Wolne Państwo Stanowe - Historia wersji

Praktykant o 08:18, 16 sty 2019

2019-01-16T08:18:50Z

← poprzednia wersja		Wersja z 10:18, 16 sty 2019
Linia 2:		Linia 2:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 3 (2016)]]		[[Kategoria:Tom 3 (2016)]]
			(ang. Free State Country ,niem. Freie Standesherrschaft)

	Autor: [[Marta Pater]]		Autor: [[Marta Pater]]

Praktykant o 06:42, 27 kwi 2017

2017-04-27T06:42:11Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:42, 27 kwi 2017
Linia 8:		Linia 8:


			[[Plik:Fragment mapy Śląska autorstwa J.B. Hommanna z 1746 r przedstawiający Państwo bielskie.jpg\|png\|400px\|thumb\|right\|Fragment mapy Śląska autorstwa J.B. Hommanna z 1746 r przedstawiający Państwo bielskie]]
	Wolne Państwo Stanowe (Freie Standesherrschaft) – niezależne terytoria całkowicie wyodrębnione ze struktury ustrojowo-prawnej księstw, obok księstw lennych i dziedzicznych będące jednym z elementów struktury terytorialnej feudalnego [[Śląsk\|Śląska]]. Obszar taki stanowił pełną własność alodialną, równorzędną księstwom pod względem ustrojowym, powstałą w wyniku wykupu majątków od króla bądź [[Księstwa śląskie\|książąt śląskich]] wraz z prawami książęcym, jednak bez książęcego tytułu dla właściciela.		Wolne Państwo Stanowe (Freie Standesherrschaft) – niezależne terytoria całkowicie wyodrębnione ze struktury ustrojowo-prawnej księstw, obok księstw lennych i dziedzicznych będące jednym z elementów struktury terytorialnej feudalnego [[Śląsk\|Śląska]]. Obszar taki stanowił pełną własność alodialną, równorzędną księstwom pod względem ustrojowym, powstałą w wyniku wykupu majątków od króla bądź [[Księstwa śląskie\|książąt śląskich]] wraz z prawami książęcym, jednak bez książęcego tytułu dla właściciela.

Praktykant: /* Geneza */

2017-04-25T06:03:39Z

Geneza

← poprzednia wersja		Wersja z 08:03, 25 kwi 2017
Linia 13:		Linia 13:
	==Geneza==		==Geneza==

	Pierwsze obszary, mające w ciągu XVI i XVII wieku osiągnąć rangę państw stanowych pojawiły się na ~~[[Śląsk\|~~Śląsku]] u schyłku rządów [[Maciej Korwin\|Macieja Korwina]]. Należały do nich [[Ścinawa\|Ścinawa]], [[Wąsocz\|Wąsocz]] oraz Syców. Ten ostatni jako jedyny utrzymał swoją pozycję, wchodząc w epokę jagiellońską w nowej formie ustrojowej. Wówczas ukonstytuowała się prawna natura tych nowych tworów jako wolnych państw stanowych, których właściciele tytułowani [[Wolni Panowie Stanowi na Śląsku\|wolnymi panami stanowymi]] (Freiherr), pozostawali w bezpośredniej zależności od króla czeskiego. Podobnie jak książęta śląscy składali mu hołd i przysięgę lenną, jednak akt ten nie czynił z nich królewskich wasali, ponieważ nabyty przez nich majątek stanowił własność alodialną, a więc nieograniczoną i wolną od zobowiązań oraz ciężarów feudalnych.		Pierwsze obszary, mające w ciągu XVI i XVII wieku osiągnąć rangę państw stanowych pojawiły się na Śląsku u schyłku rządów [[Maciej Korwin\|Macieja Korwina]]. Należały do nich [[Ścinawa\|Ścinawa]], [[Wąsocz\|Wąsocz]] oraz Syców. Ten ostatni jako jedyny utrzymał swoją pozycję, wchodząc w epokę jagiellońską w nowej formie ustrojowej. Wówczas ukonstytuowała się prawna natura tych nowych tworów jako wolnych państw stanowych, których właściciele tytułowani [[Wolni Panowie Stanowi na Śląsku\|wolnymi panami stanowymi]] (Freiherr), pozostawali w bezpośredniej zależności od króla czeskiego. Podobnie jak książęta śląscy składali mu hołd i przysięgę lenną, jednak akt ten nie czynił z nich królewskich wasali, ponieważ nabyty przez nich majątek stanowił własność alodialną, a więc nieograniczoną i wolną od zobowiązań oraz ciężarów feudalnych.

	W przeciwieństwie do książąt, wolni panowie hołdowali królowi w pozycji stojącej, co stanowiło swoisty wyraz wierności<ref>K. Orzechowski, Historia ustroju Śląska. 1202-1740, Wrocław 2005, s. 168.</ref>. Za panowania Jagiellonów rozstrzygnięto też miejsce wolnych panów w strukturze [[Sejm Śląski (stanowy)\|Sejmu Śląskiego]]. Systematyzacja ta od początku budziła kontrowersje wśród jego tradycyjnych uczestników – [[Piastowie śląscy\|książąt piastowskich]], jako że wolni panowie byli nie tyle nowym, ale i obcym elementem, gdyż początkowo zostawali nimi głównie panowie czescy<ref>M. Ptak, Pozycja publicznoprawna wolnych panów stanowych na Śląsku, w: „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90.</ref>. W myśl edyktu [[Władysław II Jagiellończyk\|Władysława Jagiellończyka]] z 1504 roku mieli więc zasiadać w pierwszej sejmowej kurii, ale po książętach i z jednym tylko, wspólnym wotum<ref>Nie rozwiązało to jednak ostatecznie sporów o miejsce wolnych panów w czasie posiedzeń sejmu, a kolejne lata przyniosły nowe spory, co wiązało się m.in. z powstawaniem nowych i likwidacją części starych państw stanowych, zobacz „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90-96.</ref>.		W przeciwieństwie do książąt, wolni panowie hołdowali królowi w pozycji stojącej, co stanowiło swoisty wyraz wierności<ref>K. Orzechowski, Historia ustroju Śląska. 1202-1740, Wrocław 2005, s. 168.</ref>. Za panowania Jagiellonów rozstrzygnięto też miejsce wolnych panów w strukturze [[Sejm Śląski (stanowy)\|Sejmu Śląskiego]]. Systematyzacja ta od początku budziła kontrowersje wśród jego tradycyjnych uczestników – [[Piastowie śląscy\|książąt piastowskich]], jako że wolni panowie byli nie tyle nowym, ale i obcym elementem, gdyż początkowo zostawali nimi głównie panowie czescy<ref>M. Ptak, Pozycja publicznoprawna wolnych panów stanowych na Śląsku, w: „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90.</ref>. W myśl edyktu [[Władysław II Jagiellończyk\|Władysława Jagiellończyka]] z 1504 roku mieli więc zasiadać w pierwszej sejmowej kurii, ale po książętach i z jednym tylko, wspólnym wotum<ref>Nie rozwiązało to jednak ostatecznie sporów o miejsce wolnych panów w czasie posiedzeń sejmu, a kolejne lata przyniosły nowe spory, co wiązało się m.in. z powstawaniem nowych i likwidacją części starych państw stanowych, zobacz „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90-96.</ref>.

Praktykant: /* Geneza */

2017-04-25T06:02:59Z

Geneza

← poprzednia wersja		Wersja z 08:02, 25 kwi 2017
Linia 13:		Linia 13:
	==Geneza==		==Geneza==

	Pierwsze obszary, mające w ciągu XVI i XVII wieku osiągnąć rangę państw stanowych pojawiły się na \|Śląsku u schyłku rządów [[Maciej Korwin\|Macieja Korwina]]. Należały do nich [[Ścinawa\|Ścinawa]], [[Wąsocz\|Wąsocz]] oraz Syców. Ten ostatni jako jedyny utrzymał swoją pozycję, wchodząc w epokę jagiellońską w nowej formie ustrojowej. Wówczas ukonstytuowała się prawna natura tych nowych tworów jako wolnych państw stanowych, których właściciele tytułowani [[Wolni Panowie Stanowi na Śląsku\|wolnymi panami stanowymi]] (Freiherr), pozostawali w bezpośredniej zależności od króla czeskiego. Podobnie jak książęta śląscy składali mu hołd i przysięgę lenną, jednak akt ten nie czynił z nich królewskich wasali, ponieważ nabyty przez nich majątek stanowił własność alodialną, a więc nieograniczoną i wolną od zobowiązań oraz ciężarów feudalnych.		Pierwsze obszary, mające w ciągu XVI i XVII wieku osiągnąć rangę państw stanowych pojawiły się na [[Śląsk\|Śląsku]] u schyłku rządów [[Maciej Korwin\|Macieja Korwina]]. Należały do nich [[Ścinawa\|Ścinawa]], [[Wąsocz\|Wąsocz]] oraz Syców. Ten ostatni jako jedyny utrzymał swoją pozycję, wchodząc w epokę jagiellońską w nowej formie ustrojowej. Wówczas ukonstytuowała się prawna natura tych nowych tworów jako wolnych państw stanowych, których właściciele tytułowani [[Wolni Panowie Stanowi na Śląsku\|wolnymi panami stanowymi]] (Freiherr), pozostawali w bezpośredniej zależności od króla czeskiego. Podobnie jak książęta śląscy składali mu hołd i przysięgę lenną, jednak akt ten nie czynił z nich królewskich wasali, ponieważ nabyty przez nich majątek stanowił własność alodialną, a więc nieograniczoną i wolną od zobowiązań oraz ciężarów feudalnych.

	W przeciwieństwie do książąt, wolni panowie hołdowali królowi w pozycji stojącej, co stanowiło swoisty wyraz wierności<ref>K. Orzechowski, Historia ustroju Śląska. 1202-1740, Wrocław 2005, s. 168.</ref>. Za panowania Jagiellonów rozstrzygnięto też miejsce wolnych panów w strukturze [[Sejm Śląski (stanowy)\|Sejmu Śląskiego]]. Systematyzacja ta od początku budziła kontrowersje wśród jego tradycyjnych uczestników – [[Piastowie śląscy\|książąt piastowskich]], jako że wolni panowie byli nie tyle nowym, ale i obcym elementem, gdyż początkowo zostawali nimi głównie panowie czescy<ref>M. Ptak, Pozycja publicznoprawna wolnych panów stanowych na Śląsku, w: „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90.</ref>. W myśl edyktu [[Władysław II Jagiellończyk\|Władysława Jagiellończyka]] z 1504 roku mieli więc zasiadać w pierwszej sejmowej kurii, ale po książętach i z jednym tylko, wspólnym wotum<ref>Nie rozwiązało to jednak ostatecznie sporów o miejsce wolnych panów w czasie posiedzeń sejmu, a kolejne lata przyniosły nowe spory, co wiązało się m.in. z powstawaniem nowych i likwidacją części starych państw stanowych, zobacz „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90-96.</ref>.		W przeciwieństwie do książąt, wolni panowie hołdowali królowi w pozycji stojącej, co stanowiło swoisty wyraz wierności<ref>K. Orzechowski, Historia ustroju Śląska. 1202-1740, Wrocław 2005, s. 168.</ref>. Za panowania Jagiellonów rozstrzygnięto też miejsce wolnych panów w strukturze [[Sejm Śląski (stanowy)\|Sejmu Śląskiego]]. Systematyzacja ta od początku budziła kontrowersje wśród jego tradycyjnych uczestników – [[Piastowie śląscy\|książąt piastowskich]], jako że wolni panowie byli nie tyle nowym, ale i obcym elementem, gdyż początkowo zostawali nimi głównie panowie czescy<ref>M. Ptak, Pozycja publicznoprawna wolnych panów stanowych na Śląsku, w: „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90.</ref>. W myśl edyktu [[Władysław II Jagiellończyk\|Władysława Jagiellończyka]] z 1504 roku mieli więc zasiadać w pierwszej sejmowej kurii, ale po książętach i z jednym tylko, wspólnym wotum<ref>Nie rozwiązało to jednak ostatecznie sporów o miejsce wolnych panów w czasie posiedzeń sejmu, a kolejne lata przyniosły nowe spory, co wiązało się m.in. z powstawaniem nowych i likwidacją części starych państw stanowych, zobacz „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90-96.</ref>.

Garbaczm o 12:49, 27 lut 2017

2017-02-27T12:49:23Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:49, 27 lut 2017
Linia 2:		Linia 2:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 3 (2016)]]		[[Kategoria:Tom 3 (2016)]]
	Autor: [[~~dr Zuzanna Karwot~~]]		Autor: [[Marta Pater]]

	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Praktykant o 07:18, 27 lut 2017

2017-02-27T07:18:38Z

← poprzednia wersja	Wersja z 09:18, 27 lut 2017
Linia 1:	Linia 1:
		[[Kategoria:Historia]]
		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
		[[Kategoria:Tom 3 (2016)]]
		Autor: [[dr Zuzanna Karwot]]

		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 3 (2016)\|TOM: 3 (2016)]]

Praktykant o 11:13, 30 sty 2017

2017-01-30T11:13:57Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:13, 30 sty 2017
Linia 2:		Linia 2:


	Wolne Państwo Stanowe (Freie Standesherrschaft)~~, niekiedy nazywane "większymi"~~ – niezależne terytoria całkowicie wyodrębnione ze struktury ustrojowo-prawnej księstw, obok księstw lennych i dziedzicznych będące jednym z elementów struktury terytorialnej feudalnego [[Śląsk\|Śląska]]. Obszar taki stanowił pełną własność alodialną, równorzędną księstwom pod względem ustrojowym, powstałą w wyniku wykupu majątków od króla bądź [[Księstwa śląskie\|książąt śląskich]] wraz z prawami książęcym, jednak bez książęcego tytułu dla właściciela.		Wolne Państwo Stanowe (Freie Standesherrschaft) – niezależne terytoria całkowicie wyodrębnione ze struktury ustrojowo-prawnej księstw, obok księstw lennych i dziedzicznych będące jednym z elementów struktury terytorialnej feudalnego [[Śląsk\|Śląska]]. Obszar taki stanowił pełną własność alodialną, równorzędną księstwom pod względem ustrojowym, powstałą w wyniku wykupu majątków od króla bądź [[Księstwa śląskie\|książąt śląskich]] wraz z prawami książęcym, jednak bez książęcego tytułu dla właściciela.

	==Geneza==		==Geneza==
Linia 10:		Linia 10:
	W przeciwieństwie do książąt, wolni panowie hołdowali królowi w pozycji stojącej, co stanowiło swoisty wyraz wierności<ref>K. Orzechowski, Historia ustroju Śląska. 1202-1740, Wrocław 2005, s. 168.</ref>. Za panowania Jagiellonów rozstrzygnięto też miejsce wolnych panów w strukturze [[Sejm Śląski (stanowy)\|Sejmu Śląskiego]]. Systematyzacja ta od początku budziła kontrowersje wśród jego tradycyjnych uczestników – [[Piastowie śląscy\|książąt piastowskich]], jako że wolni panowie byli nie tyle nowym, ale i obcym elementem, gdyż początkowo zostawali nimi głównie panowie czescy<ref>M. Ptak, Pozycja publicznoprawna wolnych panów stanowych na Śląsku, w: „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90.</ref>. W myśl edyktu [[Władysław II Jagiellończyk\|Władysława Jagiellończyka]] z 1504 roku mieli więc zasiadać w pierwszej sejmowej kurii, ale po książętach i z jednym tylko, wspólnym wotum<ref>Nie rozwiązało to jednak ostatecznie sporów o miejsce wolnych panów w czasie posiedzeń sejmu, a kolejne lata przyniosły nowe spory, co wiązało się m.in. z powstawaniem nowych i likwidacją części starych państw stanowych, zobacz „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90-96.</ref>.		W przeciwieństwie do książąt, wolni panowie hołdowali królowi w pozycji stojącej, co stanowiło swoisty wyraz wierności<ref>K. Orzechowski, Historia ustroju Śląska. 1202-1740, Wrocław 2005, s. 168.</ref>. Za panowania Jagiellonów rozstrzygnięto też miejsce wolnych panów w strukturze [[Sejm Śląski (stanowy)\|Sejmu Śląskiego]]. Systematyzacja ta od początku budziła kontrowersje wśród jego tradycyjnych uczestników – [[Piastowie śląscy\|książąt piastowskich]], jako że wolni panowie byli nie tyle nowym, ale i obcym elementem, gdyż początkowo zostawali nimi głównie panowie czescy<ref>M. Ptak, Pozycja publicznoprawna wolnych panów stanowych na Śląsku, w: „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90.</ref>. W myśl edyktu [[Władysław II Jagiellończyk\|Władysława Jagiellończyka]] z 1504 roku mieli więc zasiadać w pierwszej sejmowej kurii, ale po książętach i z jednym tylko, wspólnym wotum<ref>Nie rozwiązało to jednak ostatecznie sporów o miejsce wolnych panów w czasie posiedzeń sejmu, a kolejne lata przyniosły nowe spory, co wiązało się m.in. z powstawaniem nowych i likwidacją części starych państw stanowych, zobacz „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90-96.</ref>.

	Do końca panowania Jagiellonów ugruntowała się ~~też ilość~~ wolnych państw stanowych ~~w liczbie czterech~~: sycowskie (1498), [[Wolne państwo stanowe Żmigród\|żmigrodzkie]] (1492), [[Pszczyńskie Wolne Państwo Stanowe\|pszczyńskie]] (1517) i [[Milickie wolne państwo stanowe\|milickie]] (1521). W 1601 roku godność wolnego pana stanowego otrzymał [[Jerzy von Schönaich\|Jerzy von Schönaich]], lecz jego państwo [[Księstwo siedlisko-bytomskie\|siedlisko-bytomskie]] zostało uznane dopiero w 1697 roku. W tymże roku powstało również [[Wolne państwo stanowe Bytom\|państwo bytomskie]] na [[Górny Śląsk\|Górnym Śląsku]], zaś w 1741 roku dołączyło do nich państwo goszczańskie.		Do końca panowania Jagiellonów ugruntowała się stała liczba czterech wolnych państw stanowych: sycowskie (1498), [[Wolne państwo stanowe Żmigród\|żmigrodzkie]] (1492), [[Pszczyńskie Wolne Państwo Stanowe\|pszczyńskie]] (1517) i [[Milickie wolne państwo stanowe\|milickie]] (1521). W 1601 roku godność wolnego pana stanowego otrzymał [[Jerzy von Schönaich\|Jerzy von Schönaich]], lecz jego państwo [[Księstwo siedlisko-bytomskie\|siedlisko-bytomskie]] zostało uznane dopiero w 1697 roku. W tymże roku powstało również [[Wolne państwo stanowe Bytom\|państwo bytomskie]] na [[Górny Śląsk\|Górnym Śląsku]], zaś w 1741 roku dołączyło do nich państwo goszczańskie.

			==Mniejsze wolne państwa stanowe na Górnym Śląsku==

	Na Śląsku obok [[Wolne państwo stanowe\|wolnych państw stanowych]] istniały również państwa mniejsze (freie Minderherrschaften, status minores). Kształtowały się w wyniku wydzielenia obszarów z księstw bądź wolnych państw stanowych, ale nie były wyodrębnione ustrojowo. Ich posiadacze w przeciwieństwie do wolnych panów podporządkowani byli nie monarsze lecz [[Starosta generalny (Śląsk)\|generalnemu staroście]] ani nie posiadali sesji i wotum w ogólnośląskich zgromadzeniach stanowych. Należały do nich [[Mniejsze państwo stanowe Wodzisław\|Wodzisław]], [[Mniejsze państwo stanowe Bielsko\|Bielsko]], [[Mniejsze państwo stanowe Frydek\|Frydek]], Skoczów ze Strumieniem, Międzybórz, Olbrachcice i Ściborzyce Małe, Bohumin i Sułów<ref>K. Orzechowski, Historia ustroju…, s. 170-172.</ref>.		Na Śląsku obok [[Wolne państwo stanowe\|wolnych państw stanowych]] istniały również państwa mniejsze (freie Minderherrschaften, status minores). Kształtowały się w wyniku wydzielenia obszarów z księstw bądź wolnych państw stanowych, ale nie były wyodrębnione ustrojowo. Ich posiadacze w przeciwieństwie do wolnych panów podporządkowani byli nie monarsze lecz [[Starosta generalny (Śląsk)\|generalnemu staroście]] ani nie posiadali sesji i wotum w ogólnośląskich zgromadzeniach stanowych. Należały do nich [[Mniejsze państwo stanowe Wodzisław\|Wodzisław]], [[Mniejsze państwo stanowe Bielsko\|Bielsko]], [[Mniejsze państwo stanowe Frydek\|Frydek]], Skoczów ze Strumieniem, Międzybórz, Olbrachcice i Ściborzyce Małe, Bohumin i Sułów<ref>K. Orzechowski, Historia ustroju…, s. 170-172.</ref>.
Linia 16:		Linia 18:
	==Przywileje wolnych panów stanowych==		==Przywileje wolnych panów stanowych==

	Wolni panowie i ich państwa wyłączeni ~~zostali~~ spod władzy zwierzchniej księstw do których niegdyś należały. Uważani byli ~~natomiast~~ za stany inkorporowane do Królestwa Czeskiego. Zasadniczo zostali niemalże zrównani z książętami śląskimi i wpleceni w ogólnośląski organizm ustrojowy. Ich pozycja publicznoprawna określona była stosunkiem do podległego im terytorium i zamieszkującej je ludności, organów stanowych oraz króla i Korony Czeskiej. Wyrażała się przysługującymi im prawami i przywilejami, szczególnie zaś posiadanym przez nich prawem książęcym<ref>M. Ptak, Pozycja publicznoprawna…, s. 80-81.</ref>.		Wolni panowie i ich państwa wyłączeni byli spod władzy zwierzchniej księstw, do których niegdyś należały. Uważani byli za stany inkorporowane bezpośrednio do Królestwa Czeskiego. Zasadniczo zostali niemalże zrównani z książętami śląskimi i wpleceni w ogólnośląski organizm ustrojowy. Ich pozycja publicznoprawna określona była stosunkiem do podległego im terytorium i zamieszkującej je ludności, organów stanowych oraz króla i Korony Czeskiej. Wyrażała się przysługującymi im prawami i przywilejami, szczególnie zaś posiadanym przez nich prawem książęcym<ref>M. Ptak, Pozycja publicznoprawna…, s. 80-81.</ref>.

	Wyrazem bezpośredniej podległości królowi był przywilej udziału w elekcji i koronacji monarchy. On też, obok [[Trybunał Książęcy\|Trybunału Książęcego]], stanowił dla nich właściwe forum sądowe. Także królewskie reskrypty były przesyłane na ręce wolnych panów bez żadnego pośrednictwa. W stosunku do Śląska, jako politycznej całości, przysługiwały wolnym panom sesja i wotum w pierwszej kurii organów o ogólnośląskim zasięgu czyli w Sejmie, Trybunale i Konwencie. Posiadali w nich jedno, wspólne wotum, odpowiadające jednemu wotum książęcemu. Nie mogli pełnić roli przewodniczącego kurii, jednakże posiadali prestiżowy przywilej otrzymywania cesarskich kredencjałów. Z czasem ustalił się też zwyczaj wysyłania na posiedzenia swoich deputowanych. Ponadto uczestniczyli wolni panowie w innych rodzajach zgromadzeń stanowych. Wymienieni byli też, jako osobni katastralni podatnicy w zakresie świadczeń skarbowych i wojskowych.

	Władza skarbowa i wojskowa wolnych panów wyrażała się głównie w zakresie wykonawczym uchwał sejmowych i decyzji królewskich, natomiast w swoim ręku posiadali pełną władzę ustawodawczą oraz sądowniczą<ref>K. Orzechowski, Historia ustroju…, s. 168.</ref>.		Wyrazem bezpośredniej podległości królowi był przywilej udziału w elekcji i koronacji monarchy. Włądca, obok [[Trybunał Książęcy\|Trybunału Książęcego]], stanowił dla nich właściwe forum sądowe. Także królewskie reskrypty były przesyłane na ręce wolnych panów bez żadnego pośrednictwa. W stosunku do Śląska, jako politycznej całości, przysługiwały wolnym panom sesja i wotum w pierwszej kurii organów o ogólnośląskim zasięgu, czyli w Sejmie, Trybunale i Konwencie. Posiadali w nich jedno, wspólne wotum, odpowiadające jednemu wotum książęcemu. Nie mogli pełnić roli przewodniczącego kurii, jednakże posiadali prestiżowy przywilej otrzymywania cesarskich kredencjałów. Z czasem ustalił się też zwyczaj wysyłania na posiedzenia swoich deputowanych. Ponadto uczestniczyli wolni panowie w innych rodzajach zgromadzeń stanowych. Wymienieni byli też jako osobni katastralni podatnicy w zakresie świadczeń skarbowych i wojskowych. Władza skarbowa i wojskowa wolnych panów wyrażała się głównie w zakresie wykonawczym uchwał sejmowych i decyzji królewskich, natomiast w swoim ręku posiadali pełną władzę ustawodawczą oraz sądowniczą<ref>K. Orzechowski, Historia ustroju…, s. 168.</ref>.

	Przejście Śląska pod [[Śląsk Pruski\|panowanie pruskie]] w 1742 roku doprowadziło do ograniczenia władzy wolnych panów na rzecz administracji państwowej, zaś kres istnienia wolnych państw przyniosła dopiero pruska konstytucja z 1848 roku.		Przejście Śląska pod [[Śląsk Pruski\|panowanie pruskie]] w 1742 roku doprowadziło do ograniczenia władzy wolnych panów na rzecz administracji państwowej, zaś kres istnienia wolnych państw przyniosła dopiero liberalna pruska konstytucja z 1848 roku.

	==Wolne państwa stanowe==		==Wolne państwa stanowe==

	Sycowskie wolne państwo stanowe zostało wyodrębnione z części księstwa oleśnickiego w 1489 roku. Otrzymał je wówczas dowódca wojsk królewskich Macieja Korwina, Johan von Haugwitz. W latach 1529-1571 należało do rodu Maltzanów, a następnie wykupił je Georg von Braun, którego ród władał nim do 1591 roku. Kolejną rodziną panującą byli, w latach 1591-1711, Dohnowie. Po bezpotomnej śmierci Hannibala von Dohna obszar ten stał się dziedzicznym terytorium Korony Czeskiej, zarządzanym przez [[Urząd Zwierzchni\|Urząd Zwierzchni]] do 1719 roku. Terytorium państwa sycowskiego należało do najmniejszych wolnych państw na Śląsku. Pierwotnie obejmowało weichbild sycowski, do którego należały Syców, Czeszyce, Międzybórz, Goszcz i Bralin. ~~jednak~~ do 1656 roku w granicach państwa pozostał jedynie Syców i klucz braliński<ref>M. Ptak, Zgromadzenia i urzędy stanowe wolnego państwa sycowskiego (1489-1742)., w: „Acta Universitatis Wratislaviensis”. Prawo CXCVII, 1992, s. 6.</ref>. ~~Z kolei jako~~ jedyne ~~z istniejących~~ posiadało własną ordynację ziemską. Podstawą jej wydania były zatwierdzone przez Georga von ~~Braun~~<ref>Wolny pan stanowy w latach 1570-1585.</ref> odpisy przywilejów państwa sycowskiego, których oryginały zostały zniszczone w trakcie pożaru ~~jeszcze~~ w 1554 roku. Utrata dokumentacji stała się impulsem do prac ustawodawczych, których owocem był projekt ordynacji, zatwierdzonej przez [[Abraham von Dohn\|Abrahama von Dohna]] w 1592 roku, na prośbę panów, rycerstwa, burmistrza i rady miejskiej miasta Sycowa<ref> M. Ptak, Śląskie ordynacje ziemskie, w: „Sobótka” 1979 I, s. 25-26.</ref> .		Sycowskie wolne państwo stanowe zostało wyodrębnione z części księstwa oleśnickiego w 1489 roku. Otrzymał je wówczas dowódca wojsk królewskich Macieja Korwina, Johan von Haugwitz. W latach 1529-1571 należało do rodu Maltzanów, a następnie wykupił je Georg von Braun, którego ród władał nim do 1591 roku. Kolejną rodziną panującą byli, w latach 1591-1711, Dohnowie. Po bezpotomnej śmierci Hannibala von Dohna obszar ten stał się dziedzicznym terytorium Korony Czeskiej, zarządzanym przez [[Urząd Zwierzchni\|Urząd Zwierzchni]] do 1719 roku. Terytorium państwa sycowskiego należało do najmniejszych wolnych państw na Śląsku. Pierwotnie obejmowało weichbild sycowski, do którego należały Syców, Czeszyce, Międzybórz, Goszcz i Bralin. Jednak do 1656 roku w granicach państwa pozostał jedynie Syców i klucz braliński<ref>M. Ptak, Zgromadzenia i urzędy stanowe wolnego państwa sycowskiego (1489-1742)., w: „Acta Universitatis Wratislaviensis”. Prawo CXCVII, 1992, s. 6.</ref>. Jako jedyne posiadało własną ordynację ziemską. Podstawą jej wydania były zatwierdzone przez Georga von Brauna<ref>Wolny pan stanowy w latach 1570-1585.</ref> odpisy przywilejów państwa sycowskiego, których oryginały zostały zniszczone w trakcie pożaru w 1554 roku. Utrata dokumentacji stała się impulsem do prac ustawodawczych, których owocem był projekt ordynacji, zatwierdzonej przez [[Abraham von Dohn\|Abrahama von Dohna]] w 1592 roku, na prośbę panów, rycerstwa, burmistrza i rady miejskiej miasta Sycowa<ref> M. Ptak, Śląskie ordynacje ziemskie, w: „Sobótka” 1979 I, s. 25-26.</ref> .

	Żmigrodzkie państwo stanowe wykształciło się w 1492 roku z księstwa oleśnickiego w wyniku nadania przez Władysława Jagiellończyka, wówczas króla czeskiego, weichbildu żmigrodzkiego i prusickiego Zygmuntowi Kurzbachowi. W następnych latach Kurzbach nabył kolejnych pięć weichbildów, co stawiało go w rzędzie największych feudałów śląskich. W swoim posiadaniu miał więc jeszcze weichbildy milicki, wiński, wąsocki, ryczeński i sułowski. Terytorium to jednak uległo w 1521 roku podziałowi, w wyniku ~~którego~~ powstało milickie wolne państwo stanowe, ograniczając tym samym obszar państwa żmigrodzkiego do jego pierwotnej formy. Państwem żmigrodzkim do 1592 roku władali Kurzbachowie, a następnie przeszło w ręce Schaffgotschów, w których pozostało do 1634 roku. W 1641 roku cesarz Ferdynand II nadał to terytorium Melchiorowi Hatzfeldowi. Bezpotomna śmierć ostatniego wolnego pana z tej rodziny, hrabiego ~~Hermana~~ von Hatzfeld, doprowadziła do podziału terytorium między jego rodzeństwo, do czego doszło w 1671 roku, po trwającym czternaście lat sporze. Nie przyniosło to jednak zgody i w 1681 roku terytorium to podzielono ponownie, w ten sposób, że brat ~~Hermana~~, również ~~Herman~~, otrzymał część obejmującą zamek i miasto Żmigród wraz z okolicznymi wsiami, natomiast jego siostra Łucja i jej małżonek Bertram von Nesselrode przejęli zamek i miasto Prusice z tamtejszymi wsiami. Terytorium to połączyło się ponownie w cztery lata później, jednak zachowało niektóre, powstałe na skutek podziałów, odrębności ustrojowe<ref>M. Ptak, Zgromadzenia i urzędy stanowe wolnego państwa żmigrodzkiego (1492-1742)., „Acta Universitatis Wratislaviensis”. Prawo CCXIII, 1992, s. 30-32.</ref>.		Żmigrodzkie państwo stanowe wykształciło się w 1492 roku z księstwa oleśnickiego w wyniku nadania przez Władysława Jagiellończyka, wówczas króla czeskiego, weichbildu żmigrodzkiego i prusickiego Zygmuntowi Kurzbachowi. W następnych latach Kurzbach nabył kolejnych pięć weichbildów, co stawiało go w rzędzie największych feudałów śląskich. W swoim posiadaniu miał więc jeszcze weichbildy milicki, wiński, wąsocki, ryczeński i sułowski. Terytorium to jednak uległo w 1521 roku podziałowi, w wyniku czego powstało milickie wolne państwo stanowe, ograniczając tym samym obszar państwa żmigrodzkiego do jego pierwotnej formy. Państwem żmigrodzkim do 1592 roku władali Kurzbachowie, a następnie przeszło w ręce Schaffgotschów, w których pozostało do 1634 roku. W 1641 roku cesarz Ferdynand II nadał to terytorium Melchiorowi Hatzfeldowi. Bezpotomna śmierć ostatniego wolnego pana z tej rodziny, hrabiego Hermanna von Hatzfeld, doprowadziła do podziału terytorium między jego rodzeństwo, do czego doszło w 1671 roku, po trwającym czternaście lat sporze. Nie przyniosło to jednak zgody i w 1681 roku terytorium to podzielono ponownie, w ten sposób, że brat Hermanna, również Hermann, otrzymał część obejmującą zamek i miasto Żmigród wraz z okolicznymi wsiami, natomiast jego siostra Łucja i jej małżonek Bertram von Nesselrode przejęli zamek i miasto Prusice z tamtejszymi wsiami. Terytorium to połączyło się ponownie w cztery lata później, jednak zachowało niektóre, powstałe na skutek podziałów, odrębności ustrojowe<ref>M. Ptak, Zgromadzenia i urzędy stanowe wolnego państwa żmigrodzkiego (1492-1742)., „Acta Universitatis Wratislaviensis”. Prawo CCXIII, 1992, s. 30-32.</ref>.

	Powstałe w 1521 roku państwo milickie pozostawało własnością Kurzbachów do 1590 roku, po nich przejęli je Maltzanowie, którzy władali nim do 1806 roku. W 1625 roku zostało podzielone między synów barona Joachima Maltzana. Część milicką z miastem Milicz otrzymał Joachim IV, zaś jego bracia zaczęli władać w Cieszkowie i Nowym Grodzisku, które z czasem uzyskały status mniejszych państw stanowych. Po podziale na terenie państwa milickiego znajdowało się jedno miasto – Milicz oraz 46 wsi. Wnukowie Joachima IV, Joachim Wilhelm i Nikolaus Andreas otrzymali godność hrabiów Rzeszy w 1694 roku.		Powstałe w 1521 roku państwo milickie pozostawało własnością Kurzbachów do 1590 roku, po nich przejęli je Maltzanowie, którzy władali nim do 1806 roku. W 1625 roku zostało podzielone między synów barona Joachima Maltzana. Część milicką z miastem Milicz otrzymał Joachim IV, zaś jego bracia zaczęli władać w Cieszkowie i Nowym Grodzisku, które z czasem uzyskały status mniejszych państw stanowych. Po podziale na terenie państwa milickiego znajdowało się jedno miasto – Milicz oraz 46 wsi. Wnukowie Joachima IV, Joachim Wilhelm i Nikolaus Andreas otrzymali godność hrabiów Rzeszy w 1694 roku.
Linia 36:		Linia 36:
	W 1601 roku do grona wolnych państw stanowych dołączyło państwo siedlisko-bytomskie [[ród von Schönaich\|rodu von Schönaich]], które zostało wyodrębnione z [[Księstwo głogowskie\|księstwa głogowskiego]]. W przeciwieństwie jednak do pozostałych, terytorium to nie powstało poprzez tradycyjną drogę wykupienia majątku, a zostało nadane przywilejem cesarskim [[Rudolf II Habsburg\|Rudolfa II]]. Ten stan rzeczy wzbudził opór szlachty głogowskiej, która uznała tę decyzję jako uwłaczającą ich przywilejom, toteż wolny pan nie uzyskał sesji ani wotum w ogólnośląskich zgromadzeniach stanowych, mimo potwierdzenia przywileju przez [[Maciej II Habsburg\|Macieja II]] w 1616 roku. Państwo to zostało uznane dopiero w 1697 roku.		W 1601 roku do grona wolnych państw stanowych dołączyło państwo siedlisko-bytomskie [[ród von Schönaich\|rodu von Schönaich]], które zostało wyodrębnione z [[Księstwo głogowskie\|księstwa głogowskiego]]. W przeciwieństwie jednak do pozostałych, terytorium to nie powstało poprzez tradycyjną drogę wykupienia majątku, a zostało nadane przywilejem cesarskim [[Rudolf II Habsburg\|Rudolfa II]]. Ten stan rzeczy wzbudził opór szlachty głogowskiej, która uznała tę decyzję jako uwłaczającą ich przywilejom, toteż wolny pan nie uzyskał sesji ani wotum w ogólnośląskich zgromadzeniach stanowych, mimo potwierdzenia przywileju przez [[Maciej II Habsburg\|Macieja II]] w 1616 roku. Państwo to zostało uznane dopiero w 1697 roku.

	Państwo bytomskie, które od 1600 roku zaliczało się do państw mniejszych, uzyskało na mocy przywileju cesarza [[Leopold I Habsburg\|Leopolda I Habsburga]] status wolnego państwa, co miało miejsce w 1697 roku. Wolnym panem, pod warunkiem przejścia na katolicyzm, został [[Leon Ferdynand Henckel von Donnersmarck\|Leon Ferdynand Henckel von Donnersmarck]]. Otrzymał on prawo zasiadania w Sejmie Śląskim, ale tylko wymiennie z hrabią Schönaich. W skład państwa bytomskiego wchodziły trzy miasta: [[Bytom\|Bytom]], [[Miasteczko Śląskie\|Miasteczko Śląskie]] i [[Tarnowskie Góry\|Tarnowskie Góry]], oraz 65 wsi.		Państwo bytomskie, które od 1600 roku zaliczało się do państw mniejszych, uzyskało na mocy przywileju cesarza [[Leopold I Habsburg\|Leopolda I Habsburga]] status wolnego państwa, co miało miejsce w 1697 roku. Wolnym panem, pod warunkiem przejścia na katolicyzm, został [[Leon Ferdynand Henckel von Donnersmarck\|Leon Ferdynand Henckel von Donnersmarck]]. Otrzymał on prawo zasiadania w Sejmie Śląskim, ale tylko wymiennie z hrabią Schönaich. W skład państwa bytomskiego wchodziły trzy miasta: [[Bytom\|Bytom]], [[Miasteczko Śląskie\|Miasteczko Śląskie]] i [[Tarnowskie Góry\|Tarnowskie Góry]] oraz 65 wsi.

	==Bibliografia==		==Bibliografia==

Praktykant o 10:56, 30 sty 2017

2017-01-30T10:56:28Z

← poprzednia wersja		Wersja z 12:56, 30 sty 2017
Linia 2:		Linia 2:


	Wolne Państwo Stanowe (Freie Standesherrschaft) – całkowicie wyodrębnione ze struktury ustrojowo-prawnej księstw~~, niezależne terytorium będące~~, obok księstw lennych i dziedzicznych, jednym z elementów struktury terytorialnej feudalnego [[Śląsk\|Śląska]]. Obszar ~~ten~~ stanowił pełną własność alodialną, równorzędną księstwom pod względem ustrojowym, powstałą w wyniku wykupu majątków od króla bądź [[Księstwa śląskie\|książąt śląskich]] wraz z prawami książęcym, jednak bez książęcego tytułu.		Wolne Państwo Stanowe (Freie Standesherrschaft), niekiedy nazywane "większymi" – niezależne terytoria całkowicie wyodrębnione ze struktury ustrojowo-prawnej księstw, obok księstw lennych i dziedzicznych będące jednym z elementów struktury terytorialnej feudalnego [[Śląsk\|Śląska]]. Obszar taki stanowił pełną własność alodialną, równorzędną księstwom pod względem ustrojowym, powstałą w wyniku wykupu majątków od króla bądź [[Księstwa śląskie\|książąt śląskich]] wraz z prawami książęcym, jednak bez książęcego tytułu dla właściciela.

	==Geneza==		==Geneza==

	Pierwsze obszary, mające w ciągu XVI i XVII wieku osiągnąć rangę państw stanowych pojawiły się na \|Śląsku u schyłku rządów [[Maciej Korwin\|Macieja Korwina]]. Należały do nich [[Ścinawa\|Ścinawa]], [[Wąsocz\|Wąsocz]] oraz Syców~~, który~~ jako jedyny ~~z trzech wymienionych~~ utrzymał swoją pozycję, wchodząc w epokę jagiellońską w nowej formie ustrojowej. Wówczas ukonstytuowała się prawna natura tych nowych tworów jako ~~wolne państwa stanowe~~, których właściciele tytułowani [[Wolni Panowie Stanowi na Śląsku\|wolnymi panami stanowymi]] (Freiherr), pozostawali w bezpośredniej zależności od króla czeskiego. Podobnie, jak książęta śląscy składali mu hołd i przysięgę lenną, jednak akt ten nie czynił z nich królewskich wasali, ponieważ nabyty przez nich majątek stanowił własność alodialną, a więc nieograniczoną i wolną od zobowiązań oraz ciężarów feudalnych.		Pierwsze obszary, mające w ciągu XVI i XVII wieku osiągnąć rangę państw stanowych pojawiły się na \|Śląsku u schyłku rządów [[Maciej Korwin\|Macieja Korwina]]. Należały do nich [[Ścinawa\|Ścinawa]], [[Wąsocz\|Wąsocz]] oraz Syców. Ten ostatni jako jedyny utrzymał swoją pozycję, wchodząc w epokę jagiellońską w nowej formie ustrojowej. Wówczas ukonstytuowała się prawna natura tych nowych tworów jako wolnych państw stanowych, których właściciele tytułowani [[Wolni Panowie Stanowi na Śląsku\|wolnymi panami stanowymi]] (Freiherr), pozostawali w bezpośredniej zależności od króla czeskiego. Podobnie jak książęta śląscy składali mu hołd i przysięgę lenną, jednak akt ten nie czynił z nich królewskich wasali, ponieważ nabyty przez nich majątek stanowił własność alodialną, a więc nieograniczoną i wolną od zobowiązań oraz ciężarów feudalnych.

	W przeciwieństwie do książąt, wolni panowie hołdowali królowi w pozycji stojącej, co stanowiło swoisty wyraz wierności<ref>K. Orzechowski, Historia ustroju Śląska. 1202-1740, Wrocław 2005, s. 168.</ref>. Za panowania Jagiellonów rozstrzygnięto też miejsce wolnych panów w strukturze [[Sejm Śląski (stanowy)\|Sejmu Śląskiego]]. Systematyzacja ta od początku budziła kontrowersje wśród jego tradycyjnych uczestników – [[Piastowie śląscy\|książąt piastowskich]], jako że wolni panowie byli nie tyle nowym, ale i obcym elementem, gdyż początkowo ~~byli to~~ głównie panowie czescy<ref>M. Ptak, Pozycja publicznoprawna wolnych panów stanowych na Śląsku, w: „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90.</ref>. W myśl edyktu [[Władysław II Jagiellończyk\|Władysława Jagiellończyka]] z 1504 roku mieli więc zasiadać w pierwszej sejmowej kurii, ale po książętach i z jednym tylko, wspólnym wotum<ref>Nie rozwiązało to jednak ostatecznie sporów o miejsce wolnych panów w czasie posiedzeń sejmu, a kolejne lata przyniosły nowe spory, co wiązało się m.in. z powstawaniem nowych i likwidacją części starych państw stanowych, zobacz „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90-96.</ref>.		W przeciwieństwie do książąt, wolni panowie hołdowali królowi w pozycji stojącej, co stanowiło swoisty wyraz wierności<ref>K. Orzechowski, Historia ustroju Śląska. 1202-1740, Wrocław 2005, s. 168.</ref>. Za panowania Jagiellonów rozstrzygnięto też miejsce wolnych panów w strukturze [[Sejm Śląski (stanowy)\|Sejmu Śląskiego]]. Systematyzacja ta od początku budziła kontrowersje wśród jego tradycyjnych uczestników – [[Piastowie śląscy\|książąt piastowskich]], jako że wolni panowie byli nie tyle nowym, ale i obcym elementem, gdyż początkowo zostawali nimi głównie panowie czescy<ref>M. Ptak, Pozycja publicznoprawna wolnych panów stanowych na Śląsku, w: „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90.</ref>. W myśl edyktu [[Władysław II Jagiellończyk\|Władysława Jagiellończyka]] z 1504 roku mieli więc zasiadać w pierwszej sejmowej kurii, ale po książętach i z jednym tylko, wspólnym wotum<ref>Nie rozwiązało to jednak ostatecznie sporów o miejsce wolnych panów w czasie posiedzeń sejmu, a kolejne lata przyniosły nowe spory, co wiązało się m.in. z powstawaniem nowych i likwidacją części starych państw stanowych, zobacz „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90-96.</ref>.

	Do końca panowania Jagiellonów ugruntowała się też ilość wolnych państw stanowych w liczbie czterech: sycowskie (1498), [[Wolne państwo stanowe Żmigród\|żmigrodzkie]] (1492), [[Pszczyńskie Wolne Państwo Stanowe\|pszczyńskie]] (1517) i [[Milickie wolne państwo stanowe\|milickie]] (1521). W 1601 roku godność wolnego pana stanowego otrzymał [[Jerzy von Schönaich\|Jerzy von Schönaich]], lecz jego państwo [[Księstwo siedlisko-bytomskie\|siedlisko-bytomskie]] zostało uznane dopiero w 1697 roku. W tymże roku powstało również [[Wolne państwo stanowe Bytom\|państwo bytomskie]] na [[Górny Śląsk\|Górnym Śląsku]], zaś w 1741 roku dołączyło do nich państwo goszczańskie.		Do końca panowania Jagiellonów ugruntowała się też ilość wolnych państw stanowych w liczbie czterech: sycowskie (1498), [[Wolne państwo stanowe Żmigród\|żmigrodzkie]] (1492), [[Pszczyńskie Wolne Państwo Stanowe\|pszczyńskie]] (1517) i [[Milickie wolne państwo stanowe\|milickie]] (1521). W 1601 roku godność wolnego pana stanowego otrzymał [[Jerzy von Schönaich\|Jerzy von Schönaich]], lecz jego państwo [[Księstwo siedlisko-bytomskie\|siedlisko-bytomskie]] zostało uznane dopiero w 1697 roku. W tymże roku powstało również [[Wolne państwo stanowe Bytom\|państwo bytomskie]] na [[Górny Śląsk\|Górnym Śląsku]], zaś w 1741 roku dołączyło do nich państwo goszczańskie.

Praktykant o 10:48, 7 wrz 2016

2016-09-07T10:48:52Z

Podgląd zmian

Praktykant o 11:37, 5 wrz 2016

2016-09-05T11:37:34Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:37, 5 wrz 2016
Linia 33:		Linia 33:
	Powstałe w 1521 roku państwo milickie pozostawało własnością Kurzbachów do 1590 roku, po nich przejęli je Maltzanowie, którzy władali nim do 1806 roku. W 1625 roku zostało podzielone między synów barona Joachima Maltzana. Część milicką z miastem Milicz otrzymał Joachim IV, zaś jego bracia zaczęli władać w Cieszkowie i Nowym Grodzisku, które z czasem uzyskały status mniejszych państw stanowych. Po podziale na terenie państwa milickiego znajdowało się jedno miasto – Milicz oraz 46 wsi. Wnukowie Joachima IV, Joachim Wilhelm i Nikolaus Andreas otrzymali godność hrabiów Rzeszy w 1694 roku.		Powstałe w 1521 roku państwo milickie pozostawało własnością Kurzbachów do 1590 roku, po nich przejęli je Maltzanowie, którzy władali nim do 1806 roku. W 1625 roku zostało podzielone między synów barona Joachima Maltzana. Część milicką z miastem Milicz otrzymał Joachim IV, zaś jego bracia zaczęli władać w Cieszkowie i Nowym Grodzisku, które z czasem uzyskały status mniejszych państw stanowych. Po podziale na terenie państwa milickiego znajdowało się jedno miasto – Milicz oraz 46 wsi. Wnukowie Joachima IV, Joachim Wilhelm i Nikolaus Andreas otrzymali godność hrabiów Rzeszy w 1694 roku.

	Pszczyńskie państwo stanowe powstało w 1517 roku w wyniku sprzedaży przez księcia cieszyńskiego [[Kazimierz cieszyński II\|Kazimierza II]] Pszczyny wraz z weichbildem, które kupił magnat węgierski Aleksy Turzo. Terytorium to obejmowało wówczas stołeczne miasto Pszczynę wraz z zamkiem i miasteczka [[Mikołów\|Mikołów]], [[Bieruń\|Bieruń]], [[Mysłowice\|Mysłowice]] oraz 50 wsi<ref>M. Ptak, Zgromadzenia i urzędy stanowe wolnego państwa pszczyńskiego (1517-1742)., w: „Acta Universitatis Wratislaviensis”. Prawo CCXL, 1994, s. 105.</ref>. Na początku XVIII w. obszar ten powiększył się czasowo o [[Kuźnica Bogucka\|Kuźnicę Bogucką]], [[Katowice\|Katowice]] i [[Brynów\|Brynów]]. W 1548 roku państwo pszczyńskie nabył wrocławski [[Baltazar Promnitz\|Baltazar Promnitz]], który w 1651 roku utworzył z dóbr kameralnych fideikomis. W 1675 roku państwo pszczyńskie, w zamian za dożywotnią rentę, zostało przekazane księciu [[Fryderyk Erdmann Anhalt-Cöthen\|Fryderykowi Erdmannowi Anhalt-Cöthen]]. Anhaltowie ubiegali się o podniesienie państwa pszczyńskiego do rangi księstwa, co udało im się osiągnąć w 1825 roku, jednak tylko na okres panowania ich rodu, toteż kiedy dobra te przeszły w ręce Hochbergów w 1846 roku nowi właściciele wrócili do tytułu wolnego pana stanowego.		Pszczyńskie państwo stanowe powstało w 1517 roku w wyniku sprzedaży przez księcia cieszyńskiego [[Kazimierz cieszyński II\|Kazimierza II]] Pszczyny wraz z weichbildem, które kupił magnat węgierski Aleksy Turzo. Terytorium to obejmowało wówczas stołeczne miasto Pszczynę wraz z zamkiem i miasteczka [[Mikołów\|Mikołów]], [[Bieruń\|Bieruń]], [[Mysłowice\|Mysłowice]] oraz 50 wsi<ref>M. Ptak, Zgromadzenia i urzędy stanowe wolnego państwa pszczyńskiego (1517-1742)., w: „Acta Universitatis Wratislaviensis”. Prawo CCXL, 1994, s. 105.</ref>. Na początku XVIII wieku obszar ten powiększył się czasowo o [[Kuźnica Bogucka\|Kuźnicę Bogucką]], [[Katowice\|Katowice]] i [[Brynów\|Brynów]]. W 1548 roku państwo pszczyńskie nabył wrocławski [[Baltazar Promnitz\|Baltazar Promnitz]], który w 1651 roku utworzył z dóbr kameralnych fideikomis. W 1675 roku państwo pszczyńskie, w zamian za dożywotnią rentę, zostało przekazane księciu [[Fryderyk Erdmann Anhalt-Cöthen\|Fryderykowi Erdmannowi Anhalt-Cöthen]]. Anhaltowie ubiegali się o podniesienie państwa pszczyńskiego do rangi księstwa, co udało im się osiągnąć w 1825 roku, jednak tylko na okres panowania ich rodu, toteż kiedy dobra te przeszły w ręce Hochbergów w 1846 roku nowi właściciele wrócili do tytułu wolnego pana stanowego.

	W 1601 roku do grona wolnych państw stanowych dołączyło państwo siedlisko-bytomskie rodu von Schönaich, które zostało wyodrębnione z [[Księstwo głogowskie\|księstwa głogowskiego]]. W przeciwieństwie jednak do pozostałych, terytorium to nie powstało poprzez tradycyjną drogę wykupienia majątku, a zostało nadane przywilejem cesarskim Rudolfa II. Ten stan rzeczy wzbudził opór szlachty głogowskiej, która uznała tę decyzję jako uwłaczającą ich przywilejom, toteż wolny pan nie uzyskał sesji ani wotum w ogólnośląskich zgromadzeniach stanowych, mimo potwierdzenia przywileju przez Macieja II w 1616 roku. Państwo to zostało uznane dopiero w 1697 roku.		W 1601 roku do grona wolnych państw stanowych dołączyło państwo siedlisko-bytomskie rodu von Schönaich, które zostało wyodrębnione z [[Księstwo głogowskie\|księstwa głogowskiego]]. W przeciwieństwie jednak do pozostałych, terytorium to nie powstało poprzez tradycyjną drogę wykupienia majątku, a zostało nadane przywilejem cesarskim Rudolfa II. Ten stan rzeczy wzbudził opór szlachty głogowskiej, która uznała tę decyzję jako uwłaczającą ich przywilejom, toteż wolny pan nie uzyskał sesji ani wotum w ogólnośląskich zgromadzeniach stanowych, mimo potwierdzenia przywileju przez Macieja II w 1616 roku. Państwo to zostało uznane dopiero w 1697 roku.

← poprzednia wersja		Wersja z 12:56, 30 sty 2017
Linia 2:		Linia 2:


	Wolne Państwo Stanowe (Freie Standesherrschaft) – całkowicie wyodrębnione ze struktury ustrojowo-prawnej księstw~~, niezależne terytorium będące~~, obok księstw lennych i dziedzicznych, jednym z elementów struktury terytorialnej feudalnego [[Śląsk\|Śląska]]. Obszar ~~ten~~ stanowił pełną własność alodialną, równorzędną księstwom pod względem ustrojowym, powstałą w wyniku wykupu majątków od króla bądź [[Księstwa śląskie\|książąt śląskich]] wraz z prawami książęcym, jednak bez książęcego tytułu.		Wolne Państwo Stanowe (Freie Standesherrschaft), niekiedy nazywane "większymi" – niezależne terytoria całkowicie wyodrębnione ze struktury ustrojowo-prawnej księstw, obok księstw lennych i dziedzicznych będące jednym z elementów struktury terytorialnej feudalnego [[Śląsk\|Śląska]]. Obszar taki stanowił pełną własność alodialną, równorzędną księstwom pod względem ustrojowym, powstałą w wyniku wykupu majątków od króla bądź [[Księstwa śląskie\|książąt śląskich]] wraz z prawami książęcym, jednak bez książęcego tytułu dla właściciela.

	==Geneza==		==Geneza==

	Pierwsze obszary, mające w ciągu XVI i XVII wieku osiągnąć rangę państw stanowych pojawiły się na \|Śląsku u schyłku rządów [[Maciej Korwin\|Macieja Korwina]]. Należały do nich [[Ścinawa\|Ścinawa]], [[Wąsocz\|Wąsocz]] oraz Syców~~, który~~ jako jedyny ~~z trzech wymienionych~~ utrzymał swoją pozycję, wchodząc w epokę jagiellońską w nowej formie ustrojowej. Wówczas ukonstytuowała się prawna natura tych nowych tworów jako ~~wolne państwa stanowe~~, których właściciele tytułowani [[Wolni Panowie Stanowi na Śląsku\|wolnymi panami stanowymi]] (Freiherr), pozostawali w bezpośredniej zależności od króla czeskiego. Podobnie, jak książęta śląscy składali mu hołd i przysięgę lenną, jednak akt ten nie czynił z nich królewskich wasali, ponieważ nabyty przez nich majątek stanowił własność alodialną, a więc nieograniczoną i wolną od zobowiązań oraz ciężarów feudalnych.		Pierwsze obszary, mające w ciągu XVI i XVII wieku osiągnąć rangę państw stanowych pojawiły się na \|Śląsku u schyłku rządów [[Maciej Korwin\|Macieja Korwina]]. Należały do nich [[Ścinawa\|Ścinawa]], [[Wąsocz\|Wąsocz]] oraz Syców. Ten ostatni jako jedyny utrzymał swoją pozycję, wchodząc w epokę jagiellońską w nowej formie ustrojowej. Wówczas ukonstytuowała się prawna natura tych nowych tworów jako wolnych państw stanowych, których właściciele tytułowani [[Wolni Panowie Stanowi na Śląsku\|wolnymi panami stanowymi]] (Freiherr), pozostawali w bezpośredniej zależności od króla czeskiego. Podobnie jak książęta śląscy składali mu hołd i przysięgę lenną, jednak akt ten nie czynił z nich królewskich wasali, ponieważ nabyty przez nich majątek stanowił własność alodialną, a więc nieograniczoną i wolną od zobowiązań oraz ciężarów feudalnych.

	W przeciwieństwie do książąt, wolni panowie hołdowali królowi w pozycji stojącej, co stanowiło swoisty wyraz wierności<ref>K. Orzechowski, Historia ustroju Śląska. 1202-1740, Wrocław 2005, s. 168.</ref>. Za panowania Jagiellonów rozstrzygnięto też miejsce wolnych panów w strukturze [[Sejm Śląski (stanowy)\|Sejmu Śląskiego]]. Systematyzacja ta od początku budziła kontrowersje wśród jego tradycyjnych uczestników – [[Piastowie śląscy\|książąt piastowskich]], jako że wolni panowie byli nie tyle nowym, ale i obcym elementem, gdyż początkowo ~~byli to~~ głównie panowie czescy<ref>M. Ptak, Pozycja publicznoprawna wolnych panów stanowych na Śląsku, w: „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90.</ref>. W myśl edyktu [[Władysław II Jagiellończyk\|Władysława Jagiellończyka]] z 1504 roku mieli więc zasiadać w pierwszej sejmowej kurii, ale po książętach i z jednym tylko, wspólnym wotum<ref>Nie rozwiązało to jednak ostatecznie sporów o miejsce wolnych panów w czasie posiedzeń sejmu, a kolejne lata przyniosły nowe spory, co wiązało się m.in. z powstawaniem nowych i likwidacją części starych państw stanowych, zobacz „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90-96.</ref>.		W przeciwieństwie do książąt, wolni panowie hołdowali królowi w pozycji stojącej, co stanowiło swoisty wyraz wierności<ref>K. Orzechowski, Historia ustroju Śląska. 1202-1740, Wrocław 2005, s. 168.</ref>. Za panowania Jagiellonów rozstrzygnięto też miejsce wolnych panów w strukturze [[Sejm Śląski (stanowy)\|Sejmu Śląskiego]]. Systematyzacja ta od początku budziła kontrowersje wśród jego tradycyjnych uczestników – [[Piastowie śląscy\|książąt piastowskich]], jako że wolni panowie byli nie tyle nowym, ale i obcym elementem, gdyż początkowo zostawali nimi głównie panowie czescy<ref>M. Ptak, Pozycja publicznoprawna wolnych panów stanowych na Śląsku, w: „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90.</ref>. W myśl edyktu [[Władysław II Jagiellończyk\|Władysława Jagiellończyka]] z 1504 roku mieli więc zasiadać w pierwszej sejmowej kurii, ale po książętach i z jednym tylko, wspólnym wotum<ref>Nie rozwiązało to jednak ostatecznie sporów o miejsce wolnych panów w czasie posiedzeń sejmu, a kolejne lata przyniosły nowe spory, co wiązało się m.in. z powstawaniem nowych i likwidacją części starych państw stanowych, zobacz „Acta Universitatis Wratislawiensis. Prawo CCXXII” 1993, s. 90-96.</ref>.

	Do końca panowania Jagiellonów ugruntowała się też ilość wolnych państw stanowych w liczbie czterech: sycowskie (1498), [[Wolne państwo stanowe Żmigród\|żmigrodzkie]] (1492), [[Pszczyńskie Wolne Państwo Stanowe\|pszczyńskie]] (1517) i [[Milickie wolne państwo stanowe\|milickie]] (1521). W 1601 roku godność wolnego pana stanowego otrzymał [[Jerzy von Schönaich\|Jerzy von Schönaich]], lecz jego państwo [[Księstwo siedlisko-bytomskie\|siedlisko-bytomskie]] zostało uznane dopiero w 1697 roku. W tymże roku powstało również [[Wolne państwo stanowe Bytom\|państwo bytomskie]] na [[Górny Śląsk\|Górnym Śląsku]], zaś w 1741 roku dołączyło do nich państwo goszczańskie.		Do końca panowania Jagiellonów ugruntowała się też ilość wolnych państw stanowych w liczbie czterech: sycowskie (1498), [[Wolne państwo stanowe Żmigród\|żmigrodzkie]] (1492), [[Pszczyńskie Wolne Państwo Stanowe\|pszczyńskie]] (1517) i [[Milickie wolne państwo stanowe\|milickie]] (1521). W 1601 roku godność wolnego pana stanowego otrzymał [[Jerzy von Schönaich\|Jerzy von Schönaich]], lecz jego państwo [[Księstwo siedlisko-bytomskie\|siedlisko-bytomskie]] zostało uznane dopiero w 1697 roku. W tymże roku powstało również [[Wolne państwo stanowe Bytom\|państwo bytomskie]] na [[Górny Śląsk\|Górnym Śląsku]], zaś w 1741 roku dołączyło do nich państwo goszczańskie.