Urbanizacja - Historia wersji

Praktykant o 06:33, 26 maj 2020

2020-05-26T06:33:54Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:33, 26 maj 2020
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:~~Socjologia~~]]		[[Kategoria:Nauki społeczne]]
	[[Kategoria:Historia]]		[[Kategoria:Historia]]
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]

Praktykant o 08:02, 16 sty 2019

2019-01-16T08:02:00Z

← poprzednia wersja		Wersja z 10:02, 16 sty 2019
Linia 3:		Linia 3:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]		[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
			(ang. Urbanization,niem. Urbanisierung)

	Autor:[[dr Krzysztof Bierwiaczonek]]		Autor:[[dr Krzysztof Bierwiaczonek]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Praktykant: /* Urbanizacja w województwie śląskim przed 1945 */

2017-10-26T11:23:17Z

Urbanizacja w województwie śląskim przed 1945

← poprzednia wersja		Wersja z 13:23, 26 paź 2017
Linia 24:		Linia 24:
	Intensywny przebieg procesów urbanizacyjnych na [[Śląsk\|Śląsku]] związany jest z XIX wieczną [[Industrializacja na Górnym Śląsku\|industrializacją]]. Nie znaczy to jednak, że wcześniej nie istniała na Śląsku sieć miast o wcześniejszym, preindustrialnym rodowodzie. Spośród nich najważniejszymi i największymi były: [[Racibórz]] i [[Bytom]]. Na przełomie XIV i XV wieku liczyły one odpowiednio około 3000 i około 1500 mieszkańców<ref>J. Sperka, Dzieje gospodarcze Górnego Śląska w średniowieczu, w: Historia Górnego Śląska. Polityka, gospodarka i kultura europejskiego regionu, red. J. Bahlcke, D. Gawrecki, R. Kaczmarek, Gliwice 2011. s. 301.</ref>. Inne miasta leżące w obecnych granicach województwa śląskiego, które posiadały prawa miejskie w 1500 roku to: [[Będzin]], Bielsko (obecnie [[Bielsko-Biała]]), [[Bieruń]], [[Cieszyn]], [[Czeladź]], [[Częstochowa]], [[Gliwice]], [[Kłobuck]], [[Koniecpol]], [[Koziegłowy]], Kromołów (obecnie dzielnica [[Zawiercie\|Zawiercia]]), [[Krzanowice]], [[Krzepice]], [[Lelów]] (obecnie wieś), [[Lubliniec]], [[Mikołów]], Mrzygłód (obecnie dzielnica [[Myszków\|Myszkowa]]), [[Mysłowice]], [[Ogrodzieniec]], [[Pilchowice]] (obecnie wieś), [[Pilica]], [[Pszczyna]], [[Przyrów]] (obecnie wieś), [[Pyskowice]], [[Rybnik]], [[Siewierz]], [[Skoczów]], [[Sławków]], [[Sośnicowice]], [[Strumień]], [[Szczekociny]], [[Toszek]], Wodzisław (obecnie [[Wodzisław Śląski]]), [[Włodowice]] (obecnie wieś) [[Woźniki]], [[Zbrosławice]] (obecnie wieś), [[Żarki]], [[Żarnowiec]] (obecnie wieś), [[Żory]], [[Żywiec]]<ref>[http://www.efs.gov.pl/analizyraportypodsumowania/baza_projektow_badawczych_efs/documents/raport_badanie_trendow_rozw_wwoj_slaskim.pdf%20 I. Kantor Pietraga, R. Krzysztofik, Rozwój demograficzny miast na obszarze województwa śląskiego od XIII do XXI wieku, Agnieszka Sobala Gwosdz (red.) Wydział Nauk o ziemi Uniwersytetu Śląskiego, Sosnowiec 2009, s. 7-9. Por też: A. Sobala-Gwosdz, Wstęp, w: Badanie trendów rozwojowych w województwie śląskim poprzez wyznaczenie ośrodków wzrostu i obszarów stagnacji, red. Agnieszka Sobala Gwosdz, Bielsko Biała 2010, s. 18. Data dostepu: 19.09.2013. ]</ref>. Najczęściej były to niewielkie miasta (nieprzekraczające wówczas liczby 1000 mieszkańców) położone na szlakach handlowych. W kolejnych wiekach, aż do rewolucji przemysłowej sieć miejska ulegała niewielkim zmianom. W 1800 roku na w granicach obecnego województwa śląskiego znajdowały się 44 miasta. W stosunku do roku 1500 status miast utraciło 9 miejscowości, a powstało 11 nowych ośrodków, z których najważniejszym były [[Tarnowskie Góry]]<ref>I. Kantor-Pietraga, R. Krzysztofik, dz. cyt. s. 10.</ref>. Dopiero proces XIX wiecznej industrializacji wpłynął na intensyfikację urbanizacji we wszystkich jej płaszczyznach.		Intensywny przebieg procesów urbanizacyjnych na [[Śląsk\|Śląsku]] związany jest z XIX wieczną [[Industrializacja na Górnym Śląsku\|industrializacją]]. Nie znaczy to jednak, że wcześniej nie istniała na Śląsku sieć miast o wcześniejszym, preindustrialnym rodowodzie. Spośród nich najważniejszymi i największymi były: [[Racibórz]] i [[Bytom]]. Na przełomie XIV i XV wieku liczyły one odpowiednio około 3000 i około 1500 mieszkańców<ref>J. Sperka, Dzieje gospodarcze Górnego Śląska w średniowieczu, w: Historia Górnego Śląska. Polityka, gospodarka i kultura europejskiego regionu, red. J. Bahlcke, D. Gawrecki, R. Kaczmarek, Gliwice 2011. s. 301.</ref>. Inne miasta leżące w obecnych granicach województwa śląskiego, które posiadały prawa miejskie w 1500 roku to: [[Będzin]], Bielsko (obecnie [[Bielsko-Biała]]), [[Bieruń]], [[Cieszyn]], [[Czeladź]], [[Częstochowa]], [[Gliwice]], [[Kłobuck]], [[Koniecpol]], [[Koziegłowy]], Kromołów (obecnie dzielnica [[Zawiercie\|Zawiercia]]), [[Krzanowice]], [[Krzepice]], [[Lelów]] (obecnie wieś), [[Lubliniec]], [[Mikołów]], Mrzygłód (obecnie dzielnica [[Myszków\|Myszkowa]]), [[Mysłowice]], [[Ogrodzieniec]], [[Pilchowice]] (obecnie wieś), [[Pilica]], [[Pszczyna]], [[Przyrów]] (obecnie wieś), [[Pyskowice]], [[Rybnik]], [[Siewierz]], [[Skoczów]], [[Sławków]], [[Sośnicowice]], [[Strumień]], [[Szczekociny]], [[Toszek]], Wodzisław (obecnie [[Wodzisław Śląski]]), [[Włodowice]] (obecnie wieś) [[Woźniki]], [[Zbrosławice]] (obecnie wieś), [[Żarki]], [[Żarnowiec]] (obecnie wieś), [[Żory]], [[Żywiec]]<ref>[http://www.efs.gov.pl/analizyraportypodsumowania/baza_projektow_badawczych_efs/documents/raport_badanie_trendow_rozw_wwoj_slaskim.pdf%20 I. Kantor Pietraga, R. Krzysztofik, Rozwój demograficzny miast na obszarze województwa śląskiego od XIII do XXI wieku, Agnieszka Sobala Gwosdz (red.) Wydział Nauk o ziemi Uniwersytetu Śląskiego, Sosnowiec 2009, s. 7-9. Por też: A. Sobala-Gwosdz, Wstęp, w: Badanie trendów rozwojowych w województwie śląskim poprzez wyznaczenie ośrodków wzrostu i obszarów stagnacji, red. Agnieszka Sobala Gwosdz, Bielsko Biała 2010, s. 18. Data dostepu: 19.09.2013. ]</ref>. Najczęściej były to niewielkie miasta (nieprzekraczające wówczas liczby 1000 mieszkańców) położone na szlakach handlowych. W kolejnych wiekach, aż do rewolucji przemysłowej sieć miejska ulegała niewielkim zmianom. W 1800 roku na w granicach obecnego województwa śląskiego znajdowały się 44 miasta. W stosunku do roku 1500 status miast utraciło 9 miejscowości, a powstało 11 nowych ośrodków, z których najważniejszym były [[Tarnowskie Góry]]<ref>I. Kantor-Pietraga, R. Krzysztofik, dz. cyt. s. 10.</ref>. Dopiero proces XIX wiecznej industrializacji wpłynął na intensyfikację urbanizacji we wszystkich jej płaszczyznach.

	Przebieg urbanizacji w XIX wieku w (a szczególnie w drugiej jego połowie) zgodny był z logiką tworzenia aglomeracji miejskich. Procesy takie „mogą się dokonywać bądź wokół istniejącej poprzednio przestrzeni centralnej (dawnego miasta), bądź poprzez zlepienie się poszczególnych obszarów, z których jeden zaczyna w pewnym momencie nabierać niektórych funkcji centralnych”<ref>B. Jałowiecki, Społeczne wytwarzanie przestrzeni, wyd. Scholar, Warszawa 2010, s. 134.</ref>.Urbanizacja według tego pierwszego wzoru zachodziła w takich miastach jak Częstochowa, Racibórz oraz Bielsko i Biała. W tym ostatnim przypadku dwa ośrodki zostały połączone w jedno miasto. Drugi wzorzec odnosił się między innymi do takich miast jak Katowice, Chorzów, Zabrze, czy już w XX wieku Ruda Śląska. Rozwój tych trzech pierwszych miast stanowi dobrą egzemplifikację tempa ówczesnych procesów urbanizacyjnych w płaszczyźnie demograficznej i przestrzennej. Andrzej Gawryszewski zauważa, że „Nienotowane w żadnym ośrodku miejskim (na ziemiach polskich – przyp. aut.) tempo wzrostu wykazała Królewska Huta (od 1934 r. Chorzów) z 779 mieszkańcami w 1855 r., 26 tys. w 1875 r. i 58 tys. w 1900 r. (7345%), która prawa miejskie uzyskała dopiero w 1869 r., a swój rozwój zawdzięczała m.in. wchłonięciu okolicznych osad fabrycznych. Podobnie przebiegał rozwój Katowic: z 2945 mieszkańców w 1855 r. do 31,7 tys. w 1900 r. (953%) i Zabrza – z 3 tys. do 29 tys. mieszkańców (867%) – które prawa miejskie otrzymało dopiero w 1902 r.”<ref>[http://~~globus~~.~~igipz.pan~~.pl/~~wydaw~~/~~Monografie_5~~/ A. Gawryszewski, Ludność Polski w XX wieku, wyd. Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, Warszawa 2005, s. 550. (data dostępu 19.09.2013)]</ref>.Wzrost liczby mieszkańców skutkował także zmianami przestrzennymi. Wokół zakładów przemysłowych powstawały osiedla robotnicze, a w centrach miast (czy to starych jak np. Bytom i Gliwice), czy to nowych (jak Katowice) zabudowa kamieniczna. Miasta zyskiwały nowy kształt urbanistyczny związany między innymi z łączeniem nowych węzłów komunikacyjnych, jakimi stały się dworce kolejowe, z centrami miast. Ulica Zwycięstwa (pierwotnie Wilhelmstrasse) w Gliwicach jest tego sztandarowym przykładem.		Przebieg urbanizacji w XIX wieku w (a szczególnie w drugiej jego połowie) zgodny był z logiką tworzenia aglomeracji miejskich. Procesy takie „mogą się dokonywać bądź wokół istniejącej poprzednio przestrzeni centralnej (dawnego miasta), bądź poprzez zlepienie się poszczególnych obszarów, z których jeden zaczyna w pewnym momencie nabierać niektórych funkcji centralnych”<ref>B. Jałowiecki, Społeczne wytwarzanie przestrzeni, wyd. Scholar, Warszawa 2010, s. 134.</ref>.Urbanizacja według tego pierwszego wzoru zachodziła w takich miastach jak Częstochowa, Racibórz oraz Bielsko i Biała. W tym ostatnim przypadku dwa ośrodki zostały połączone w jedno miasto. Drugi wzorzec odnosił się między innymi do takich miast jak Katowice, Chorzów, Zabrze, czy już w XX wieku Ruda Śląska. Rozwój tych trzech pierwszych miast stanowi dobrą egzemplifikację tempa ówczesnych procesów urbanizacyjnych w płaszczyźnie demograficznej i przestrzennej. Andrzej Gawryszewski zauważa, że „Nienotowane w żadnym ośrodku miejskim (na ziemiach polskich – przyp. aut.) tempo wzrostu wykazała Królewska Huta (od 1934 r. Chorzów) z 779 mieszkańcami w 1855 r., 26 tys. w 1875 r. i 58 tys. w 1900 r. (7345%), która prawa miejskie uzyskała dopiero w 1869 r., a swój rozwój zawdzięczała m.in. wchłonięciu okolicznych osad fabrycznych. Podobnie przebiegał rozwój Katowic: z 2945 mieszkańców w 1855 r. do 31,7 tys. w 1900 r. (953%) i Zabrza – z 3 tys. do 29 tys. mieszkańców (867%) – które prawa miejskie otrzymało dopiero w 1902 r.”<ref>[http://rcin.org.pl/Content/2425/WA51_13508_r2005-nr5_Monografie.pdf A. Gawryszewski, Ludność Polski w XX wieku, wyd. Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, Warszawa 2005, s. 550. (data dostępu 19.09.2013)]</ref>.Wzrost liczby mieszkańców skutkował także zmianami przestrzennymi. Wokół zakładów przemysłowych powstawały osiedla robotnicze, a w centrach miast (czy to starych jak np. Bytom i Gliwice), czy to nowych (jak Katowice) zabudowa kamieniczna. Miasta zyskiwały nowy kształt urbanistyczny związany między innymi z łączeniem nowych węzłów komunikacyjnych, jakimi stały się dworce kolejowe, z centrami miast. Ulica Zwycięstwa (pierwotnie Wilhelmstrasse) w Gliwicach jest tego sztandarowym przykładem.

	Opisane powyżej procesy skutkowały tym, że wskaźnik urbanizacji ówczesnej [[Rejencja opolska\|Rejencji Opolskiej]] (obliczany w tym przypadku jako odsetek ludności miast i osiedli robotniczych w stosunku do wszystkich mieszkańców) był najwyższy spośród ziem polskich i wynosił w 1900 roku 50,6%. Dla porównania w Królestwie Polskim wynosił 23,1%, Prowincji Poznańskiej 30,7%, Prusach Zachodnich 36,3%, Galicji 18%, a na [[Śląsk Cieszyński\|Śląsku Cieszyńskim]] 18,7%<ref>Tamże s. 108.</ref>.		Opisane powyżej procesy skutkowały tym, że wskaźnik urbanizacji ówczesnej [[Rejencja opolska\|Rejencji Opolskiej]] (obliczany w tym przypadku jako odsetek ludności miast i osiedli robotniczych w stosunku do wszystkich mieszkańców) był najwyższy spośród ziem polskich i wynosił w 1900 roku 50,6%. Dla porównania w Królestwie Polskim wynosił 23,1%, Prowincji Poznańskiej 30,7%, Prusach Zachodnich 36,3%, Galicji 18%, a na [[Śląsk Cieszyński\|Śląsku Cieszyńskim]] 18,7%<ref>Tamże s. 108.</ref>.

Praktykant: /* Urbanizacja w województwie śląskim w latach 1945-2000 */

2017-10-26T10:53:25Z

Urbanizacja w województwie śląskim w latach 1945-2000

← poprzednia wersja		Wersja z 12:53, 26 paź 2017
Linia 45:		Linia 45:
	II wojna światowa, a zwłaszcza przejście przez województwo śląskie frontu zimą 1944/1945 przyniosło wiele negatywnych zjawisk. Najważniejsze z nich to bezpośrednie straty ludnościowe, przymusowe migracje, degradację tkanki urbanistycznej, a także infrastruktury gospodarczej i komunalnej miast<ref>I. Kantor Pietraga, R. Krzysztofik, Rozwój demograficzny… dz. cyt s. 17.</ref>. Zniszczenia wojenne były jednym z kilku podstawowych uwarunkowań procesu urbanizacji po 1945 roku. Oprócz niego jako podstawowe determinanty wytwarzania przestrzeni Bohdan Jałowiecki wymienia: zacofanie gospodarcze, szczupłość zasobów, zmiana stosunków własnościowych, dążność do kształtowania klasy robotniczej jako siły społecznej będącej oparciem nowego ustroju, potrzeby obronne, autarkia zimnej wojny i opieranie się na doświadczeniach ZSRR<ref>B. Jałowiecki, Społeczne wytwarzanie… dz. cyt s. 217.</ref>. Kolejnym istotnym zjawiskiem była industrializacja w jej socjalistycznej formie. Jednak do 1950 roku procesy urbanizacyjne zachodziły bez większego udziału uprzemysłowienia, które swoje znaczenie zyskało dopiero wraz z planem 6-letnim<ref>Por. A. Gawryszewski, Ludność Polski… dz. cyt. s.128.</ref>.		II wojna światowa, a zwłaszcza przejście przez województwo śląskie frontu zimą 1944/1945 przyniosło wiele negatywnych zjawisk. Najważniejsze z nich to bezpośrednie straty ludnościowe, przymusowe migracje, degradację tkanki urbanistycznej, a także infrastruktury gospodarczej i komunalnej miast<ref>I. Kantor Pietraga, R. Krzysztofik, Rozwój demograficzny… dz. cyt s. 17.</ref>. Zniszczenia wojenne były jednym z kilku podstawowych uwarunkowań procesu urbanizacji po 1945 roku. Oprócz niego jako podstawowe determinanty wytwarzania przestrzeni Bohdan Jałowiecki wymienia: zacofanie gospodarcze, szczupłość zasobów, zmiana stosunków własnościowych, dążność do kształtowania klasy robotniczej jako siły społecznej będącej oparciem nowego ustroju, potrzeby obronne, autarkia zimnej wojny i opieranie się na doświadczeniach ZSRR<ref>B. Jałowiecki, Społeczne wytwarzanie… dz. cyt s. 217.</ref>. Kolejnym istotnym zjawiskiem była industrializacja w jej socjalistycznej formie. Jednak do 1950 roku procesy urbanizacyjne zachodziły bez większego udziału uprzemysłowienia, które swoje znaczenie zyskało dopiero wraz z planem 6-letnim<ref>Por. A. Gawryszewski, Ludność Polski… dz. cyt. s.128.</ref>.

	W 1950 roku liczba miast w ówczesnym województwie śląskim wynosiła 44, a wskaźnik liczby miast na 10000kmm² wynosił 35,7 (najwyższy wskaźnik w Polsce przy średniej krajowej 22,3)<ref>Tamże. s. 129.</ref>.Już w latach 50-tych [[Województwo katowickie w Polsce Ludowej\|województwo katowickie]] w ówczesnych granicach osiągnęło wysoki wskaźnik urbanizacji (w 1955 roku było to 70,5%<ref>B. Jałowiecki, Miasto i społeczne problemy urbanizacji, Warszawa-Kraków, 1972 s. 18.</ref> przy średniej dla Polski poniżej 50%), a wiele miast przemysłowych (Bytom, Chorzów, Częstochowa, Gliwice, Katowice, Ruda Śląska, Sosnowiec, Zabrze) znacząco przekraczało liczbę 100 tysięcy ludności. W tych ośrodkach w kolejnych latach dynamika procesu urbanizacji w płaszczyźnie demograficznej nie była już tak intensywna. Podobna sytuacja zachodziła na obszarze województwa śląskiego w jego obecnych granicach: wskaźnik urbanizacji w latach 1950-1988 wzrósł z 74,6% do 80,2%, choć warto zauważyć, że w istniejącym do 1999 roku podziale administracyjnym w ówczesnym województwie katowickim wskaźnik urbanizacji osiągnął 87,7% (w latach 1982-1987), a następnie zaczął powoli spadać i w 1997 wynosił 86,5%<ref>[~~http~~://www.sbc.org.pl/publication/~~68760%20~~ Rocznik statystyczny województwa katowickiego 1998, Katowice 1998. (dostęp 24.09.2013)]</ref>.		W 1950 roku liczba miast w ówczesnym województwie śląskim wynosiła 44, a wskaźnik liczby miast na 10000kmm² wynosił 35,7 (najwyższy wskaźnik w Polsce przy średniej krajowej 22,3)<ref>Tamże. s. 129.</ref>.Już w latach 50-tych [[Województwo katowickie w Polsce Ludowej\|województwo katowickie]] w ówczesnych granicach osiągnęło wysoki wskaźnik urbanizacji (w 1955 roku było to 70,5%<ref>B. Jałowiecki, Miasto i społeczne problemy urbanizacji, Warszawa-Kraków, 1972 s. 18.</ref> przy średniej dla Polski poniżej 50%), a wiele miast przemysłowych (Bytom, Chorzów, Częstochowa, Gliwice, Katowice, Ruda Śląska, Sosnowiec, Zabrze) znacząco przekraczało liczbę 100 tysięcy ludności. W tych ośrodkach w kolejnych latach dynamika procesu urbanizacji w płaszczyźnie demograficznej nie była już tak intensywna. Podobna sytuacja zachodziła na obszarze województwa śląskiego w jego obecnych granicach: wskaźnik urbanizacji w latach 1950-1988 wzrósł z 74,6% do 80,2%, choć warto zauważyć, że w istniejącym do 1999 roku podziale administracyjnym w ówczesnym województwie katowickim wskaźnik urbanizacji osiągnął 87,7% (w latach 1982-1987), a następnie zaczął powoli spadać i w 1997 wynosił 86,5%<ref>[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/81955/edition/77349 Rocznik statystyczny województwa katowickiego 1998, Katowice 1998. (dostęp 24.09.2013)]</ref>.

	W latach 1950-2000 znacząco wzrosła liczba miast jak i bezwzględna liczba ludności miast w województwie śląskim, choć trzeba podkreślić, że z końcem ostatniej dekady XX wieku widać już spadek liczby ludności (najwięcej osób zamieszkiwało województwo śląskie w roku 1995: 4 907 930, w tym w miastach 3 924 972)<ref>Źródło: Bank Danych Lokalnych GUS.</ref>. Wzrost liczby miast i ludności miejskiej obecny przez większość drugiej połowy XX wieku spowodowany był uzyskiwaniem praw miejskich przez miejscowości nie posiadające takich praw w latach wcześniejszych, procesem industrializacji, budową wielotysięcznych osiedli mieszkaniowych w miastach istniejących, a także tworzeniem nowych miast, które zapewnić miały mieszkania dla coraz liczniejszych pracowników śląskich i zagłębiowskich zakładów przemysłowych. Tu szczególne znaczenie miał proces deglomeracji Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego i budowa nowych osiedli mieszkaniowych w miastach już istniejących na obrzeżu [[Górnośląski Okręg Przemysłowy\|GOP-u]] (np. w [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie Górniczej]], Pyskowicach) lub tworzenie nowych miast na bazie mniejszych miejscowości (jak miało to miejsce w przypadku Tychów)<ref>Por. M. S. Szczepański, „Miasto socjalistyczne” i świat społeczny jego mieszkańców, Warszawa 1991, s. 26-27.</ref>.		W latach 1950-2000 znacząco wzrosła liczba miast jak i bezwzględna liczba ludności miast w województwie śląskim, choć trzeba podkreślić, że z końcem ostatniej dekady XX wieku widać już spadek liczby ludności (najwięcej osób zamieszkiwało województwo śląskie w roku 1995: 4 907 930, w tym w miastach 3 924 972)<ref>Źródło: Bank Danych Lokalnych GUS.</ref>. Wzrost liczby miast i ludności miejskiej obecny przez większość drugiej połowy XX wieku spowodowany był uzyskiwaniem praw miejskich przez miejscowości nie posiadające takich praw w latach wcześniejszych, procesem industrializacji, budową wielotysięcznych osiedli mieszkaniowych w miastach istniejących, a także tworzeniem nowych miast, które zapewnić miały mieszkania dla coraz liczniejszych pracowników śląskich i zagłębiowskich zakładów przemysłowych. Tu szczególne znaczenie miał proces deglomeracji Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego i budowa nowych osiedli mieszkaniowych w miastach już istniejących na obrzeżu [[Górnośląski Okręg Przemysłowy\|GOP-u]] (np. w [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie Górniczej]], Pyskowicach) lub tworzenie nowych miast na bazie mniejszych miejscowości (jak miało to miejsce w przypadku Tychów)<ref>Por. M. S. Szczepański, „Miasto socjalistyczne” i świat społeczny jego mieszkańców, Warszawa 1991, s. 26-27.</ref>.

Garbaczm o 13:59, 9 mar 2016

2016-03-09T13:59:07Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:59, 9 mar 2016
Linia 18:		Linia 18:
	*'''reurbanizację''' – ponowny, najczęściej wolny napływ ludności do obszaru centralnego inspirowany przeważnie działaniami władz mającymi na celu ponowne ożywienie i odbudowę centralnych obszarów miasta<ref>A. Majer, Socjologia i przestrzeń… dz. cyt. s.153; J. Słodczyk, Przestrzeń miasta i jej przeobrażenia, wyd. Uniwersytet Opolski, Opole 2001, s. 38-39.</ref>.		*'''reurbanizację''' – ponowny, najczęściej wolny napływ ludności do obszaru centralnego inspirowany przeważnie działaniami władz mającymi na celu ponowne ożywienie i odbudowę centralnych obszarów miasta<ref>A. Majer, Socjologia i przestrzeń… dz. cyt. s.153; J. Słodczyk, Przestrzeń miasta i jej przeobrażenia, wyd. Uniwersytet Opolski, Opole 2001, s. 38-39.</ref>.

	Z prezentacją problematyki urbanizacji w [[Województwo śląskie ~~(III RP)~~\|województwie śląskim]] związane są dwa najważniejsze problemy. Pierwszy dotyczy złożoności procesu urbanizacji. W związku z faktem, że w niniejszym opracowaniu niemożliwa jest wyczerpująca analiza wszystkich płaszczyzn urbanizacji uwaga skoncentrowana zostanie głównie na wymiarze demograficznym. Problematyka związana z pozostałymi płaszczyznami zostanie jedynie wzmiankowana. Drugi problem dotyczy zmian administracyjnych województwa, które skutkują nieadekwatnością dostępnych danych liczbowych. W tekście, o ile nie zaznaczono inaczej, prezentowane dane odnoszą się do województwa śląskiego w jego obecnych granicach. Mniejszym problemem jest uzyskanie danych dotyczących liczby mieszkańców poszczególnych miast województwa śląskiego. Ich prezentację dla lat 1897/1900-2011 zawiera obszerna tabela stanowiąca aneks do zaprezentowanej analizy.		Z prezentacją problematyki urbanizacji w [[Województwo śląskie\|województwie śląskim]] związane są dwa najważniejsze problemy. Pierwszy dotyczy złożoności procesu urbanizacji. W związku z faktem, że w niniejszym opracowaniu niemożliwa jest wyczerpująca analiza wszystkich płaszczyzn urbanizacji uwaga skoncentrowana zostanie głównie na wymiarze demograficznym. Problematyka związana z pozostałymi płaszczyznami zostanie jedynie wzmiankowana. Drugi problem dotyczy zmian administracyjnych województwa, które skutkują nieadekwatnością dostępnych danych liczbowych. W tekście, o ile nie zaznaczono inaczej, prezentowane dane odnoszą się do województwa śląskiego w jego obecnych granicach. Mniejszym problemem jest uzyskanie danych dotyczących liczby mieszkańców poszczególnych miast województwa śląskiego. Ich prezentację dla lat 1897/1900-2011 zawiera obszerna tabela stanowiąca aneks do zaprezentowanej analizy.

	==Urbanizacja w województwie śląskim przed 1945==		==Urbanizacja w województwie śląskim przed 1945==

Garbaczm o 13:54, 9 mar 2016

2016-03-09T13:54:50Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:54, 9 mar 2016
Linia 32:		Linia 32:
	Do 1914 roku dynamika urbanizacji na obszarze obecnego województwa śląskiego została wyhamowana. Wyjątkiem były miasta [[Zagłębie Dąbrowskie\|Zagłębia Dąbrowskiego]], a szczególnie Sosnowiec, który zwiększył liczbę mieszkańców z 10,1 tysiąca w 1897 roku do 98,7 w 1910 roku<ref>Andrzej Gawryszewski, Ludność Polski… dz. cyt. s.108. Według danych zamieszczonych w książce: I. Kantor Pietraga, R. Krzysztofik, Rozwój demograficzny… dz. cyt s. 49 było to nawet 102 tysiące.</ref>.		Do 1914 roku dynamika urbanizacji na obszarze obecnego województwa śląskiego została wyhamowana. Wyjątkiem były miasta [[Zagłębie Dąbrowskie\|Zagłębia Dąbrowskiego]], a szczególnie Sosnowiec, który zwiększył liczbę mieszkańców z 10,1 tysiąca w 1897 roku do 98,7 w 1910 roku<ref>Andrzej Gawryszewski, Ludność Polski… dz. cyt. s.108. Według danych zamieszczonych w książce: I. Kantor Pietraga, R. Krzysztofik, Rozwój demograficzny… dz. cyt s. 49 było to nawet 102 tysiące.</ref>.

	Wówczas było to najludniejsze miasto w obecnych granicach województwa śląskiego (74,8 tys. liczyła druga w tej hierarchii Częstochowa, a 72,6 tys. trzecia Królewska Huta). Stagnację a nawet regres urbanizacji przyniosła I wojna światowa. Jej skutkiem było między innymi zmniejszenie liczby ludności niektórych miast (na przykład Sosnowca do 86,5 tysiąca, Będzina o 10,5 tysiąca, a Cieszyna o 4 tysiące). Regres ten jednak został szybko przełamany i w płaszczyźnie demograficznej do 1939 roku notowano wzrost liczby mieszkańców. Według danych ze spisów powszechnych z 1921 i 1931 roku współczynnik urbanizacji ówczesnego województwa śląskiego wynosił 28,9% dla roku 1921 i 32,3% dla roku 1931. Były to wskaźniki nieco wyższe niż średnia dla międzywojennej Polski (w 1921 roku 25,9%, a w 1931 roku 27,4%). Województwo śląskie nie było wówczas najsilniej zurbanizowanym regionem (wyższy współczynnik urbanizacji w 1931 roku notowano dla województwa łódzkiego – 42,0%, poznańskiego 39,8%. Taki sam jak w województwie śląskim wskaźnik urbanizacji – 32,3% posiadało województwo pomorskie).		Wówczas było to najludniejsze miasto w obecnych granicach województwa śląskiego (74,8 tys. liczyła druga w tej hierarchii Częstochowa, a 72,6 tys. trzecia Królewska Huta). Stagnację a nawet regres urbanizacji przyniosła I wojna światowa. Jej skutkiem było między innymi zmniejszenie liczby ludności niektórych miast (na przykład Sosnowca do 86,5 tysiąca, Będzina o 10,5 tysiąca, a Cieszyna o 4 tysiące). Regres ten jednak został szybko przełamany i w płaszczyźnie demograficznej do 1939 roku notowano wzrost liczby mieszkańców. Według danych ze spisów powszechnych z 1921 i 1931 roku współczynnik urbanizacji ówczesnego województwa śląskiego wynosił 28,9% dla roku 1921 i 32,3% dla roku 1931. Były to wskaźniki nieco wyższe niż średnia dla międzywojennej Polski (w 1921 roku 25,9%, a w 1931 roku 27,4%). [[Województwo śląskie]] nie było wówczas najsilniej zurbanizowanym regionem (wyższy współczynnik urbanizacji w 1931 roku notowano dla województwa łódzkiego – 42,0%, poznańskiego 39,8%. Taki sam jak w województwie śląskim wskaźnik urbanizacji – 32,3% posiadało województwo pomorskie).

	W 1939 roku liczba miast na terenie województwa śląskiego w jego obecnych granicach wynosiła 40, a najludniejszymi były Zabrze (146,5 tys., wówczas w granicach Niemiec), Bytom (140 tys., wówczas w granicach Niemiec), Częstochowa (137,6 tys.) i Katowice (132,4 tys.)<ref>Iwona Kantor Pietraga, Robert Krzysztofik, Rozwój demograficzny… dz. cyt s. 48-49.</ref>.		W 1939 roku liczba miast na terenie województwa śląskiego w jego obecnych granicach wynosiła 40, a najludniejszymi były Zabrze (146,5 tys., wówczas w granicach Niemiec), Bytom (140 tys., wówczas w granicach Niemiec), Częstochowa (137,6 tys.) i Katowice (132,4 tys.)<ref>Iwona Kantor Pietraga, Robert Krzysztofik, Rozwój demograficzny… dz. cyt s. 48-49.</ref>.

Garbaczm o 12:13, 9 mar 2016

2016-03-09T12:13:58Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:13, 9 mar 2016
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Socjologia]]		[[Kategoria:Socjologia]]
	[[Kategoria:Historia]]		[[Kategoria:Historia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autor:[[dr Krzysztof Bierwiaczonek]]		Autor:[[dr Krzysztof Bierwiaczonek]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm o 13:05, 13 mar 2015

2015-03-13T13:05:23Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:05, 13 mar 2015
Linia 36:		Linia 36:
	[[Plik:Katowice.jpg\|600px\|thumb\|left\|Katowice u schyłku lat 30. XX wieku (widok na pl. św. Andrzeja)]]		[[Plik:Katowice.jpg\|600px\|thumb\|left\|Katowice u schyłku lat 30. XX wieku (widok na pl. św. Andrzeja)]]

	W płaszczyźnie przestrzennej proces urbanizacji w największym stopniu widoczny był w budowie dalszych osiedli robotniczych oraz wzmocnienia struktury instytucjonalnej, szczególnie widocznej w stolicy województwa śląskiego. W Katowicach powstały wówczas gmachy Urzędu Wojewódzkiego, katedry, Muzeum Śląskiego, czy siedziba Urzędu Skarbowego w dwunastopiętrowym drapaczu chmur<ref>I. Kozina, Chaos i uporządkowanie. Dylematy architektoniczne na przemysłowym Górnym Śląsku w latach 1763-1955, Katowice 2005, wyd. ~~Uniwersytet Śląski~~, s. 101-129.</ref>.		W płaszczyźnie przestrzennej proces urbanizacji w największym stopniu widoczny był w budowie dalszych osiedli robotniczych oraz wzmocnienia struktury instytucjonalnej, szczególnie widocznej w stolicy województwa śląskiego. W Katowicach powstały wówczas gmachy Urzędu Wojewódzkiego, katedry, Muzeum Śląskiego, czy siedziba Urzędu Skarbowego w dwunastopiętrowym drapaczu chmur<ref>I. Kozina, Chaos i uporządkowanie. Dylematy architektoniczne na przemysłowym Górnym Śląsku w latach 1763-1955, Katowice 2005, wyd. UŚ, s. 101-129.</ref>.

	==Urbanizacja w województwie śląskim w latach 1945-2000==		==Urbanizacja w województwie śląskim w latach 1945-2000==

Garbaczm: /* Współczesne procesy urbanizacyjne (po 2000 roku) */

2015-03-03T12:52:31Z

Współczesne procesy urbanizacyjne (po 2000 roku)

← poprzednia wersja		Wersja z 14:52, 3 mar 2015
Linia 66:		Linia 66:
	Od początku XXI wieku pogłębił się proces zmniejszenia liczby ludności województwa śląskiego, jak też zmniejszenia liczby ludności miejskiej i wskaźnika urbanizacji. Spowodowane jest to kilkoma czynnikami: przemianami gospodarczymi skutkującymi zmniejszeniem liczby miejsc pracy w regionie, ujemnym saldem migracji, ujemnym w skali województwa przyrostem naturalnym (dodatni przyrost naturalny zanotowano jedynie w 2010 roku. Wyniósł on +95 osób, co w skali województwa stanowi promil mieszkańców). Na spadek ludności miejskiej wpływa także trend suburbanizacyjny i realizacja marzeń mieszkańców regionu o własnym domu ulokowanym na przedmieściach lub poza miastem. Wymienione zjawiska nie zachodzą równomiernie. Niektóre miasta przeżywają gwałtowny spadek liczby ludności. Najwyższy w przeciągu lat 1988-2011 zanotowały Katowice (liczba mieszkańców niższa o 56250 osób, czyli 15,3%), Sosnowiec (liczba mieszkańców niższa o 42214, czyli 16,3%), Bytom (mieszkańców mniej o 33057 osób, czyli 15,7%), Gliwice (liczba mieszkańców niższa o 26191, czyli 12,3%), Ruda Śląska (liczba mieszkańców niższa o 25341, czyli 15,1%) oraz Chorzów (liczba mieszkańców niższa o 22993 osoby, czyli 17,1% - to najwyższy odsetek w województwie śląskim), a więc największe miasta Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. W przypadku tych miast można wypadku mówić o depopulacji i kurczeniu się (w sensie demograficznym).		Od początku XXI wieku pogłębił się proces zmniejszenia liczby ludności województwa śląskiego, jak też zmniejszenia liczby ludności miejskiej i wskaźnika urbanizacji. Spowodowane jest to kilkoma czynnikami: przemianami gospodarczymi skutkującymi zmniejszeniem liczby miejsc pracy w regionie, ujemnym saldem migracji, ujemnym w skali województwa przyrostem naturalnym (dodatni przyrost naturalny zanotowano jedynie w 2010 roku. Wyniósł on +95 osób, co w skali województwa stanowi promil mieszkańców). Na spadek ludności miejskiej wpływa także trend suburbanizacyjny i realizacja marzeń mieszkańców regionu o własnym domu ulokowanym na przedmieściach lub poza miastem. Wymienione zjawiska nie zachodzą równomiernie. Niektóre miasta przeżywają gwałtowny spadek liczby ludności. Najwyższy w przeciągu lat 1988-2011 zanotowały Katowice (liczba mieszkańców niższa o 56250 osób, czyli 15,3%), Sosnowiec (liczba mieszkańców niższa o 42214, czyli 16,3%), Bytom (mieszkańców mniej o 33057 osób, czyli 15,7%), Gliwice (liczba mieszkańców niższa o 26191, czyli 12,3%), Ruda Śląska (liczba mieszkańców niższa o 25341, czyli 15,1%) oraz Chorzów (liczba mieszkańców niższa o 22993 osoby, czyli 17,1% - to najwyższy odsetek w województwie śląskim), a więc największe miasta Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. W przypadku tych miast można wypadku mówić o depopulacji i kurczeniu się (w sensie demograficznym).

	Zgodnie z logiką suburbanizacji w miastach ulokowanych w atrakcyjnych rejonach na obrzeżu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego liczba mieszkańców wzrastała, choć nie równoważyło to spadku ludności największych miast województwa. Ów wzrost w latach 1988-2011 dotyczy najczęściej miast małych i czasem średniej wielkości. Widoczny bezwzględny wzrost liczby ludności zanotowały: Lędziny (wzrost liczby ludności o 1571 osób, czyli 10,5%), Bieruń (wzrost o 1499 osób, czyli 8,2%), Orzesze (wzrost liczby ludności o 1347 osób, czyli 7,4%). Z kolei największą dynamikę wzrostu ludności zanotowano w małych miastach: Strumieniu (wzrost o 22,1%, czyli 645 osób) oraz Wilamowicach (wzrost o 12,7%, czyli 333 osoby). Wzrost liczby ludności notowały też niektóre gminy wiejskie korzystnie położone w okolicy zarówno największych miast województwa. W miastach, w których wzrastała liczba ludności związane to było najczęściej zarówno z dodatnim saldem migracji jak i dodatnim przyrostem naturalnym.		Zgodnie z logiką suburbanizacji w miastach ulokowanych w atrakcyjnych rejonach na obrzeżu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego liczba mieszkańców wzrastała, choć nie równoważyło to spadku ludności największych miast województwa. Ów wzrost w latach 1988-2011 dotyczy najczęściej miast małych i czasem średniej wielkości. Widoczny bezwzględny wzrost liczby ludności zanotowały: Lędziny (wzrost liczby ludności o 1571 osób, czyli 10,5%), Bieruń (wzrost o 1499 osób, czyli 8,2%), [[Orzesze]] (wzrost liczby ludności o 1347 osób, czyli 7,4%). Z kolei największą dynamikę wzrostu ludności zanotowano w małych miastach: [[Strumień\|Strumieniu]] (wzrost o 22,1%, czyli 645 osób) oraz [[Wilamowice\|Wilamowicach]] (wzrost o 12,7%, czyli 333 osoby). Wzrost liczby ludności notowały też niektóre gminy wiejskie korzystnie położone w okolicy zarówno największych miast województwa. W miastach, w których wzrastała liczba ludności związane to było najczęściej zarówno z dodatnim saldem migracji jak i dodatnim przyrostem naturalnym.

	Większość miast województwa śląskiego doświadcza procesu rozlewania się miasta polegającego na ekspansji miasta na tereny wiejskie. Wprawdzie proces ten nie zachodzi w takiej skali co w Stanach Zjednoczonych Ameryki w latach 50. i 60, kiedy tworzyły się tamtejsze przedmieścia, ale jest widoczny szczególnie w dużych miastach, w których tereny zabudowane anektują obszary zielone lub dawne tereny wiejskie. Takie obszary stanowią atrakcyjny teren dla inwestorów prywatnych oraz firm deweloperskich, co powoduje powstawanie, najczęściej chaotycznej zabudowy o charakterze suburbialnym. Zjawisko to zachodzi także w granicach gmin miejskich i wiejskich położonych wokół dużych ośrodków miejskich (szczególnie wokół miast Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, Częstochowy i Bielska-Białej). Suburbanizacja obserwowana jest w całej Polsce i niesie ze sobą określone skutki społeczne (wzrost kosztów dojazdu do pracy, separacja od życia miejskiego, realizacja marzeń o własnym domku z ogródkiem), infrastrukturalne (deficyt dróg dojazdowych na przedmieścia oraz braki w infrastrukturze edukacyjnej, zdrowotnej, kulturalnej, a czasem także handlowej), przestrzenne (anektowanie coraz większych obszarów pod zabudowę mieszkaniową), ekonomiczne (związane ze zmianą cen gruntów miejskich). Opisane zjawiska obserwowane są w całej Polsce i zgodne są z opisem stadiów urbanizacji<ref>Por. ~~Katarzyna~~ Kajdanek, Suburbanizacja po polsku, Kraków 2012, ~~Wydawnictwo~~ NOMOS.</ref>.		Większość miast województwa śląskiego doświadcza procesu rozlewania się miasta polegającego na ekspansji miasta na tereny wiejskie. Wprawdzie proces ten nie zachodzi w takiej skali co w Stanach Zjednoczonych Ameryki w latach 50. i 60, kiedy tworzyły się tamtejsze przedmieścia, ale jest widoczny szczególnie w dużych miastach, w których tereny zabudowane anektują obszary zielone lub dawne tereny wiejskie. Takie obszary stanowią atrakcyjny teren dla inwestorów prywatnych oraz firm deweloperskich, co powoduje powstawanie, najczęściej chaotycznej zabudowy o charakterze suburbialnym. Zjawisko to zachodzi także w granicach gmin miejskich i wiejskich położonych wokół dużych ośrodków miejskich (szczególnie wokół miast Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, Częstochowy i Bielska-Białej). Suburbanizacja obserwowana jest w całej Polsce i niesie ze sobą określone skutki społeczne (wzrost kosztów dojazdu do pracy, separacja od życia miejskiego, realizacja marzeń o własnym domku z ogródkiem), infrastrukturalne (deficyt dróg dojazdowych na przedmieścia oraz braki w infrastrukturze edukacyjnej, zdrowotnej, kulturalnej, a czasem także handlowej), przestrzenne (anektowanie coraz większych obszarów pod zabudowę mieszkaniową), ekonomiczne (związane ze zmianą cen gruntów miejskich). Opisane zjawiska obserwowane są w całej Polsce i zgodne są z opisem stadiów urbanizacji<ref>Por. K. Kajdanek, Suburbanizacja po polsku, Kraków 2012, wyd. NOMOS.</ref>.

	Równolegle do procesu suburbanizacji, szczególnie w niektórych miastach rdzenia Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego dochodzi do degradacji obszarów centralnych oraz starych dzielnic robotniczych. Bytomskie dzielnice Rozbark i Bobrek, będziński Grodziec (w jego przemysłowej części), katowickie Szopienice, rybnickie Boguszowice to kilka z problemowych pod względem społecznym i przestrzennym dzielnic w miastach województwa śląskiego.		Równolegle do procesu suburbanizacji, szczególnie w niektórych miastach rdzenia Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego dochodzi do degradacji obszarów centralnych oraz starych dzielnic robotniczych. Bytomskie dzielnice [[Rozbark]] i [[Bobrek]], będziński [[Grodziec]] (w jego przemysłowej części), katowickie [[Szopienice]], rybnickie Boguszowice to kilka z problemowych pod względem społecznym i przestrzennym dzielnic w miastach województwa śląskiego.

	W ostatniej dekadzie XX wieku i pierwszej dekadzie XXI wieku większość miast województwa śląskiego stała się ośrodkami o dominacji funkcji usługowej (w różnych sektorach). Takie zmiany niosą za sobą transformację tradycyjnych społeczności górniczych (lub przemysłowych) w bardziej zróżnicowane pod względem kulturowym społeczności. Funkcję przemysłową posiadają jedynie te ośrodki, najczęściej niewielkie, w których nadal działają duże zakłady przemysłowe lub kopalnie. Takim miastem są np. Lędziny (kopalnia „Ziemowit”), Jastrzębie-Zdrój (siedziba Jastrzębskiej Spółki Węglowej i trzech działających kopalni).		W ostatniej dekadzie XX wieku i pierwszej dekadzie XXI wieku większość miast województwa śląskiego stała się ośrodkami o dominacji funkcji usługowej (w różnych sektorach). Takie zmiany niosą za sobą transformację tradycyjnych społeczności górniczych (lub przemysłowych) w bardziej zróżnicowane pod względem kulturowym społeczności. Funkcję przemysłową posiadają jedynie te ośrodki, najczęściej niewielkie, w których nadal działają duże zakłady przemysłowe lub kopalnie. Takim miastem są np. Lędziny (kopalnia „Ziemowit”), Jastrzębie-Zdrój (siedziba Jastrzębskiej Spółki Węglowej i trzech działających kopalni).

Garbaczm: /* Urbanizacja w województwie śląskim w latach 1945-2000 */

2015-03-03T12:43:49Z

Urbanizacja w województwie śląskim w latach 1945-2000

← poprzednia wersja		Wersja z 14:43, 3 mar 2015
Linia 56:		Linia 56:
	Gęstość zaludnienia w województwie śląskim po 1950 roku zawsze była najwyższa w skali kraju, ale wskaźnik gęstości zaludnienia miast województwa śląskiego jest poniżej średniej krajowej i plasuje województwo śląskie na dziewiątym miejscu w Polsce (w roku 2002). Wynika to z faktu, że wiele z dużych miast województwa śląskiego jest również rozległych obszarowo (największa pod tym względem jest Dąbrowa Górnicza – 189 kmm², co plasuje ją na 9 miejscu pod względem wielkości obszaru miast w Polsce), co skutkuje stosunkowo niskim wskaźnikiem gęstości zaludnienia (w przypadku Dąbrowy Górniczej 661 osób na km²). Najgęściej zaludnionym miastem województwa śląskiego i trzecim pod tym względem w Polsce wedle danych z na dzień 31.12.2012 roku są [[Świętochłowice]] 3935 osób na km2 (dla porównania Warszawa 3317 osób na km², Chorzów 3344 osób na km², a Katowice 1866 osób na km²; najgęściej zaludnionym miastem w Polsce jest mazowieckie Legionowo 3996 osób na km² )<ref>Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym, GUS Warszawa 2013.</ref>.		Gęstość zaludnienia w województwie śląskim po 1950 roku zawsze była najwyższa w skali kraju, ale wskaźnik gęstości zaludnienia miast województwa śląskiego jest poniżej średniej krajowej i plasuje województwo śląskie na dziewiątym miejscu w Polsce (w roku 2002). Wynika to z faktu, że wiele z dużych miast województwa śląskiego jest również rozległych obszarowo (największa pod tym względem jest Dąbrowa Górnicza – 189 kmm², co plasuje ją na 9 miejscu pod względem wielkości obszaru miast w Polsce), co skutkuje stosunkowo niskim wskaźnikiem gęstości zaludnienia (w przypadku Dąbrowy Górniczej 661 osób na km²). Najgęściej zaludnionym miastem województwa śląskiego i trzecim pod tym względem w Polsce wedle danych z na dzień 31.12.2012 roku są [[Świętochłowice]] 3935 osób na km2 (dla porównania Warszawa 3317 osób na km², Chorzów 3344 osób na km², a Katowice 1866 osób na km²; najgęściej zaludnionym miastem w Polsce jest mazowieckie Legionowo 3996 osób na km² )<ref>Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym, GUS Warszawa 2013.</ref>.

	W latach powojennych do 1990 wskutek zmian administracyjnych, procesów aglomeracyjnych oraz rozrastania się miejscowości wokół dużych miast obserwowano proces stosunkowo dynamicznych zmian w sieci miejskiej – w latach 60. wiele miejscowości uzyskało prawa miejskie: w 1962 roku [[Boguszowice]], [[Brzozowice-Kamień]], [[Wesoła]], [[Ząbkowice]]; w 1966 r. Lędziny; w 1967: Chwałowice, Imielin, Kazimierz Górniczy, Klimontów, Kostuchna, Łagisza, Murcki, Porąbka, Strzybnica i Zagórze. Dzięki temu procesowi na obszarze województwa śląskim funkcjonowała w roku 1970 największa w historii liczba miast – 83<ref>~~Iwona~~ Kantor Pietraga, ~~Robert~~ Krzysztofik, Rozwój demograficzny… dz. cyt s. 22.</ref>. Miasta powstałe w latach 60. utraciły prawa miejskie wskutek reformy administracyjnej z 1975 roku i zostały włączone w granice administracyjne większych miast. Odwrotny proces – restytucji praw miejskich nastąpił po 1990 roku. Jego przyczyną były zarówno zmiany demokratyczne w Polsce, jak i rozwój samorządności szczególnie widoczny w miejscowościach o silnej lokalnej tożsamości społecznej. Dzięki temu w 1991 roku odzyskały prawa miejskie Bieruń i Lędziny, w 1992 roku Rydułtowy i Wojkowice, w 1994 roku: Imielin i Pszów, w 1995 roku Miasteczko Śląskie, w 1997 roku Radlin, a w roku 1998 Radzionków. Ponadto prawa miejskie odzyskały Pilica (w 1994 roku) i Sośnicowice (w 1996 roku)<ref>Tamże s. 29</ref>.		W latach powojennych do 1990 wskutek zmian administracyjnych, procesów aglomeracyjnych oraz rozrastania się miejscowości wokół dużych miast obserwowano proces stosunkowo dynamicznych zmian w sieci miejskiej – w latach 60. wiele miejscowości uzyskało prawa miejskie: w 1962 roku [[Boguszowice]], [[Brzozowice-Kamień]], [[Wesoła]], [[Ząbkowice]]; w 1966 r. [[Lędziny]]; w 1967: [[Chwałowice]], [[Imielin]], [[Kazimierz Górniczy]], [[Klimontów]], [[Kostuchna]], [[Łagisza]], [[Murcki]], [[Porąbka]], [[Strzybnica]] i [[Zagórze]]. Dzięki temu procesowi na obszarze województwa śląskim funkcjonowała w roku 1970 największa w historii liczba miast – 83<ref>I. Kantor Pietraga, R. Krzysztofik, Rozwój demograficzny… dz. cyt s. 22.</ref>. Miasta powstałe w latach 60. utraciły prawa miejskie wskutek reformy administracyjnej z 1975 roku i zostały włączone w granice administracyjne większych miast. Odwrotny proces – restytucji praw miejskich nastąpił po 1990 roku. Jego przyczyną były zarówno zmiany demokratyczne w Polsce, jak i rozwój samorządności szczególnie widoczny w miejscowościach o silnej lokalnej tożsamości społecznej. Dzięki temu w 1991 roku odzyskały prawa miejskie [[Bieruń]] i Lędziny, w 1992 roku [[Rydułtowy]] i [[Wojkowice]], w 1994 roku: Imielin i [[Pszów]], w 1995 roku [[Miasteczko Śląskie]], w 1997 roku [[Radlin]], a w roku 1998 [[Radzionków]]. Ponadto prawa miejskie odzyskały Pilica (w 1994 roku) i Sośnicowice (w 1996 roku)<ref>Tamże s. 29</ref>.

	Cechą charakterystyczną urbanizacji w płaszczyźnie przestrzennej w województwie śląskim (ale też w Polsce) w latach 1950-1990 było powstawanie osiedli mieszkaniowych złożonych z zabudowy wielorodzinnej. Proces ten miał swoje apogeum w latach 70. XX wieku, kiedy wskutek gwałtownej industrializacji (np. powstanie Huty Katowice w Dąbrowie Górniczej, Fabryki Samochodów Małolitrażowych w Tychach, kopalni ”Piast” w Bieruniu itp.) powstawały monofunkcyjne „blokowiska” bez odpowiedniej infrastruktury handlowej, zdrowotnej, edukacyjnej, kulturowej. W niektórych przypadkach dopiero przemiany polityczne z 1989 roku spowodowały dopełnienie osiedlowych struktur ułomnych.		Cechą charakterystyczną urbanizacji w płaszczyźnie przestrzennej w województwie śląskim (ale też w Polsce) w latach 1950-1990 było powstawanie osiedli mieszkaniowych złożonych z zabudowy wielorodzinnej. Proces ten miał swoje apogeum w latach 70. XX wieku, kiedy wskutek gwałtownej industrializacji (np. powstanie Huty Katowice w Dąbrowie Górniczej, Fabryki Samochodów Małolitrażowych w Tychach, kopalni ”Piast” w Bieruniu itp.) powstawały monofunkcyjne „blokowiska” bez odpowiedniej infrastruktury handlowej, zdrowotnej, edukacyjnej, kulturowej. W niektórych przypadkach dopiero przemiany polityczne z 1989 roku spowodowały dopełnienie osiedlowych struktur ułomnych.