Zbiornik Kuźnica Warężyńska - Historia wersji

Praktykant: /* Bibliografia */

2023-04-21T06:51:23Z

Bibliografia

← poprzednia wersja		Wersja z 08:51, 21 kwi 2023
Linia 158:		Linia 158:
	#Rzętała M.: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008.		#Rzętała M.: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008.
	#Rzętała M.A.: Procesy brzegowe i osady denne wybranych zbiorników wodnych w warunkach zróżnicowanej antropopresji (na przykładzie Wyżyny Śląskiej i jej obrzeży), Katowice 2003.		#Rzętała M.A.: Procesy brzegowe i osady denne wybranych zbiorników wodnych w warunkach zróżnicowanej antropopresji (na przykładzie Wyżyny Śląskiej i jej obrzeży), Katowice 2003.


	==Przypisy==		==Przypisy==

Praktykant o 06:50, 21 kwi 2023

2023-04-21T06:50:18Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:50, 21 kwi 2023
Linia 136:		Linia 136:
	Brzegi jeziora chętnie odwiedzane są przez spacerowiczów oraz osoby jeżdżące na rowerach i rolkach. Odpowiednio przygotowana wyasfaltowana trasa o długości kilku kilometrów obiega zbiornik od południa, zachodu i północy. Wschodni brzeg na całej długości wciąż pozostaje niezagospodarowany pod tym względem. W tej części znajdują się jedynie leśne ścieżki, które wykorzystywane są jako trasy dojazdowe nad brzegi jeziora.		Brzegi jeziora chętnie odwiedzane są przez spacerowiczów oraz osoby jeżdżące na rowerach i rolkach. Odpowiednio przygotowana wyasfaltowana trasa o długości kilku kilometrów obiega zbiornik od południa, zachodu i północy. Wschodni brzeg na całej długości wciąż pozostaje niezagospodarowany pod tym względem. W tej części znajdują się jedynie leśne ścieżki, które wykorzystywane są jako trasy dojazdowe nad brzegi jeziora.

	Poza typowo społeczno-gospodarczymi funkcjami zbiornik Kuźnica Warężyńska ma także ważne znaczenie przyrodnicze. W obrębie jeziora, jak również na terenach przylegających do niego, stwierdzono występowanie 202 gatunki ptaków, z czego 104 to lęgowe. Miejsce to jest istotnym lęgowiskiem w regionie dla takich gatunków jak: zausznik, krwawodziób, śmieszka, mewa białogłowa i czarnogłowa, rybitwa rzeczna oraz brzegówka i podróżniczka. W okresie migracji pojawiają się tu duże stada grążyc<ref> S. Beuch, R. Gwóźdź, P. Kmiecik: Ptaki Zbiornika Kuźnica Warężyńska, [w:] Ptaki Śląska nr 2014/21, s. 69-85. </ref>. Powstanie zbiornika w dawnym wyrobisku po eksploatacji piasków przyczyniło się do ukształtowania w jego sąsiedztwie nowych, zróżnicowanych siedlisk, które zasiedlone zostały przez rzadkie i obecnie zagrożone gatunki roślin. Występuje tu m.in. wyblin jednolistny zanikły już w niemal całej Polsce. Liczną florę storczyków reprezentuje również kukułka szerokolistna, krwista i plamista, kruszczyk błotny, szerokolistny i rdzawoczerwony, a także listera jajowata<ref> Ł. Krajewski: Przyroda Zbiornika Kuźnica Warężyńska. Cz. 3. Flora, [w:] „Przyroda Górnego Śląska”, nr 57/2009, s. 8-9. </ref>. Z uwagi na wyjątkowe walory siedliskowe tereny sąsiadujące od wschodu z jeziorem zostały włączone do obszarów chronionych Natura 2000. Na terenach tych wytworzył się mozaikowy układ roślinności, spośród których co najmniej 25 gatunków objętych jest ochroną ścisłą. Na szczególną uwagę zasługuje obecność storczyka – Lipiennik Loesela, który tworzy tu jedną z najliczniejszych w Polsce populacji. Ochrona tego obszaru jest szczególnie istotna dla zahamowania regresji gatunku i zachowania dotychczasowego kształtu jego zasięgu<ref>[https://www.dabrowa-gornicza.pl/o-miescie/ekologia_/ekologia/obszary-natura-2000/]</ref>.		Poza typowo społeczno-gospodarczymi funkcjami zbiornik Kuźnica Warężyńska ma także ważne znaczenie przyrodnicze. W obrębie jeziora, jak również na terenach przylegających do niego, stwierdzono występowanie 202 gatunki ptaków, z czego 104 to lęgowe. Miejsce to jest istotnym lęgowiskiem w regionie dla takich gatunków jak: zausznik, krwawodziób, śmieszka, mewa białogłowa i czarnogłowa, rybitwa rzeczna oraz brzegówka i podróżniczka. W okresie migracji pojawiają się tu duże stada grążyc<ref> S. Beuch, R. Gwóźdź, P. Kmiecik: Ptaki Zbiornika Kuźnica Warężyńska, [w:] Ptaki Śląska nr 2014/21, s. 69-85. </ref>. Powstanie zbiornika w dawnym wyrobisku po eksploatacji piasków przyczyniło się do ukształtowania w jego sąsiedztwie nowych, zróżnicowanych siedlisk, które zasiedlone zostały przez rzadkie i obecnie zagrożone gatunki roślin. Występuje tu m.in. wyblin jednolistny zanikły już w niemal całej Polsce. Liczną florę storczyków reprezentuje również kukułka szerokolistna, krwista i plamista, kruszczyk błotny, szerokolistny i rdzawoczerwony, a także listera jajowata<ref> Ł. Krajewski: Przyroda Zbiornika Kuźnica Warężyńska. Cz. 3. Flora, [w:] „Przyroda Górnego Śląska”, nr 57/2009, s. 8-9. </ref>. Z uwagi na wyjątkowe walory siedliskowe tereny sąsiadujące od wschodu z jeziorem zostały włączone do obszarów chronionych Natura 2000. Na terenach tych wytworzył się mozaikowy układ roślinności, spośród których co najmniej 25 gatunków objętych jest ochroną ścisłą. Na szczególną uwagę zasługuje obecność storczyka – Lipiennik Loesela, który tworzy tu jedną z najliczniejszych w Polsce populacji. Ochrona tego obszaru jest szczególnie istotna dla zahamowania regresji gatunku i zachowania dotychczasowego kształtu jego zasięgu<ref>[https://www.dabrowa-gornicza.pl/o-miescie/ekologia_/ekologia/obszary-natura-2000/ Obszary Natura 2000, w: Dąbrowa Górnicza dla aktywnych]</ref>.

	==Bibliografia==		==Bibliografia==

Praktykant o 06:49, 21 kwi 2023

2023-04-21T06:49:27Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:49, 21 kwi 2023
Linia 126:		Linia 126:
	Retencja jeziorna Kuźnicy Warężyńskiej w istotny sposób zwiększyła zasoby dyspozycyjne Czarnej Przemszy możliwe do wykorzystania zwłaszcza przez odbiorców zlokalizowanych w północnej dzielnicy [[Będzin\|Będzina]] – Łagiszy<ref> H. Radaszkiewicz, R. Kuna, J. Matuszewski: Zbiornik wodny Kuźnica Warężyńska, [w:] „Gospodarka Wodna” nr 8/2005, s. 303-306.</ref>. Zasoby wodne zbiornika mogą być wykorzystywane także w systemie zaopatrzenia w wodę regionu górnośląskiego. Dzięki połączeniu za pośrednictwem rurociągu ze zbiornikiem Pogoria III możliwy jest przepływ wody, która w sytuacjach awaryjnych pobierana jest do zaopatrzenia w wodę kombinatu metalurgicznego Huta Katowice<ref> M. Rzętała: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008, s. 104.</ref>.		Retencja jeziorna Kuźnicy Warężyńskiej w istotny sposób zwiększyła zasoby dyspozycyjne Czarnej Przemszy możliwe do wykorzystania zwłaszcza przez odbiorców zlokalizowanych w północnej dzielnicy [[Będzin\|Będzina]] – Łagiszy<ref> H. Radaszkiewicz, R. Kuna, J. Matuszewski: Zbiornik wodny Kuźnica Warężyńska, [w:] „Gospodarka Wodna” nr 8/2005, s. 303-306.</ref>. Zasoby wodne zbiornika mogą być wykorzystywane także w systemie zaopatrzenia w wodę regionu górnośląskiego. Dzięki połączeniu za pośrednictwem rurociągu ze zbiornikiem Pogoria III możliwy jest przepływ wody, która w sytuacjach awaryjnych pobierana jest do zaopatrzenia w wodę kombinatu metalurgicznego Huta Katowice<ref> M. Rzętała: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008, s. 104.</ref>.

	Nowopowstały zbiornik Kuźnica Warężyńska już od samego początku swojego funkcjonowania był wykorzystywany w celach rekreacyjnych i wypoczynkowych. Pomimo że początkowo zbiornik nie był jeszcze odpowiednio do tego przystosowany, to już w pierwszych latach, zwłaszcza w lecie, pojawiały się nad jego brzegami tłumy ludzi. Pojawienie się dużego sztucznego jeziora było impulsem dla żywiołowego i spontanicznego tworzenia nowych miejsc do plażowania. Powstawanie „dzikich” plaż obejmowało dogodnie ukształtowane odcinki brzegów jeziora w jego wschodniej i południowej części. Największą popularność zyskał niewielki odcinek północno-wschodniego sektora zbiornika, do którego możliwy był również łatwy dojazd (fot. 7). W relaksie i odpoczynku nad wodą w tamtym czasie nie przeszkadzała obecność ciężkiego sprzętu górniczego, który wykorzystywany był jeszcze do eksploatacji piasków w tamtym rejonie. Z formalnego punktu widzenia na zbiorniku wciąż obowiązuje całkowity zakaz kąpieli. Brak porozumień pomiędzy właściwymi organami administracji publicznej nie pozwala na optymalne wykorzystanie jeziora w tym zakresie. Z uwagi na nielegalne działania w strefie brzegowej zbiornika, polegające m.in. na użyciu ciężkiego sprzętu budowlanego do niwelacji skarp, administrator zbiornika – Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie–Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gliwicach - podjął działania zmierzające do usunięcia powstałych obiektów (tzw. domki holenderskie, przyczepy campingowe) ustawionych bezpośrednio nad wodą. Ponadto w celu zapobieżeniu w przyszłości podobnych praktyk, ustawiono betonowe zapory na drogach dojazdowych do plaży<ref>[https://gliwice.wody.gov.pl/aktualnosci/835-ruszyly-prace-wygrodzeniowe-na-zbiorniku-kuznica-warezynska]</ref>. Nad brzegami jeziora w wielu miejscach ustawione zostały tablice zakazujące kąpieli oraz pływania sprzętem motorowodnym. Ponadto z uwagi na brak odpowiedniej infrastruktury nie ma możliwości na legalne biwakowanie nad brzegami zbiornika<ref>[https://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=1D7E7C1C Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Środowiska – z upoważnienia ministra – na interpelację nr 7146 w sprawie zagospodarowania zbiornika retencyjnego Kuźnica Warężyńska]</ref>.		Nowopowstały zbiornik Kuźnica Warężyńska już od samego początku swojego funkcjonowania był wykorzystywany w celach rekreacyjnych i wypoczynkowych. Pomimo że początkowo zbiornik nie był jeszcze odpowiednio do tego przystosowany, to już w pierwszych latach, zwłaszcza w lecie, pojawiały się nad jego brzegami tłumy ludzi. Pojawienie się dużego sztucznego jeziora było impulsem dla żywiołowego i spontanicznego tworzenia nowych miejsc do plażowania. Powstawanie „dzikich” plaż obejmowało dogodnie ukształtowane odcinki brzegów jeziora w jego wschodniej i południowej części. Największą popularność zyskał niewielki odcinek północno-wschodniego sektora zbiornika, do którego możliwy był również łatwy dojazd (fot. 7). W relaksie i odpoczynku nad wodą w tamtym czasie nie przeszkadzała obecność ciężkiego sprzętu górniczego, który wykorzystywany był jeszcze do eksploatacji piasków w tamtym rejonie. Z formalnego punktu widzenia na zbiorniku wciąż obowiązuje całkowity zakaz kąpieli. Brak porozumień pomiędzy właściwymi organami administracji publicznej nie pozwala na optymalne wykorzystanie jeziora w tym zakresie. Z uwagi na nielegalne działania w strefie brzegowej zbiornika, polegające m.in. na użyciu ciężkiego sprzętu budowlanego do niwelacji skarp, administrator zbiornika – Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie–Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gliwicach - podjął działania zmierzające do usunięcia powstałych obiektów (tzw. domki holenderskie, przyczepy campingowe) ustawionych bezpośrednio nad wodą. Ponadto w celu zapobieżeniu w przyszłości podobnych praktyk, ustawiono betonowe zapory na drogach dojazdowych do plaży<ref>[https://gliwice.wody.gov.pl/aktualnosci/835-ruszyly-prace-wygrodzeniowe-na-zbiorniku-kuznica-warezynska Ruszyły prace wygrodzeniowe na zbiorniku Kuźnica Warężyńska, w: Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie]</ref>. Nad brzegami jeziora w wielu miejscach ustawione zostały tablice zakazujące kąpieli oraz pływania sprzętem motorowodnym. Ponadto z uwagi na brak odpowiedniej infrastruktury nie ma możliwości na legalne biwakowanie nad brzegami zbiornika<ref>[https://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=1D7E7C1C Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Środowiska – z upoważnienia ministra – na interpelację nr 7146 w sprawie zagospodarowania zbiornika retencyjnego Kuźnica Warężyńska]</ref>.

	Duża powierzchnia, którą odznacza się zbiornik, sprzyja rozwojowi żeglarstwa. Po jeziorze coraz liczniej pływają jachty i łódki, a także kajaki, rowerki wodne czy deski surfingowe. Na zbiorniku powszechnie wykorzystywane są do pływania większe łodzie motorowe oraz mniejsze skutery wodne wyposażone w silniki spalinowe. Nad brzegami zbiornika powstało kilka miejsc z pomostami, przy których możliwe jest cumowanie. Największe rozmiary posiada marina zlokalizowana na zachodnim brzegu jeziora, gdzie swoją siedzibę ma Klub Żeglarski „Pogoria IV”. Pomosty wykorzystywane do cumowania łodzi i jachtów pojawiły się także w południowo-wschodniej części zbiornika. W sezonie letnim ze względu na dużą presję na rekreacyjne użytkowanie akwenu, cumowanie odbywa się także w miejscach, które pozbawione są odpowiedniej infrastruktury. Zacumowane łodzie zobaczyć można przy brzegach wyspy w zachodniej części zbiornika, co wydaje się nie do końca bezpiecznym sposobem na postój.		Duża powierzchnia, którą odznacza się zbiornik, sprzyja rozwojowi żeglarstwa. Po jeziorze coraz liczniej pływają jachty i łódki, a także kajaki, rowerki wodne czy deski surfingowe. Na zbiorniku powszechnie wykorzystywane są do pływania większe łodzie motorowe oraz mniejsze skutery wodne wyposażone w silniki spalinowe. Nad brzegami zbiornika powstało kilka miejsc z pomostami, przy których możliwe jest cumowanie. Największe rozmiary posiada marina zlokalizowana na zachodnim brzegu jeziora, gdzie swoją siedzibę ma Klub Żeglarski „Pogoria IV”. Pomosty wykorzystywane do cumowania łodzi i jachtów pojawiły się także w południowo-wschodniej części zbiornika. W sezonie letnim ze względu na dużą presję na rekreacyjne użytkowanie akwenu, cumowanie odbywa się także w miejscach, które pozbawione są odpowiedniej infrastruktury. Zacumowane łodzie zobaczyć można przy brzegach wyspy w zachodniej części zbiornika, co wydaje się nie do końca bezpiecznym sposobem na postój.

Praktykant o 06:48, 21 kwi 2023

2023-04-21T06:48:31Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:48, 21 kwi 2023
Linia 92:		Linia 92:
	[[Plik:Fot. 5. Południowo-zachodni fragment zbiornika Kuźnica Warężyńska z jazem i zaporą czołową (fot. W. Pawełczyk).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 5. Południowo-zachodni fragment zbiornika Kuźnica Warężyńska z jazem i zaporą czołową (fot. W. Pawełczyk).]]		[[Plik:Fot. 5. Południowo-zachodni fragment zbiornika Kuźnica Warężyńska z jazem i zaporą czołową (fot. W. Pawełczyk).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 5. Południowo-zachodni fragment zbiornika Kuźnica Warężyńska z jazem i zaporą czołową (fot. W. Pawełczyk).]]

	Zbiornik Kuźnica Warężyńska, podobnie jak znajdujący się kilkaset metrów na południe od niego zbiornik Pogoria III<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Zbiornik_Pogoria_III]</ref>, odznacza się stratyfikacją termiczno-tlenową, która charakterystyczna jest dla jezior położonych w strefie klimatu umiarkowanego. W zbiorniku wiosną i jesienią pojawiają się układy homotermiczne, latem kształtuje się anotermia, a zimą występuje katotermia. Wymienione układy termiczne w sposób wyraźny formują się jedynie w jeziorach o głębokości powyżej kilkunastu metrów<ref>A. Choiński: Limnologia fizyczna Polski, Poznań 2007, s. 166-198.</ref>.		Zbiornik Kuźnica Warężyńska, podobnie jak znajdujący się kilkaset metrów na południe od niego zbiornik Pogoria III<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Zbiornik_Pogoria_III Machowski R., Rzętała M.: Zbiornik Pogoria III, w „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2020, t. 7.]</ref>, odznacza się stratyfikacją termiczno-tlenową, która charakterystyczna jest dla jezior położonych w strefie klimatu umiarkowanego. W zbiorniku wiosną i jesienią pojawiają się układy homotermiczne, latem kształtuje się anotermia, a zimą występuje katotermia. Wymienione układy termiczne w sposób wyraźny formują się jedynie w jeziorach o głębokości powyżej kilkunastu metrów<ref>A. Choiński: Limnologia fizyczna Polski, Poznań 2007, s. 166-198.</ref>.

	Szczegółowe rozpoznanie termiki wód zbiornika Kuźnica Warężyńska przeprowadzono w 2019 roku<ref> M. Kostecki: A new antrhropogenic lake Kuźnica Warężyńska – thermal and oxygen conditions after 14 years of exploitation in terms of protection and restoration, [w:] “Archives of Environmental Protection” vol. 47, nr 2/2021, s. 115–127.</ref>. Pod koniec drugiej dekady kwietnia 2019 roku temperatura wody w północnej części zbiornika w profilu pionowym była wyrównana, co jednoznacznie wskazywało na obecność homotermii. W tym czasie temperatura wody przy dnie wynosiła 7,3 ºC, stopniowo wzrastając do 8,1 ºC w warstwie powierzchniowej. Miesiąc później zaznaczyła się już wyraźniejsza zmienność termiki. W strefie przydennej nadal zalegały wody o temperaturze nieco przekraczającej 7 ºC, natomiast przy powierzchni temperatura osiągała wartości powyżej 15 ºC. Wzrost temperatury wody od dna miał stopniowy (wyrównany) charakter. Wyraźniejszy gradient rzędu 1,4 ºC pojawił się pomiędzy 5 a 4 m głębokości, co może wskazywać na początki kształtowania się w zbiorniku termokliny. W późniejszym czasie strefa skoku termicznego (metalimnion) ulegała wyraźnemu obniżaniu. Górna krawędź termokliny obniżyła się z 4 m w maju do 12 m pod koniec października. Miąższość warstwy metalimnionu w 2019 roku zmieniała się od 1 m w maju do 9 m pod koniec sierpnia. W rozpatrywanym okresie całkowite gradienty termokliny wyniosły w poszczególnych miesiącach, począwszy od maja do października odpowiednio: 1,4 ºC, 11,7 ºC, 11,9 ºC, 9,3 ºC, 6,2 ºC oraz 3,4 ºC. W okresie lata obserwowano systematyczny wzrost temperatury wody powyżej metalimnionu. Pod koniec czerwca temperatura wód przypowierzchniowych osiągnęła wartości maksymalne w całym 2019 roku rzędu 25,7 ºC. W miesiącach typowo wakacyjnych (lipiec, sierpień), temperatura nie przekraczała poziomu 25 ºC, wynosząc pod koniec lipca 24,8 ºC, a w ostatnich dniach sierpnia 24,6 ºC. Ochłodzenie, które pojawiło się końcem sierpnia, spowodowało wyraźny spadek temperatury przypowierzchniowej warstwy wody do około 17 ºC we wrześniu. W październiku termika wód powierzchniowych wynosiła już tylko nieco powyżej 13 ºC. Temperatury wód przydennych w rozpatrywanym okresie (od kwietnia do października 2019 roku) wykazywały względną stabilizację, zmieniając się w zakresie 0,5 ºC – od 7,7 ºC do 8,2 ºC. W listopadzie i grudniu pojawiły się w zbiorniku układy homotermiczne, czego przejawem była wyrównana temperatura wody w całym profilu pionowym. W listopadzie termika mas wodnych od dna do powierzchni wynosiła około 8 ºC, a w grudniu nieco przekraczała 5 ºC<ref> Tamże.</ref>.		Szczegółowe rozpoznanie termiki wód zbiornika Kuźnica Warężyńska przeprowadzono w 2019 roku<ref> M. Kostecki: A new antrhropogenic lake Kuźnica Warężyńska – thermal and oxygen conditions after 14 years of exploitation in terms of protection and restoration, [w:] “Archives of Environmental Protection” vol. 47, nr 2/2021, s. 115–127.</ref>. Pod koniec drugiej dekady kwietnia 2019 roku temperatura wody w północnej części zbiornika w profilu pionowym była wyrównana, co jednoznacznie wskazywało na obecność homotermii. W tym czasie temperatura wody przy dnie wynosiła 7,3 ºC, stopniowo wzrastając do 8,1 ºC w warstwie powierzchniowej. Miesiąc później zaznaczyła się już wyraźniejsza zmienność termiki. W strefie przydennej nadal zalegały wody o temperaturze nieco przekraczającej 7 ºC, natomiast przy powierzchni temperatura osiągała wartości powyżej 15 ºC. Wzrost temperatury wody od dna miał stopniowy (wyrównany) charakter. Wyraźniejszy gradient rzędu 1,4 ºC pojawił się pomiędzy 5 a 4 m głębokości, co może wskazywać na początki kształtowania się w zbiorniku termokliny. W późniejszym czasie strefa skoku termicznego (metalimnion) ulegała wyraźnemu obniżaniu. Górna krawędź termokliny obniżyła się z 4 m w maju do 12 m pod koniec października. Miąższość warstwy metalimnionu w 2019 roku zmieniała się od 1 m w maju do 9 m pod koniec sierpnia. W rozpatrywanym okresie całkowite gradienty termokliny wyniosły w poszczególnych miesiącach, począwszy od maja do października odpowiednio: 1,4 ºC, 11,7 ºC, 11,9 ºC, 9,3 ºC, 6,2 ºC oraz 3,4 ºC. W okresie lata obserwowano systematyczny wzrost temperatury wody powyżej metalimnionu. Pod koniec czerwca temperatura wód przypowierzchniowych osiągnęła wartości maksymalne w całym 2019 roku rzędu 25,7 ºC. W miesiącach typowo wakacyjnych (lipiec, sierpień), temperatura nie przekraczała poziomu 25 ºC, wynosząc pod koniec lipca 24,8 ºC, a w ostatnich dniach sierpnia 24,6 ºC. Ochłodzenie, które pojawiło się końcem sierpnia, spowodowało wyraźny spadek temperatury przypowierzchniowej warstwy wody do około 17 ºC we wrześniu. W październiku termika wód powierzchniowych wynosiła już tylko nieco powyżej 13 ºC. Temperatury wód przydennych w rozpatrywanym okresie (od kwietnia do października 2019 roku) wykazywały względną stabilizację, zmieniając się w zakresie 0,5 ºC – od 7,7 ºC do 8,2 ºC. W listopadzie i grudniu pojawiły się w zbiorniku układy homotermiczne, czego przejawem była wyrównana temperatura wody w całym profilu pionowym. W listopadzie termika mas wodnych od dna do powierzchni wynosiła około 8 ºC, a w grudniu nieco przekraczała 5 ºC<ref> Tamże.</ref>.

	Natlenienie wód zbiornika Kuźnica Warężyńska wynika z szeregu uwarunkowań środowiskowych, a częściowo modyfikowane jest przez oddziaływania antropogeniczne. Zasadniczo obserwowane zmiany natlenienia środowiska limnicznego wyraźnie powiązane są z sezonowymi zmianami termiki wód, której wyrazem są charakterystyczne układy określane mianem stratyfikacji termicznej. Podobne zależności stwierdzono m.in. w położonym nieopodal zbiorniku Pogoria III<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Zbiornik_Pogoria_III]</ref>.		Natlenienie wód zbiornika Kuźnica Warężyńska wynika z szeregu uwarunkowań środowiskowych, a częściowo modyfikowane jest przez oddziaływania antropogeniczne. Zasadniczo obserwowane zmiany natlenienia środowiska limnicznego wyraźnie powiązane są z sezonowymi zmianami termiki wód, której wyrazem są charakterystyczne układy określane mianem stratyfikacji termicznej. Podobne zależności stwierdzono m.in. w położonym nieopodal zbiorniku Pogoria III<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Zbiornik_Pogoria_III Machowski R., Rzętała M.: Zbiornik Pogoria III, w „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2020, t. 7.]</ref>.

	Rozpoznanie natlenienia wód zbiornika Kuźnica Warężyńska przeprowadzone zostało w 2019 roku<ref> M. Kostecki: A new antrhropogenic lake Kuźnica Warężyńska – thermal and oxygen conditions after 14 years of exploitation in terms of protection and restoration, [w:] “Archives of Environmental Protection” vol. 47, nr 2/2021, s. 115–127.</ref>. W kwietniu 2019 roku w północnej części zbiornika zawartość tlenu w całej toni (od dna do powierzchni) była na wyrównanym poziomie i zasadniczo oscylowało w granicach 10 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup>, jedynie tuż przy dnie na głębokościach 21 i 22 m były to nieco mniejsze wartości wynoszące ok. 9 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup> – tego typu sytuacja określana jest mianem homooksygenii<ref> A. Choiński: Limnologia fizyczna Polski, Poznań 2007, s. 284.</ref>. W kolejnym miesiącu rozpoczął się proces różnicowania stężeń tlenu w wodzie w poszczególnych strefach głębokościowych jeziora. Stężenia rzędu 10 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup> nadal utrzymywały się do głębokości 3 m. Poniżej z każdym metrem następował stopniowy spadek zawartości tlenu do poziomu 5,5 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup> przy samym dnie. W czerwcu koncentracja tlenu w wodach zbiornika Kuźnica Warężyńska wykazywała znacznie bardziej skomplikowany rozkład. W przypowierzchniowej warstwie wody o miąższości 1 m stężenie tego gazu nieco przekraczało 8 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup>. Poniżej, na głębokościach od 2 do 5 m, koncentracja była jednakowa i wynosiła 8,8 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup>. W tym czasie na poziomie 6 m zanotowano maksimum, które wynosiło 9,8 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup>. Od tej głębokości zauważalne jest stopniowe zmniejszanie zawartości tlenu, a wyraźny jego ubytek utożsamiany z pojawieniem się tzw. oksykliny stwierdzono na głębokościach od 11 m (7 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup>) do 14 m (3,8 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup>). Poniżej tych głębokości pojawiają się zauważalne niedobory tlenu, zwłaszcza w przydennej warstwie o miąższości 3 m od dna. Po raz pierwszy całkowity zanik tlenu pojawił się w lipcu i objął swym zasięgiem wspomnianą 3-metową warstwę naddeną. W tym samym czasie natlenienie uznawane za normalne, oscylujące na poziomie około 10 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup> utrzymywało się od powierzchni jeziora do głębokości 6 m. W kolejnych miesiącach całkowity zanik tlenu pojawiał się na mniejszych głębokościach. W sierpniu 2019 roku braki tlenu pojawiały się już na głębokościach 9 m – 0,6 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup> oraz 10 m – 0,1 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup>. Począwszy od głębokości 11 m aż do dna panowały warunki całkowicie beztlenowe. W kolejnych trzech miesiącach obserwowano poprawę warunków tlenowych w zbiorniku, która przekładała się na wyraźne zmniejszenie miąższości odtlenionej warstwy wody. W drugiej połowie listopada braki tlenu ujawniały się na głębokościach od 18 metrów. W grudniu sytuacja uległa znaczącej poprawie, kiedy to pojawiło się wyrównanie stężenia tlenu na poziomie 11,1 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup> praktycznie w całym profilu pionowym, jedynie poza strefą tuż nad dnem, gdzie na głębokości 22 m koncentracja tlenu osiągała 5,5 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup>. W 2019 roku całkowity zanik tlenu w warstwie przydennej zbiornika utrzymywał się przez około 139 dni. W przypadku zbiornika Kuźnica Warężyńska właściwie nie obserwuje się intensywnych zakwitów fitoplanktonu w warstwie epilimnionu, które mogą powodować wyraźną modyfikację stosunków tlenowych. W 2019 roku tylko w lipcu odnotowano niewielkie przesycenie przypowierzchniowej warstwy wody tlenem nieco przekraczające 120%. Tego typu sytuacja może wskazywać na intensywniejszy rozwój fitoplanktonu w prześwietlonej warstwie wody<ref>M. Kostecki: A new antrhropogenic lake Kuźnica Warężyńska – thermal and oxygen conditions after 14 years of exploitation in terms of protection and restoration, [w:] “Archives of Environmental Protection” vol. 47, nr 2/2021, s. 115–127.</ref>.		Rozpoznanie natlenienia wód zbiornika Kuźnica Warężyńska przeprowadzone zostało w 2019 roku<ref> M. Kostecki: A new antrhropogenic lake Kuźnica Warężyńska – thermal and oxygen conditions after 14 years of exploitation in terms of protection and restoration, [w:] “Archives of Environmental Protection” vol. 47, nr 2/2021, s. 115–127.</ref>. W kwietniu 2019 roku w północnej części zbiornika zawartość tlenu w całej toni (od dna do powierzchni) była na wyrównanym poziomie i zasadniczo oscylowało w granicach 10 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup>, jedynie tuż przy dnie na głębokościach 21 i 22 m były to nieco mniejsze wartości wynoszące ok. 9 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup> – tego typu sytuacja określana jest mianem homooksygenii<ref> A. Choiński: Limnologia fizyczna Polski, Poznań 2007, s. 284.</ref>. W kolejnym miesiącu rozpoczął się proces różnicowania stężeń tlenu w wodzie w poszczególnych strefach głębokościowych jeziora. Stężenia rzędu 10 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup> nadal utrzymywały się do głębokości 3 m. Poniżej z każdym metrem następował stopniowy spadek zawartości tlenu do poziomu 5,5 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup> przy samym dnie. W czerwcu koncentracja tlenu w wodach zbiornika Kuźnica Warężyńska wykazywała znacznie bardziej skomplikowany rozkład. W przypowierzchniowej warstwie wody o miąższości 1 m stężenie tego gazu nieco przekraczało 8 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup>. Poniżej, na głębokościach od 2 do 5 m, koncentracja była jednakowa i wynosiła 8,8 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup>. W tym czasie na poziomie 6 m zanotowano maksimum, które wynosiło 9,8 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup>. Od tej głębokości zauważalne jest stopniowe zmniejszanie zawartości tlenu, a wyraźny jego ubytek utożsamiany z pojawieniem się tzw. oksykliny stwierdzono na głębokościach od 11 m (7 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup>) do 14 m (3,8 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup>). Poniżej tych głębokości pojawiają się zauważalne niedobory tlenu, zwłaszcza w przydennej warstwie o miąższości 3 m od dna. Po raz pierwszy całkowity zanik tlenu pojawił się w lipcu i objął swym zasięgiem wspomnianą 3-metową warstwę naddeną. W tym samym czasie natlenienie uznawane za normalne, oscylujące na poziomie około 10 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup> utrzymywało się od powierzchni jeziora do głębokości 6 m. W kolejnych miesiącach całkowity zanik tlenu pojawiał się na mniejszych głębokościach. W sierpniu 2019 roku braki tlenu pojawiały się już na głębokościach 9 m – 0,6 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup> oraz 10 m – 0,1 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup>. Począwszy od głębokości 11 m aż do dna panowały warunki całkowicie beztlenowe. W kolejnych trzech miesiącach obserwowano poprawę warunków tlenowych w zbiorniku, która przekładała się na wyraźne zmniejszenie miąższości odtlenionej warstwy wody. W drugiej połowie listopada braki tlenu ujawniały się na głębokościach od 18 metrów. W grudniu sytuacja uległa znaczącej poprawie, kiedy to pojawiło się wyrównanie stężenia tlenu na poziomie 11,1 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup> praktycznie w całym profilu pionowym, jedynie poza strefą tuż nad dnem, gdzie na głębokości 22 m koncentracja tlenu osiągała 5,5 mg O<sub>2</sub>/dm<sup>3</sup>. W 2019 roku całkowity zanik tlenu w warstwie przydennej zbiornika utrzymywał się przez około 139 dni. W przypadku zbiornika Kuźnica Warężyńska właściwie nie obserwuje się intensywnych zakwitów fitoplanktonu w warstwie epilimnionu, które mogą powodować wyraźną modyfikację stosunków tlenowych. W 2019 roku tylko w lipcu odnotowano niewielkie przesycenie przypowierzchniowej warstwy wody tlenem nieco przekraczające 120%. Tego typu sytuacja może wskazywać na intensywniejszy rozwój fitoplanktonu w prześwietlonej warstwie wody<ref>M. Kostecki: A new antrhropogenic lake Kuźnica Warężyńska – thermal and oxygen conditions after 14 years of exploitation in terms of protection and restoration, [w:] “Archives of Environmental Protection” vol. 47, nr 2/2021, s. 115–127.</ref>.

Praktykant o 06:47, 21 kwi 2023

2023-04-21T06:47:21Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:47, 21 kwi 2023
Linia 26:		Linia 26:
	Prace budowlane związane kształtowaniem niecki jeziora prowadzone były przez 22 miesiące w latach 2003-2005 i objęły m.in. roboty ziemne w ilości 1 844 000 m<sup>3</sup>, roboty betonowe 25 000 m<sup>3</sup>. W tym czasie na powierzchni 82 000 m<sup>2</sup> wykonano narzut kamienny<ref> R. Kuna, J. Matuszewski, H. Radaszkiewicz: Zbiornik wodny Kuźnica Warężyńska, [w:] „Gospodarka Wodna” nr 8/2005, s. 303-306. </ref>. Zatapianie wyrobiska kopalni rozpoczęto w marcu 2002 roku, stopniowo wyłączając kolejne pompownie oraz doprowadzając do odkrywki wodę z Czarnej Przemszy. Docelowy poziom napełnienia na rzędnej 264,0 m n.p.m. osiągnięto w listopadzie 2006 roku<ref> S. Jakóbczyk, A. Kowalczyk: Skład chemiczny wód podziemnych w rejonie zatopionej kopalni piasku Kuźnica Warężyńska w świetle badań modelowych, [w:] „Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego” 436/2009, s. 165-174.</ref>. Uroczyste przekazanie zbiornika do próbnego piętrzenia odbyło się natomiast 25 sierpnia 2005 roku<ref>[http://www.gliwice.rzgw.gov.pl/pl/orzgw-sp-1525354935/jednostki-terenowe/zbiornik-wodny-kunica-waryska Pistelok Paweł: Zbiornik wodny Kuźnica Warężyńska, w: Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie]</ref>.		Prace budowlane związane kształtowaniem niecki jeziora prowadzone były przez 22 miesiące w latach 2003-2005 i objęły m.in. roboty ziemne w ilości 1 844 000 m<sup>3</sup>, roboty betonowe 25 000 m<sup>3</sup>. W tym czasie na powierzchni 82 000 m<sup>2</sup> wykonano narzut kamienny<ref> R. Kuna, J. Matuszewski, H. Radaszkiewicz: Zbiornik wodny Kuźnica Warężyńska, [w:] „Gospodarka Wodna” nr 8/2005, s. 303-306. </ref>. Zatapianie wyrobiska kopalni rozpoczęto w marcu 2002 roku, stopniowo wyłączając kolejne pompownie oraz doprowadzając do odkrywki wodę z Czarnej Przemszy. Docelowy poziom napełnienia na rzędnej 264,0 m n.p.m. osiągnięto w listopadzie 2006 roku<ref> S. Jakóbczyk, A. Kowalczyk: Skład chemiczny wód podziemnych w rejonie zatopionej kopalni piasku Kuźnica Warężyńska w świetle badań modelowych, [w:] „Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego” 436/2009, s. 165-174.</ref>. Uroczyste przekazanie zbiornika do próbnego piętrzenia odbyło się natomiast 25 sierpnia 2005 roku<ref>[http://www.gliwice.rzgw.gov.pl/pl/orzgw-sp-1525354935/jednostki-terenowe/zbiornik-wodny-kunica-waryska Pistelok Paweł: Zbiornik wodny Kuźnica Warężyńska, w: Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie]</ref>.

	Parametry morfometryczne utworzonego zbiornika w dużej części wynikają z charakteru prac górniczych, które prowadzono jeszcze na etapie przygotowania czaszy akwenu do wypełnienia wodą (fot. 2). Parametry te zostały szczegółowo przedstawione przez administratora akwenu na tablicach informacyjnych zlokalizowanych nad zbiornikiem Kuźnica Warężyńska (fot. 3). Złoża piasku w kopalni Kuźnica Warężyńska pozyskiwano na czterecg poziomach. Maksymalnie eksploatacja zeszła do poziomu około 30 m od powierzchni terenu. Faktu tego nie należy utożsamiać z maksymalną głębokością jeziora, która wynosi 23,6 m (tab. 1). Najgłębszy sektor znajdował się w środkowej części dawnego wyrobiska. Po zaprzestaniu działalności zakładu górniczego rozpoczęły się prace rekultywacyjne zmierzające do zagospodarowania tych terenów w kierunku leśnym i wodnym (fot. 4). Kierunek wodny rekultywacji części niecki poprzedzony został szeregiem prac przygotowawczych<ref> W. Oleś, R. Szlęk: Geneza i funkcje nowopowstającego zbiornika wodnego Kuźnica Warężyńska, [w:] A.T. Jankowski, M. Rzętała (red.): Jeziora i sztuczne zbiorniki wodne – procesy przyrodnicze oraz znaczenie społeczno-gospodarcze, Sosnowiec 2005, s. 177-182.</ref>. Ten etap działań polegał m.in. na odpowiednim ukształtowaniu dna przyszłego zbiornika, wyprofilowaniu i zabezpieczeniu stoków wyrobiska tak, aby brzegi jeziora były stabilne<ref> R. Kuna, J. Matuszewski, H. Radaszkiewicz: Zbiornik wodny Kuźnica Warężyńska, [w:] „Gospodarka Wodna” nr 8/2005, s. 303-306. </ref>. Zbiornik Kuźnica Warężyńska ma wyraźnie wydłużony kształt o zasadniczo południkowym przebiegu. Na wschodnim brzegu zbiornika, w jego środkowej części, celowo pozostawiono liczne płytsze miejsca, w tym wysepki, które sąsiadują z głębszymi rynnami. Urozmaicony przebieg linii brzegowej oraz zróżnicowane dno sprzyjają powstawaniu wielu podwodnych kryjówek, które wykorzystywane są przez ryby. Z tych też powodów ta część jeziora objęta została ochroną na mocy Uchwały nr 12/2016 Zarządu Okręgu PZW w Katowicach z dnia 20.02.2016 roku w sprawie: utworzenia strefy tarliskowej na zbiorniku nr 50 Kuźnica Warężyńska<ref>[https://katowice.pzw.org.pl/wiadomosci/95346/61/strefa_tarliskowa_na_zbiorniku_nr_50_kuznica_warezynska]</ref>. Po przeciwnej stronie, w sąsiedztwie zachodniego brzegu jeziora, znajduje się największa wyspa, która swym kształtem nawiązuje do jego linii brzegowej. Bliższa analiza zdjęć satelitarnych obejmująca południową część jeziora pozwala dostrzec (z uwagi na mniejszą głębokość i wciąż dużą przezroczystość wód) wyraźne podłużne formy na jego dnie, dokumentujące obecność dawnych nasypów kolejek, którymi transportowano piasek. Misę zbiornika można podzielić na dwie znacznie różniące się części. Granica pomiędzy nimi przebiega równoleżnikowo w przybliżeniu pośrodku jeziora. W sektorze północnym dominują głębokości rzędu kilkunastu metrów, natomiast w południowej jego części jest znacznie płycej. Zazwyczaj poziom wody od powierzchni do dna jeziora nie przekracza 2 m<ref> M. Kostecki: A new antrhropogenic lake Kuźnica Warężyńska – thermal and oxygen conditions after 14 years of exploitation in terms of protection and restoration, [w:] “Archives of Environmental Protection” vol. 47, nr 2/2021, s. 115–127.</ref>.		Parametry morfometryczne utworzonego zbiornika w dużej części wynikają z charakteru prac górniczych, które prowadzono jeszcze na etapie przygotowania czaszy akwenu do wypełnienia wodą (fot. 2). Parametry te zostały szczegółowo przedstawione przez administratora akwenu na tablicach informacyjnych zlokalizowanych nad zbiornikiem Kuźnica Warężyńska (fot. 3). Złoża piasku w kopalni Kuźnica Warężyńska pozyskiwano na czterecg poziomach. Maksymalnie eksploatacja zeszła do poziomu około 30 m od powierzchni terenu. Faktu tego nie należy utożsamiać z maksymalną głębokością jeziora, która wynosi 23,6 m (tab. 1). Najgłębszy sektor znajdował się w środkowej części dawnego wyrobiska. Po zaprzestaniu działalności zakładu górniczego rozpoczęły się prace rekultywacyjne zmierzające do zagospodarowania tych terenów w kierunku leśnym i wodnym (fot. 4). Kierunek wodny rekultywacji części niecki poprzedzony został szeregiem prac przygotowawczych<ref> W. Oleś, R. Szlęk: Geneza i funkcje nowopowstającego zbiornika wodnego Kuźnica Warężyńska, [w:] A.T. Jankowski, M. Rzętała (red.): Jeziora i sztuczne zbiorniki wodne – procesy przyrodnicze oraz znaczenie społeczno-gospodarcze, Sosnowiec 2005, s. 177-182.</ref>. Ten etap działań polegał m.in. na odpowiednim ukształtowaniu dna przyszłego zbiornika, wyprofilowaniu i zabezpieczeniu stoków wyrobiska tak, aby brzegi jeziora były stabilne<ref> R. Kuna, J. Matuszewski, H. Radaszkiewicz: Zbiornik wodny Kuźnica Warężyńska, [w:] „Gospodarka Wodna” nr 8/2005, s. 303-306. </ref>. Zbiornik Kuźnica Warężyńska ma wyraźnie wydłużony kształt o zasadniczo południkowym przebiegu. Na wschodnim brzegu zbiornika, w jego środkowej części, celowo pozostawiono liczne płytsze miejsca, w tym wysepki, które sąsiadują z głębszymi rynnami. Urozmaicony przebieg linii brzegowej oraz zróżnicowane dno sprzyjają powstawaniu wielu podwodnych kryjówek, które wykorzystywane są przez ryby. Z tych też powodów ta część jeziora objęta została ochroną na mocy Uchwały nr 12/2016 Zarządu Okręgu PZW w Katowicach z dnia 20.02.2016 roku w sprawie: utworzenia strefy tarliskowej na zbiorniku nr 50 Kuźnica Warężyńska<ref>[https://katowice.pzw.org.pl/wiadomosci/95346/61/strefa_tarliskowa_na_zbiorniku_nr_50_kuznica_warezynska Strefa tarliskowa na zbiorniku nr 50 Kuźnica Warężyńska, w: Okręg Polskiego Związku Wędkarskiego w Katowicach]</ref>. Po przeciwnej stronie, w sąsiedztwie zachodniego brzegu jeziora, znajduje się największa wyspa, która swym kształtem nawiązuje do jego linii brzegowej. Bliższa analiza zdjęć satelitarnych obejmująca południową część jeziora pozwala dostrzec (z uwagi na mniejszą głębokość i wciąż dużą przezroczystość wód) wyraźne podłużne formy na jego dnie, dokumentujące obecność dawnych nasypów kolejek, którymi transportowano piasek. Misę zbiornika można podzielić na dwie znacznie różniące się części. Granica pomiędzy nimi przebiega równoleżnikowo w przybliżeniu pośrodku jeziora. W sektorze północnym dominują głębokości rzędu kilkunastu metrów, natomiast w południowej jego części jest znacznie płycej. Zazwyczaj poziom wody od powierzchni do dna jeziora nie przekracza 2 m<ref> M. Kostecki: A new antrhropogenic lake Kuźnica Warężyńska – thermal and oxygen conditions after 14 years of exploitation in terms of protection and restoration, [w:] “Archives of Environmental Protection” vol. 47, nr 2/2021, s. 115–127.</ref>.

	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"

Praktykant o 06:46, 21 kwi 2023

2023-04-21T06:46:35Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:46, 21 kwi 2023
Linia 24:		Linia 24:
	Już kilka lat po rozpoczęciu prac górniczych, w 1975 roku powstała koncepcja budowy zbiornika wodnego w tym miejscu. Procedury administracyjne trwające kilkanaście lat zostały zwieńczone wydanym w 1989 roku postanowieniem Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach, które określało warunki budowy zbiornika. Według założeń budowa sztucznego jeziora miała rozpocząć się w 1995 roku, jednak na początku lat 90. XX wieku pojawiły się sporne kwestie w tym zakresie. Po upływie kolejnych kilku lat, w 1998 roku zapadły ostateczne rozstrzygnięcia, na mocy których Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w [[Gliwice\|Gliwicach]] był inwestorem<ref> W. Oleś, R. Szlęk: Geneza i funkcje nowopowstającego zbiornika wodnego Kuźnica Warężyńska, [w:] A.T. Jankowski, M. Rzętała (red.): Jeziora i sztuczne zbiorniki wodne – procesy przyrodnicze oraz znaczenie społeczno-gospodarcze. Sosnowiec 2005, s. 177-182. </ref>. Projekt techniczny zbiornika wodnego Kuźnica Warężyńska opracowały dwie spółki: HYDROPROJEKT Sp. z o.o. i HYDROPROJEKT WROCŁAW Sp. z o.o. Bezpośrednim wykonawcą inwestycji były: HYDROBUDOWA ŚLĄSK S.A. oraz RPM S.A. LUBLINIEC.		Już kilka lat po rozpoczęciu prac górniczych, w 1975 roku powstała koncepcja budowy zbiornika wodnego w tym miejscu. Procedury administracyjne trwające kilkanaście lat zostały zwieńczone wydanym w 1989 roku postanowieniem Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach, które określało warunki budowy zbiornika. Według założeń budowa sztucznego jeziora miała rozpocząć się w 1995 roku, jednak na początku lat 90. XX wieku pojawiły się sporne kwestie w tym zakresie. Po upływie kolejnych kilku lat, w 1998 roku zapadły ostateczne rozstrzygnięcia, na mocy których Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w [[Gliwice\|Gliwicach]] był inwestorem<ref> W. Oleś, R. Szlęk: Geneza i funkcje nowopowstającego zbiornika wodnego Kuźnica Warężyńska, [w:] A.T. Jankowski, M. Rzętała (red.): Jeziora i sztuczne zbiorniki wodne – procesy przyrodnicze oraz znaczenie społeczno-gospodarcze. Sosnowiec 2005, s. 177-182. </ref>. Projekt techniczny zbiornika wodnego Kuźnica Warężyńska opracowały dwie spółki: HYDROPROJEKT Sp. z o.o. i HYDROPROJEKT WROCŁAW Sp. z o.o. Bezpośrednim wykonawcą inwestycji były: HYDROBUDOWA ŚLĄSK S.A. oraz RPM S.A. LUBLINIEC.

	Prace budowlane związane kształtowaniem niecki jeziora prowadzone były przez 22 miesiące w latach 2003-2005 i objęły m.in. roboty ziemne w ilości 1 844 000 m<sup>3</sup>, roboty betonowe 25 000 m<sup>3</sup>. W tym czasie na powierzchni 82 000 m<sup>2</sup> wykonano narzut kamienny<ref> R. Kuna, J. Matuszewski, H. Radaszkiewicz: Zbiornik wodny Kuźnica Warężyńska, [w:] „Gospodarka Wodna” nr 8/2005, s. 303-306. </ref>. Zatapianie wyrobiska kopalni rozpoczęto w marcu 2002 roku, stopniowo wyłączając kolejne pompownie oraz doprowadzając do odkrywki wodę z Czarnej Przemszy. Docelowy poziom napełnienia na rzędnej 264,0 m n.p.m. osiągnięto w listopadzie 2006 roku<ref> S. Jakóbczyk, A. Kowalczyk: Skład chemiczny wód podziemnych w rejonie zatopionej kopalni piasku Kuźnica Warężyńska w świetle badań modelowych, [w:] „Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego” 436/2009, s. 165-174.</ref>. Uroczyste przekazanie zbiornika do próbnego piętrzenia odbyło się natomiast 25 sierpnia 2005 roku<ref>[http://www.gliwice.rzgw.gov.pl/pl/orzgw-sp-1525354935/jednostki-terenowe/zbiornik-wodny-kunica-waryska]</ref>.		Prace budowlane związane kształtowaniem niecki jeziora prowadzone były przez 22 miesiące w latach 2003-2005 i objęły m.in. roboty ziemne w ilości 1 844 000 m<sup>3</sup>, roboty betonowe 25 000 m<sup>3</sup>. W tym czasie na powierzchni 82 000 m<sup>2</sup> wykonano narzut kamienny<ref> R. Kuna, J. Matuszewski, H. Radaszkiewicz: Zbiornik wodny Kuźnica Warężyńska, [w:] „Gospodarka Wodna” nr 8/2005, s. 303-306. </ref>. Zatapianie wyrobiska kopalni rozpoczęto w marcu 2002 roku, stopniowo wyłączając kolejne pompownie oraz doprowadzając do odkrywki wodę z Czarnej Przemszy. Docelowy poziom napełnienia na rzędnej 264,0 m n.p.m. osiągnięto w listopadzie 2006 roku<ref> S. Jakóbczyk, A. Kowalczyk: Skład chemiczny wód podziemnych w rejonie zatopionej kopalni piasku Kuźnica Warężyńska w świetle badań modelowych, [w:] „Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego” 436/2009, s. 165-174.</ref>. Uroczyste przekazanie zbiornika do próbnego piętrzenia odbyło się natomiast 25 sierpnia 2005 roku<ref>[http://www.gliwice.rzgw.gov.pl/pl/orzgw-sp-1525354935/jednostki-terenowe/zbiornik-wodny-kunica-waryska Pistelok Paweł: Zbiornik wodny Kuźnica Warężyńska, w: Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie]</ref>.

	Parametry morfometryczne utworzonego zbiornika w dużej części wynikają z charakteru prac górniczych, które prowadzono jeszcze na etapie przygotowania czaszy akwenu do wypełnienia wodą (fot. 2). Parametry te zostały szczegółowo przedstawione przez administratora akwenu na tablicach informacyjnych zlokalizowanych nad zbiornikiem Kuźnica Warężyńska (fot. 3). Złoża piasku w kopalni Kuźnica Warężyńska pozyskiwano na czterecg poziomach. Maksymalnie eksploatacja zeszła do poziomu około 30 m od powierzchni terenu. Faktu tego nie należy utożsamiać z maksymalną głębokością jeziora, która wynosi 23,6 m (tab. 1). Najgłębszy sektor znajdował się w środkowej części dawnego wyrobiska. Po zaprzestaniu działalności zakładu górniczego rozpoczęły się prace rekultywacyjne zmierzające do zagospodarowania tych terenów w kierunku leśnym i wodnym (fot. 4). Kierunek wodny rekultywacji części niecki poprzedzony został szeregiem prac przygotowawczych<ref> W. Oleś, R. Szlęk: Geneza i funkcje nowopowstającego zbiornika wodnego Kuźnica Warężyńska, [w:] A.T. Jankowski, M. Rzętała (red.): Jeziora i sztuczne zbiorniki wodne – procesy przyrodnicze oraz znaczenie społeczno-gospodarcze, Sosnowiec 2005, s. 177-182.</ref>. Ten etap działań polegał m.in. na odpowiednim ukształtowaniu dna przyszłego zbiornika, wyprofilowaniu i zabezpieczeniu stoków wyrobiska tak, aby brzegi jeziora były stabilne<ref> R. Kuna, J. Matuszewski, H. Radaszkiewicz: Zbiornik wodny Kuźnica Warężyńska, [w:] „Gospodarka Wodna” nr 8/2005, s. 303-306. </ref>. Zbiornik Kuźnica Warężyńska ma wyraźnie wydłużony kształt o zasadniczo południkowym przebiegu. Na wschodnim brzegu zbiornika, w jego środkowej części, celowo pozostawiono liczne płytsze miejsca, w tym wysepki, które sąsiadują z głębszymi rynnami. Urozmaicony przebieg linii brzegowej oraz zróżnicowane dno sprzyjają powstawaniu wielu podwodnych kryjówek, które wykorzystywane są przez ryby. Z tych też powodów ta część jeziora objęta została ochroną na mocy Uchwały nr 12/2016 Zarządu Okręgu PZW w Katowicach z dnia 20.02.2016 roku w sprawie: utworzenia strefy tarliskowej na zbiorniku nr 50 Kuźnica Warężyńska<ref>[https://katowice.pzw.org.pl/wiadomosci/95346/61/strefa_tarliskowa_na_zbiorniku_nr_50_kuznica_warezynska]</ref>. Po przeciwnej stronie, w sąsiedztwie zachodniego brzegu jeziora, znajduje się największa wyspa, która swym kształtem nawiązuje do jego linii brzegowej. Bliższa analiza zdjęć satelitarnych obejmująca południową część jeziora pozwala dostrzec (z uwagi na mniejszą głębokość i wciąż dużą przezroczystość wód) wyraźne podłużne formy na jego dnie, dokumentujące obecność dawnych nasypów kolejek, którymi transportowano piasek. Misę zbiornika można podzielić na dwie znacznie różniące się części. Granica pomiędzy nimi przebiega równoleżnikowo w przybliżeniu pośrodku jeziora. W sektorze północnym dominują głębokości rzędu kilkunastu metrów, natomiast w południowej jego części jest znacznie płycej. Zazwyczaj poziom wody od powierzchni do dna jeziora nie przekracza 2 m<ref> M. Kostecki: A new antrhropogenic lake Kuźnica Warężyńska – thermal and oxygen conditions after 14 years of exploitation in terms of protection and restoration, [w:] “Archives of Environmental Protection” vol. 47, nr 2/2021, s. 115–127.</ref>.		Parametry morfometryczne utworzonego zbiornika w dużej części wynikają z charakteru prac górniczych, które prowadzono jeszcze na etapie przygotowania czaszy akwenu do wypełnienia wodą (fot. 2). Parametry te zostały szczegółowo przedstawione przez administratora akwenu na tablicach informacyjnych zlokalizowanych nad zbiornikiem Kuźnica Warężyńska (fot. 3). Złoża piasku w kopalni Kuźnica Warężyńska pozyskiwano na czterecg poziomach. Maksymalnie eksploatacja zeszła do poziomu około 30 m od powierzchni terenu. Faktu tego nie należy utożsamiać z maksymalną głębokością jeziora, która wynosi 23,6 m (tab. 1). Najgłębszy sektor znajdował się w środkowej części dawnego wyrobiska. Po zaprzestaniu działalności zakładu górniczego rozpoczęły się prace rekultywacyjne zmierzające do zagospodarowania tych terenów w kierunku leśnym i wodnym (fot. 4). Kierunek wodny rekultywacji części niecki poprzedzony został szeregiem prac przygotowawczych<ref> W. Oleś, R. Szlęk: Geneza i funkcje nowopowstającego zbiornika wodnego Kuźnica Warężyńska, [w:] A.T. Jankowski, M. Rzętała (red.): Jeziora i sztuczne zbiorniki wodne – procesy przyrodnicze oraz znaczenie społeczno-gospodarcze, Sosnowiec 2005, s. 177-182.</ref>. Ten etap działań polegał m.in. na odpowiednim ukształtowaniu dna przyszłego zbiornika, wyprofilowaniu i zabezpieczeniu stoków wyrobiska tak, aby brzegi jeziora były stabilne<ref> R. Kuna, J. Matuszewski, H. Radaszkiewicz: Zbiornik wodny Kuźnica Warężyńska, [w:] „Gospodarka Wodna” nr 8/2005, s. 303-306. </ref>. Zbiornik Kuźnica Warężyńska ma wyraźnie wydłużony kształt o zasadniczo południkowym przebiegu. Na wschodnim brzegu zbiornika, w jego środkowej części, celowo pozostawiono liczne płytsze miejsca, w tym wysepki, które sąsiadują z głębszymi rynnami. Urozmaicony przebieg linii brzegowej oraz zróżnicowane dno sprzyjają powstawaniu wielu podwodnych kryjówek, które wykorzystywane są przez ryby. Z tych też powodów ta część jeziora objęta została ochroną na mocy Uchwały nr 12/2016 Zarządu Okręgu PZW w Katowicach z dnia 20.02.2016 roku w sprawie: utworzenia strefy tarliskowej na zbiorniku nr 50 Kuźnica Warężyńska<ref>[https://katowice.pzw.org.pl/wiadomosci/95346/61/strefa_tarliskowa_na_zbiorniku_nr_50_kuznica_warezynska]</ref>. Po przeciwnej stronie, w sąsiedztwie zachodniego brzegu jeziora, znajduje się największa wyspa, która swym kształtem nawiązuje do jego linii brzegowej. Bliższa analiza zdjęć satelitarnych obejmująca południową część jeziora pozwala dostrzec (z uwagi na mniejszą głębokość i wciąż dużą przezroczystość wód) wyraźne podłużne formy na jego dnie, dokumentujące obecność dawnych nasypów kolejek, którymi transportowano piasek. Misę zbiornika można podzielić na dwie znacznie różniące się części. Granica pomiędzy nimi przebiega równoleżnikowo w przybliżeniu pośrodku jeziora. W sektorze północnym dominują głębokości rzędu kilkunastu metrów, natomiast w południowej jego części jest znacznie płycej. Zazwyczaj poziom wody od powierzchni do dna jeziora nie przekracza 2 m<ref> M. Kostecki: A new antrhropogenic lake Kuźnica Warężyńska – thermal and oxygen conditions after 14 years of exploitation in terms of protection and restoration, [w:] “Archives of Environmental Protection” vol. 47, nr 2/2021, s. 115–127.</ref>.

Praktykant o 06:45, 21 kwi 2023

2023-04-21T06:45:04Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:45, 21 kwi 2023
Linia 7:		Linia 7:
	[[Plik:Rys. 1.jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 1. Lokalizacja zbiornika Kuźnica Warężyńska: 1 – zbiorniki wodne, 2 – cieki powierzchniowe, 3 – zapory, 4 – ważniejsze drogi, 5 – koleje, 6 – granice jednostek administracyjnych, 7 – ważniejsze urządzenia hydrotechniczne.]]		[[Plik:Rys. 1.jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 1. Lokalizacja zbiornika Kuźnica Warężyńska: 1 – zbiorniki wodne, 2 – cieki powierzchniowe, 3 – zapory, 4 – ważniejsze drogi, 5 – koleje, 6 – granice jednostek administracyjnych, 7 – ważniejsze urządzenia hydrotechniczne.]]

	Utworzony w zlewni [[Czarna Przemsza\|Czarnej Przemszy]]<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Zlewnia_Przemszy Rzętała M.: Zlewnia Przemszy, w „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2016, t. 3.]</ref> zbiornik Kuźnica Warężyńska z uwagi na swe położenie potocznie określany jest także mianem Pogoria IV, chociaż brak jest hydrologicznego uzasadnienia dla takiej nazwy, z uwagi na lokalizację poza zlewnią [[Pogoria\|Pogorii]]. Jego geneza związana jest z eksploatacją czwartorzędowych piasków zasadniczo na cele podsadzkowe w kopalniach węgla kamiennego. Na południu w bezpośrednim sąsiedztwie Kuźnicy Warężyńskiej znajduje się kaskada jezior Pogorii, które powstały w ten sam sposób<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Wody_powierzchniowe]</ref>. Zbiornik zaliczany jest do grupy największych sztucznych jezior powstałych w zagłębieniach po odkrywkowej eksploatacji surowców mineralnych nie tylko w [[Województwo śląskie\|województwie śląskim]], ale także w całej Polsce. Jest to stosunkowo młody obiekt, który został napełniony wodą w 2005 roku, chociaż wydobycie piasków rozpoczęto na tym obszarze już w latach 60. XX wieku<ref> R. Machowski, M. Rzętała, M.A. Rzętała: Procesy i formy brzegowe w obrębie jeziora poeksploatacyjnego w początkowym okresie funkcjonowania na przykładzie zbiornika Kuźnica Warężyńska, [w:] „Kształtowanie środowiska geograficznego i ochrona przyrody na obszarach uprzemysłowionych i zurbanizowanych” t. 37, Katowice – Sosnowiec. s. 29-36.</ref>.		Utworzony w zlewni [[Czarna Przemsza\|Czarnej Przemszy]]<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Zlewnia_Przemszy Rzętała M.: Zlewnia Przemszy, w „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2016, t. 3.]</ref> zbiornik Kuźnica Warężyńska z uwagi na swe położenie potocznie określany jest także mianem Pogoria IV, chociaż brak jest hydrologicznego uzasadnienia dla takiej nazwy, z uwagi na lokalizację poza zlewnią [[Pogoria\|Pogorii]]. Jego geneza związana jest z eksploatacją czwartorzędowych piasków zasadniczo na cele podsadzkowe w kopalniach węgla kamiennego. Na południu w bezpośrednim sąsiedztwie Kuźnicy Warężyńskiej znajduje się kaskada jezior Pogorii, które powstały w ten sam sposób<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Wody_powierzchniowe Machowski R., Rzętała M.: Wody powierzchniowe, w „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2014, t. 1.]</ref>. Zbiornik zaliczany jest do grupy największych sztucznych jezior powstałych w zagłębieniach po odkrywkowej eksploatacji surowców mineralnych nie tylko w [[Województwo śląskie\|województwie śląskim]], ale także w całej Polsce. Jest to stosunkowo młody obiekt, który został napełniony wodą w 2005 roku, chociaż wydobycie piasków rozpoczęto na tym obszarze już w latach 60. XX wieku<ref> R. Machowski, M. Rzętała, M.A. Rzętała: Procesy i formy brzegowe w obrębie jeziora poeksploatacyjnego w początkowym okresie funkcjonowania na przykładzie zbiornika Kuźnica Warężyńska, [w:] „Kształtowanie środowiska geograficznego i ochrona przyrody na obszarach uprzemysłowionych i zurbanizowanych” t. 37, Katowice – Sosnowiec. s. 29-36.</ref>.

	Pod względem fizycznogeograficznym zbiornik znajduje się na północno-wschodnim skraju mezoregionu [[Wyżyna Katowicka]], który wraz z pozostałymi czterema mezoregionami ([[Chełm]], [[Garb Tarnogórski]], [[Pagóry Jaworznickie]], [[Płaskowyż Rybnicki]]), stanowi makroregion o nazwie [[Wyżyna Śląska]]<ref> J. Kondracki: Geografia regionalna Polski, Warszawa 1998, s. 470.</ref>.		Pod względem fizycznogeograficznym zbiornik znajduje się na północno-wschodnim skraju mezoregionu [[Wyżyna Katowicka]], który wraz z pozostałymi czterema mezoregionami ([[Chełm]], [[Garb Tarnogórski]], [[Pagóry Jaworznickie]], [[Płaskowyż Rybnicki]]), stanowi makroregion o nazwie [[Wyżyna Śląska]]<ref> J. Kondracki: Geografia regionalna Polski, Warszawa 1998, s. 470.</ref>.
Linia 18:		Linia 18:
	[[Plik:Fot. 3. Tablica informacyjna z danymi na temat zbiornika Kuźnica Warężyńska (fot. M. Rzętała).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 3. Tablica informacyjna z danymi na temat zbiornika Kuźnica Warężyńska (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Fot. 3. Tablica informacyjna z danymi na temat zbiornika Kuźnica Warężyńska (fot. M. Rzętała).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 3. Tablica informacyjna z danymi na temat zbiornika Kuźnica Warężyńska (fot. M. Rzętała).]]

	Zbiorniki wodne zlokalizowane w wyrobiskach popiaskowych są stosunkowo nowym elementem środowiska geograficznego województwa śląskiego. Odznaczają się różną powierzchnią, a niektóre z nich należą do największych na tym terenie. Są to: zbiorniki hydrowęzła [[Kłodnica\|Kłodnicy]] ([[Zbiornik Dzierżno Duże\|Dzierżno Duże]], [[Zbiornik Dzierżno Małe\|Dzierżno Małe]], [[Zbiornik Pławniowice\|Pławniowice]]), [[Zbiornik Dziećkowice\|Dziećkowice]], [[Zbiornik Rogoźnik\|Rogoźnik]], [[Zbiornik Balaton\|Balaton]], [[Zbiornik Sosina\|Sosina]]<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Wody_powierzchniowe]</ref>. W tej grupie znajdują się także zbiorniki [[Zbiornik Pogoria I\|Pogoria I]], [[Zbiornik Pogoria II\|II]], [[Zbiornik Pogoria III\|III]], położone w [[Kotlina Dąbrowska\|Kotlinie Dąbrowskiej]]<ref>A. Jaguś, M. Rzętała: Znaczenie zbiorników wodnych w kształtowaniu krajobrazu (na przykładzie kaskady jezior Pogorii), Bielsko-Biała – Sosnowiec 2008, s. 10.</ref> oraz jeden z większych zbiorników poeksploatacyjnych w Polsce (fot. 1).		Zbiorniki wodne zlokalizowane w wyrobiskach popiaskowych są stosunkowo nowym elementem środowiska geograficznego województwa śląskiego. Odznaczają się różną powierzchnią, a niektóre z nich należą do największych na tym terenie. Są to: zbiorniki hydrowęzła [[Kłodnica\|Kłodnicy]] ([[Zbiornik Dzierżno Duże\|Dzierżno Duże]], [[Zbiornik Dzierżno Małe\|Dzierżno Małe]], [[Zbiornik Pławniowice\|Pławniowice]]), [[Zbiornik Dziećkowice\|Dziećkowice]], [[Zbiornik Rogoźnik\|Rogoźnik]], [[Zbiornik Balaton\|Balaton]], [[Zbiornik Sosina\|Sosina]]<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Wody_powierzchniowe Machowski R., Rzętała M.: Wody powierzchniowe, w „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2014, t. 1.]</ref>. W tej grupie znajdują się także zbiorniki [[Zbiornik Pogoria I\|Pogoria I]], [[Zbiornik Pogoria II\|II]], [[Zbiornik Pogoria III\|III]], położone w [[Kotlina Dąbrowska\|Kotlinie Dąbrowskiej]]<ref>A. Jaguś, M. Rzętała: Znaczenie zbiorników wodnych w kształtowaniu krajobrazu (na przykładzie kaskady jezior Pogorii), Bielsko-Biała – Sosnowiec 2008, s. 10.</ref> oraz jeden z większych zbiorników poeksploatacyjnych w Polsce (fot. 1).

	Geneza wymienionych sztucznych jezior związana jest z eksploatacją czwartorzędowych piasków na cele podsadzkowe w kopalniach węgla kamiennego. Powstałe w ten sposób najstarsze zbiorniki funkcjonują w środowisku już od kilkudziesięciu lat, najmłodszym obiektem jest natomiast zbiornik Kuźnica Warężyńska. Eksploatacja piasków w miejscu obecnego zbiornika była prowadzona w ramach działalności Kopalni Piasku Kuźnica Warężyńska, której budowę rozpoczęto w 1963 roku, a samo pozyskiwanie surowca nastąpiło w 1967 roku. Obszar wyrobiska górniczego objął 8 665 106 m<sup>2</sup>, a jego maksymalna głębokość sięgała do 30 m pod poziomem terenu.		Geneza wymienionych sztucznych jezior związana jest z eksploatacją czwartorzędowych piasków na cele podsadzkowe w kopalniach węgla kamiennego. Powstałe w ten sposób najstarsze zbiorniki funkcjonują w środowisku już od kilkudziesięciu lat, najmłodszym obiektem jest natomiast zbiornik Kuźnica Warężyńska. Eksploatacja piasków w miejscu obecnego zbiornika była prowadzona w ramach działalności Kopalni Piasku Kuźnica Warężyńska, której budowę rozpoczęto w 1963 roku, a samo pozyskiwanie surowca nastąpiło w 1967 roku. Obszar wyrobiska górniczego objął 8 665 106 m<sup>2</sup>, a jego maksymalna głębokość sięgała do 30 m pod poziomem terenu.

Praktykant o 06:43, 21 kwi 2023

2023-04-21T06:43:37Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:43, 21 kwi 2023
Linia 7:		Linia 7:
	[[Plik:Rys. 1.jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 1. Lokalizacja zbiornika Kuźnica Warężyńska: 1 – zbiorniki wodne, 2 – cieki powierzchniowe, 3 – zapory, 4 – ważniejsze drogi, 5 – koleje, 6 – granice jednostek administracyjnych, 7 – ważniejsze urządzenia hydrotechniczne.]]		[[Plik:Rys. 1.jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 1. Lokalizacja zbiornika Kuźnica Warężyńska: 1 – zbiorniki wodne, 2 – cieki powierzchniowe, 3 – zapory, 4 – ważniejsze drogi, 5 – koleje, 6 – granice jednostek administracyjnych, 7 – ważniejsze urządzenia hydrotechniczne.]]

	Utworzony w zlewni [[Czarna Przemsza\|Czarnej Przemszy]]<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Zlewnia_Przemszy]</ref> zbiornik Kuźnica Warężyńska z uwagi na swe położenie potocznie określany jest także mianem Pogoria IV, chociaż brak jest hydrologicznego uzasadnienia dla takiej nazwy, z uwagi na lokalizację poza zlewnią [[Pogoria\|Pogorii]]. Jego geneza związana jest z eksploatacją czwartorzędowych piasków zasadniczo na cele podsadzkowe w kopalniach węgla kamiennego. Na południu w bezpośrednim sąsiedztwie Kuźnicy Warężyńskiej znajduje się kaskada jezior Pogorii, które powstały w ten sam sposób<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Wody_powierzchniowe]</ref>. Zbiornik zaliczany jest do grupy największych sztucznych jezior powstałych w zagłębieniach po odkrywkowej eksploatacji surowców mineralnych nie tylko w [[Województwo śląskie\|województwie śląskim]], ale także w całej Polsce. Jest to stosunkowo młody obiekt, który został napełniony wodą w 2005 roku, chociaż wydobycie piasków rozpoczęto na tym obszarze już w latach 60. XX wieku<ref> R. Machowski, M. Rzętała, M.A. Rzętała: Procesy i formy brzegowe w obrębie jeziora poeksploatacyjnego w początkowym okresie funkcjonowania na przykładzie zbiornika Kuźnica Warężyńska, [w:] „Kształtowanie środowiska geograficznego i ochrona przyrody na obszarach uprzemysłowionych i zurbanizowanych” t. 37, Katowice – Sosnowiec. s. 29-36.</ref>.		Utworzony w zlewni [[Czarna Przemsza\|Czarnej Przemszy]]<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Zlewnia_Przemszy Rzętała M.: Zlewnia Przemszy, w „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2016, t. 3.]</ref> zbiornik Kuźnica Warężyńska z uwagi na swe położenie potocznie określany jest także mianem Pogoria IV, chociaż brak jest hydrologicznego uzasadnienia dla takiej nazwy, z uwagi na lokalizację poza zlewnią [[Pogoria\|Pogorii]]. Jego geneza związana jest z eksploatacją czwartorzędowych piasków zasadniczo na cele podsadzkowe w kopalniach węgla kamiennego. Na południu w bezpośrednim sąsiedztwie Kuźnicy Warężyńskiej znajduje się kaskada jezior Pogorii, które powstały w ten sam sposób<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Wody_powierzchniowe]</ref>. Zbiornik zaliczany jest do grupy największych sztucznych jezior powstałych w zagłębieniach po odkrywkowej eksploatacji surowców mineralnych nie tylko w [[Województwo śląskie\|województwie śląskim]], ale także w całej Polsce. Jest to stosunkowo młody obiekt, który został napełniony wodą w 2005 roku, chociaż wydobycie piasków rozpoczęto na tym obszarze już w latach 60. XX wieku<ref> R. Machowski, M. Rzętała, M.A. Rzętała: Procesy i formy brzegowe w obrębie jeziora poeksploatacyjnego w początkowym okresie funkcjonowania na przykładzie zbiornika Kuźnica Warężyńska, [w:] „Kształtowanie środowiska geograficznego i ochrona przyrody na obszarach uprzemysłowionych i zurbanizowanych” t. 37, Katowice – Sosnowiec. s. 29-36.</ref>.

	Pod względem fizycznogeograficznym zbiornik znajduje się na północno-wschodnim skraju mezoregionu [[Wyżyna Katowicka]], który wraz z pozostałymi czterema mezoregionami ([[Chełm]], [[Garb Tarnogórski]], [[Pagóry Jaworznickie]], [[Płaskowyż Rybnicki]]), stanowi makroregion o nazwie [[Wyżyna Śląska]]<ref> J. Kondracki: Geografia regionalna Polski, Warszawa 1998, s. 470.</ref>.		Pod względem fizycznogeograficznym zbiornik znajduje się na północno-wschodnim skraju mezoregionu [[Wyżyna Katowicka]], który wraz z pozostałymi czterema mezoregionami ([[Chełm]], [[Garb Tarnogórski]], [[Pagóry Jaworznickie]], [[Płaskowyż Rybnicki]]), stanowi makroregion o nazwie [[Wyżyna Śląska]]<ref> J. Kondracki: Geografia regionalna Polski, Warszawa 1998, s. 470.</ref>.
Linia 122:		Linia 122:
	==Znaczenie zbiornika==		==Znaczenie zbiornika==

	Powstanie zbiornika Kuźnica Warężyńska było konsekwencją przeprowadzenia rekultywacji dawnego wyrobiska popiaskowego w tzw. kierunku wodnym. W założeniach projektowych zbiornik miał spełniać, we współpracy ze zbiornikiem Przeczyce i Pogoria III, przede wszystkim funkcje przeciwpowodziowe, redukując wezbrania pojawiające się na Czarnej Przemszy. Dzięki rezerwie powodziowej, która wynosi około 8 hm<sup>3</sup>, zbiornik może przyczynić się do około czterokrotnego zredukowania wezbrań Czarnej Przemszy z Q<sub>1%</sub> – 60 m<sup>3</sup>/s do przepływów rzędu 14,3 m<sup>3</sup>/s oraz z Q<sub>0,3%</sub> – 80 m<sup>3</sup>/s do wartości 19,4 m<sup>3</sup>/s<ref> M. Rzętała: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008, s. 21-23.</ref>. Zbiornik Kuźnica Warężyńska w przeszłości kilkakrotnie spełniał zadania w tym zakresie, przejmując fale powodziowe, m. in. w latach 2006 i 2010<ref>[https://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=1D7E7C1C]</ref>.		Powstanie zbiornika Kuźnica Warężyńska było konsekwencją przeprowadzenia rekultywacji dawnego wyrobiska popiaskowego w tzw. kierunku wodnym. W założeniach projektowych zbiornik miał spełniać, we współpracy ze zbiornikiem Przeczyce i Pogoria III, przede wszystkim funkcje przeciwpowodziowe, redukując wezbrania pojawiające się na Czarnej Przemszy. Dzięki rezerwie powodziowej, która wynosi około 8 hm<sup>3</sup>, zbiornik może przyczynić się do około czterokrotnego zredukowania wezbrań Czarnej Przemszy z Q<sub>1%</sub> – 60 m<sup>3</sup>/s do przepływów rzędu 14,3 m<sup>3</sup>/s oraz z Q<sub>0,3%</sub> – 80 m<sup>3</sup>/s do wartości 19,4 m<sup>3</sup>/s<ref> M. Rzętała: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008, s. 21-23.</ref>. Zbiornik Kuźnica Warężyńska w przeszłości kilkakrotnie spełniał zadania w tym zakresie, przejmując fale powodziowe, m. in. w latach 2006 i 2010<ref>[https://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=1D7E7C1C Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Środowiska – z upoważnienia ministra – na interpelację nr 7146 w sprawie zagospodarowania zbiornika retencyjnego Kuźnica Warężyńska]</ref>.

	Retencja jeziorna Kuźnicy Warężyńskiej w istotny sposób zwiększyła zasoby dyspozycyjne Czarnej Przemszy możliwe do wykorzystania zwłaszcza przez odbiorców zlokalizowanych w północnej dzielnicy [[Będzin\|Będzina]] – Łagiszy<ref> H. Radaszkiewicz, R. Kuna, J. Matuszewski: Zbiornik wodny Kuźnica Warężyńska, [w:] „Gospodarka Wodna” nr 8/2005, s. 303-306.</ref>. Zasoby wodne zbiornika mogą być wykorzystywane także w systemie zaopatrzenia w wodę regionu górnośląskiego. Dzięki połączeniu za pośrednictwem rurociągu ze zbiornikiem Pogoria III możliwy jest przepływ wody, która w sytuacjach awaryjnych pobierana jest do zaopatrzenia w wodę kombinatu metalurgicznego Huta Katowice<ref> M. Rzętała: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008, s. 104.</ref>.		Retencja jeziorna Kuźnicy Warężyńskiej w istotny sposób zwiększyła zasoby dyspozycyjne Czarnej Przemszy możliwe do wykorzystania zwłaszcza przez odbiorców zlokalizowanych w północnej dzielnicy [[Będzin\|Będzina]] – Łagiszy<ref> H. Radaszkiewicz, R. Kuna, J. Matuszewski: Zbiornik wodny Kuźnica Warężyńska, [w:] „Gospodarka Wodna” nr 8/2005, s. 303-306.</ref>. Zasoby wodne zbiornika mogą być wykorzystywane także w systemie zaopatrzenia w wodę regionu górnośląskiego. Dzięki połączeniu za pośrednictwem rurociągu ze zbiornikiem Pogoria III możliwy jest przepływ wody, która w sytuacjach awaryjnych pobierana jest do zaopatrzenia w wodę kombinatu metalurgicznego Huta Katowice<ref> M. Rzętała: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008, s. 104.</ref>.

	Nowopowstały zbiornik Kuźnica Warężyńska już od samego początku swojego funkcjonowania był wykorzystywany w celach rekreacyjnych i wypoczynkowych. Pomimo że początkowo zbiornik nie był jeszcze odpowiednio do tego przystosowany, to już w pierwszych latach, zwłaszcza w lecie, pojawiały się nad jego brzegami tłumy ludzi. Pojawienie się dużego sztucznego jeziora było impulsem dla żywiołowego i spontanicznego tworzenia nowych miejsc do plażowania. Powstawanie „dzikich” plaż obejmowało dogodnie ukształtowane odcinki brzegów jeziora w jego wschodniej i południowej części. Największą popularność zyskał niewielki odcinek północno-wschodniego sektora zbiornika, do którego możliwy był również łatwy dojazd (fot. 7). W relaksie i odpoczynku nad wodą w tamtym czasie nie przeszkadzała obecność ciężkiego sprzętu górniczego, który wykorzystywany był jeszcze do eksploatacji piasków w tamtym rejonie. Z formalnego punktu widzenia na zbiorniku wciąż obowiązuje całkowity zakaz kąpieli. Brak porozumień pomiędzy właściwymi organami administracji publicznej nie pozwala na optymalne wykorzystanie jeziora w tym zakresie. Z uwagi na nielegalne działania w strefie brzegowej zbiornika, polegające m.in. na użyciu ciężkiego sprzętu budowlanego do niwelacji skarp, administrator zbiornika – Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie–Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gliwicach - podjął działania zmierzające do usunięcia powstałych obiektów (tzw. domki holenderskie, przyczepy campingowe) ustawionych bezpośrednio nad wodą. Ponadto w celu zapobieżeniu w przyszłości podobnych praktyk, ustawiono betonowe zapory na drogach dojazdowych do plaży<ref>[https://gliwice.wody.gov.pl/aktualnosci/835-ruszyly-prace-wygrodzeniowe-na-zbiorniku-kuznica-warezynska]</ref>. Nad brzegami jeziora w wielu miejscach ustawione zostały tablice zakazujące kąpieli oraz pływania sprzętem motorowodnym. Ponadto z uwagi na brak odpowiedniej infrastruktury nie ma możliwości na legalne biwakowanie nad brzegami zbiornika<ref>[https://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=1D7E7C1C]</ref>.		Nowopowstały zbiornik Kuźnica Warężyńska już od samego początku swojego funkcjonowania był wykorzystywany w celach rekreacyjnych i wypoczynkowych. Pomimo że początkowo zbiornik nie był jeszcze odpowiednio do tego przystosowany, to już w pierwszych latach, zwłaszcza w lecie, pojawiały się nad jego brzegami tłumy ludzi. Pojawienie się dużego sztucznego jeziora było impulsem dla żywiołowego i spontanicznego tworzenia nowych miejsc do plażowania. Powstawanie „dzikich” plaż obejmowało dogodnie ukształtowane odcinki brzegów jeziora w jego wschodniej i południowej części. Największą popularność zyskał niewielki odcinek północno-wschodniego sektora zbiornika, do którego możliwy był również łatwy dojazd (fot. 7). W relaksie i odpoczynku nad wodą w tamtym czasie nie przeszkadzała obecność ciężkiego sprzętu górniczego, który wykorzystywany był jeszcze do eksploatacji piasków w tamtym rejonie. Z formalnego punktu widzenia na zbiorniku wciąż obowiązuje całkowity zakaz kąpieli. Brak porozumień pomiędzy właściwymi organami administracji publicznej nie pozwala na optymalne wykorzystanie jeziora w tym zakresie. Z uwagi na nielegalne działania w strefie brzegowej zbiornika, polegające m.in. na użyciu ciężkiego sprzętu budowlanego do niwelacji skarp, administrator zbiornika – Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie–Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gliwicach - podjął działania zmierzające do usunięcia powstałych obiektów (tzw. domki holenderskie, przyczepy campingowe) ustawionych bezpośrednio nad wodą. Ponadto w celu zapobieżeniu w przyszłości podobnych praktyk, ustawiono betonowe zapory na drogach dojazdowych do plaży<ref>[https://gliwice.wody.gov.pl/aktualnosci/835-ruszyly-prace-wygrodzeniowe-na-zbiorniku-kuznica-warezynska]</ref>. Nad brzegami jeziora w wielu miejscach ustawione zostały tablice zakazujące kąpieli oraz pływania sprzętem motorowodnym. Ponadto z uwagi na brak odpowiedniej infrastruktury nie ma możliwości na legalne biwakowanie nad brzegami zbiornika<ref>[https://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=1D7E7C1C Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Środowiska – z upoważnienia ministra – na interpelację nr 7146 w sprawie zagospodarowania zbiornika retencyjnego Kuźnica Warężyńska]</ref>.

	Duża powierzchnia, którą odznacza się zbiornik, sprzyja rozwojowi żeglarstwa. Po jeziorze coraz liczniej pływają jachty i łódki, a także kajaki, rowerki wodne czy deski surfingowe. Na zbiorniku powszechnie wykorzystywane są do pływania większe łodzie motorowe oraz mniejsze skutery wodne wyposażone w silniki spalinowe. Nad brzegami zbiornika powstało kilka miejsc z pomostami, przy których możliwe jest cumowanie. Największe rozmiary posiada marina zlokalizowana na zachodnim brzegu jeziora, gdzie swoją siedzibę ma Klub Żeglarski „Pogoria IV”. Pomosty wykorzystywane do cumowania łodzi i jachtów pojawiły się także w południowo-wschodniej części zbiornika. W sezonie letnim ze względu na dużą presję na rekreacyjne użytkowanie akwenu, cumowanie odbywa się także w miejscach, które pozbawione są odpowiedniej infrastruktury. Zacumowane łodzie zobaczyć można przy brzegach wyspy w zachodniej części zbiornika, co wydaje się nie do końca bezpiecznym sposobem na postój.		Duża powierzchnia, którą odznacza się zbiornik, sprzyja rozwojowi żeglarstwa. Po jeziorze coraz liczniej pływają jachty i łódki, a także kajaki, rowerki wodne czy deski surfingowe. Na zbiorniku powszechnie wykorzystywane są do pływania większe łodzie motorowe oraz mniejsze skutery wodne wyposażone w silniki spalinowe. Nad brzegami zbiornika powstało kilka miejsc z pomostami, przy których możliwe jest cumowanie. Największe rozmiary posiada marina zlokalizowana na zachodnim brzegu jeziora, gdzie swoją siedzibę ma Klub Żeglarski „Pogoria IV”. Pomosty wykorzystywane do cumowania łodzi i jachtów pojawiły się także w południowo-wschodniej części zbiornika. W sezonie letnim ze względu na dużą presję na rekreacyjne użytkowanie akwenu, cumowanie odbywa się także w miejscach, które pozbawione są odpowiedniej infrastruktury. Zacumowane łodzie zobaczyć można przy brzegach wyspy w zachodniej części zbiornika, co wydaje się nie do końca bezpiecznym sposobem na postój.

Praktykant: /* Procesy brzegowe i osady denne */

2023-04-21T06:39:32Z

Procesy brzegowe i osady denne

← poprzednia wersja		Wersja z 08:39, 21 kwi 2023
Linia 108:		Linia 108:

	==Procesy brzegowe i osady denne==		==Procesy brzegowe i osady denne==
			[[Plik:Fot. 7. Północno-wschodni sektor zbiornika Kuźnica Warężyńska w 2013 roku (fot. M. Rzętała).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 7. Północno-wschodni sektor zbiornika Kuźnica Warężyńska w 2013 roku (fot. M. Rzętała).]]

	Zbiornik Kuźnica Warężyńska jest jednym z młodszych i zarazem największych sztucznych jezior na terenie województwa śląskiego. Stosunkowo krótki okres funkcjonowania zbiornika w wyrobisku popiaskowym, dał możliwość poczynienia obserwacji zmian zachodzących w strefie brzegowej zbiornika wodnego będącego w młodocianym stadium rozwoju. Ponadto ten typ genetyczny zbiorników wodnych odznacza się najbardziej wyrazistymi zmianami morfologicznymi zachodzącymi w obrębie strefy brzegowej<ref> M. Michalewicz, M. Rzętała, J. Wach: Procesy brzegowe w obrębie antropogenicznych zbiorników wodnych na Wyżynie Śląskiej, [w:] Procesy geomorfologiczne – zapis w rzeźbie i osadach. 1. Streszczenia komunikatów, posterów i referatów. III Zjazd Geomorfologów Polskich, Sosnowiec 1995, s. 54-56.</ref>.		Zbiornik Kuźnica Warężyńska jest jednym z młodszych i zarazem największych sztucznych jezior na terenie województwa śląskiego. Stosunkowo krótki okres funkcjonowania zbiornika w wyrobisku popiaskowym, dał możliwość poczynienia obserwacji zmian zachodzących w strefie brzegowej zbiornika wodnego będącego w młodocianym stadium rozwoju. Ponadto ten typ genetyczny zbiorników wodnych odznacza się najbardziej wyrazistymi zmianami morfologicznymi zachodzącymi w obrębie strefy brzegowej<ref> M. Michalewicz, M. Rzętała, J. Wach: Procesy brzegowe w obrębie antropogenicznych zbiorników wodnych na Wyżynie Śląskiej, [w:] Procesy geomorfologiczne – zapis w rzeźbie i osadach. 1. Streszczenia komunikatów, posterów i referatów. III Zjazd Geomorfologów Polskich, Sosnowiec 1995, s. 54-56.</ref>.

Praktykant: /* Właściwości fizyko-chemiczne wody */

2023-04-21T06:39:20Z

Właściwości fizyko-chemiczne wody

← poprzednia wersja		Wersja z 08:39, 21 kwi 2023
Linia 102:		Linia 102:
	===Właściwości fizyko-chemiczne wody===		===Właściwości fizyko-chemiczne wody===
	[[Plik:Fot. 6. Klifowe wybrzeże we wschodniej części zbiornika Kuźnica Warężyńska w 2006 r. (fot. R. Machowski, 2006).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 6. Klifowe wybrzeże we wschodniej części zbiornika Kuźnica Warężyńska w 2006 r. (fot. R. Machowski, 2006).]]		[[Plik:Fot. 6. Klifowe wybrzeże we wschodniej części zbiornika Kuźnica Warężyńska w 2006 r. (fot. R. Machowski, 2006).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 6. Klifowe wybrzeże we wschodniej części zbiornika Kuźnica Warężyńska w 2006 r. (fot. R. Machowski, 2006).]]
	[[Plik:Fot. 7. Północno-wschodni sektor zbiornika Kuźnica Warężyńska w 2013 roku (fot. M. Rzętała).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 7. Północno-wschodni sektor zbiornika Kuźnica Warężyńska w 2013 roku (fot. M. Rzętała).]]

	Wody powierzchniowe prawie nigdy nie są czyste pod względem chemicznym. Najczęściej zawierają różnego rodzaju rozpuszczone substancje i gazy oraz zawiesiny, które przechodzą do roztworu na poszczególnych etapach obiegu w przyrodzie. Nieustanne krążenie wody w środowisku powoduje zmiany jej cech fizycznych i składu chemicznego. Na skład chemiczny wód powierzchniowych wpływa wiele czynników takich jak: cechy litologiczne i rodzaj skał podłoża zlewni, opady atmosferyczne, warunki klimatyczne, a także intensywność życia biologicznego w wodach i na terenach przyległych<ref> A. Kaniecki: Hydrologia obszarów lądowych, Poznań 2018, s. 157-288.</ref>. W warunkach środowiska geograficznego środkowej części województwa śląskiego duże znaczenie w tej kwestii przypisuje się szeroko pojętej działalności antropogenicznej, której przejawy są powszechnie widoczne w tym regionie.		Wody powierzchniowe prawie nigdy nie są czyste pod względem chemicznym. Najczęściej zawierają różnego rodzaju rozpuszczone substancje i gazy oraz zawiesiny, które przechodzą do roztworu na poszczególnych etapach obiegu w przyrodzie. Nieustanne krążenie wody w środowisku powoduje zmiany jej cech fizycznych i składu chemicznego. Na skład chemiczny wód powierzchniowych wpływa wiele czynników takich jak: cechy litologiczne i rodzaj skał podłoża zlewni, opady atmosferyczne, warunki klimatyczne, a także intensywność życia biologicznego w wodach i na terenach przyległych<ref> A. Kaniecki: Hydrologia obszarów lądowych, Poznań 2018, s. 157-288.</ref>. W warunkach środowiska geograficznego środkowej części województwa śląskiego duże znaczenie w tej kwestii przypisuje się szeroko pojętej działalności antropogenicznej, której przejawy są powszechnie widoczne w tym regionie.