Zbiornik Goczałkowice - Historia wersji

Praktykant: /* Właściwości fizyko-chemiczne wody */

2022-02-14T10:08:09Z

Właściwości fizyko-chemiczne wody

← poprzednia wersja		Wersja z 12:08, 14 lut 2022
Linia 86:		Linia 86:

	===Właściwości fizyko-chemiczne wody===		===Właściwości fizyko-chemiczne wody===
			[[Plik:Fot. 4. Przyzaporowa cześć zbiornika Goczałkowice (fot. W. Pawełczyk).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 4. Przyzaporowa cześć zbiornika Goczałkowice (fot. W. Pawełczyk).]]

	W okresie funkcjonowania zbiornika zaporowego można wydzielić kilka etapów jego ewolucji pod względem swoistych cech retencjonowanych wód. Zazwyczaj pierwszy etap trwa bardzo krótko. W tym czasie następuje trwałe zalanie terenów dotąd lądowych, co przekłada się na przemodelowanie występujących tu zespołów roślinnych i zwierzęcych. Pojawiają się pionierskie organizmy wodne charakterystyczne dla jezior zaporowych. W kolejnym okresie trwającym od 3 do 10 lat następuje proces wstępnej eutrofizacji. Etap ten trwa do czasu aż cała powierzchnia dna zostanie pokryta osadami przyniesionymi z terenu zlewni, na której zostanie wytworzona warstewka materii organicznej. Okres ten charakteryzuje się występowaniem tzw. zakwitów fitoplanktonu oraz masowego rozwoju zoobentosu i zooplanktonu. W etapie trzecim, który następuje po istotnym ograniczeniu oddziaływania pierwotnego podłoża na chemizm wód jeziornych, następuje zjawisko oligotrofizacji. Ograniczenie wymywania substancji pokarmowych powoduje zmniejszenie liczebności zooplanktonu i zoobentosu. W tym czasie zretencjonowane w zbiorniku zaporowym wody odznaczają się najlepszymi parametrami pod względem ich jakości. Długość tego etapu uzależniona jest od zasobności w składniki pokarmowe wód dopływających do jeziora, zazwyczaj trwa do kilku d kilkunastu lat. Stała dostawa biogenów powoduje stopniowy wzrost żyzności wód jeziornych, co jednocześnie przekłada się na ponowne pojawianie zakwitów. Jest to czwarty etap rozwoju zbiorników zaporowych określany mianem ponownej eutrofizacji<ref> H. Kasza: Flora i fauna w różnych etapach życia zbiornika goczałkowickiego, w: Konferencja Naukowo-Techniczna z okazji Jubileuszu 50-lecia budowy Zbiornika Wodnego na Malej Wiśle w Goczałkowicach, 20-21 wrzesień 2005 r., Pszczyna-Zamek 2005, s. 10-21.</ref>.		W okresie funkcjonowania zbiornika zaporowego można wydzielić kilka etapów jego ewolucji pod względem swoistych cech retencjonowanych wód. Zazwyczaj pierwszy etap trwa bardzo krótko. W tym czasie następuje trwałe zalanie terenów dotąd lądowych, co przekłada się na przemodelowanie występujących tu zespołów roślinnych i zwierzęcych. Pojawiają się pionierskie organizmy wodne charakterystyczne dla jezior zaporowych. W kolejnym okresie trwającym od 3 do 10 lat następuje proces wstępnej eutrofizacji. Etap ten trwa do czasu aż cała powierzchnia dna zostanie pokryta osadami przyniesionymi z terenu zlewni, na której zostanie wytworzona warstewka materii organicznej. Okres ten charakteryzuje się występowaniem tzw. zakwitów fitoplanktonu oraz masowego rozwoju zoobentosu i zooplanktonu. W etapie trzecim, który następuje po istotnym ograniczeniu oddziaływania pierwotnego podłoża na chemizm wód jeziornych, następuje zjawisko oligotrofizacji. Ograniczenie wymywania substancji pokarmowych powoduje zmniejszenie liczebności zooplanktonu i zoobentosu. W tym czasie zretencjonowane w zbiorniku zaporowym wody odznaczają się najlepszymi parametrami pod względem ich jakości. Długość tego etapu uzależniona jest od zasobności w składniki pokarmowe wód dopływających do jeziora, zazwyczaj trwa do kilku d kilkunastu lat. Stała dostawa biogenów powoduje stopniowy wzrost żyzności wód jeziornych, co jednocześnie przekłada się na ponowne pojawianie zakwitów. Jest to czwarty etap rozwoju zbiorników zaporowych określany mianem ponownej eutrofizacji<ref> H. Kasza: Flora i fauna w różnych etapach życia zbiornika goczałkowickiego, w: Konferencja Naukowo-Techniczna z okazji Jubileuszu 50-lecia budowy Zbiornika Wodnego na Malej Wiśle w Goczałkowicach, 20-21 wrzesień 2005 r., Pszczyna-Zamek 2005, s. 10-21.</ref>.

Praktykant: /* Znaczenie zbiornika */

2022-02-14T10:05:06Z

Znaczenie zbiornika

← poprzednia wersja		Wersja z 12:05, 14 lut 2022
Linia 103:		Linia 103:

	==Znaczenie zbiornika==		==Znaczenie zbiornika==
			[[Plik:Fot. 6. Ujęcia wody na północno-wschodnim brzegu zbiornika Goczałkowice (fot. W. Pawełczyk).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 6. Ujęcia wody na północno-wschodnim brzegu zbiornika Goczałkowice (fot. W. Pawełczyk).]]

	Zbiornik Goczałkowice budowany był przede wszystkim z myślą o gromadzeniu wody na cele zaopatrywania ludności i przemysłu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, a pośrednio także [[Rybnicki Okręg Węglowy\|Rybnickiego Okręgu Węglowego]]<ref> A.T. Jankowski: Zbiornik goczałkowicki w systemie zaopatrzenia regionu górnośląskiego w wodę, w: „Geographia. Studia et dissertations” 1988, tom 12, Katowice. s. 16-29</ref>. Zasoby wodne ze zbiornika stanowią podstawę pracy Zakładu Uzdatniania Wody (ZUW) Goczałkowice i Stacji Uzdatniania Wody (SUW) Strumień. Obydwa ujęcia administracyjnie znajdują się w zarządzaniu Górnośląskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów S.A. w Katowicach (GPW). Brzegowe ujęcie wody w Łące mieści się w trzech budynkach. Na ujęciu zainstalowane zostały kraty i wstępne sita, które przechwytują większe zanieczyszczenia stałe chroniące system pomp. Pobierana woda tłoczona jest rurociągiem do zakładu oddalonego od brzegów jeziora o około 1,6 km, gdzie następnie poddawana jest procesom uzdatniania. Ujęcie wody dla SUW w Strumieniu zlokalizowane jest na Wiśle, w strefie cofki zbiornika i również jest ujęciem typu brzegowego. W razie potrzeby woda do stacji może być pobierana i przesyłana z ujęcia w Łące. Woda z Wisły przesyłana jest dwoma betonowymi rurociągami o średnicy 1000 mm do dwóch studni zbiorczych, skąd następnie przepływa do miejsca, gdzie odbywa się pierwszy etap jej uzdatniania. Zbiornik Goczałkowice wraz z towarzyszącym mu zakładem i stacją stanowią najważniejszy element rozbudowanego systemu zaopatrzenia w wodę GPW, który zaopatruje w wodę około 3,5 mln ludzi<ref> https://www.gpw.katowice.pl/</ref>. Ilość wody pobierana ze zbiornika Goczałkowice zmienia się w czasie i powiązana jest ściśle z bieżącym zapotrzebowaniem.		Zbiornik Goczałkowice budowany był przede wszystkim z myślą o gromadzeniu wody na cele zaopatrywania ludności i przemysłu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, a pośrednio także [[Rybnicki Okręg Węglowy\|Rybnickiego Okręgu Węglowego]]<ref> A.T. Jankowski: Zbiornik goczałkowicki w systemie zaopatrzenia regionu górnośląskiego w wodę, w: „Geographia. Studia et dissertations” 1988, tom 12, Katowice. s. 16-29</ref>. Zasoby wodne ze zbiornika stanowią podstawę pracy Zakładu Uzdatniania Wody (ZUW) Goczałkowice i Stacji Uzdatniania Wody (SUW) Strumień. Obydwa ujęcia administracyjnie znajdują się w zarządzaniu Górnośląskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów S.A. w Katowicach (GPW). Brzegowe ujęcie wody w Łące mieści się w trzech budynkach. Na ujęciu zainstalowane zostały kraty i wstępne sita, które przechwytują większe zanieczyszczenia stałe chroniące system pomp. Pobierana woda tłoczona jest rurociągiem do zakładu oddalonego od brzegów jeziora o około 1,6 km, gdzie następnie poddawana jest procesom uzdatniania. Ujęcie wody dla SUW w Strumieniu zlokalizowane jest na Wiśle, w strefie cofki zbiornika i również jest ujęciem typu brzegowego. W razie potrzeby woda do stacji może być pobierana i przesyłana z ujęcia w Łące. Woda z Wisły przesyłana jest dwoma betonowymi rurociągami o średnicy 1000 mm do dwóch studni zbiorczych, skąd następnie przepływa do miejsca, gdzie odbywa się pierwszy etap jej uzdatniania. Zbiornik Goczałkowice wraz z towarzyszącym mu zakładem i stacją stanowią najważniejszy element rozbudowanego systemu zaopatrzenia w wodę GPW, który zaopatruje w wodę około 3,5 mln ludzi<ref> https://www.gpw.katowice.pl/</ref>. Ilość wody pobierana ze zbiornika Goczałkowice zmienia się w czasie i powiązana jest ściśle z bieżącym zapotrzebowaniem.
Linia 116:		Linia 117:
	Poza społeczno-gospodarczym znaczeniem zbiornika, jezioro spełnia również ważne funkcje przyrodnicze. Rozległe, podmokłe obszary znajdujące się w otoczeniu jeziora chętnie wykorzystywane są do bytowania i rozrodu wielu gatunków ptaków, nie tylko tych lęgowych ale również ptaków migrujących. Z tych też powodów tereny te objęto prawną ochroną ustanawiając obszar chroniony Natura 2000 – „Dolina Górnej Wisły”. Szczególne znaczenie w tym zakresie odgrywa południowa i zachodnia część zbiornika, gdzie znajdują się rozległe, podmokłe i wilgotne łąki, zarośla krzewów, szuwary a także liczne kanały sprzyjające powstawaniu urozmaiconych siedlisk. Spośród wielu gatunków gnieżdżących się tu ptaków na wyróżnienie zasługuje obecność par lęgowych zagrożonych: czapli purpurowej i rybitwy białowąsej, które mają tu najważniejsze w Polsce stanowiska. Łącznie na zbiorniku oraz terenach przyległych stwierdzono obecność ponad 200 gatunków ptaków<ref> J. Betleja: Ptaki Zbiornika Goczałkowickiego, w: Konferencja Naukowo-Techniczna z okazji Jubileuszu 50-lecia budowy Zbiornika Wodnego na Malej Wiśle w Goczałkowicach, 20-21 wrzesień 2005 r., Pszczyna-Zamek 2005, s. 100-106.</ref>.		Poza społeczno-gospodarczym znaczeniem zbiornika, jezioro spełnia również ważne funkcje przyrodnicze. Rozległe, podmokłe obszary znajdujące się w otoczeniu jeziora chętnie wykorzystywane są do bytowania i rozrodu wielu gatunków ptaków, nie tylko tych lęgowych ale również ptaków migrujących. Z tych też powodów tereny te objęto prawną ochroną ustanawiając obszar chroniony Natura 2000 – „Dolina Górnej Wisły”. Szczególne znaczenie w tym zakresie odgrywa południowa i zachodnia część zbiornika, gdzie znajdują się rozległe, podmokłe i wilgotne łąki, zarośla krzewów, szuwary a także liczne kanały sprzyjające powstawaniu urozmaiconych siedlisk. Spośród wielu gatunków gnieżdżących się tu ptaków na wyróżnienie zasługuje obecność par lęgowych zagrożonych: czapli purpurowej i rybitwy białowąsej, które mają tu najważniejsze w Polsce stanowiska. Łącznie na zbiorniku oraz terenach przyległych stwierdzono obecność ponad 200 gatunków ptaków<ref> J. Betleja: Ptaki Zbiornika Goczałkowickiego, w: Konferencja Naukowo-Techniczna z okazji Jubileuszu 50-lecia budowy Zbiornika Wodnego na Malej Wiśle w Goczałkowicach, 20-21 wrzesień 2005 r., Pszczyna-Zamek 2005, s. 100-106.</ref>.

	Pojawienie się w dolinie Wisły tak dużej powierzchni zajętej przez wody limniczne zmodyfikowało szereg innych komponentów środowiska geograficznego. Diametralnie zmieniły się stosunki wodne, obejmujące wody podziemne i powierzchniowe, nie tylko w obrębie samego Zbiornika Goczałkowice i jego najbliższym sąsiedztwie ale także wiele kilometrów poniżej zapory. Zauważalne są również zmiany w klimacie lokalnym, dotyczące parowania terenowego, temperatury powietrza, opadów, zwłaszcza tych o śladowym charakterze, a także stosunków anemologicznych (wiatrowych)<ref> H. Kasza: Zbiorniki zaporowe. Znaczenie – Eutrofizacja – Ochrona, Bielsko-Biała 2009, s. 84-180.</ref>.		Pojawienie się w dolinie Wisły tak dużej powierzchni zajętej przez wody limniczne zmodyfikowało szereg innych komponentów środowiska geograficznego. Diametralnie zmieniły się stosunki wodne, obejmujące wody podziemne i powierzchniowe, nie tylko w obrębie samego Zbiornika Goczałkowice i jego najbliższym sąsiedztwie ale także wiele kilometrów poniżej zapory. Zauważalne są również zmiany w klimacie lokalnym, dotyczące parowania terenowego, temperatury powietrza, opadów, zwłaszcza tych o śladowym charakterze, a także stosunków anemologicznych (wiatrowych)<ref> H. Kasza: Zbiorniki zaporowe. Znaczenie – Eutrofizacja – Ochrona, Bielsko-Biała 2009, s. 84-180.</ref>.

	==Bibliografia==		==Bibliografia==

Praktykant: /* Procesy brzegowe i osady denne */

2022-02-14T10:03:33Z

Procesy brzegowe i osady denne

← poprzednia wersja		Wersja z 12:03, 14 lut 2022
Linia 94:		Linia 94:

	==Procesy brzegowe i osady denne==		==Procesy brzegowe i osady denne==
			[[Plik:Fot. 5. Upust denny ze zbiornika Goczałkowice (fot. W. Pawełczyk).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 5. Upust denny ze zbiornika Goczałkowice (fot. W. Pawełczyk).]]

	Elementem krajobrazu, który w największym stopniu podlega przemianom od czasu utworzenia zbiornika jest morfologia doliny. W okresie poprzedzającym jego powstanie była ona modelowana w zasadzie przez naturalne procesy rzeźbotwórcze. W momencie podjęcia decyzji o przegrodzeniu doliny Wisły zaporą rozpoczęły się szeroko zakrojone, przygotowawcze prace ziem. Polegały one w głównej mierze na wykonaniu umocnień w strefie brzegowej, a także wybudowaniu ciągu obwałowań ograniczających powierzchnię przyszłego zalewu. Na tym etapie działań powstała również (zasadniczo z eksploatowanych na miejscu złóż surowców skalnych) poprzeczna zapora czołowa. Pozycja morfologiczna zbiornika w płaskodennej dolinie Wisły oraz wykonany szereg umocnień strefy brzegowej sprawiły, że intensywność oddziaływania wód limnicznych współcześnie ma charakter biogenicznego utrwalania linii brzegowej. Nieco inaczej przedstawiała się sytuacja tuż po oddaniu zbiornika do użytkowania. Dotyczy to zwłaszcza linii brzegowej w północno-wschodnim sektorze zbiornika, który predysponowany był do rozwoju procesów abrazyjnych. Brzegi w tej części zbiornik zbudowane są głównie z utworów piaszczystych i pyłowych, jezioro ma największą szerokość, woda jest najgłębsza i brzeg wystawiony jest na dominujący w obrębie doliny kierunek wiatru. Falowanie wiatrowe, które pojawia się w zbiorniku, zasadniczo osiąga średnio wysokość w przedziale 15-45 cm. Jedynie czasami, w wyjątkowych sytuacjach, przy bardzo silnym wietrze wysokość fal może osiągać nawet 2,5 m, co jest wartością niespotykaną na pozostałych zbiornikach województwa śląskiego<ref>K. Pasternak: Observations on the transformation of banks in the Goczałkowice Reservoir, w: “Acta Hydrobiol” 1964, vol 6, 1, s. 27-39.</ref>. Podczas takich ekstremalnych warunków, w przeszłości obserwowano intensywne niszczenie i cofanie się linii brzegowej. Przeprowadzone obserwacje wykazały, że miejscami brzeg zbiornika przesunął się od 20 do 35 m<ref>Tamże.</ref>. Dlatego też aby zahamować to niekorzystne zjawisko brzeg w tej części jeziora został umocniony narzutem kamiennym, co zdecydowanie ograniczyło niszczącą działalność wód limnicznych<ref> H. Bełtowska: Zbiornik Goczałkowicki w krajobrazie okolicy, w: „Kształtowanie środowiska geograficznego i ochrona przyrody na obszarach uprzemysłowionych i zurbanizowanych” 1993, t. 11, s. 5-14.</ref>. Istotnym ograniczeniem rozwoju procesów brzegowych jest również roślinność, która występuje w strefie brzegowej. Praktycznie na całe długości niskiego brzegu, w południowo-wschodnim sektorze jeziora występuje roślinność typu szuwarowego.		Elementem krajobrazu, który w największym stopniu podlega przemianom od czasu utworzenia zbiornika jest morfologia doliny. W okresie poprzedzającym jego powstanie była ona modelowana w zasadzie przez naturalne procesy rzeźbotwórcze. W momencie podjęcia decyzji o przegrodzeniu doliny Wisły zaporą rozpoczęły się szeroko zakrojone, przygotowawcze prace ziem. Polegały one w głównej mierze na wykonaniu umocnień w strefie brzegowej, a także wybudowaniu ciągu obwałowań ograniczających powierzchnię przyszłego zalewu. Na tym etapie działań powstała również (zasadniczo z eksploatowanych na miejscu złóż surowców skalnych) poprzeczna zapora czołowa. Pozycja morfologiczna zbiornika w płaskodennej dolinie Wisły oraz wykonany szereg umocnień strefy brzegowej sprawiły, że intensywność oddziaływania wód limnicznych współcześnie ma charakter biogenicznego utrwalania linii brzegowej. Nieco inaczej przedstawiała się sytuacja tuż po oddaniu zbiornika do użytkowania. Dotyczy to zwłaszcza linii brzegowej w północno-wschodnim sektorze zbiornika, który predysponowany był do rozwoju procesów abrazyjnych. Brzegi w tej części zbiornik zbudowane są głównie z utworów piaszczystych i pyłowych, jezioro ma największą szerokość, woda jest najgłębsza i brzeg wystawiony jest na dominujący w obrębie doliny kierunek wiatru. Falowanie wiatrowe, które pojawia się w zbiorniku, zasadniczo osiąga średnio wysokość w przedziale 15-45 cm. Jedynie czasami, w wyjątkowych sytuacjach, przy bardzo silnym wietrze wysokość fal może osiągać nawet 2,5 m, co jest wartością niespotykaną na pozostałych zbiornikach województwa śląskiego<ref>K. Pasternak: Observations on the transformation of banks in the Goczałkowice Reservoir, w: “Acta Hydrobiol” 1964, vol 6, 1, s. 27-39.</ref>. Podczas takich ekstremalnych warunków, w przeszłości obserwowano intensywne niszczenie i cofanie się linii brzegowej. Przeprowadzone obserwacje wykazały, że miejscami brzeg zbiornika przesunął się od 20 do 35 m<ref>Tamże.</ref>. Dlatego też aby zahamować to niekorzystne zjawisko brzeg w tej części jeziora został umocniony narzutem kamiennym, co zdecydowanie ograniczyło niszczącą działalność wód limnicznych<ref> H. Bełtowska: Zbiornik Goczałkowicki w krajobrazie okolicy, w: „Kształtowanie środowiska geograficznego i ochrona przyrody na obszarach uprzemysłowionych i zurbanizowanych” 1993, t. 11, s. 5-14.</ref>. Istotnym ograniczeniem rozwoju procesów brzegowych jest również roślinność, która występuje w strefie brzegowej. Praktycznie na całe długości niskiego brzegu, w południowo-wschodnim sektorze jeziora występuje roślinność typu szuwarowego.
Linia 99:		Linia 100:
	Współcześnie intensywność i zasięg występowania procesów brzegowych w zbiorniku wynika z okresowych wahań stanów wody. Zmienny poziom piętrzenia wpływa na charakter morfologii zwłaszcza tych fragmentów wybrzeża, które znajdują się w strefie wyznaczanej przez zasięg ekstremalnych (minimalnych i maksymalnych) stanów wody. Największe rozmiary osiąga modelownie morfologiczne warunkowane przebiegiem procesów brzegowych w sąsiedztwie strefy stanów średnich, jednak najbardziej dynamiczne lecz okresowo występujące są przeobrażenia związane z ekstremalnymi stanami wody. W związku z tym, zakres wahań stanów wody znajduje proste przełożenie na wielkość modelowanej powierzchni rzeczywistej uzależnionej od kąta nachylenia powierzchni topograficznej – im większy zakres wahań stanów wody przy mniejszym jej nachyleniu, tym większa powierzchnia eksponowana na czynne oddziaływanie środowiska wodnego. Amplituda wahań stanów wody wyznacza strefy zmian poziomów bazy erozyjnej, a tym samym przestrzenny zakres bezpośredniego oddziaływania procesów erozyjnych i sedymentacyjnych w strefie odcinków ujściowych dopływów zasilających zbiornik (Wisły i w mniejszym stopniu Bajerki). W zależności od wysokości zwierciadła wody w zbiorniku zmianom ulega strefa depozycji rumowiska – przy stanach wysokich sedymentacja dominuje w strefie cofkowej, przy stanach niskich ulega przesunięciu ku otwartym wodom zbiornika do nawet ponad 1 km<ref> R. Machowski, M. Rzętała, M.A. Rzętała: Sedymentacja w strefie kontaktu wód rzecznych i jeziornych (na przykładzie zbiorników wodnych regionu górnośląskiego), Sosnowiec 2009, s. 80.</ref>.		Współcześnie intensywność i zasięg występowania procesów brzegowych w zbiorniku wynika z okresowych wahań stanów wody. Zmienny poziom piętrzenia wpływa na charakter morfologii zwłaszcza tych fragmentów wybrzeża, które znajdują się w strefie wyznaczanej przez zasięg ekstremalnych (minimalnych i maksymalnych) stanów wody. Największe rozmiary osiąga modelownie morfologiczne warunkowane przebiegiem procesów brzegowych w sąsiedztwie strefy stanów średnich, jednak najbardziej dynamiczne lecz okresowo występujące są przeobrażenia związane z ekstremalnymi stanami wody. W związku z tym, zakres wahań stanów wody znajduje proste przełożenie na wielkość modelowanej powierzchni rzeczywistej uzależnionej od kąta nachylenia powierzchni topograficznej – im większy zakres wahań stanów wody przy mniejszym jej nachyleniu, tym większa powierzchnia eksponowana na czynne oddziaływanie środowiska wodnego. Amplituda wahań stanów wody wyznacza strefy zmian poziomów bazy erozyjnej, a tym samym przestrzenny zakres bezpośredniego oddziaływania procesów erozyjnych i sedymentacyjnych w strefie odcinków ujściowych dopływów zasilających zbiornik (Wisły i w mniejszym stopniu Bajerki). W zależności od wysokości zwierciadła wody w zbiorniku zmianom ulega strefa depozycji rumowiska – przy stanach wysokich sedymentacja dominuje w strefie cofkowej, przy stanach niskich ulega przesunięciu ku otwartym wodom zbiornika do nawet ponad 1 km<ref> R. Machowski, M. Rzętała, M.A. Rzętała: Sedymentacja w strefie kontaktu wód rzecznych i jeziornych (na przykładzie zbiorników wodnych regionu górnośląskiego), Sosnowiec 2009, s. 80.</ref>.

	Obecnie transformacja geomorfologiczna misy jeziora związana jest właściwie z jego zamulaniem. W tym zakresie zasadniczo wyróżnia się dwie strefy. Bliżej ujścia Wisły do zbiornika dominują osady piaszczyste i żwirowe, natomiast nieco dalej akumulowane są osady gliniaste i ilaste. Również miąższość powstałych pokryw osadów zmienia się wraz z odległością od ujścia rzeki do zbiornika. Objętość osadów zdeponowanych na dnie zbiornika została określona na 5,3 mln m<sup>3</sup>, co stanowi 3,8% jego pojemności<ref> A. Bojarski, S. Mazoń, P. Opaliński, P. Przecherski, A. Wolak: Charakterystyka czaszy zbiornika Goczałkowice do celów modelowania i oceny procesów sedymentacyjnych osadów, w: „Gospodarka Wodna” 2014, nr 8, s. 283-285.</ref>. W strefie kontaktu wód rzecznych z jeziornymi w misie Zbiornika Goczałkowickiego powstały formy deltowe. Zdecydowanie większe rozmiary osiąga tego typu forma utworzona na skutek akumulacyjnej działalności wód Wisły. W czasie wspomnianego remontu zapory, w związku z obniżonym poziomem piętrzenia wody doszło do odsłonięcia dużych fragmentów misy jeziora i rozmywania delty przez płynące wody Wisły. W obrębie jeziora zauważalna jest również (zdecydowanie mniejsza) delta powstała dzięki uchodzącej do zbiornika rzece Bajerka, w południowej części akwenu.		Obecnie transformacja geomorfologiczna misy jeziora związana jest właściwie z jego zamulaniem. W tym zakresie zasadniczo wyróżnia się dwie strefy. Bliżej ujścia Wisły do zbiornika dominują osady piaszczyste i żwirowe, natomiast nieco dalej akumulowane są osady gliniaste i ilaste. Również miąższość powstałych pokryw osadów zmienia się wraz z odległością od ujścia rzeki do zbiornika. Objętość osadów zdeponowanych na dnie zbiornika została określona na 5,3 mln m<sup>3</sup>, co stanowi 3,8% jego pojemności<ref> A. Bojarski, S. Mazoń, P. Opaliński, P. Przecherski, A. Wolak: Charakterystyka czaszy zbiornika Goczałkowice do celów modelowania i oceny procesów sedymentacyjnych osadów, w: „Gospodarka Wodna” 2014, nr 8, s. 283-285.</ref>. W strefie kontaktu wód rzecznych z jeziornymi w misie Zbiornika Goczałkowickiego powstały formy deltowe. Zdecydowanie większe rozmiary osiąga tego typu forma utworzona na skutek akumulacyjnej działalności wód Wisły. W czasie wspomnianego remontu zapory, w związku z obniżonym poziomem piętrzenia wody doszło do odsłonięcia dużych fragmentów misy jeziora i rozmywania delty przez płynące wody Wisły. W obrębie jeziora zauważalna jest również (zdecydowanie mniejsza) delta powstała dzięki uchodzącej do zbiornika rzece Bajerka, w południowej części akwenu.

	==Znaczenie zbiornika==		==Znaczenie zbiornika==

Praktykant: /* Cechy wód jeziornych */

2022-02-14T10:02:00Z

Cechy wód jeziornych

← poprzednia wersja		Wersja z 12:02, 14 lut 2022
Linia 65:		Linia 65:

	==Cechy wód jeziornych==		==Cechy wód jeziornych==
			[[Plik:Fot. 3. Zachodnia część zbiornika Goczałkowice (fot. M. Rzętała).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 3. Zachodnia część zbiornika Goczałkowice (fot. M. Rzętała).]]

	===Wahania stanów wody i retencja jeziorna===		===Wahania stanów wody i retencja jeziorna===

Praktykant o 10:00, 14 lut 2022

2022-02-14T10:00:42Z

← poprzednia wersja		Wersja z 12:00, 14 lut 2022
Linia 6:		Linia 6:
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 8 (2021)\|TOM: 8 (2021)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 8 (2021)\|TOM: 8 (2021)]]

			[[Plik:Rys. 1 Goczałkowice.jpg\|500px\|thumb\|right\|Rys. 1. Lokalizacja zbiornika Goczałkowice: 1 – zbiorniki wodne, 2 – cieki powierzchniowe, 3 – zapory, 4 – ważniejsze drogi, 5 – koleje, 6 – granice jednostek administracyjnych, 7 – ważniejsze urządzenia hydrotechniczne, ujęcia wody, jazy.]]
	Zbiornik Goczałkowice jest największym sztucznym jeziorem, które znajduje się na terenie [[Województwo śląskie\|województwa śląskiego]]<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Wody_powierzchniowe R. Machowski, M. Rzętała: Wody Powierzchniowe, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2014, t. 1.]; [http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Dorzecze_Wisły R. Machowski, M. Rzętała: Dorzecze Wisły, w „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2015, t. 2.]</ref>. Został utworzony w latach 1950-1955 poprzez przegrodzenie [[Wisła\|Wisły]] zaporą zlokalizowaną w okolicy uzdrowiskowej wsi [[Goczałkowice-Zdrój]] (rys. 1). W tym miejscu znajduje się naturalne zwężenie doliny Wisły, które zostało wykorzystane do posadowienia budowli piętrzącej. Powierzchnia jeziora przy maksymalnym poziomie piętrzenia wody wynosi 32 km<sup>2</sup>, w tym czasie w misie zbiornika retencja wynosi 165,6 hm<sup>3</sup>.		Zbiornik Goczałkowice jest największym sztucznym jeziorem, które znajduje się na terenie [[Województwo śląskie\|województwa śląskiego]]<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Wody_powierzchniowe R. Machowski, M. Rzętała: Wody Powierzchniowe, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2014, t. 1.]; [http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Dorzecze_Wisły R. Machowski, M. Rzętała: Dorzecze Wisły, w „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2015, t. 2.]</ref>. Został utworzony w latach 1950-1955 poprzez przegrodzenie [[Wisła\|Wisły]] zaporą zlokalizowaną w okolicy uzdrowiskowej wsi [[Goczałkowice-Zdrój]] (rys. 1). W tym miejscu znajduje się naturalne zwężenie doliny Wisły, które zostało wykorzystane do posadowienia budowli piętrzącej. Powierzchnia jeziora przy maksymalnym poziomie piętrzenia wody wynosi 32 km<sup>2</sup>, w tym czasie w misie zbiornika retencja wynosi 165,6 hm<sup>3</sup>.

Linia 13:		Linia 14:

	==Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna==		==Geneza, morfometria i zabudowa hydrotechniczna==
			[[Plik:Fot. 1. Wschodnia część zbiornika Goczałkowice (fot. M. Rzętała).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 1. Wschodnia część zbiornika Goczałkowice (fot. M. Rzętała).]]

	Budowa zbiornika Goczałkowice była jedną z największych inwestycji planu 6. letniego. W 1947 r. rozpoczęły się przygotowania projektowe do opracowania dokumentacji technicznej przyszłej budowli wodnej. Prace kameralne były bardzo intensywne i już pod koniec 1949 r. projekt generalny został ukończony i zatwierdzony do realizacji. Narzucone tempo prac budowlanych również było imponujące. Przy budowie zbiornika Goczałkowice pracowało ponad 1200 osób w systemie trzyzmianowym. Dzięki takiemu zaangażowaniu realizacja inwestycji została w pełni wykonana w zaledwie sześć lat w okresie 1950-1955<ref> Tamże.</ref>.		Budowa zbiornika Goczałkowice była jedną z największych inwestycji planu 6. letniego. W 1947 r. rozpoczęły się przygotowania projektowe do opracowania dokumentacji technicznej przyszłej budowli wodnej. Prace kameralne były bardzo intensywne i już pod koniec 1949 r. projekt generalny został ukończony i zatwierdzony do realizacji. Narzucone tempo prac budowlanych również było imponujące. Przy budowie zbiornika Goczałkowice pracowało ponad 1200 osób w systemie trzyzmianowym. Dzięki takiemu zaangażowaniu realizacja inwestycji została w pełni wykonana w zaledwie sześć lat w okresie 1950-1955<ref> Tamże.</ref>.
Linia 48:		Linia 50:
	\|}		\|}
	<b>Tabela 1. Parametry morfometryczne zbiornika Goczałkowice w 1995 roku</b><ref> A. Siudy: Rola zbiorników zaporowych Goczałkowice i Kozłowa Góra podczas powodzi w maju i czerwcu 2010 roku w świetle obowiązujących instrukcji eksploatacji i utrzymania zbiornika, w: Monografie Śląskiego Centrum Wody Tom 1. Aktualne problemy gospodarki wodnej, Katowice 2018, s. 115-130.; H. Kasza: Wieloletnie zmiany wybranych parametrów fizyko-chemicznych wody zbiornika goczałkowickiego oraz ich przyczyny, w: M.J. Gromiec (red.): Materiały XVI Sympozjum „Problemy ochrony, zagospodarowania i rekultywacji antropogenicznych zbiorników wodnych”, Zabrze 1995, s.43-52.; P. Hachaj, L. Lewicki, E. Nachlik, T. Siuta: Efektywność modeli hydrodynamicznych w ocenie dynamiki zbiornika zaporowego, w: „Gospodarka Wodna” 2014, nr 8, s. 286-288.</ref>.		<b>Tabela 1. Parametry morfometryczne zbiornika Goczałkowice w 1995 roku</b><ref> A. Siudy: Rola zbiorników zaporowych Goczałkowice i Kozłowa Góra podczas powodzi w maju i czerwcu 2010 roku w świetle obowiązujących instrukcji eksploatacji i utrzymania zbiornika, w: Monografie Śląskiego Centrum Wody Tom 1. Aktualne problemy gospodarki wodnej, Katowice 2018, s. 115-130.; H. Kasza: Wieloletnie zmiany wybranych parametrów fizyko-chemicznych wody zbiornika goczałkowickiego oraz ich przyczyny, w: M.J. Gromiec (red.): Materiały XVI Sympozjum „Problemy ochrony, zagospodarowania i rekultywacji antropogenicznych zbiorników wodnych”, Zabrze 1995, s.43-52.; P. Hachaj, L. Lewicki, E. Nachlik, T. Siuta: Efektywność modeli hydrodynamicznych w ocenie dynamiki zbiornika zaporowego, w: „Gospodarka Wodna” 2014, nr 8, s. 286-288.</ref>.
			[[Plik:Fot. 2. Środkowa część zbiornika Goczałkowice - widok w kierunku południowym (fot. M. Rzętała).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 2. Środkowa część zbiornika Goczałkowice – widok w kierunku południowym (fot. M. Rzętała)]]

	Zbiornik Goczałkowice powstał dzięki spiętrzeniu wód Wisły zaporą (fot. 4), która została zlokalizowana w km 43+092 jej biegu, licząc od ujścia [[Przemsza\|Przemszy]]. Korpus zapory o długości 2980 m został wykonany w formie nasypu, głównie z materiałów miejscowych, pochodzących z czaszy zbiornika. Uszczelnienie zapory zostało wykonane w postaci rdzenia częściowo zbudowanego z płyt żelbetonowych a w części ma charakter pochyłego ekranu iłowego. Skarpa zapory od strony wody została wyłożona płytami betonowymi o grubości 25 cm w celu ochrony budowli piętrzącej przed niepożądanym działaniem wody i lodu na konstrukcję. Skarpę po przeciwnej stronie zapory porasta trawa. Rzędna korony zapory została usytuowana na wysokości 259,0 m n.p.m. Maksymalna wysokość zapory wynosi 16 m, a jej szerokość w koronie osiąga 5 m. Na szczycie zapory znajduje się asfaltowa jezdnia o szerokości 3 m<ref>A. Bojarski, A. Siudy, J. Szczęsny, Z. Szlęk: Bezpieczeństwo zapory Goczałkowie w świetle warunków jej posadowienia, w: Konferencja Naukowo-Techniczna z okazji Jubileuszu 50-lecia budowy Zbiornika Wodnego na Malej Wiśle w Goczałkowicach, 20-21 wrzesień 2005 r., Pszczyna-Zamek 2005, s. 49-62.</ref>.		Zbiornik Goczałkowice powstał dzięki spiętrzeniu wód Wisły zaporą (fot. 4), która została zlokalizowana w km 43+092 jej biegu, licząc od ujścia [[Przemsza\|Przemszy]]. Korpus zapory o długości 2980 m został wykonany w formie nasypu, głównie z materiałów miejscowych, pochodzących z czaszy zbiornika. Uszczelnienie zapory zostało wykonane w postaci rdzenia częściowo zbudowanego z płyt żelbetonowych a w części ma charakter pochyłego ekranu iłowego. Skarpa zapory od strony wody została wyłożona płytami betonowymi o grubości 25 cm w celu ochrony budowli piętrzącej przed niepożądanym działaniem wody i lodu na konstrukcję. Skarpę po przeciwnej stronie zapory porasta trawa. Rzędna korony zapory została usytuowana na wysokości 259,0 m n.p.m. Maksymalna wysokość zapory wynosi 16 m, a jej szerokość w koronie osiąga 5 m. Na szczycie zapory znajduje się asfaltowa jezdnia o szerokości 3 m<ref>A. Bojarski, A. Siudy, J. Szczęsny, Z. Szlęk: Bezpieczeństwo zapory Goczałkowie w świetle warunków jej posadowienia, w: Konferencja Naukowo-Techniczna z okazji Jubileuszu 50-lecia budowy Zbiornika Wodnego na Malej Wiśle w Goczałkowicach, 20-21 wrzesień 2005 r., Pszczyna-Zamek 2005, s. 49-62.</ref>.
Linia 60:		Linia 63:

	Uzupełnieniem zabudowy hydrotechnicznej zbiornika Goczałkowice są pojedyncze, najczęściej betonowe niewielkie obiekty znajdujące się w sąsiedztwie przystani i rybaczówek, które chronią zacumowane łodzie przed silnymi wiatrami i wysokimi falami.		Uzupełnieniem zabudowy hydrotechnicznej zbiornika Goczałkowice są pojedyncze, najczęściej betonowe niewielkie obiekty znajdujące się w sąsiedztwie przystani i rybaczówek, które chronią zacumowane łodzie przed silnymi wiatrami i wysokimi falami.


	==Cechy wód jeziornych==		==Cechy wód jeziornych==

Praktykant: /* Źródła on-line */

2022-02-14T09:55:04Z

Źródła on-line

← poprzednia wersja		Wersja z 11:55, 14 lut 2022
Linia 147:		Linia 147:
	[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/G%C3%B3rno%C5%9Bl%C4%85ski_Okr%C4%99g_Przemys%C5%82owy Dragan W., Spórna T.: Górnośląski Okręg Przemysłowy, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2014, t.1.]		[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/G%C3%B3rno%C5%9Bl%C4%85ski_Okr%C4%99g_Przemys%C5%82owy Dragan W., Spórna T.: Górnośląski Okręg Przemysłowy, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2014, t.1.]

	[https://www.gpw.katowice.pl/]		[https://www.gpw.katowice.pl/ https://www.gpw.katowice.pl/]

	[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Dorzecze_Wisły Machowski R., Rzętała M.: Dorzecze Wisły, w „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2015, t. 2.]		[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Dorzecze_Wisły Machowski R., Rzętała M.: Dorzecze Wisły, w „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2015, t. 2.]

Praktykant: Utworzono nową stronę "Kategoria:Geografia Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny Kategoria:Tom 8 (2021) Autorzy: Dr Robert Machowski, Prof. dr hab. Mariusz Rzętała :::..."

2022-02-14T09:48:53Z

Utworzono nową stronę "Kategoria:Geografia Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny Kategoria:Tom 8 (2021) Autorzy: Dr Robert Machowski, Prof. dr hab. Mariusz Rzętała :::..."

Podgląd zmian