Zagłębie Dąbrowskie (historia) - Historia wersji

Praktykant o 07:40, 12 paź 2018

2018-10-12T07:40:53Z

← poprzednia wersja		Wersja z 09:40, 12 paź 2018
Linia 3:		Linia 3:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 5 (2018)]]		[[Kategoria:Tom 5 (2018)]]
	Autor: [[~~prof~~. UŚ dr hab. Dariusz Nawrot]]		Autor: [[Prof. dr hab. Dariusz Nawrot]]

	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm o 11:37, 24 wrz 2018

2018-09-24T11:37:19Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:37, 24 wrz 2018
Linia 3:		Linia 3:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 5 (2018)]]		[[Kategoria:Tom 5 (2018)]]
	Autor: [[prof. UŚ dr hab.Dariusz Nawrot]]		Autor: [[prof. UŚ dr hab. Dariusz Nawrot]]

	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm o 11:36, 24 wrz 2018

2018-09-24T11:36:52Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:36, 24 wrz 2018
Linia 3:		Linia 3:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 5 (2018)]]		[[Kategoria:Tom 5 (2018)]]
	Autor:[[prof. UŚ dr hab.Dariusz Nawrot]]		Autor: [[prof. UŚ dr hab.Dariusz Nawrot]]

	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Praktykant o 07:30, 24 wrz 2018

2018-09-24T07:30:04Z

← poprzednia wersja		Wersja z 09:30, 24 wrz 2018
Linia 3:		Linia 3:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 5 (2018)]]		[[Kategoria:Tom 5 (2018)]]
	Autor:[[prof UŚ dr hab.Dariusz Nawrot]]		Autor:[[prof. UŚ dr hab.Dariusz Nawrot]]

	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Praktykant o 07:29, 24 wrz 2018

2018-09-24T07:29:18Z

← poprzednia wersja		Wersja z 09:29, 24 wrz 2018
Linia 7:		Linia 7:
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 5 (2018)\|TOM: 5 (2018)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 5 (2018)\|TOM: 5 (2018)]]

	~~Autor: [[Dariusz Nawrot]]~~

	==Ogólna definicja==		==Ogólna definicja==

Praktykant o 07:29, 24 wrz 2018

2018-09-24T07:29:01Z

← poprzednia wersja		Wersja z 09:29, 24 wrz 2018
Linia 1:		Linia 1:

			[[Kategoria:Historia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 5 (2018)]]
			Autor:[[prof UŚ dr hab.Dariusz Nawrot]]

			::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
			:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 5 (2018)\|TOM: 5 (2018)]]

	Autor: [[Dariusz Nawrot]]		Autor: [[Dariusz Nawrot]]

Ania: /* Początki wyodrębniania się regionu */

2018-04-04T10:34:17Z

Początki wyodrębniania się regionu

← poprzednia wersja		Wersja z 12:34, 4 kwi 2018
Linia 7:		Linia 7:
	==Początki wyodrębniania się regionu==		==Początki wyodrębniania się regionu==

	Region Zagłębia Dąbrowskiego zaczął się wyodrębniać z zachodniej Małopolski po III rozbiorze Rzeczypospolitej w 1795 roku, kiedy liczące 2230 km2 ziemie województwa krakowskiego zostały włączone do królestwa Prus. Były to obszary byłego [[Księstwo siewierskie\|księstwa siewierskiego]] oraz okręg pilicki (część powiatów: lelowskiego, krakowskiego i książskiego). Nazwano je [[Nowy Śląsk\|Nowym Śląskiem]], chociaż obszar włączony do Prus ~~byłintegralną~~ częścią Księstwa Śląskiego. Rządy pruskie na Nowym Śląsku przyniosły początki industrializacji regionu, ponieważ obszar Zagłębia obfitował w złoża węgla, rudy żelaza, galmanu i wapienia. W okresie istnienia Rzeczypospolitej złoża te nie miały większego znaczenia gospodarczego. W państwie pruskim Nowy Śląsk stał się przedmiotem zainteresowania pruskiego [[Wyższy Urząd Górniczy\|Wyższego Urzędu Górniczego]] we Wrocławiu jako naturalne zaplecze surowcowe dla rozwijającego się przemysłu Górnego Śląska. W latach 1796-1797 pruski Urząd Górniczy w [[Tarnowskie Góry\|Tarnowskich Górach]] przejął pokłady węgla w [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie]], gdzie otwarto dwie rządowe kopalnie węgla kamiennego w systemie odkrywkowym. Pruskim inwestycjom państwowym towarzyszyły podobne działania indywidualnych przedsiębiorców. O dalszym losie Nowego Śląska zadecydowało polskie powstanie, które wybuchło po wkroczeniu na ziemie zaboru pruskiego zwycięskich wojsk Napoleona w 1806 roku. Po zakończeniu wojny w 1807 roku Prusacy tak skonstruowali artykuły traktatu pokojowego z Francją w Tylży, by zachować obszar obfitujący w bogactwa naturalne, ale polskie powstanie na Nowym Śląsku i ofiary poniesione w latach 1806 i 1807 zadecydowały, że Francuzi wsparli roszczenia władz powstałego Księstwa Warszawskiego. Ostatecznie przy regulacji granic, w konwencji elbląskiej z 10 listopada 1807 roku, ziemie Nowego Śląska włączono do Księstwa Warszawskiego, co zadecydowało o dalszej historii regionu wyodrębniającego się w ciągu XIX wieku.		Region Zagłębia Dąbrowskiego zaczął się wyodrębniać z zachodniej Małopolski po III rozbiorze Rzeczypospolitej w 1795 roku, kiedy liczące 2230 km2 ziemie województwa krakowskiego zostały włączone do królestwa Prus. Były to obszary byłego [[Księstwo siewierskie\|księstwa siewierskiego]] oraz okręg pilicki (część powiatów: lelowskiego, krakowskiego i książskiego). Nazwano je [[Nowy Śląsk\|Nowym Śląskiem]], chociaż obszar włączony do Prus był integralną częścią Księstwa Śląskiego. Rządy pruskie na Nowym Śląsku przyniosły początki industrializacji regionu, ponieważ obszar Zagłębia obfitował w złoża węgla, rudy żelaza, galmanu i wapienia. W okresie istnienia Rzeczypospolitej złoża te nie miały większego znaczenia gospodarczego. W państwie pruskim Nowy Śląsk stał się przedmiotem zainteresowania pruskiego [[Wyższy Urząd Górniczy\|Wyższego Urzędu Górniczego]] we Wrocławiu jako naturalne zaplecze surowcowe dla rozwijającego się przemysłu Górnego Śląska. W latach 1796-1797 pruski Urząd Górniczy w [[Tarnowskie Góry\|Tarnowskich Górach]] przejął pokłady węgla w [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie]], gdzie otwarto dwie rządowe kopalnie węgla kamiennego w systemie odkrywkowym. Pruskim inwestycjom państwowym towarzyszyły podobne działania indywidualnych przedsiębiorców. O dalszym losie Nowego Śląska zadecydowało polskie powstanie, które wybuchło po wkroczeniu na ziemie zaboru pruskiego zwycięskich wojsk Napoleona w 1806 roku. Po zakończeniu wojny w 1807 roku Prusacy tak skonstruowali artykuły traktatu pokojowego z Francją w Tylży, by zachować obszar obfitujący w bogactwa naturalne, ale polskie powstanie na Nowym Śląsku i ofiary poniesione w latach 1806 i 1807 zadecydowały, że Francuzi wsparli roszczenia władz powstałego Księstwa Warszawskiego. Ostatecznie przy regulacji granic, w konwencji elbląskiej z 10 listopada 1807 roku, ziemie Nowego Śląska włączono do Księstwa Warszawskiego, co zadecydowało o dalszej historii regionu wyodrębniającego się w ciągu XIX wieku.

	==Zasięg terytorialny i przynależność administracyjna regionu==		==Zasięg terytorialny i przynależność administracyjna regionu==

Ania: /* Zasięg terytorialny i przynależność administracyjna regionu */

2018-04-04T10:33:50Z

Zasięg terytorialny i przynależność administracyjna regionu

← poprzednia wersja		Wersja z 12:33, 4 kwi 2018
Linia 17:		Linia 17:
	W Księstwie Warszawskim obszar Zagłębia Dąbrowskiego znalazł się departamencie kaliskim, w powiecie pilickim. W 1810 roku, po przyłączeniu do Księstwa w wyniku pokoju w Schoenbrunn ziem zaboru austriackiego, od 1810 roku większość ziem Zagłębia znalazła się w departamencie krakowskim, w powiecie olkuskim.		W Księstwie Warszawskim obszar Zagłębia Dąbrowskiego znalazł się departamencie kaliskim, w powiecie pilickim. W 1810 roku, po przyłączeniu do Księstwa w wyniku pokoju w Schoenbrunn ziem zaboru austriackiego, od 1810 roku większość ziem Zagłębia znalazła się w departamencie krakowskim, w powiecie olkuskim.

	W Królestwie Polskim po 1815 roku Zagłębie Dąbrowskie pozostawało w województwie krakowskim w powiecie olkuskim i pilickim. W 1841 roku Zagłębie, wraz z powiatem olkuskim, weszło w skład guberni kieleckiej, a od 1844 roku guberni radomskiej. W 1867 roku z powiatu olkuskiego wyodrębniono powiat będziński, z Będzinem jako siedzibą władz rosyjskich, który wszedł w skład nowo utworzonej [[Gubernia piotrkowska\|guberni piotrkowskiej]]. W II Rzeczypospolitej obszar Zagłębia Dąbrowskiego, jako powiat będziński wszedł w skład województwa kieleckiego. 1 stycznia 1927 roku z powiatu będzińskiego wyodrębniono powiat zawierciański, obejmujący część ziem Zagłębia. Natomiast 12 kwietnia 1928 roku utworzono powiat grodzki dla Sosnowca, największego miasta województwa kieleckiego (wkrótce ustąpił pierwszeństwa [[Częstochowa\|Częstochowie]]). W okresie II wojny światowej,po utworzeniu 8 października 1939 roku [[Prowincja Śląska\|Prowincji Śląskiej]] (Gau Schlesien), z siedzibą we Wrocławiu, znaczący obszar Zagłębia Dąbrowskiego znalazł się w składzie katowickiego okręgu rejencyjnego. Były to powiaty [[Powiat sosnowiecki\|sosnowiecki]] i będziński. W latach 1945–1950, zachowując zmiany z czasów wojny, Zagłębie Dąbrowskie znalazło się w składzie województwa śląskiego zwanego potocznie śląsko-dąbrowskim, a w latach 1950-1975, po odłączeniu Opolszczyzny, w składzie [[Województwo katowickie w Polsce Ludowej\|województwa katowickiego]]. Zagłębie Dąbrowskie pozostało w nim po reformie w 1975 roku aż do ostatnich zmian administracyjnych, kiedy 1 stycznia 1999 roku weszło w skład województwa śląskiego.		W Królestwie Polskim po 1815 roku Zagłębie Dąbrowskie pozostawało w województwie krakowskim w powiecie olkuskim i pilickim. W 1841 roku Zagłębie, wraz z powiatem olkuskim, weszło w skład guberni kieleckiej, a od 1844 roku guberni radomskiej. W 1867 roku z powiatu olkuskiego wyodrębniono powiat będziński, z Będzinem jako siedzibą władz rosyjskich, który wszedł w skład nowo utworzonej [[Gubernia piotrkowska\|guberni piotrkowskiej]]. W II Rzeczypospolitej obszar Zagłębia Dąbrowskiego, jako powiat będziński wszedł w skład województwa kieleckiego. 1 stycznia 1927 roku z powiatu będzińskiego wyodrębniono powiat zawierciański, obejmujący część ziem Zagłębia. Natomiast 12 kwietnia 1928 roku utworzono powiat grodzki dla Sosnowca, największego miasta województwa kieleckiego (wkrótce ustąpił pierwszeństwa [[Częstochowa\|Częstochowie]]). W okresie II wojny światowej, po utworzeniu 8 października 1939 roku [[Prowincja Śląska\|Prowincji Śląskiej]] (Gau Schlesien), z siedzibą we Wrocławiu, znaczący obszar Zagłębia Dąbrowskiego znalazł się w składzie katowickiego okręgu rejencyjnego. Były to powiaty [[Powiat sosnowiecki\|sosnowiecki]] i będziński. W latach 1945–1950, zachowując zmiany z czasów wojny, Zagłębie Dąbrowskie znalazło się w składzie województwa śląskiego zwanego potocznie śląsko-dąbrowskim, a w latach 1950-1975, po odłączeniu Opolszczyzny, w składzie [[Województwo katowickie w Polsce Ludowej\|województwa katowickiego]]. Zagłębie Dąbrowskie pozostało w nim po reformie w 1975 roku aż do ostatnich zmian administracyjnych, kiedy 1 stycznia 1999 roku weszło w skład województwa śląskiego.

	==Najważniejsze wydarzenia historyczne w dziejach Zagłębia Dąbrowskiego do 1989 roku==		==Najważniejsze wydarzenia historyczne w dziejach Zagłębia Dąbrowskiego do 1989 roku==

Ania: /* Najważniejsze wydarzenia historyczne w dziejach Zagłębia Dąbrowskiego do 1989 roku */

2018-04-04T10:32:49Z

Najważniejsze wydarzenia historyczne w dziejach Zagłębia Dąbrowskiego do 1989 roku

Podgląd zmian

Praktykant o 12:26, 15 mar 2018

2018-03-15T12:26:14Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:26, 15 mar 2018
Linia 31:		Linia 31:
	Okres I wojny światowej przyniósł dewastację przemysłu zagłębiowskiego. Groźba odbicia regionu, opanowanego bez walki przez wojska [[Wilhelm II Hohenzollern\|Wilhelma II]], przez ofensywę rosyjską w listopadzie 1914 roku spowodowała zniszczenie przez Niemców kopalń w Zagłębiu Dąbrowskim i dewastację pozostałych zakładów przemysłowych. W czasach II Rzeczypospolitej w gospodarce regionu nadal dominowało górnictwo i hutnictwo. Rozwijał się też przemysł metalowy. Mimo wstrząsów z czasów Wielkiego Kryzysu, który spowodował spadek blisko o połowę zatrudnienia w górnictwie (bezrobocie w regionie w 1934 roku wynosiło 15,6%), kopalnie w 1938 roku dostarczały blisko 18% wydobycia węgla, a 7 hut zagłębiowskich zapewniało 21% krajowej produkcji surówki żelaza i 24%stali. Natomiast zagłębiowskie cementownie: Wysoka, Grodziec, Łazy, wytwarzały aż 37% produkcji krajowej. W okresie międzywojennym nastąpił też rozwój infrastruktury w regionie. Tereny miejskie doczekały się kanalizacji. Dynamiczna elektryfikacja objęła jednak początkowo tylko duże ośrodki. Najwięcej energii produkowała Elektrownia Okręgowa w Zagłębiu Dąbrowskim. Mimo rozbudowy osiedli mieszkalnych, w regionie istniały jednak nadal obszary skrajnej nędzy, jak sosnowiecka „Abisynia”. W 1927 roku uruchomiono linie tramwajowe, które połączyły Dąbrowę Górniczą, przez Będzin, z Sosnowcem. Wkrótce kolejną linią połączono Sosnowiec z [[Szopienice\|Szopienicami]]. W okresie II wojny Niemcy ulokowali w zakładach przemysłowych Zagłębia produkcję zbrojeniową. W Walcowni „Hrabia Renard” produkowano granaty artyleryjskie, a w Zakładach Fitzner-Gamper części do V-1 i V-2. W czasach PRL-u w Zagłębiu Dąbrowskim nadal rozwijano przemysł ciężki. Inwestowano w rozwój przemysłu wydobywczego i przemysłu hutniczego, a symbolem rozkwitu regionu w latach 70-tych XX wieku była rozpoczęta w 1972 roku na obszarze Dąbrowy Górniczej budowa „[[Huta Katowice\|Huty Katowice]]”, wraz z linią kolei szerokotorowej umożliwiającej dostarczenie rudy żelaza. Napływ ludności do pracy w górnictwie i hutnictwie związany był z budową wielkich osiedli mieszkaniowych jak sosnowiecka „Środula”, czy będzińska „Syberka”. Rozwijano również edukację w regionie, a w 1973 roku Sosnowiec stał się jedną z siedzib wydziałów tworzonego od 1968 roku [[Uniwersytet Śląski\|Uniwersytetu Śląskiego]] oraz Śląskiej Akademii Medycznej (od 1978 roku). Po 1989 roku gospodarka Zagłębia Dąbrowskiego przeszła głęboką restrukturyzację, która przyniosła całkowita likwidację górnictwa węglowego i upadek tradycyjnych gałęzi przemysłu ciężkiego.		Okres I wojny światowej przyniósł dewastację przemysłu zagłębiowskiego. Groźba odbicia regionu, opanowanego bez walki przez wojska [[Wilhelm II Hohenzollern\|Wilhelma II]], przez ofensywę rosyjską w listopadzie 1914 roku spowodowała zniszczenie przez Niemców kopalń w Zagłębiu Dąbrowskim i dewastację pozostałych zakładów przemysłowych. W czasach II Rzeczypospolitej w gospodarce regionu nadal dominowało górnictwo i hutnictwo. Rozwijał się też przemysł metalowy. Mimo wstrząsów z czasów Wielkiego Kryzysu, który spowodował spadek blisko o połowę zatrudnienia w górnictwie (bezrobocie w regionie w 1934 roku wynosiło 15,6%), kopalnie w 1938 roku dostarczały blisko 18% wydobycia węgla, a 7 hut zagłębiowskich zapewniało 21% krajowej produkcji surówki żelaza i 24%stali. Natomiast zagłębiowskie cementownie: Wysoka, Grodziec, Łazy, wytwarzały aż 37% produkcji krajowej. W okresie międzywojennym nastąpił też rozwój infrastruktury w regionie. Tereny miejskie doczekały się kanalizacji. Dynamiczna elektryfikacja objęła jednak początkowo tylko duże ośrodki. Najwięcej energii produkowała Elektrownia Okręgowa w Zagłębiu Dąbrowskim. Mimo rozbudowy osiedli mieszkalnych, w regionie istniały jednak nadal obszary skrajnej nędzy, jak sosnowiecka „Abisynia”. W 1927 roku uruchomiono linie tramwajowe, które połączyły Dąbrowę Górniczą, przez Będzin, z Sosnowcem. Wkrótce kolejną linią połączono Sosnowiec z [[Szopienice\|Szopienicami]]. W okresie II wojny Niemcy ulokowali w zakładach przemysłowych Zagłębia produkcję zbrojeniową. W Walcowni „Hrabia Renard” produkowano granaty artyleryjskie, a w Zakładach Fitzner-Gamper części do V-1 i V-2. W czasach PRL-u w Zagłębiu Dąbrowskim nadal rozwijano przemysł ciężki. Inwestowano w rozwój przemysłu wydobywczego i przemysłu hutniczego, a symbolem rozkwitu regionu w latach 70-tych XX wieku była rozpoczęta w 1972 roku na obszarze Dąbrowy Górniczej budowa „[[Huta Katowice\|Huty Katowice]]”, wraz z linią kolei szerokotorowej umożliwiającej dostarczenie rudy żelaza. Napływ ludności do pracy w górnictwie i hutnictwie związany był z budową wielkich osiedli mieszkaniowych jak sosnowiecka „Środula”, czy będzińska „Syberka”. Rozwijano również edukację w regionie, a w 1973 roku Sosnowiec stał się jedną z siedzib wydziałów tworzonego od 1968 roku [[Uniwersytet Śląski\|Uniwersytetu Śląskiego]] oraz Śląskiej Akademii Medycznej (od 1978 roku). Po 1989 roku gospodarka Zagłębia Dąbrowskiego przeszła głęboką restrukturyzację, która przyniosła całkowita likwidację górnictwa węglowego i upadek tradycyjnych gałęzi przemysłu ciężkiego.

	Natomiast tradycja walk o niepodległą ojczyznę z 1806 i 1807 roku przyświecała zaangażowaniu mieszkańców Zagłębia Dąbrowskiego w kolejne zrywy powstańcze. Mieszkańcy regionu wzięli udział w powstaniu listopadowym. Jednak pierwsze oddziały powstańcze maszerujące w stronę granicy pojawiły się w Zagłębiu dopiero w chwili klęski na jesieni 1831 roku. Jeden z takich oddziałów został rozbity przez ścigających ich Rosjan koło wsi [[Milowice]], nad samą granicą z Prusami. Mieszkańcy Zagłębia stanęli do walki także po zdobyciu 7 lutego 1863 roku dworca kolei warszawsko-wiedeńskiej w Sosnowcu przez wyprawę naczelnika województwa krakowskiego Apolinarego Kurowskiego. Wyzwolenie trójkąta granicznego w czasie powstania ~~styczniowegoprzyniosło~~ Zagłębiu Dąbrowskiemu trzy tygodnie wolnej Polski. Tworzono wówczas polskie władze i polskie oddziały wojskowe, które pod wodzą Teodora Cieszkowskiego wzięły udział w bitwie pod Mrzygłodem 28 lutego/1marca 1863 roku, po której Rosjanie odbili ostatecznie region. W następnych latach mimo represji rosyjskich nie zapomniano o tych wydarzeniach. Czczono pamięć powstańców, tych żywych i złożonych w mogiłach na zagłębiowskiej ziemi. Zagłębiacy zaangażowali się także w wydarzenia rewolucji 1905 roku. Zapoczątkowało ją w styczniu krwawe stłumienie w Petersburgu pokojowej demonstracji. W odpowiedzi fala strajków i manifestacje rozlały się po całej Rosji, docierając także do Zagłębia Dąbrowskiego. Początek strajkom dały 1 lutego 1905 roku fabryki w Sosnowcu, a 5 lutego w tym mieście odbył się wiec z udziałem kilkudziesięciu tysięcy robotników z całego Zagłębia, na którym domagano się praw socjalnych i narodowych. W odpowiedzi, 9 lutego wojsko carskie zmasakrowało manifestację robotników pod hutą „Katarzyna” (38 zabitych ponad 100 rannych). 1 listopada 1905 roku, kiedy w Zagłębiu rozpoczęła się kolejna fala protestów, ich przywódcy zwrócili się do naczelnika powiatu będzińskiego z żądaniem oficjalnego przekazania władzy w regionie i faktycznie, powołane wówczas i zdominowane przez Narodową Demokrację Komitety Obywatelskie, przejęły na dziesięć dni rządy w tzw. Republice Zagłębiowskiej. Powstała także Republika Sławkowska. Ich istnienie zakończyło wprowadzenie stanu wojennego w Królestwie Polskim. W 1906 roku w Zagłębiu nadal walczyła Organizacja Bojowa PPS. Rewolucja poszerzyła zakres swobód także na ziemiach polskich przekształcając Rosję w monarchię konstytucyjną. Zagłębie Dąbrowskie odegrało także bardzo ważną rolę w wydarzeniach związanych z planami powstańczymi [[Józef Piłsudski\|Józefa Piłsudskiego]] i akcją legionową z 1914 roku. To w tym regionie, w chwili rozpoczęcia Wielkiej Wojny, miała się rozpocząć polska insurekcja przeciwko Rosji, co uniemożliwiło wycofanie wojsk carskich i wkroczenie oddziałów niemieckich do Zagłębia już 2sierpnia1914 roku. Kiedy działacze niepodległościowi rozpoczęli w Zagłębiu organizowanie pierwszych oddziałów strzeleckich, a potem legionowych, Zagłębiacy, przede wszystkim robotnicy, ochoczo wstępowali do tych formacji. W Dąbrowie Górniczej działał Komisariat Obwodowy Polskiej Organizacji Narodowej, a potem Biuro Werbunkowe. Akcja legionowa przyniosła z regionu do 1916 roku imponującą liczbę blisko 2500 ochotników. Jeszcze podczas I wojny światowej wydanie Aktu 5 listopada 1916 roku i ustanowienie na jego mocy Tymczasowej Rady Stanu, zapowiedziało przyszłą suwerenną władzę polską na ziemiach Królestwa Polskiego. Mimo okupacji niemieckiej i austro-węgierskiej dzielących region na część zachodnią i wschodnią, w 1917 roku w miastach zagłębiowskich odbyły się wybory komunalne. Po fali strajków w listopadzie 1918 r. z inicjatywy zwolenników endecji i piłsudczyków rozpoczęto w regionie rozbrajanie żołnierzy niemieckich.Liczni członkowie zagłębiowskiego POW i „Sokoła” trafili wówczas do tworzących się oddziałów Wojska Polskiego. Rządy w powiecie będzińskim objął Komisariat Rządu Ludowego na czele ze Stefanem Falkowskim (członkiem Zarządu Głównego Zjednoczenia Narodowego). Natomiast w zagłębiowskich kopalniach i fabrykach z inicjatywy SDKPiL oraz PPS - lewicy zaczęto tworzyć Rady Delegatów Robotniczych i oddziały Czerwonej Gwardii. Pierwsze Rady powstały w Dąbrowie po załamaniu się okupacji austro-węgierskiej już z 6/7 listopada. 11 i 12 listopada odbyły się wybory do Rad Okręgu Sosnowieckiego. Próba wzniecenie rewolucji w Zagłębiu przez radykalnych działaczy komunistycznych doprowadziła nawet do krwawych starć. Rady odrzuciły drogę parlamentarną, co spowodowało odcięcie się od nich PPS i ostateczną klęskę idei Rad Zagłębia Dąbrowskiego oraz ich likwidację w lipcu 1919 roku. Z problemami tymi uporać się musiała powstająca polska administracja, przygotowująca również pierwsze wybory powszechne do sejmu ustawodawczego 26 stycznia 1919 roku. Zagłębiacy głosowali w nich przede wszystkim na PPS i Zjednoczenie Narodowe. Kiedy do walki o przyłączenie do niepodległej Polski przystąpili mieszkańcy Górnego Śląska, Zagłębiacy wsparli ich wysiłek. Już w czasie I powstania śląskiego mieszkańcy regionu uczestniczyli w walkach na pograniczu.Jeszcze w 1919 roku w Sosnowcu ulokował się Podkomisariat Naczelnej Rady Ludowej z [[Bytom\|Bytomia]]. W przededniu III powstania śląskiego w Zagłębiu Dąbrowskim i w okolicy lokowano magazyny z bronią i amunicji, a tuż przed rozpoczęciem walk, przy granicy formowały się powstańcze oddziały. Na przykład w Czeladzi z 2 na 3 maja 1921 roku zebrali się powstańcy wchodzący w skład 4. pułku z Grupy Wschód, którzy tu otrzymali część uzbrojenia i ruszyli w kierunku Bytomia. Natomiast w Sosnowcu działał Centralny Komitet Pomocy Górnoślązakom. Po rozpoczęciu II wojny światowej już 4 września 1939 roku, bez większych walk, obszar Zagłębia Dąbrowskiego zajęły wojska niemieckie. Jednak od jesieni 1939 roku na terenie Zagłębia rozwijała się działalność konspiracyjna. Powstała Organizacja Orła Białego, rozwijała swoje oddziały Gwardia Ludowa PPS-WRN. W regionie działa też wojskówka Towarzystwa Przyjaciół ZSRR. Zagłębie objęto strukturami polskiego państwa podziemnego. Po 1942 roku swoją organizację stworzyło też PPR. Okres II wojny przyniósł zagładę Żydów zagłębiowskich, najpierw izolowanych w gettach, a do 1943 roku w ramach „ostatecznego rozwiązania” uśmierconych w obozach, przede wszystkim w Brzezince. Zagłębie Dąbrowskie zostało wyzwolone w wyniku ofensywy styczniowej wojsk radzieckich i większość jego obszaru uwolniono od Niemców 27 stycznia 1945 roku.		Natomiast tradycja walk o niepodległą ojczyznę z 1806 i 1807 roku przyświecała zaangażowaniu mieszkańców Zagłębia Dąbrowskiego w kolejne zrywy powstańcze. Mieszkańcy regionu wzięli udział w powstaniu listopadowym. Jednak pierwsze oddziały powstańcze maszerujące w stronę granicy pojawiły się w Zagłębiu dopiero w chwili klęski na jesieni 1831 roku. Jeden z takich oddziałów został rozbity przez ścigających ich Rosjan koło wsi [[Milowice]], nad samą granicą z Prusami. Mieszkańcy Zagłębia stanęli do walki także po zdobyciu 7 lutego 1863 roku dworca kolei warszawsko-wiedeńskiej w Sosnowcu przez wyprawę naczelnika województwa krakowskiego Apolinarego Kurowskiego. Wyzwolenie trójkąta granicznego w czasie powstania styczniowego przyniosło Zagłębiu Dąbrowskiemu trzy tygodnie wolnej Polski. Tworzono wówczas polskie władze i polskie oddziały wojskowe, które pod wodzą Teodora Cieszkowskiego wzięły udział w bitwie pod Mrzygłodem 28 lutego/1marca 1863 roku, po której Rosjanie odbili ostatecznie region. W następnych latach mimo represji rosyjskich nie zapomniano o tych wydarzeniach. Czczono pamięć powstańców, tych żywych i złożonych w mogiłach na zagłębiowskiej ziemi. Zagłębiacy zaangażowali się także w wydarzenia rewolucji 1905 roku. Zapoczątkowało ją w styczniu krwawe stłumienie w Petersburgu pokojowej demonstracji. W odpowiedzi fala strajków i manifestacje rozlały się po całej Rosji, docierając także do Zagłębia Dąbrowskiego. Początek strajkom dały 1 lutego 1905 roku fabryki w Sosnowcu, a 5 lutego w tym mieście odbył się wiec z udziałem kilkudziesięciu tysięcy robotników z całego Zagłębia, na którym domagano się praw socjalnych i narodowych. W odpowiedzi, 9 lutego wojsko carskie zmasakrowało manifestację robotników pod hutą „Katarzyna” (38 zabitych ponad 100 rannych). 1 listopada 1905 roku, kiedy w Zagłębiu rozpoczęła się kolejna fala protestów, ich przywódcy zwrócili się do naczelnika powiatu będzińskiego z żądaniem oficjalnego przekazania władzy w regionie i faktycznie, powołane wówczas i zdominowane przez Narodową Demokrację Komitety Obywatelskie, przejęły na dziesięć dni rządy w tzw. Republice Zagłębiowskiej. Powstała także Republika Sławkowska. Ich istnienie zakończyło wprowadzenie stanu wojennego w Królestwie Polskim. W 1906 roku w Zagłębiu nadal walczyła Organizacja Bojowa PPS. Rewolucja poszerzyła zakres swobód także na ziemiach polskich przekształcając Rosję w monarchię konstytucyjną. Zagłębie Dąbrowskie odegrało także bardzo ważną rolę w wydarzeniach związanych z planami powstańczymi [[Józef Piłsudski\|Józefa Piłsudskiego]] i akcją legionową z 1914 roku. To w tym regionie, w chwili rozpoczęcia Wielkiej Wojny, miała się rozpocząć polska insurekcja przeciwko Rosji, co uniemożliwiło wycofanie wojsk carskich i wkroczenie oddziałów niemieckich do Zagłębia już 2sierpnia1914 roku. Kiedy działacze niepodległościowi rozpoczęli w Zagłębiu organizowanie pierwszych oddziałów strzeleckich, a potem legionowych, Zagłębiacy, przede wszystkim robotnicy, ochoczo wstępowali do tych formacji. W Dąbrowie Górniczej działał Komisariat Obwodowy Polskiej Organizacji Narodowej, a potem Biuro Werbunkowe. Akcja legionowa przyniosła z regionu do 1916 roku imponującą liczbę blisko 2500 ochotników. Jeszcze podczas I wojny światowej wydanie Aktu 5 listopada 1916 roku i ustanowienie na jego mocy Tymczasowej Rady Stanu, zapowiedziało przyszłą suwerenną władzę polską na ziemiach Królestwa Polskiego. Mimo okupacji niemieckiej i austro-węgierskiej dzielących region na część zachodnią i wschodnią, w 1917 roku w miastach zagłębiowskich odbyły się wybory komunalne. Po fali strajków w listopadzie 1918 r. z inicjatywy zwolenników endecji i piłsudczyków rozpoczęto w regionie rozbrajanie żołnierzy niemieckich.Liczni członkowie zagłębiowskiego POW i „Sokoła” trafili wówczas do tworzących się oddziałów Wojska Polskiego. Rządy w powiecie będzińskim objął Komisariat Rządu Ludowego na czele ze Stefanem Falkowskim (członkiem Zarządu Głównego Zjednoczenia Narodowego). Natomiast w zagłębiowskich kopalniach i fabrykach z inicjatywy SDKPiL oraz PPS - lewicy zaczęto tworzyć Rady Delegatów Robotniczych i oddziały Czerwonej Gwardii. Pierwsze Rady powstały w Dąbrowie po załamaniu się okupacji austro-węgierskiej już z 6/7 listopada. 11 i 12 listopada odbyły się wybory do Rad Okręgu Sosnowieckiego. Próba wzniecenie rewolucji w Zagłębiu przez radykalnych działaczy komunistycznych doprowadziła nawet do krwawych starć. Rady odrzuciły drogę parlamentarną, co spowodowało odcięcie się od nich PPS i ostateczną klęskę idei Rad Zagłębia Dąbrowskiego oraz ich likwidację w lipcu 1919 roku. Z problemami tymi uporać się musiała powstająca polska administracja, przygotowująca również pierwsze wybory powszechne do sejmu ustawodawczego 26 stycznia 1919 roku. Zagłębiacy głosowali w nich przede wszystkim na PPS i Zjednoczenie Narodowe. Kiedy do walki o przyłączenie do niepodległej Polski przystąpili mieszkańcy Górnego Śląska, Zagłębiacy wsparli ich wysiłek. Już w czasie I powstania śląskiego mieszkańcy regionu uczestniczyli w walkach na pograniczu.Jeszcze w 1919 roku w Sosnowcu ulokował się Podkomisariat Naczelnej Rady Ludowej z [[Bytom\|Bytomia]]. W przededniu III powstania śląskiego w Zagłębiu Dąbrowskim i w okolicy lokowano magazyny z bronią i amunicji, a tuż przed rozpoczęciem walk, przy granicy formowały się powstańcze oddziały. Na przykład w Czeladzi z 2 na 3 maja 1921 roku zebrali się powstańcy wchodzący w skład 4. pułku z Grupy Wschód, którzy tu otrzymali część uzbrojenia i ruszyli w kierunku Bytomia. Natomiast w Sosnowcu działał Centralny Komitet Pomocy Górnoślązakom. Po rozpoczęciu II wojny światowej już 4 września 1939 roku, bez większych walk, obszar Zagłębia Dąbrowskiego zajęły wojska niemieckie. Jednak od jesieni 1939 roku na terenie Zagłębia rozwijała się działalność konspiracyjna. Powstała Organizacja Orła Białego, rozwijała swoje oddziały Gwardia Ludowa PPS-WRN. W regionie działa też wojskówka Towarzystwa Przyjaciół ZSRR. Zagłębie objęto strukturami polskiego państwa podziemnego. Po 1942 roku swoją organizację stworzyło też PPR. Okres II wojny przyniósł zagładę Żydów zagłębiowskich, najpierw izolowanych w gettach, a do 1943 roku w ramach „ostatecznego rozwiązania” uśmierconych w obozach, przede wszystkim w Brzezince. Zagłębie Dąbrowskie zostało wyzwolone w wyniku ofensywy styczniowej wojsk radzieckich i większość jego obszaru uwolniono od Niemców 27 stycznia 1945 roku.

	Czasy po wyzwoleniu przyniosły fale represji także wobec przedwojennych działaczy PPS, a nawet sympatyków PPR, którzy bez zgody centrali stawali na czele władz lokalnych wiosną 1945 roku. Mimo nasilającej się opresji ze strony nowych komunistycznych władz, w referendum z 1946 roku ponad 50% Zagłębiaków, na pierwsze pytanie odpowiedziało „nie”, udzielając wsparcia PSL-owi. Natomiast w wyborach z 1947 roku Blokowi Demokratycznemu faktycznie z trudem udało się przekroczyć 50% poparcia. Strajki przeciwko narzuconym normom oraz brakom w zaopatrzeniu wstrząsały kopalniami Zagłębia w 1946 i 1950 roku. Ostatecznie za sprawą polityki władz wojewódzkich pod przewodnictwem Zagłębiaka [[Edward Gierek\|Edwarda Gierka]], I sekretarza KW PZPR udało się pozyskać proletariat Zagłębia, który na wiele lat stał się ostoją dla rządów PRL-u.Zadecydowała o tym przede wszystkim polityka socjalna w znaczącym stopniu likwidująca widoczne jeszcze w tym czasie skutki przyspieszonej industrializacji regionu. Władze tworzyły wówczas usilnie mit „Czerwonego Zagłębia” jako ojczyzny polskiego komunizmu. Jednak to w Zagłębiu Stanisław Jaros dwukrotnie próbował zgładzić w zamachu bombowym komunistycznych przywódców w 1959 i 1961 roku. Także Zagłębie Dąbrowskie pod koniec sierpnia 1980 roku ogarnęła fala strajków. 11 września podpisano ze stroną rządową punkty tzw. Porozumienia Dąbrowskiego lub Katowickiego, ponieważ zawartego w objętej strajkiem „Hucie Katowice”.W Zagłębiu działał MKZ Katowice i w regionie zaczęły rozwijać się struktury Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność. Zagłębiowski ośrodek jako pierwszy złożył już 16 września wniosek o rejestrację w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie. Z kolei liczni zagłębiowscy działacze PZPR aktywnie działali w Katowickim Forum Partyjnym odrzucającym dialog z „Solidarnością”. Z 12 na 13 grudnia 1981 roku, w odpowiedzi na aresztowanie 41 członków „Solidarności”, w „Hucie Katowice” wybuchł trwający 11 dni strajk pracowników przeciwko stanowi wojennemu. 23 grudnia zakład spacyfikowano. Już na początku 1982 roku z inicjatywy Janiny Chmielowskiej powołano RKK „Solidarność” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, organizujący opór przeciwko władzy komunistycznej. W 1983 roku w Sosnowcu działał Miejski Komitet Oporu „Solidarności”. W wyborach z 4 czerwca 1989 roku większość mieszkańców regionu wsparła kandydatów Komitetu Obywatelskiego.		Czasy po wyzwoleniu przyniosły fale represji także wobec przedwojennych działaczy PPS, a nawet sympatyków PPR, którzy bez zgody centrali stawali na czele władz lokalnych wiosną 1945 roku. Mimo nasilającej się opresji ze strony nowych komunistycznych władz, w referendum z 1946 roku ponad 50% Zagłębiaków, na pierwsze pytanie odpowiedziało „nie”, udzielając wsparcia PSL-owi. Natomiast w wyborach z 1947 roku Blokowi Demokratycznemu faktycznie z trudem udało się przekroczyć 50% poparcia. Strajki przeciwko narzuconym normom oraz brakom w zaopatrzeniu wstrząsały kopalniami Zagłębia w 1946 i 1950 roku. Ostatecznie za sprawą polityki władz wojewódzkich pod przewodnictwem Zagłębiaka [[Edward Gierek\|Edwarda Gierka]], I sekretarza KW PZPR udało się pozyskać proletariat Zagłębia, który na wiele lat stał się ostoją dla rządów PRL-u.Zadecydowała o tym przede wszystkim polityka socjalna w znaczącym stopniu likwidująca widoczne jeszcze w tym czasie skutki przyspieszonej industrializacji regionu. Władze tworzyły wówczas usilnie mit „Czerwonego Zagłębia” jako ojczyzny polskiego komunizmu. Jednak to w Zagłębiu Stanisław Jaros dwukrotnie próbował zgładzić w zamachu bombowym komunistycznych przywódców w 1959 i 1961 roku. Także Zagłębie Dąbrowskie pod koniec sierpnia 1980 roku ogarnęła fala strajków. 11 września podpisano ze stroną rządową punkty tzw. Porozumienia Dąbrowskiego lub Katowickiego, ponieważ zawartego w objętej strajkiem „Hucie Katowice”.W Zagłębiu działał MKZ Katowice i w regionie zaczęły rozwijać się struktury Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność. Zagłębiowski ośrodek jako pierwszy złożył już 16 września wniosek o rejestrację w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie. Z kolei liczni zagłębiowscy działacze PZPR aktywnie działali w Katowickim Forum Partyjnym odrzucającym dialog z „Solidarnością”. Z 12 na 13 grudnia 1981 roku, w odpowiedzi na aresztowanie 41 członków „Solidarności”, w „Hucie Katowice” wybuchł trwający 11 dni strajk pracowników przeciwko stanowi wojennemu. 23 grudnia zakład spacyfikowano. Już na początku 1982 roku z inicjatywy Janiny Chmielowskiej powołano RKK „Solidarność” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, organizujący opór przeciwko władzy komunistycznej. W 1983 roku w Sosnowcu działał Miejski Komitet Oporu „Solidarności”. W wyborach z 4 czerwca 1989 roku większość mieszkańców regionu wsparła kandydatów Komitetu Obywatelskiego.

← poprzednia wersja		Wersja z 14:26, 15 mar 2018
Linia 31:		Linia 31:
	Okres I wojny światowej przyniósł dewastację przemysłu zagłębiowskiego. Groźba odbicia regionu, opanowanego bez walki przez wojska [[Wilhelm II Hohenzollern\|Wilhelma II]], przez ofensywę rosyjską w listopadzie 1914 roku spowodowała zniszczenie przez Niemców kopalń w Zagłębiu Dąbrowskim i dewastację pozostałych zakładów przemysłowych. W czasach II Rzeczypospolitej w gospodarce regionu nadal dominowało górnictwo i hutnictwo. Rozwijał się też przemysł metalowy. Mimo wstrząsów z czasów Wielkiego Kryzysu, który spowodował spadek blisko o połowę zatrudnienia w górnictwie (bezrobocie w regionie w 1934 roku wynosiło 15,6%), kopalnie w 1938 roku dostarczały blisko 18% wydobycia węgla, a 7 hut zagłębiowskich zapewniało 21% krajowej produkcji surówki żelaza i 24%stali. Natomiast zagłębiowskie cementownie: Wysoka, Grodziec, Łazy, wytwarzały aż 37% produkcji krajowej. W okresie międzywojennym nastąpił też rozwój infrastruktury w regionie. Tereny miejskie doczekały się kanalizacji. Dynamiczna elektryfikacja objęła jednak początkowo tylko duże ośrodki. Najwięcej energii produkowała Elektrownia Okręgowa w Zagłębiu Dąbrowskim. Mimo rozbudowy osiedli mieszkalnych, w regionie istniały jednak nadal obszary skrajnej nędzy, jak sosnowiecka „Abisynia”. W 1927 roku uruchomiono linie tramwajowe, które połączyły Dąbrowę Górniczą, przez Będzin, z Sosnowcem. Wkrótce kolejną linią połączono Sosnowiec z [[Szopienice\|Szopienicami]]. W okresie II wojny Niemcy ulokowali w zakładach przemysłowych Zagłębia produkcję zbrojeniową. W Walcowni „Hrabia Renard” produkowano granaty artyleryjskie, a w Zakładach Fitzner-Gamper części do V-1 i V-2. W czasach PRL-u w Zagłębiu Dąbrowskim nadal rozwijano przemysł ciężki. Inwestowano w rozwój przemysłu wydobywczego i przemysłu hutniczego, a symbolem rozkwitu regionu w latach 70-tych XX wieku była rozpoczęta w 1972 roku na obszarze Dąbrowy Górniczej budowa „[[Huta Katowice\|Huty Katowice]]”, wraz z linią kolei szerokotorowej umożliwiającej dostarczenie rudy żelaza. Napływ ludności do pracy w górnictwie i hutnictwie związany był z budową wielkich osiedli mieszkaniowych jak sosnowiecka „Środula”, czy będzińska „Syberka”. Rozwijano również edukację w regionie, a w 1973 roku Sosnowiec stał się jedną z siedzib wydziałów tworzonego od 1968 roku [[Uniwersytet Śląski\|Uniwersytetu Śląskiego]] oraz Śląskiej Akademii Medycznej (od 1978 roku). Po 1989 roku gospodarka Zagłębia Dąbrowskiego przeszła głęboką restrukturyzację, która przyniosła całkowita likwidację górnictwa węglowego i upadek tradycyjnych gałęzi przemysłu ciężkiego.		Okres I wojny światowej przyniósł dewastację przemysłu zagłębiowskiego. Groźba odbicia regionu, opanowanego bez walki przez wojska [[Wilhelm II Hohenzollern\|Wilhelma II]], przez ofensywę rosyjską w listopadzie 1914 roku spowodowała zniszczenie przez Niemców kopalń w Zagłębiu Dąbrowskim i dewastację pozostałych zakładów przemysłowych. W czasach II Rzeczypospolitej w gospodarce regionu nadal dominowało górnictwo i hutnictwo. Rozwijał się też przemysł metalowy. Mimo wstrząsów z czasów Wielkiego Kryzysu, który spowodował spadek blisko o połowę zatrudnienia w górnictwie (bezrobocie w regionie w 1934 roku wynosiło 15,6%), kopalnie w 1938 roku dostarczały blisko 18% wydobycia węgla, a 7 hut zagłębiowskich zapewniało 21% krajowej produkcji surówki żelaza i 24%stali. Natomiast zagłębiowskie cementownie: Wysoka, Grodziec, Łazy, wytwarzały aż 37% produkcji krajowej. W okresie międzywojennym nastąpił też rozwój infrastruktury w regionie. Tereny miejskie doczekały się kanalizacji. Dynamiczna elektryfikacja objęła jednak początkowo tylko duże ośrodki. Najwięcej energii produkowała Elektrownia Okręgowa w Zagłębiu Dąbrowskim. Mimo rozbudowy osiedli mieszkalnych, w regionie istniały jednak nadal obszary skrajnej nędzy, jak sosnowiecka „Abisynia”. W 1927 roku uruchomiono linie tramwajowe, które połączyły Dąbrowę Górniczą, przez Będzin, z Sosnowcem. Wkrótce kolejną linią połączono Sosnowiec z [[Szopienice\|Szopienicami]]. W okresie II wojny Niemcy ulokowali w zakładach przemysłowych Zagłębia produkcję zbrojeniową. W Walcowni „Hrabia Renard” produkowano granaty artyleryjskie, a w Zakładach Fitzner-Gamper części do V-1 i V-2. W czasach PRL-u w Zagłębiu Dąbrowskim nadal rozwijano przemysł ciężki. Inwestowano w rozwój przemysłu wydobywczego i przemysłu hutniczego, a symbolem rozkwitu regionu w latach 70-tych XX wieku była rozpoczęta w 1972 roku na obszarze Dąbrowy Górniczej budowa „[[Huta Katowice\|Huty Katowice]]”, wraz z linią kolei szerokotorowej umożliwiającej dostarczenie rudy żelaza. Napływ ludności do pracy w górnictwie i hutnictwie związany był z budową wielkich osiedli mieszkaniowych jak sosnowiecka „Środula”, czy będzińska „Syberka”. Rozwijano również edukację w regionie, a w 1973 roku Sosnowiec stał się jedną z siedzib wydziałów tworzonego od 1968 roku [[Uniwersytet Śląski\|Uniwersytetu Śląskiego]] oraz Śląskiej Akademii Medycznej (od 1978 roku). Po 1989 roku gospodarka Zagłębia Dąbrowskiego przeszła głęboką restrukturyzację, która przyniosła całkowita likwidację górnictwa węglowego i upadek tradycyjnych gałęzi przemysłu ciężkiego.

	Natomiast tradycja walk o niepodległą ojczyznę z 1806 i 1807 roku przyświecała zaangażowaniu mieszkańców Zagłębia Dąbrowskiego w kolejne zrywy powstańcze. Mieszkańcy regionu wzięli udział w powstaniu listopadowym. Jednak pierwsze oddziały powstańcze maszerujące w stronę granicy pojawiły się w Zagłębiu dopiero w chwili klęski na jesieni 1831 roku. Jeden z takich oddziałów został rozbity przez ścigających ich Rosjan koło wsi [[Milowice]], nad samą granicą z Prusami. Mieszkańcy Zagłębia stanęli do walki także po zdobyciu 7 lutego 1863 roku dworca kolei warszawsko-wiedeńskiej w Sosnowcu przez wyprawę naczelnika województwa krakowskiego Apolinarego Kurowskiego. Wyzwolenie trójkąta granicznego w czasie powstania ~~styczniowegoprzyniosło~~ Zagłębiu Dąbrowskiemu trzy tygodnie wolnej Polski. Tworzono wówczas polskie władze i polskie oddziały wojskowe, które pod wodzą Teodora Cieszkowskiego wzięły udział w bitwie pod Mrzygłodem 28 lutego/1marca 1863 roku, po której Rosjanie odbili ostatecznie region. W następnych latach mimo represji rosyjskich nie zapomniano o tych wydarzeniach. Czczono pamięć powstańców, tych żywych i złożonych w mogiłach na zagłębiowskiej ziemi. Zagłębiacy zaangażowali się także w wydarzenia rewolucji 1905 roku. Zapoczątkowało ją w styczniu krwawe stłumienie w Petersburgu pokojowej demonstracji. W odpowiedzi fala strajków i manifestacje rozlały się po całej Rosji, docierając także do Zagłębia Dąbrowskiego. Początek strajkom dały 1 lutego 1905 roku fabryki w Sosnowcu, a 5 lutego w tym mieście odbył się wiec z udziałem kilkudziesięciu tysięcy robotników z całego Zagłębia, na którym domagano się praw socjalnych i narodowych. W odpowiedzi, 9 lutego wojsko carskie zmasakrowało manifestację robotników pod hutą „Katarzyna” (38 zabitych ponad 100 rannych). 1 listopada 1905 roku, kiedy w Zagłębiu rozpoczęła się kolejna fala protestów, ich przywódcy zwrócili się do naczelnika powiatu będzińskiego z żądaniem oficjalnego przekazania władzy w regionie i faktycznie, powołane wówczas i zdominowane przez Narodową Demokrację Komitety Obywatelskie, przejęły na dziesięć dni rządy w tzw. Republice Zagłębiowskiej. Powstała także Republika Sławkowska. Ich istnienie zakończyło wprowadzenie stanu wojennego w Królestwie Polskim. W 1906 roku w Zagłębiu nadal walczyła Organizacja Bojowa PPS. Rewolucja poszerzyła zakres swobód także na ziemiach polskich przekształcając Rosję w monarchię konstytucyjną. Zagłębie Dąbrowskie odegrało także bardzo ważną rolę w wydarzeniach związanych z planami powstańczymi [[Józef Piłsudski\|Józefa Piłsudskiego]] i akcją legionową z 1914 roku. To w tym regionie, w chwili rozpoczęcia Wielkiej Wojny, miała się rozpocząć polska insurekcja przeciwko Rosji, co uniemożliwiło wycofanie wojsk carskich i wkroczenie oddziałów niemieckich do Zagłębia już 2sierpnia1914 roku. Kiedy działacze niepodległościowi rozpoczęli w Zagłębiu organizowanie pierwszych oddziałów strzeleckich, a potem legionowych, Zagłębiacy, przede wszystkim robotnicy, ochoczo wstępowali do tych formacji. W Dąbrowie Górniczej działał Komisariat Obwodowy Polskiej Organizacji Narodowej, a potem Biuro Werbunkowe. Akcja legionowa przyniosła z regionu do 1916 roku imponującą liczbę blisko 2500 ochotników. Jeszcze podczas I wojny światowej wydanie Aktu 5 listopada 1916 roku i ustanowienie na jego mocy Tymczasowej Rady Stanu, zapowiedziało przyszłą suwerenną władzę polską na ziemiach Królestwa Polskiego. Mimo okupacji niemieckiej i austro-węgierskiej dzielących region na część zachodnią i wschodnią, w 1917 roku w miastach zagłębiowskich odbyły się wybory komunalne. Po fali strajków w listopadzie 1918 r. z inicjatywy zwolenników endecji i piłsudczyków rozpoczęto w regionie rozbrajanie żołnierzy niemieckich.Liczni członkowie zagłębiowskiego POW i „Sokoła” trafili wówczas do tworzących się oddziałów Wojska Polskiego. Rządy w powiecie będzińskim objął Komisariat Rządu Ludowego na czele ze Stefanem Falkowskim (członkiem Zarządu Głównego Zjednoczenia Narodowego). Natomiast w zagłębiowskich kopalniach i fabrykach z inicjatywy SDKPiL oraz PPS - lewicy zaczęto tworzyć Rady Delegatów Robotniczych i oddziały Czerwonej Gwardii. Pierwsze Rady powstały w Dąbrowie po załamaniu się okupacji austro-węgierskiej już z 6/7 listopada. 11 i 12 listopada odbyły się wybory do Rad Okręgu Sosnowieckiego. Próba wzniecenie rewolucji w Zagłębiu przez radykalnych działaczy komunistycznych doprowadziła nawet do krwawych starć. Rady odrzuciły drogę parlamentarną, co spowodowało odcięcie się od nich PPS i ostateczną klęskę idei Rad Zagłębia Dąbrowskiego oraz ich likwidację w lipcu 1919 roku. Z problemami tymi uporać się musiała powstająca polska administracja, przygotowująca również pierwsze wybory powszechne do sejmu ustawodawczego 26 stycznia 1919 roku. Zagłębiacy głosowali w nich przede wszystkim na PPS i Zjednoczenie Narodowe. Kiedy do walki o przyłączenie do niepodległej Polski przystąpili mieszkańcy Górnego Śląska, Zagłębiacy wsparli ich wysiłek. Już w czasie I powstania śląskiego mieszkańcy regionu uczestniczyli w walkach na pograniczu.Jeszcze w 1919 roku w Sosnowcu ulokował się Podkomisariat Naczelnej Rady Ludowej z [[Bytom\|Bytomia]]. W przededniu III powstania śląskiego w Zagłębiu Dąbrowskim i w okolicy lokowano magazyny z bronią i amunicji, a tuż przed rozpoczęciem walk, przy granicy formowały się powstańcze oddziały. Na przykład w Czeladzi z 2 na 3 maja 1921 roku zebrali się powstańcy wchodzący w skład 4. pułku z Grupy Wschód, którzy tu otrzymali część uzbrojenia i ruszyli w kierunku Bytomia. Natomiast w Sosnowcu działał Centralny Komitet Pomocy Górnoślązakom. Po rozpoczęciu II wojny światowej już 4 września 1939 roku, bez większych walk, obszar Zagłębia Dąbrowskiego zajęły wojska niemieckie. Jednak od jesieni 1939 roku na terenie Zagłębia rozwijała się działalność konspiracyjna. Powstała Organizacja Orła Białego, rozwijała swoje oddziały Gwardia Ludowa PPS-WRN. W regionie działa też wojskówka Towarzystwa Przyjaciół ZSRR. Zagłębie objęto strukturami polskiego państwa podziemnego. Po 1942 roku swoją organizację stworzyło też PPR. Okres II wojny przyniósł zagładę Żydów zagłębiowskich, najpierw izolowanych w gettach, a do 1943 roku w ramach „ostatecznego rozwiązania” uśmierconych w obozach, przede wszystkim w Brzezince. Zagłębie Dąbrowskie zostało wyzwolone w wyniku ofensywy styczniowej wojsk radzieckich i większość jego obszaru uwolniono od Niemców 27 stycznia 1945 roku.		Natomiast tradycja walk o niepodległą ojczyznę z 1806 i 1807 roku przyświecała zaangażowaniu mieszkańców Zagłębia Dąbrowskiego w kolejne zrywy powstańcze. Mieszkańcy regionu wzięli udział w powstaniu listopadowym. Jednak pierwsze oddziały powstańcze maszerujące w stronę granicy pojawiły się w Zagłębiu dopiero w chwili klęski na jesieni 1831 roku. Jeden z takich oddziałów został rozbity przez ścigających ich Rosjan koło wsi [[Milowice]], nad samą granicą z Prusami. Mieszkańcy Zagłębia stanęli do walki także po zdobyciu 7 lutego 1863 roku dworca kolei warszawsko-wiedeńskiej w Sosnowcu przez wyprawę naczelnika województwa krakowskiego Apolinarego Kurowskiego. Wyzwolenie trójkąta granicznego w czasie powstania styczniowego przyniosło Zagłębiu Dąbrowskiemu trzy tygodnie wolnej Polski. Tworzono wówczas polskie władze i polskie oddziały wojskowe, które pod wodzą Teodora Cieszkowskiego wzięły udział w bitwie pod Mrzygłodem 28 lutego/1marca 1863 roku, po której Rosjanie odbili ostatecznie region. W następnych latach mimo represji rosyjskich nie zapomniano o tych wydarzeniach. Czczono pamięć powstańców, tych żywych i złożonych w mogiłach na zagłębiowskiej ziemi. Zagłębiacy zaangażowali się także w wydarzenia rewolucji 1905 roku. Zapoczątkowało ją w styczniu krwawe stłumienie w Petersburgu pokojowej demonstracji. W odpowiedzi fala strajków i manifestacje rozlały się po całej Rosji, docierając także do Zagłębia Dąbrowskiego. Początek strajkom dały 1 lutego 1905 roku fabryki w Sosnowcu, a 5 lutego w tym mieście odbył się wiec z udziałem kilkudziesięciu tysięcy robotników z całego Zagłębia, na którym domagano się praw socjalnych i narodowych. W odpowiedzi, 9 lutego wojsko carskie zmasakrowało manifestację robotników pod hutą „Katarzyna” (38 zabitych ponad 100 rannych). 1 listopada 1905 roku, kiedy w Zagłębiu rozpoczęła się kolejna fala protestów, ich przywódcy zwrócili się do naczelnika powiatu będzińskiego z żądaniem oficjalnego przekazania władzy w regionie i faktycznie, powołane wówczas i zdominowane przez Narodową Demokrację Komitety Obywatelskie, przejęły na dziesięć dni rządy w tzw. Republice Zagłębiowskiej. Powstała także Republika Sławkowska. Ich istnienie zakończyło wprowadzenie stanu wojennego w Królestwie Polskim. W 1906 roku w Zagłębiu nadal walczyła Organizacja Bojowa PPS. Rewolucja poszerzyła zakres swobód także na ziemiach polskich przekształcając Rosję w monarchię konstytucyjną. Zagłębie Dąbrowskie odegrało także bardzo ważną rolę w wydarzeniach związanych z planami powstańczymi [[Józef Piłsudski\|Józefa Piłsudskiego]] i akcją legionową z 1914 roku. To w tym regionie, w chwili rozpoczęcia Wielkiej Wojny, miała się rozpocząć polska insurekcja przeciwko Rosji, co uniemożliwiło wycofanie wojsk carskich i wkroczenie oddziałów niemieckich do Zagłębia już 2sierpnia1914 roku. Kiedy działacze niepodległościowi rozpoczęli w Zagłębiu organizowanie pierwszych oddziałów strzeleckich, a potem legionowych, Zagłębiacy, przede wszystkim robotnicy, ochoczo wstępowali do tych formacji. W Dąbrowie Górniczej działał Komisariat Obwodowy Polskiej Organizacji Narodowej, a potem Biuro Werbunkowe. Akcja legionowa przyniosła z regionu do 1916 roku imponującą liczbę blisko 2500 ochotników. Jeszcze podczas I wojny światowej wydanie Aktu 5 listopada 1916 roku i ustanowienie na jego mocy Tymczasowej Rady Stanu, zapowiedziało przyszłą suwerenną władzę polską na ziemiach Królestwa Polskiego. Mimo okupacji niemieckiej i austro-węgierskiej dzielących region na część zachodnią i wschodnią, w 1917 roku w miastach zagłębiowskich odbyły się wybory komunalne. Po fali strajków w listopadzie 1918 r. z inicjatywy zwolenników endecji i piłsudczyków rozpoczęto w regionie rozbrajanie żołnierzy niemieckich.Liczni członkowie zagłębiowskiego POW i „Sokoła” trafili wówczas do tworzących się oddziałów Wojska Polskiego. Rządy w powiecie będzińskim objął Komisariat Rządu Ludowego na czele ze Stefanem Falkowskim (członkiem Zarządu Głównego Zjednoczenia Narodowego). Natomiast w zagłębiowskich kopalniach i fabrykach z inicjatywy SDKPiL oraz PPS - lewicy zaczęto tworzyć Rady Delegatów Robotniczych i oddziały Czerwonej Gwardii. Pierwsze Rady powstały w Dąbrowie po załamaniu się okupacji austro-węgierskiej już z 6/7 listopada. 11 i 12 listopada odbyły się wybory do Rad Okręgu Sosnowieckiego. Próba wzniecenie rewolucji w Zagłębiu przez radykalnych działaczy komunistycznych doprowadziła nawet do krwawych starć. Rady odrzuciły drogę parlamentarną, co spowodowało odcięcie się od nich PPS i ostateczną klęskę idei Rad Zagłębia Dąbrowskiego oraz ich likwidację w lipcu 1919 roku. Z problemami tymi uporać się musiała powstająca polska administracja, przygotowująca również pierwsze wybory powszechne do sejmu ustawodawczego 26 stycznia 1919 roku. Zagłębiacy głosowali w nich przede wszystkim na PPS i Zjednoczenie Narodowe. Kiedy do walki o przyłączenie do niepodległej Polski przystąpili mieszkańcy Górnego Śląska, Zagłębiacy wsparli ich wysiłek. Już w czasie I powstania śląskiego mieszkańcy regionu uczestniczyli w walkach na pograniczu.Jeszcze w 1919 roku w Sosnowcu ulokował się Podkomisariat Naczelnej Rady Ludowej z [[Bytom\|Bytomia]]. W przededniu III powstania śląskiego w Zagłębiu Dąbrowskim i w okolicy lokowano magazyny z bronią i amunicji, a tuż przed rozpoczęciem walk, przy granicy formowały się powstańcze oddziały. Na przykład w Czeladzi z 2 na 3 maja 1921 roku zebrali się powstańcy wchodzący w skład 4. pułku z Grupy Wschód, którzy tu otrzymali część uzbrojenia i ruszyli w kierunku Bytomia. Natomiast w Sosnowcu działał Centralny Komitet Pomocy Górnoślązakom. Po rozpoczęciu II wojny światowej już 4 września 1939 roku, bez większych walk, obszar Zagłębia Dąbrowskiego zajęły wojska niemieckie. Jednak od jesieni 1939 roku na terenie Zagłębia rozwijała się działalność konspiracyjna. Powstała Organizacja Orła Białego, rozwijała swoje oddziały Gwardia Ludowa PPS-WRN. W regionie działa też wojskówka Towarzystwa Przyjaciół ZSRR. Zagłębie objęto strukturami polskiego państwa podziemnego. Po 1942 roku swoją organizację stworzyło też PPR. Okres II wojny przyniósł zagładę Żydów zagłębiowskich, najpierw izolowanych w gettach, a do 1943 roku w ramach „ostatecznego rozwiązania” uśmierconych w obozach, przede wszystkim w Brzezince. Zagłębie Dąbrowskie zostało wyzwolone w wyniku ofensywy styczniowej wojsk radzieckich i większość jego obszaru uwolniono od Niemców 27 stycznia 1945 roku.

	Czasy po wyzwoleniu przyniosły fale represji także wobec przedwojennych działaczy PPS, a nawet sympatyków PPR, którzy bez zgody centrali stawali na czele władz lokalnych wiosną 1945 roku. Mimo nasilającej się opresji ze strony nowych komunistycznych władz, w referendum z 1946 roku ponad 50% Zagłębiaków, na pierwsze pytanie odpowiedziało „nie”, udzielając wsparcia PSL-owi. Natomiast w wyborach z 1947 roku Blokowi Demokratycznemu faktycznie z trudem udało się przekroczyć 50% poparcia. Strajki przeciwko narzuconym normom oraz brakom w zaopatrzeniu wstrząsały kopalniami Zagłębia w 1946 i 1950 roku. Ostatecznie za sprawą polityki władz wojewódzkich pod przewodnictwem Zagłębiaka [[Edward Gierek\|Edwarda Gierka]], I sekretarza KW PZPR udało się pozyskać proletariat Zagłębia, który na wiele lat stał się ostoją dla rządów PRL-u.Zadecydowała o tym przede wszystkim polityka socjalna w znaczącym stopniu likwidująca widoczne jeszcze w tym czasie skutki przyspieszonej industrializacji regionu. Władze tworzyły wówczas usilnie mit „Czerwonego Zagłębia” jako ojczyzny polskiego komunizmu. Jednak to w Zagłębiu Stanisław Jaros dwukrotnie próbował zgładzić w zamachu bombowym komunistycznych przywódców w 1959 i 1961 roku. Także Zagłębie Dąbrowskie pod koniec sierpnia 1980 roku ogarnęła fala strajków. 11 września podpisano ze stroną rządową punkty tzw. Porozumienia Dąbrowskiego lub Katowickiego, ponieważ zawartego w objętej strajkiem „Hucie Katowice”.W Zagłębiu działał MKZ Katowice i w regionie zaczęły rozwijać się struktury Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność. Zagłębiowski ośrodek jako pierwszy złożył już 16 września wniosek o rejestrację w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie. Z kolei liczni zagłębiowscy działacze PZPR aktywnie działali w Katowickim Forum Partyjnym odrzucającym dialog z „Solidarnością”. Z 12 na 13 grudnia 1981 roku, w odpowiedzi na aresztowanie 41 członków „Solidarności”, w „Hucie Katowice” wybuchł trwający 11 dni strajk pracowników przeciwko stanowi wojennemu. 23 grudnia zakład spacyfikowano. Już na początku 1982 roku z inicjatywy Janiny Chmielowskiej powołano RKK „Solidarność” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, organizujący opór przeciwko władzy komunistycznej. W 1983 roku w Sosnowcu działał Miejski Komitet Oporu „Solidarności”. W wyborach z 4 czerwca 1989 roku większość mieszkańców regionu wsparła kandydatów Komitetu Obywatelskiego.		Czasy po wyzwoleniu przyniosły fale represji także wobec przedwojennych działaczy PPS, a nawet sympatyków PPR, którzy bez zgody centrali stawali na czele władz lokalnych wiosną 1945 roku. Mimo nasilającej się opresji ze strony nowych komunistycznych władz, w referendum z 1946 roku ponad 50% Zagłębiaków, na pierwsze pytanie odpowiedziało „nie”, udzielając wsparcia PSL-owi. Natomiast w wyborach z 1947 roku Blokowi Demokratycznemu faktycznie z trudem udało się przekroczyć 50% poparcia. Strajki przeciwko narzuconym normom oraz brakom w zaopatrzeniu wstrząsały kopalniami Zagłębia w 1946 i 1950 roku. Ostatecznie za sprawą polityki władz wojewódzkich pod przewodnictwem Zagłębiaka [[Edward Gierek\|Edwarda Gierka]], I sekretarza KW PZPR udało się pozyskać proletariat Zagłębia, który na wiele lat stał się ostoją dla rządów PRL-u.Zadecydowała o tym przede wszystkim polityka socjalna w znaczącym stopniu likwidująca widoczne jeszcze w tym czasie skutki przyspieszonej industrializacji regionu. Władze tworzyły wówczas usilnie mit „Czerwonego Zagłębia” jako ojczyzny polskiego komunizmu. Jednak to w Zagłębiu Stanisław Jaros dwukrotnie próbował zgładzić w zamachu bombowym komunistycznych przywódców w 1959 i 1961 roku. Także Zagłębie Dąbrowskie pod koniec sierpnia 1980 roku ogarnęła fala strajków. 11 września podpisano ze stroną rządową punkty tzw. Porozumienia Dąbrowskiego lub Katowickiego, ponieważ zawartego w objętej strajkiem „Hucie Katowice”.W Zagłębiu działał MKZ Katowice i w regionie zaczęły rozwijać się struktury Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność. Zagłębiowski ośrodek jako pierwszy złożył już 16 września wniosek o rejestrację w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie. Z kolei liczni zagłębiowscy działacze PZPR aktywnie działali w Katowickim Forum Partyjnym odrzucającym dialog z „Solidarnością”. Z 12 na 13 grudnia 1981 roku, w odpowiedzi na aresztowanie 41 członków „Solidarności”, w „Hucie Katowice” wybuchł trwający 11 dni strajk pracowników przeciwko stanowi wojennemu. 23 grudnia zakład spacyfikowano. Już na początku 1982 roku z inicjatywy Janiny Chmielowskiej powołano RKK „Solidarność” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, organizujący opór przeciwko władzy komunistycznej. W 1983 roku w Sosnowcu działał Miejski Komitet Oporu „Solidarności”. W wyborach z 4 czerwca 1989 roku większość mieszkańców regionu wsparła kandydatów Komitetu Obywatelskiego.