamże.</ref>, zaś powierzchnia maksymalna oceniana jest na 1,2 km<sup>2</sup>. Długość jeziora wynosi 2,36 km, przy jego średniej szerokości rzędu 449 m. W najszerszym miejscu brzegi oddalone są od siebie o 710 m. Długość linii brzegowej wynosi blisko 6,7 km. Jezioro jest stosunkowo płytkim zbiornikiem ze średnią głębokością rzędu 1,5 m, przy maksymalnej wynoszącej 3 m<ref> Z. Hordziejewicz: Wpływ płytkiego zbiornika Paprocany na transformację właściwości fizykochemicznych wód rzeki Gostyni, w: Z badań nad wpływem antropopresji na kształtowanie warunków hydrologicznych. Sosnowiec 1996, s. 38-45.</ref>. Przeprowadzone w ostatnich latach pomiary batymetryczne wskazują, że maksymalne głębokości w jeziorze nie przekraczają 2,5 m. Wypłycanie zbiornika jest pochodną intensywnego rozwoju roślinności zanurzonej na praktycznie całej powierzchni dna zbiornika, a po jej obumarciu w okresie zimowym następuje akumulacja szczątków organicznych. Rozkład głębokości w obrębie misy jeziora nawiązuje do ukształtowania wypłaszczonej w tym miejscu doliny Gostyni przed jej zatopieniem. Dno jeziora jest właściwie na całej powierzchni prawie płaskie. Nieco większe jego nachylenie charakterystyczne jest tylko dla wąskiej strefy brzegowej. Również wzdłuż głównej osi zbiornika można zidentyfikować przebieg dawnego koryta Gostyni. Na znacznej długości jego przebieg jest prostolinijny, co potwierdza fakt przeprowadzonych regulacji stosunków wodnych na tym terenie przed utworzeniem jeziora<ref> D. Absalon, A. Babczyńska, W. Jarosz, B. Łozowski, M. Matysik, A. Pasierbiński, R. Ulańczyk, A. Woźnica: Multi-Faceted Environmental Analysis to Improve the Quality of Anthropogenic Water Reservoirs (Paprocany Reservoir Case Study), w: “Sensors” 2020, 20, 2626.</ref>. Cechą charakterystyczną jeziora jest obecność trzech wysp. Największa z nich posiada powierzchnię około 0,8 ha i przylega do zachodniego brzegu w jego środkowej części. Wyspa ma połączenie z brzegiem za pomocą niewielkiego mostu (kładki). Prawdopodobnie w przeszłości wyspa była połączona z brzegiem stanowiąc swego rodzaju cypel. Nieco mniejsza (0,7 ha) wyspa zlokalizowana jest w południowej części jeziora, w odległości około 90 m od brzegu wschodniego. Najmniejsza wyspa o powierzchni około 0,1 ha znajduje się tuż nieopodal ujścia nowego koryta Gostyni do zbiornika. Wskaźniki opisujące zbiornik Paprocany zestawiono w tabeli 1.
			[[Plik:Fot. 2. Zbiornik Paprocany w rejonie obwałowań czołowych (fot. M. Rzętała).jpg\|400px\|thumb\|right\|Fot. 2. Zbiornik Paprocany w rejonie obwałowań czołowych (fot. M. Rzętała).]]

	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
Linia 56:		Linia 58:
	Genetycznie ze zbiornikiem Paprocany związany jest cały system rowów drenarskich, które znajdują się na podmokłych łąkach położonych w obrębie doliny Gostyni przed zbiornikiem. Nowe koryto Gostyni, które uchodzi do zbiornika zasilane jest głównie wodami pochodzącymi z odwadniania tych podmokłości.		Genetycznie ze zbiornikiem Paprocany związany jest cały system rowów drenarskich, które znajdują się na podmokłych łąkach położonych w obrębie doliny Gostyni przed zbiornikiem. Nowe koryto Gostyni, które uchodzi do zbiornika zasilane jest głównie wodami pochodzącymi z odwadniania tych podmokłości.

	W opisywanym zbiorniku praktycznie co roku latem pojawiają się intensywne zakwity glonów. W celu poprawy stanu ekologicznego jeziora, w jego północnej i środkowej części w 2014 r. zainstalowano cztery fontanny-aeratory. Napowietrzone w ten sposób wody mają ograniczyć intensywność zakwitów oraz poprawić ich natlenienie<ref>[https://tychy.naszemiasto.pl/tag/fontanny-na-jeziorze-paprocanskim]</ref>.		W opisywanym zbiorniku praktycznie co roku latem pojawiają się intensywne zakwity glonów. W celu poprawy stanu ekologicznego jeziora, w jego północnej i środkowej części w 2014 r. zainstalowano cztery fontanny-aeratory. Napowietrzone w ten sposób wody mają ograniczyć intensywność zakwitów oraz poprawić ich natlenienie<ref>[https://tychy.naszemiasto.pl/tag/fontanny-na-jeziorze-paprocanskim]</ref>.

	==Cechy wód jeziornych==		==Cechy wód jeziornych==