Wyżyna Śląsko-Krakowska – region geomorfologiczny - Historia wersji

Garbaczm o 11:00, 25 sie 2016

2016-08-25T11:00:55Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:00, 25 sie 2016
Linia 18:		Linia 18:
	===Dolina Górnej Warty i Prosny===		===Dolina Górnej Warty i Prosny===

	Dolina Górnej Warty i Prosny jest subsekwentnym obniżeniem wykształconym w obrębie małoodpornych iłów rudonośnych jury środkowej. Rozpościera się z południowego-wschodu na północny-zachód, generalnie zmniejszając w tym kierunku swoją wysokość – od około 330 m n.p.m. w okolicach Zawiercia, przez około 240 m n.p.m. w okolicach Częstochowy, do około 230 m n.p.m. przy północno-zachodniej granicy województwa śląskiego. Dno obniżenia jest zasłane glinami i piaskami czwartorzędowymi i ma charakter lekko falistej równiny urozmaiconej pagórami ostańcowymi Progu Górnojurajskiego np. Wzgórzem Jasnogórskim czy pagórami Wrzosowej, Błeszna, Rakowa. Wzniesienia te są zbudowane w swych partiach kulminacyjnych z wapieni górnej jury. W obrębie obniżenia występują także ostańcowe formy kemowe, w całości zbudowane z osadów plejstoceńskich np. w Truskolasach. Rzeka Warta płynie zgodnie z osią obniżenia od Zawiercia do Częstochowy, a następnie skręca na wschód i tworzy przełom epigenetyczno-przelewowy przez płytę wapieni górnojurajskich. Zachodnią część obniżenia rozcinają Liswarta, Pankówka, Biała i Czarna Oksza.		Dolina Górnej Warty i Prosny jest subsekwentnym obniżeniem wykształconym w obrębie małoodpornych iłów rudonośnych jury środkowej. Rozpościera się z południowego-wschodu na północny-zachód, generalnie zmniejszając w tym kierunku swoją wysokość – od około 330 m n.p.m. w okolicach Zawiercia, przez około 240 m n.p.m. w okolicach Częstochowy, do około 230 m n.p.m. przy północno-zachodniej granicy województwa śląskiego. Dno obniżenia jest zasłane glinami i piaskami czwartorzędowymi i ma charakter lekko falistej równiny urozmaiconej pagórami ostańcowymi Progu Górnojurajskiego np. Wzgórzem Jasnogórskim czy pagórami Wrzosowej, Błeszna, Rakowa. Wzniesienia te są zbudowane w swych partiach kulminacyjnych z wapieni górnej jury. W obrębie obniżenia występują także ostańcowe formy kemowe, w całości zbudowane z osadów plejstoceńskich np. w Truskolasach. Rzeka [[Warta]] płynie zgodnie z osią obniżenia od Zawiercia do Częstochowy, a następnie skręca na wschód i tworzy przełom epigenetyczno-przelewowy przez płytę wapieni górnojurajskich. Zachodnią część obniżenia rozcinają Liswarta, Pankówka, Biała i Czarna Oksza.

	===Próg Środkowojurajski===		===Próg Środkowojurajski===

Garbaczm: /* Wyżyna Śląska */

2016-03-09T13:17:35Z

Wyżyna Śląska

← poprzednia wersja		Wersja z 15:17, 9 mar 2016
Linia 10:		Linia 10:
	==Wyżyna Śląska==		==Wyżyna Śląska==

	Wyżyna Śląska jest największym makroregionem Wyżyny Śląsko – Krakowskiej, a większa jej część jest położona w granicach województwa śląskiego. Pod względem geologicznym Wyżyna Śląska należy głównie do monokliny śląsko-krakowskiej oraz zapadliska górnośląskiego. Rzeźba ma charakter strukturalny, nawiązujący do stylu budowy geologicznej i odzwierciedlająca zróżnicowanie litologiczne i odpornościowe podłoża. Dzielona jest na dwa mezoregiony - Wyżynę Śląską Północną o rzeźbie krawędziowej i Wyżynę Śląską Południową o rzeźbie zrębowej, a jednocześnie silnie antropogenicznie przekształconej.		Wyżyna Śląska jest największym makroregionem Wyżyny Śląsko-Krakowskiej, a większa jej część jest położona w granicach województwa śląskiego. Pod względem geologicznym Wyżyna Śląska należy głównie do monokliny śląsko-krakowskiej oraz zapadliska górnośląskiego. Rzeźba ma charakter strukturalny, nawiązujący do stylu budowy geologicznej i odzwierciedlająca zróżnicowanie litologiczne i odpornościowe podłoża. Dzielona jest na dwa mezoregiony - Wyżynę Śląską Północną o rzeźbie krawędziowej i Wyżynę Śląską Południową o rzeźbie zrębowej, a jednocześnie silnie antropogenicznie przekształconej.

	===Wyżyna Śląska Północna===		===Wyżyna Śląska Północna===

Garbaczm o 12:58, 9 mar 2016

2016-03-09T12:58:04Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:58, 9 mar 2016
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Geografia]]		[[Kategoria:Geografia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autor: [[dr hab. Renata Dulias]]		Autor: [[dr hab. Renata Dulias]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm o 13:00, 17 lut 2015

2015-02-17T13:00:10Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:00, 17 lut 2015
Linia 2:		Linia 2:
	Autor: [[dr hab. Renata Dulias]]		Autor: [[dr hab. Renata Dulias]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	::::::::::::::::::::::::: TOM: 1 (2014)		::::::::::::::::::::::::: [[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 1 (2014)\|TOM: 1 (2014)]]


	Wyżyna Śląsko-Krakowska jest podprowincją Wyżyny Śląsko-Małopolskiej – stanowi jej zachodnią część. Większa, północna i centralna część Wyżyny jest zbudowana z utworów mezozoicznych monokliny śląsko-krakowskiej, natomiast część południowa z paleozoicznych, głównie karbońskich utworów zapadliska górnośląskiego, w brzeżnych partiach pod przykryciem osadów miocenu. Wyżyna Śląsko-Krakowska jest dzielona na trzy makroregiony – Wyżynę Śląską, Wyżynę Krakowską i Wyżynę Miechowską. W granicach województwa śląskiego jest położona większa część Wyżyny Śląskiej, centralna część Wyżyny Krakowskiej i niewielki skrawek Wyżyny Miechowskiej.		Wyżyna Śląsko-Krakowska jest podprowincją Wyżyny Śląsko-Małopolskiej – stanowi jej zachodnią część. Większa, północna i centralna część Wyżyny jest zbudowana z utworów mezozoicznych monokliny śląsko-krakowskiej, natomiast część południowa z paleozoicznych, głównie karbońskich utworów zapadliska górnośląskiego, w brzeżnych partiach pod przykryciem osadów miocenu. Wyżyna Śląsko-Krakowska jest dzielona na trzy makroregiony – Wyżynę Śląską, Wyżynę Krakowską i Wyżynę Miechowską. W granicach województwa śląskiego jest położona większa część Wyżyny Śląskiej, centralna część Wyżyny Krakowskiej i niewielki skrawek Wyżyny Miechowskiej.

Garbaczm o 13:23, 22 sty 2015

2015-01-22T13:23:23Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:23, 22 sty 2015
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Geografia]]		[[Kategoria:Geografia]]
			Autor: [[dr hab. Renata Dulias]]
			::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
			::::::::::::::::::::::::: TOM: 1 (2014)


	Wyżyna Śląsko-Krakowska jest podprowincją Wyżyny Śląsko-Małopolskiej – stanowi jej zachodnią część. Większa, północna i centralna część Wyżyny jest zbudowana z utworów mezozoicznych monokliny śląsko-krakowskiej, natomiast część południowa z paleozoicznych, głównie karbońskich utworów zapadliska górnośląskiego, w brzeżnych partiach pod przykryciem osadów miocenu. Wyżyna Śląsko-Krakowska jest dzielona na trzy makroregiony – Wyżynę Śląską, Wyżynę Krakowską i Wyżynę Miechowską. W granicach województwa śląskiego jest położona większa część Wyżyny Śląskiej, centralna część Wyżyny Krakowskiej i niewielki skrawek Wyżyny Miechowskiej.		Wyżyna Śląsko-Krakowska jest podprowincją Wyżyny Śląsko-Małopolskiej – stanowi jej zachodnią część. Większa, północna i centralna część Wyżyny jest zbudowana z utworów mezozoicznych monokliny śląsko-krakowskiej, natomiast część południowa z paleozoicznych, głównie karbońskich utworów zapadliska górnośląskiego, w brzeżnych partiach pod przykryciem osadów miocenu. Wyżyna Śląsko-Krakowska jest dzielona na trzy makroregiony – Wyżynę Śląską, Wyżynę Krakowską i Wyżynę Miechowską. W granicach województwa śląskiego jest położona większa część Wyżyny Śląskiej, centralna część Wyżyny Krakowskiej i niewielki skrawek Wyżyny Miechowskiej.
Linia 96:		Linia 100:


	~~Autor:[[dr hab. Renata Dulias]]~~

Milka o 12:13, 3 mar 2014

2014-03-03T12:13:48Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:13, 3 mar 2014
Linia 94:		Linia 94:

	Wyżyna Miechowska jest makroregionem Wyżyny Śląsko – Krakowskiej. Do województwa śląskiego należy jedynie niewielka jej część na terenie gminy Żarnowiec. Jest to strefa niewyraźnej granicy między Wyżyną Miechowską Północną a Wyżyną Miechowską Południową, dokładniej między Płaskowyżem Jędrzejowskim a Wyżyną Miechowską. Podłoże jest tu zbudowane głównie z margli górnej kredy z pokrywą lessów o zróżnicowanej miąższości. W rzeźbie zaznaczają się połogie garby o wysokości 310-340 m n.p.m..		Wyżyna Miechowska jest makroregionem Wyżyny Śląsko – Krakowskiej. Do województwa śląskiego należy jedynie niewielka jej część na terenie gminy Żarnowiec. Jest to strefa niewyraźnej granicy między Wyżyną Miechowską Północną a Wyżyną Miechowską Południową, dokładniej między Płaskowyżem Jędrzejowskim a Wyżyną Miechowską. Podłoże jest tu zbudowane głównie z margli górnej kredy z pokrywą lessów o zróżnicowanej miąższości. W rzeźbie zaznaczają się połogie garby o wysokości 310-340 m n.p.m..


			Autor:[[dr hab. Renata Dulias]]


			==Bibliografia==

			#Dulias R., Hibszer A. 2004. Województwo śląskie. Przyroda, gospodarka, dziedzictwo kulturowe. Wyd. Kubajak, Krzeszowice.
			#Dylikowa A. 1973. Geografia Polski. Krainy geograficzne. Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa.
			#Gilewska S. 1972. Wyżyny Śląsko-Małopolskie. [w:] M. Klimaszewski (red.). Geomorfologia Polski, t. 1. Góry i wyżyny. PWN, Warszawa.
			#Gilewska S. 1986. Podział Polski na jednostki geomorfologiczne. Przegląd Geograficzny, 58 (1-2): 16-40.
			#Gilewska S. 1999. Rzeźba. [w:] L. Starkel (red.). Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa.
			#Karaś-Brzozowska C. 1960. Charakterystyka geomorfologiczna Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Biul. Komitetu do Spraw GOP PAN, nr 37, Warszawa.
			#Kondracki J. 1978. Geografia fizyczna Polski. PWN, Warszawa.
			#Kondracki J. 1998. Geografia regionalna Polski. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa.
			#Lewandowski J. 2011. „Jurajska Oaza Śródlodowa” w świetle badań ostatniego półwiecza. Przegląd Geologiczny, vol. 59, nr 11: 732 - 738.
			#Przeglądowa Mapa Geomorfologiczna Polski, 1:500 000, (red. L. Starkel), IGiPZ PAN, Kraków, 1982.
			#Richling A., Ostaszewska K. 2005. Geografia fizyczna Polski. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa.
			#Starkel L., Kostrzewski A., Kotarba A., Krzemień K. (red.) 2008. Współczesne przemiany rzeźby Polski. Stow. Geomorfologów Pol., IGiGP UJ, IGiPZ PAN, Kraków.
			#Szaflarski J. 1955. Zarys rozwoju ukształtowania Wyżyny Śląskiej. [w:] A. Wrzosek (red.) Górny Śląsk. Prace i materiały graficzne. Wyd. Literackie, Kraków.
			#Tyc A. 2001. Najciekawsze obiekty i zjawiska przyrody nieożywionej Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd. Zespół Parków Krajobrazowych województwa śląskiego, Dąbrowa Górnicza.

			==Źródła on-line==

			[http://www.przyroda.katowice.pl/ Przyroda Województwa Śląskiego]

			[http://www.geosilesia.us.edu.pl/407,regiony_fizycznogeograficzne.html Regiony fizycznogeograficzne]

Milka o 12:10, 3 mar 2014

2014-03-03T12:10:44Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:10, 3 mar 2014
Linia 40:		Linia 40:

	===Kotlina Mitręgi===		===Kotlina Mitręgi===
	[[Plik:Kotlina Mitręgi.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys 2. Kotlina Mitręgi – krajobraz Pustyni Błędowskiej (fot. R. Dulias)]]		[[Plik:Kotlina Mitręgi.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys. 1 Kotlina Mitręgi – krajobraz Pustyni Błędowskiej (fot. R. Dulias)]]
	Kotlina Mitręgi jest obniżeniem denudacyjnym wypreparowanym w iłach górnego triasu i dolnej jury. Ze wszystkich stron jest otoczona Progami – Środkowotriasowym na zachodzie, Górnojurajskim na wschodzie oraz Górnotriasowym na północy. Z dość wyrównanego dna Kotliny wystają wyniosłe, wapienne ostańce Progu Górnojurajskiego np. w Niegowonicach, Ciągowicach czy Rodakach. W innych rejonach powierzchnię urozmaicają pagóry zbudowane z dolnojurajskich żwirów lub iłów górnego triasu. Kotlinę rozcinają doliny kilku rzek – Czarnej Przemszy, Mitręgi, Białej Przemszy, Centurii. W wielu miejscach, a szczególnie we wschodniej części powierzchnia Kotliny jest zwydmiona. W granicach województwa śląskiego znajduje się także część Pustyni Błędowskiej, powstałej w wyniku trzebieży lasów na potrzeby średniowiecznego i późniejszego górnictwa i hutnictwa rud srebra i ołowiu.		Kotlina Mitręgi jest obniżeniem denudacyjnym wypreparowanym w iłach górnego triasu i dolnej jury. Ze wszystkich stron jest otoczona Progami – Środkowotriasowym na zachodzie, Górnojurajskim na wschodzie oraz Górnotriasowym na północy. Z dość wyrównanego dna Kotliny wystają wyniosłe, wapienne ostańce Progu Górnojurajskiego np. w Niegowonicach, Ciągowicach czy Rodakach. W innych rejonach powierzchnię urozmaicają pagóry zbudowane z dolnojurajskich żwirów lub iłów górnego triasu. Kotlinę rozcinają doliny kilku rzek – Czarnej Przemszy, Mitręgi, Białej Przemszy, Centurii. W wielu miejscach, a szczególnie we wschodniej części powierzchnia Kotliny jest zwydmiona. W granicach województwa śląskiego znajduje się także część Pustyni Błędowskiej, powstałej w wyniku trzebieży lasów na potrzeby średniowiecznego i późniejszego górnictwa i hutnictwa rud srebra i ołowiu.

Linia 88:		Linia 88:

	===Płaskowyże Częstochowskie===		===Płaskowyże Częstochowskie===
			[[Plik:Krajobraz Płaskowzgórza Częstochowskiego.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys.2 Krajobraz Płaskowzgórza Częstochowskiego w okolicach Ogrodzieńca (fot. R. Dulias)]]
	Płaskowyże Częstochowskie(nazywane też Wyżyną Częstochowską) stanowi centralną część Wyżyny Krakowskiej Północnej. Jego podłoże jest zbudowane z różnych odmian wapieni górnojurajskich – wapieni skalistych, płytowych i uławiconych, ułożonych monoklinalnie i zapadających pod ogólnie niewielkim kątem ku północnemu-wschodowi. Monoklina jest pocięta uskokami, w rzeźbie zaznaczają się szczególnie struktury o równoleżnikowym przebiegu np. Rów Pilicy. Skały starszego podłoża różnią się odpornością na czynniki niszczące, co zadecydowało o charakterystycznej rzeźbie regionu – z twardych wapieni skalistych zbudowane są tzw. skałki i ostańcowe wzgórza (wypreparowane biohermy), natomiast wyrównaną lub lekko falistą wierzchowinę (390 – 460 m n.p.m.) budują bardziej podatne na niszczenie wapienie płytowe. Spłaszczenia wierzchowinowe uważane są za powierzchnie zrównania – ich wiek, początkowo określany na paleogeński, obecnie częściej jest wiązany z neogeńskim okresem degradacyjnym. Najwyższe wzniesienie na Płaskowzgórzu Częstochowskim to Góra Aleksandra Janowskiego w gminie Ogrodzieniec – 504 m n.p.m. Zachodnią granicę regionu stanowi wyraźny próg strukturalny (kuesta) o wysokości sięgającej 70 – 100 m. Jest on rozczłonkowany dolinami, w tym doliną górnej Warty, i ma zatokowy przebieg. Góry - świadki na przedpolu progu są już położone na obszarze Wyżyny Śląskiej. Wschodnią granicę Płaskowzgórza stanowi stok denudacyjny, dość stromy i rozcinany dolinami Pilicy, Krztyni, Białki, Wiercicy. Wyróżniającą cechą Płaskowzgórza Częstochowskiego jest występowanie zjawisk krasowych. Liczne jaskinie występują w okolicach Ryczowa, Podlesic, Potoku Złotego, Trzebniowa, Olsztyna. Ze źródeł krasowych u podnóża kuesty biorą początek Warta i Czarna Przemsza, w Potoku Złotym ma swoje źródła Wiercica, w Siamoszycach – Krztynia, w Zdowie – Białka Zdowska, w Pilicy - Pilica. Charakterystyczną cechą rzeźby są także liczne suche doliny, regionalnie nazywane wodącymi, gdyż prowadzą wody jedynie okresowo, w czasie deszczy i roztopów. Większa część Płaskowzgórza Częstochowskiego nigdy nie była w zasięgu lądolodów plejstoceńskich stanowiąc tzw. oazę śródlodową – nie mniej jej powierzchnia została zasypana piaskami przez wody wypływające z lobów lodowcowych przylegających do Płaskowzgórza od wschodu i zachodu. Północną część regionu, po okolice Olsztyna objął lądolód Odry, pozostawiając ślad w postaci form czołowomorenowych, glin zwałowych oraz ogładzonych skałek – mutonów, z najbardziej charakterystycznym mutonem Gór Towarnych na czele. Pod koniec zlodowacenia Odry rzeka Warta wytworzyła przełom epigenetyczno-przelewowy pomiędzy Częstochową a Mstowem.		Płaskowyże Częstochowskie(nazywane też Wyżyną Częstochowską) stanowi centralną część Wyżyny Krakowskiej Północnej. Jego podłoże jest zbudowane z różnych odmian wapieni górnojurajskich – wapieni skalistych, płytowych i uławiconych, ułożonych monoklinalnie i zapadających pod ogólnie niewielkim kątem ku północnemu-wschodowi. Monoklina jest pocięta uskokami, w rzeźbie zaznaczają się szczególnie struktury o równoleżnikowym przebiegu np. Rów Pilicy. Skały starszego podłoża różnią się odpornością na czynniki niszczące, co zadecydowało o charakterystycznej rzeźbie regionu – z twardych wapieni skalistych zbudowane są tzw. skałki i ostańcowe wzgórza (wypreparowane biohermy), natomiast wyrównaną lub lekko falistą wierzchowinę (390 – 460 m n.p.m.) budują bardziej podatne na niszczenie wapienie płytowe. Spłaszczenia wierzchowinowe uważane są za powierzchnie zrównania – ich wiek, początkowo określany na paleogeński, obecnie częściej jest wiązany z neogeńskim okresem degradacyjnym. Najwyższe wzniesienie na Płaskowzgórzu Częstochowskim to Góra Aleksandra Janowskiego w gminie Ogrodzieniec – 504 m n.p.m. Zachodnią granicę regionu stanowi wyraźny próg strukturalny (kuesta) o wysokości sięgającej 70 – 100 m. Jest on rozczłonkowany dolinami, w tym doliną górnej Warty, i ma zatokowy przebieg. Góry - świadki na przedpolu progu są już położone na obszarze Wyżyny Śląskiej. Wschodnią granicę Płaskowzgórza stanowi stok denudacyjny, dość stromy i rozcinany dolinami Pilicy, Krztyni, Białki, Wiercicy. Wyróżniającą cechą Płaskowzgórza Częstochowskiego jest występowanie zjawisk krasowych. Liczne jaskinie występują w okolicach Ryczowa, Podlesic, Potoku Złotego, Trzebniowa, Olsztyna. Ze źródeł krasowych u podnóża kuesty biorą początek Warta i Czarna Przemsza, w Potoku Złotym ma swoje źródła Wiercica, w Siamoszycach – Krztynia, w Zdowie – Białka Zdowska, w Pilicy - Pilica. Charakterystyczną cechą rzeźby są także liczne suche doliny, regionalnie nazywane wodącymi, gdyż prowadzą wody jedynie okresowo, w czasie deszczy i roztopów. Większa część Płaskowzgórza Częstochowskiego nigdy nie była w zasięgu lądolodów plejstoceńskich stanowiąc tzw. oazę śródlodową – nie mniej jej powierzchnia została zasypana piaskami przez wody wypływające z lobów lodowcowych przylegających do Płaskowzgórza od wschodu i zachodu. Północną część regionu, po okolice Olsztyna objął lądolód Odry, pozostawiając ślad w postaci form czołowomorenowych, glin zwałowych oraz ogładzonych skałek – mutonów, z najbardziej charakterystycznym mutonem Gór Towarnych na czele. Pod koniec zlodowacenia Odry rzeka Warta wytworzyła przełom epigenetyczno-przelewowy pomiędzy Częstochową a Mstowem.

Milka o 12:08, 3 mar 2014

2014-03-03T12:08:14Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:08, 3 mar 2014
Linia 40:		Linia 40:

	===Kotlina Mitręgi===		===Kotlina Mitręgi===
			[[Plik:Kotlina Mitręgi.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys 2. Kotlina Mitręgi – krajobraz Pustyni Błędowskiej (fot. R. Dulias)]]
	Kotlina Mitręgi jest obniżeniem denudacyjnym wypreparowanym w iłach górnego triasu i dolnej jury. Ze wszystkich stron jest otoczona Progami – Środkowotriasowym na zachodzie, Górnojurajskim na wschodzie oraz Górnotriasowym na północy. Z dość wyrównanego dna Kotliny wystają wyniosłe, wapienne ostańce Progu Górnojurajskiego np. w Niegowonicach, Ciągowicach czy Rodakach. W innych rejonach powierzchnię urozmaicają pagóry zbudowane z dolnojurajskich żwirów lub iłów górnego triasu. Kotlinę rozcinają doliny kilku rzek – Czarnej Przemszy, Mitręgi, Białej Przemszy, Centurii. W wielu miejscach, a szczególnie we wschodniej części powierzchnia Kotliny jest zwydmiona. W granicach województwa śląskiego znajduje się także część Pustyni Błędowskiej, powstałej w wyniku trzebieży lasów na potrzeby średniowiecznego i późniejszego górnictwa i hutnictwa rud srebra i ołowiu.		Kotlina Mitręgi jest obniżeniem denudacyjnym wypreparowanym w iłach górnego triasu i dolnej jury. Ze wszystkich stron jest otoczona Progami – Środkowotriasowym na zachodzie, Górnojurajskim na wschodzie oraz Górnotriasowym na północy. Z dość wyrównanego dna Kotliny wystają wyniosłe, wapienne ostańce Progu Górnojurajskiego np. w Niegowonicach, Ciągowicach czy Rodakach. W innych rejonach powierzchnię urozmaicają pagóry zbudowane z dolnojurajskich żwirów lub iłów górnego triasu. Kotlinę rozcinają doliny kilku rzek – Czarnej Przemszy, Mitręgi, Białej Przemszy, Centurii. W wielu miejscach, a szczególnie we wschodniej części powierzchnia Kotliny jest zwydmiona. W granicach województwa śląskiego znajduje się także część Pustyni Błędowskiej, powstałej w wyniku trzebieży lasów na potrzeby średniowiecznego i późniejszego górnictwa i hutnictwa rud srebra i ołowiu.

Milka o 11:39, 3 mar 2014

2014-03-03T11:39:01Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:39, 3 mar 2014
Linia 90:		Linia 90:

	Płaskowyże Częstochowskie(nazywane też Wyżyną Częstochowską) stanowi centralną część Wyżyny Krakowskiej Północnej. Jego podłoże jest zbudowane z różnych odmian wapieni górnojurajskich – wapieni skalistych, płytowych i uławiconych, ułożonych monoklinalnie i zapadających pod ogólnie niewielkim kątem ku północnemu-wschodowi. Monoklina jest pocięta uskokami, w rzeźbie zaznaczają się szczególnie struktury o równoleżnikowym przebiegu np. Rów Pilicy. Skały starszego podłoża różnią się odpornością na czynniki niszczące, co zadecydowało o charakterystycznej rzeźbie regionu – z twardych wapieni skalistych zbudowane są tzw. skałki i ostańcowe wzgórza (wypreparowane biohermy), natomiast wyrównaną lub lekko falistą wierzchowinę (390 – 460 m n.p.m.) budują bardziej podatne na niszczenie wapienie płytowe. Spłaszczenia wierzchowinowe uważane są za powierzchnie zrównania – ich wiek, początkowo określany na paleogeński, obecnie częściej jest wiązany z neogeńskim okresem degradacyjnym. Najwyższe wzniesienie na Płaskowzgórzu Częstochowskim to Góra Aleksandra Janowskiego w gminie Ogrodzieniec – 504 m n.p.m. Zachodnią granicę regionu stanowi wyraźny próg strukturalny (kuesta) o wysokości sięgającej 70 – 100 m. Jest on rozczłonkowany dolinami, w tym doliną górnej Warty, i ma zatokowy przebieg. Góry - świadki na przedpolu progu są już położone na obszarze Wyżyny Śląskiej. Wschodnią granicę Płaskowzgórza stanowi stok denudacyjny, dość stromy i rozcinany dolinami Pilicy, Krztyni, Białki, Wiercicy. Wyróżniającą cechą Płaskowzgórza Częstochowskiego jest występowanie zjawisk krasowych. Liczne jaskinie występują w okolicach Ryczowa, Podlesic, Potoku Złotego, Trzebniowa, Olsztyna. Ze źródeł krasowych u podnóża kuesty biorą początek Warta i Czarna Przemsza, w Potoku Złotym ma swoje źródła Wiercica, w Siamoszycach – Krztynia, w Zdowie – Białka Zdowska, w Pilicy - Pilica. Charakterystyczną cechą rzeźby są także liczne suche doliny, regionalnie nazywane wodącymi, gdyż prowadzą wody jedynie okresowo, w czasie deszczy i roztopów. Większa część Płaskowzgórza Częstochowskiego nigdy nie była w zasięgu lądolodów plejstoceńskich stanowiąc tzw. oazę śródlodową – nie mniej jej powierzchnia została zasypana piaskami przez wody wypływające z lobów lodowcowych przylegających do Płaskowzgórza od wschodu i zachodu. Północną część regionu, po okolice Olsztyna objął lądolód Odry, pozostawiając ślad w postaci form czołowomorenowych, glin zwałowych oraz ogładzonych skałek – mutonów, z najbardziej charakterystycznym mutonem Gór Towarnych na czele. Pod koniec zlodowacenia Odry rzeka Warta wytworzyła przełom epigenetyczno-przelewowy pomiędzy Częstochową a Mstowem.		Płaskowyże Częstochowskie(nazywane też Wyżyną Częstochowską) stanowi centralną część Wyżyny Krakowskiej Północnej. Jego podłoże jest zbudowane z różnych odmian wapieni górnojurajskich – wapieni skalistych, płytowych i uławiconych, ułożonych monoklinalnie i zapadających pod ogólnie niewielkim kątem ku północnemu-wschodowi. Monoklina jest pocięta uskokami, w rzeźbie zaznaczają się szczególnie struktury o równoleżnikowym przebiegu np. Rów Pilicy. Skały starszego podłoża różnią się odpornością na czynniki niszczące, co zadecydowało o charakterystycznej rzeźbie regionu – z twardych wapieni skalistych zbudowane są tzw. skałki i ostańcowe wzgórza (wypreparowane biohermy), natomiast wyrównaną lub lekko falistą wierzchowinę (390 – 460 m n.p.m.) budują bardziej podatne na niszczenie wapienie płytowe. Spłaszczenia wierzchowinowe uważane są za powierzchnie zrównania – ich wiek, początkowo określany na paleogeński, obecnie częściej jest wiązany z neogeńskim okresem degradacyjnym. Najwyższe wzniesienie na Płaskowzgórzu Częstochowskim to Góra Aleksandra Janowskiego w gminie Ogrodzieniec – 504 m n.p.m. Zachodnią granicę regionu stanowi wyraźny próg strukturalny (kuesta) o wysokości sięgającej 70 – 100 m. Jest on rozczłonkowany dolinami, w tym doliną górnej Warty, i ma zatokowy przebieg. Góry - świadki na przedpolu progu są już położone na obszarze Wyżyny Śląskiej. Wschodnią granicę Płaskowzgórza stanowi stok denudacyjny, dość stromy i rozcinany dolinami Pilicy, Krztyni, Białki, Wiercicy. Wyróżniającą cechą Płaskowzgórza Częstochowskiego jest występowanie zjawisk krasowych. Liczne jaskinie występują w okolicach Ryczowa, Podlesic, Potoku Złotego, Trzebniowa, Olsztyna. Ze źródeł krasowych u podnóża kuesty biorą początek Warta i Czarna Przemsza, w Potoku Złotym ma swoje źródła Wiercica, w Siamoszycach – Krztynia, w Zdowie – Białka Zdowska, w Pilicy - Pilica. Charakterystyczną cechą rzeźby są także liczne suche doliny, regionalnie nazywane wodącymi, gdyż prowadzą wody jedynie okresowo, w czasie deszczy i roztopów. Większa część Płaskowzgórza Częstochowskiego nigdy nie była w zasięgu lądolodów plejstoceńskich stanowiąc tzw. oazę śródlodową – nie mniej jej powierzchnia została zasypana piaskami przez wody wypływające z lobów lodowcowych przylegających do Płaskowzgórza od wschodu i zachodu. Północną część regionu, po okolice Olsztyna objął lądolód Odry, pozostawiając ślad w postaci form czołowomorenowych, glin zwałowych oraz ogładzonych skałek – mutonów, z najbardziej charakterystycznym mutonem Gór Towarnych na czele. Pod koniec zlodowacenia Odry rzeka Warta wytworzyła przełom epigenetyczno-przelewowy pomiędzy Częstochową a Mstowem.

			==Wyżyna Miechowska==

			Wyżyna Miechowska jest makroregionem Wyżyny Śląsko – Krakowskiej. Do województwa śląskiego należy jedynie niewielka jej część na terenie gminy Żarnowiec. Jest to strefa niewyraźnej granicy między Wyżyną Miechowską Północną a Wyżyną Miechowską Południową, dokładniej między Płaskowyżem Jędrzejowskim a Wyżyną Miechowską. Podłoże jest tu zbudowane głównie z margli górnej kredy z pokrywą lessów o zróżnicowanej miąższości. W rzeźbie zaznaczają się połogie garby o wysokości 310-340 m n.p.m..

Milka o 11:37, 3 mar 2014

2014-03-03T11:37:41Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:37, 3 mar 2014
Linia 76:		Linia 76:

	==Wyżyna Krakowska==		==Wyżyna Krakowska==

			Wyżyna Krakowska jest makroregionem Wyżyny Śląsko – Krakowskiej - nazywana jest także Jurą Polską lub Jurą Krakowską. Obszar Wyżyny budują w większości wapienie górnej jury zapadające monoklinalnie na północny-wschód. Najbardziej rozpoznawalną cechą krajobrazu są skałki i wzgórza ostańcowe zbudowane z silnie skrasowiałych wapieni skalistych, górujące nad falistą powierzchnią degradacyjną utworzoną w obrębie wapieni płytowych. Wzdłuż dyslokacji będzińsko krakowskiej Wyżyna Krakowska jest dzielona na dwie części - do województwa śląskiego należy jej północny mezoregion – Wyżyna Krakowska Północna.

			===Wyżyna Krakowska Północna===

			Wyżyna Krakowska Północna stanowi większą część Wyżyny Krakowskiej. Do województwa śląskiego należy obszar położony na północ od Bramy Wolbromskiej, czyli dwie Wyżyny - Częstochowska i Wieluńska.

			===Wyżyna Wieluńska===

			Wyżyna Wieluńska jest najbardziej na północ wysuniętym regionem Wyżyny Krakowskiej Północnej. W granicach województwa śląskiego znajduje się południowy subregion Wyżyny Wieluńskiej i niewielki fragment subregionu północnego. Pod względem geologicznym jest to pochylona ku północo-wschodowi płyta wapieni górnej jury, przy czym mezozoiczne podłoże ma nieliczne wychodnie ze względu na przykrycie osadami plejstoceńskimi. Wyżyna Wieluńska rozciąga się między mstowskim przełomem Warty a okolicami Parzymiechów i odznacza się wysokościami nietypowymi dla obszarów wyżynnych – mieszczą się one głównie w przedziale 220 -280 m n.p.m. Kuesta górnojurajska jest ogólnie słabo wyrażona, obniżając się stopniowo w kierunku północno-zachodnim – w okolicach Kłobucka ma około 35 m wysokości. Słabo widoczny jest także krajobraz krasowy, ale rozpoznano liczne miejsca występowania krasu kopalnego. Silnie skrasowiałe są Pagóry Kłobuckie, wznoszące się ponad poziom zasypania z okresu zlodowacenia Odry. W północnej części Wyżyny Wieluńskiej, na Wysoczyźnie Działoszyńsko-Lindowskiej znajduje się jaskinia Szachownica utworzona przez wody wypływające z lądolodu.

			===Płaskowyże Częstochowskie===

			Płaskowyże Częstochowskie(nazywane też Wyżyną Częstochowską) stanowi centralną część Wyżyny Krakowskiej Północnej. Jego podłoże jest zbudowane z różnych odmian wapieni górnojurajskich – wapieni skalistych, płytowych i uławiconych, ułożonych monoklinalnie i zapadających pod ogólnie niewielkim kątem ku północnemu-wschodowi. Monoklina jest pocięta uskokami, w rzeźbie zaznaczają się szczególnie struktury o równoleżnikowym przebiegu np. Rów Pilicy. Skały starszego podłoża różnią się odpornością na czynniki niszczące, co zadecydowało o charakterystycznej rzeźbie regionu – z twardych wapieni skalistych zbudowane są tzw. skałki i ostańcowe wzgórza (wypreparowane biohermy), natomiast wyrównaną lub lekko falistą wierzchowinę (390 – 460 m n.p.m.) budują bardziej podatne na niszczenie wapienie płytowe. Spłaszczenia wierzchowinowe uważane są za powierzchnie zrównania – ich wiek, początkowo określany na paleogeński, obecnie częściej jest wiązany z neogeńskim okresem degradacyjnym. Najwyższe wzniesienie na Płaskowzgórzu Częstochowskim to Góra Aleksandra Janowskiego w gminie Ogrodzieniec – 504 m n.p.m. Zachodnią granicę regionu stanowi wyraźny próg strukturalny (kuesta) o wysokości sięgającej 70 – 100 m. Jest on rozczłonkowany dolinami, w tym doliną górnej Warty, i ma zatokowy przebieg. Góry - świadki na przedpolu progu są już położone na obszarze Wyżyny Śląskiej. Wschodnią granicę Płaskowzgórza stanowi stok denudacyjny, dość stromy i rozcinany dolinami Pilicy, Krztyni, Białki, Wiercicy. Wyróżniającą cechą Płaskowzgórza Częstochowskiego jest występowanie zjawisk krasowych. Liczne jaskinie występują w okolicach Ryczowa, Podlesic, Potoku Złotego, Trzebniowa, Olsztyna. Ze źródeł krasowych u podnóża kuesty biorą początek Warta i Czarna Przemsza, w Potoku Złotym ma swoje źródła Wiercica, w Siamoszycach – Krztynia, w Zdowie – Białka Zdowska, w Pilicy - Pilica. Charakterystyczną cechą rzeźby są także liczne suche doliny, regionalnie nazywane wodącymi, gdyż prowadzą wody jedynie okresowo, w czasie deszczy i roztopów. Większa część Płaskowzgórza Częstochowskiego nigdy nie była w zasięgu lądolodów plejstoceńskich stanowiąc tzw. oazę śródlodową – nie mniej jej powierzchnia została zasypana piaskami przez wody wypływające z lobów lodowcowych przylegających do Płaskowzgórza od wschodu i zachodu. Północną część regionu, po okolice Olsztyna objął lądolód Odry, pozostawiając ślad w postaci form czołowomorenowych, glin zwałowych oraz ogładzonych skałek – mutonów, z najbardziej charakterystycznym mutonem Gór Towarnych na czele. Pod koniec zlodowacenia Odry rzeka Warta wytworzyła przełom epigenetyczno-przelewowy pomiędzy Częstochową a Mstowem.