Tarnowskie Góry - Historia wersji

Praktykant o 10:32, 2 sty 2020

2020-01-02T10:32:44Z

Garbaczm o 12:38, 12 lut 2015

2015-02-12T12:38:40Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:38, 12 lut 2015
Linia 166:		Linia 166:
	*Dzień Kultury Ulicznej		*Dzień Kultury Ulicznej
	*Tarnogórskie Spotkania Jazzowe		*Tarnogórskie Spotkania Jazzowe


			==Przypisy==
			<references/>

Milka o 13:44, 12 gru 2014

2014-12-12T13:44:11Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:44, 12 gru 2014
Linia 131:		Linia 131:
	===Sławni mieszkańcy===		===Sławni mieszkańcy===

	*'''Karl von Koschutzky''', (Karol Kosicki) właściciel ziemski z Wilkowic działa aktywnie w Towarzystwie dla oświaty ludu górnośląskiego		*'''[[Karl von Koschutzky]]''', (Karol Kosicki) właściciel ziemski z Wilkowic działa aktywnie w Towarzystwie dla oświaty ludu górnośląskiego
	*'''Józef Piernikarczyk''', działacz społeczno kulturowy, fotograf		*'''[[Józef Piernikarczyk]]''', działacz społeczno kulturowy, fotograf
	*'''Feliks Piestrak''', dyrektor szkoły górniczej w Tarnowskich Górach		*'''[[Feliks Piestrak]]''', dyrektor szkoły górniczej w Tarnowskich Górach
	*'''Jan Zejer''', komendant POW w powiecie tarnogórskim		*'''[[Jan Zejer]]''', komendant POW w powiecie tarnogórskim
	*'''Bronisław Hager''', działacz niepodległościowy, lekarz i organizator służby zdrowia w powiecie tarnogórskim		*'''[[Bronisław Hager]]''', działacz niepodległościowy, lekarz i organizator służby zdrowia w powiecie tarnogórskim

Milka o 13:43, 12 gru 2014

2014-12-12T13:43:21Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:43, 12 gru 2014
Linia 119:		Linia 119:
	*2012 rok - 61 002 osoby		*2012 rok - 61 002 osoby

			===Wyznania===

			Powstawanie miasta w okresie reformacji i jego znaczenie jako ośrodka kulturowego i napływ wykwalifikowanych kadr sprawił że w życiu religijnym miasta przeważał protestantyzm aż do XVII wieku. Przejście miasta pod panowanie Hohenzollernów wzmocniło jeszcze pozycje protestantów. Pod panowaniem Hohenzollernów korzystne warunki do rozwoju zyskuje kościół reformowany. Choć i wcześniej w 1529 roku protestanci zbudowali kościół w Tarnowskich Górach. W 1531 roku założono szkołę różnowierczą. Schyłek wieku XVI przynosi tarcia religijne i dopiero wydana w 1599 roku konfesja ewangelicko-augsburską rozwiązała jednoznacznie spory, a część katolików opuściła miasto. Dopiero kontrreformacja i wojna trzydziestoletnia zmieniła ten stan rzeczy. W chwili przejścia miast pod panowanie Habsburgów władze przestają wspierać protestantów, lecz lokalna społeczność trzyma się mocno. W 1629 roku odebrano protestantom dwa kościoły w mieście<ref>Historia Tarnowskich Gór, red. J. Drabina, Tarnowskie Góry 2000, s.116.</ref>. Nowi właściciele Habsburgowie byli wrodzy miastu ze względu na utrzymujący się tu protestantyzm.

			Żydów w Tarnowskich Górach było bardzo mało, spowodowane było to zakazem osiedlania się wydanym przez Jana Dobrego i późniejszym edyktem cesarskim z 1559 roku nakazującego opuścić Żydom tereny Habsburgów. Zakaz z mieście obowiązywał aż do 1812 roku. Po 1812 roku Żydzi mogli osiedlać się w mieście pod warunkiem że przybrali nowe nazwiska i używali języka niemieckiego. Pewna ilość Żydów przybywała do miasta ze względu na kwitnący handel, mogli oni jednak przebywać tylko czasowo i po wniesieniu specjalnej opłaty. W roku 1939 liczba Żydów w powiecie tarnogórski wynosiła około 6 tysięcy. W roku 1940 spadła praktycznie do zera z powodu emigracji i przesiedleni do gett w zagłębiu dąbrowskim.

			===Stosunki Narodowościowe===

			Dynamiczny rozwój miasta w XVI wieku i duża liczba ludności napływowej sprawiły ze struktura ludności była mocno zróżnicowana, napływający osadnicy najczęściej mówili po polsku. Zapisy w księgach sadowych, nazwy szybów kopalni i zachowane dokumenty potwierdzają tą tezę. Nazwiska najbogatszych rodów w miecie to Meiniger, Prasoł, Kremski, Sedlaczek, Namysłowski i Dzielawski. Atrakcyjność Tarnowskich Gór przyciągała osadników z niedalekiej Rzeczpospolitej. Przewaga żywiołu polskiego sprawiła że reszta polonizowała się.

			===Sławni mieszkańcy===

			*'''Karl von Koschutzky''', (Karol Kosicki) właściciel ziemski z Wilkowic działa aktywnie w Towarzystwie dla oświaty ludu górnośląskiego
			*'''Józef Piernikarczyk''', działacz społeczno kulturowy, fotograf
			*'''Feliks Piestrak''', dyrektor szkoły górniczej w Tarnowskich Górach
			*'''Jan Zejer''', komendant POW w powiecie tarnogórskim
			*'''Bronisław Hager''', działacz niepodległościowy, lekarz i organizator służby zdrowia w powiecie tarnogórskim

Milka o 13:33, 12 gru 2014

2014-12-12T13:33:01Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:33, 12 gru 2014
Linia 101:		Linia 101:

	W latach 80. XX wieku w mieście było 87 zakładów przemysłowych. Największe z nich to Huta Cynku „Miasteczko Śląskie”, Fabryka Zmechanizowanych Obudów Ścianowych „Fazos”, Fabryka Sprzętu Ratunkowego i Lamp Górniczych „Faser”, Fabryka Urządzeń Górniczych „Tagor”, Zakłady Chemiczne, Zakłady Aparatury Chemicznej „Chemet”, Electrocarbon, Zakłady Mechaniczne Przemysłu Metali Nieżelaznych „Zamet”, Zakłady Konstrukcji i Elementów Żelbetonowych „Konsbet” Zakłady Instalacji i Okuć Budowlanych. Zakłady Przemysłu Odzieżowego „Termilo”.		W latach 80. XX wieku w mieście było 87 zakładów przemysłowych. Największe z nich to Huta Cynku „Miasteczko Śląskie”, Fabryka Zmechanizowanych Obudów Ścianowych „Fazos”, Fabryka Sprzętu Ratunkowego i Lamp Górniczych „Faser”, Fabryka Urządzeń Górniczych „Tagor”, Zakłady Chemiczne, Zakłady Aparatury Chemicznej „Chemet”, Electrocarbon, Zakłady Mechaniczne Przemysłu Metali Nieżelaznych „Zamet”, Zakłady Konstrukcji i Elementów Żelbetonowych „Konsbet” Zakłady Instalacji i Okuć Budowlanych. Zakłady Przemysłu Odzieżowego „Termilo”.

			==Mieszkańcy==

			===Demografia===

			'''Liczba ludności:'''

			*1765 rok – 946 osoby
			*1783 rok - 1282 osoby
			*1843 rok - 3802 osoby
			*1855 rok - 4577 osoby
			*1861 rok - 5538 osoby
			*1910 rok - 15794 osoby
			*1931 rok - 15773 osoby
			*1950 rok - 22519 osoby
			*1960 rok - 27939 osoby
			*2012 rok - 61 002 osoby



	==Gospodarka==		==Gospodarka==

Milka o 13:30, 12 gru 2014

2014-12-12T13:30:48Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:30, 12 gru 2014
Linia 96:		Linia 96:
	===1945-1989===		===1945-1989===

			Po zakończeniu wojny starano się jak najszybciej przywrócić produkcję w fabrykach. Już w lutym 1945 ruszyła obecna fabryka „Tagor” produkująca maszyny dla górnictwa. Jeszcze w 1945 roku uruchomiono „Chemet” a rok później na terenach byłej huty ołowiu zakłady „Zamet”.

			W roku 1946 włączono gminy Lasowice, Sowice, Tarnowice Stare oraz dzielnice Puferki. W 1972 gminę Bobrowniki Śląskie i Repty. W 1975 miasto Strzybnicę i Miasteczko Śląskie oraz gmin Boruszowice i Żyglin. W 1977 odłączono cześć Boruszowic.

			W latach 80. XX wieku w mieście było 87 zakładów przemysłowych. Największe z nich to Huta Cynku „Miasteczko Śląskie”, Fabryka Zmechanizowanych Obudów Ścianowych „Fazos”, Fabryka Sprzętu Ratunkowego i Lamp Górniczych „Faser”, Fabryka Urządzeń Górniczych „Tagor”, Zakłady Chemiczne, Zakłady Aparatury Chemicznej „Chemet”, Electrocarbon, Zakłady Mechaniczne Przemysłu Metali Nieżelaznych „Zamet”, Zakłady Konstrukcji i Elementów Żelbetonowych „Konsbet” Zakłady Instalacji i Okuć Budowlanych. Zakłady Przemysłu Odzieżowego „Termilo”.

	==Gospodarka==		==Gospodarka==

Milka o 13:28, 12 gru 2014

2014-12-12T13:28:55Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:28, 12 gru 2014
Linia 75:		Linia 75:

	===Od 1918 roku===		===Od 1918 roku===

			W powiecie tarnogórskim POW działało bardzo prężnie, należało do niego 1041 osób<ref>Dane na 1 sierpnia 1919 roku [w:] Historia Tarnowskich Gór, red. J. Drabina, Tarnowskie Góry 2000, s.345.</ref> jednak zaopatrzenie w broń było mizerne. Strona niemiecka była przygotowana i wybuch I powstania śląskiego w Tarnowskich Górach skończył się klęska. Powstańcy zostali odparci, sukcesy odnieśli jedynie w [[Radzionków\|Radzionkowie]] i [[Piekary Rudne\|Piekarach Rudnych]].

			W czasie II powstania śląskiego powstańcy zdobyli Piekary Rudne, [[Bobrowniki]], [[Repty]]. Tarnowskie Góry otoczono by odciąć przebywające tam bojówki niemiecki. 20 marca 1921 roku w plebiscycie w powiecie tarnogórskim tylko 2 z 35 gmin głosowały za Niemcami, inaczej sytuacja wyglądała w miastach gdzie przewagę miał żywioł niemiecki.

			Na wieść o planowanych niekorzystnych dla Polski rozstrzygnięciach obszarowych, doszło do wybuchu III powstania śląskiego. Powstańcy zajęli obszary większość gmin a Tarnowskie Góry po nieudanym szturmie na skutek interwencji wojsk rozjemczych zostały otoczone. Do dnia 3 maja 1921 roku cały powiat był w rekach powstańców. Decyzją rady ambasadorów Tarnowskie góry przekazano Polsce ale powiat został podzielony.

			26 czerwca 1922 odbyło się uroczyste przekazanie Tarnowskich Gór polskim władzom. Był to czas migracji, wielu Niemców (około 20% mieszkańców) wyjechało z miasta a na ich miejsce przybyli Polacy z [[Rejencja opolska\|rejenci opolskiej]]<ref>Historia Tarnowskich Gór, red. J. Drabina, Tarnowskie Góry 2000, s.355</ref>. Wkrótce wśród byłych powstańców zaczęło narastać niezadowolone gdyż władze centralne nie obsadziły nimi stanowisk opuszczonych przez Niemców ale przysłały ludzi z zewnątrz gdyż powstańcy jako klasa wcześniej dyskryminowana rzadko mieli odpowiednie kompetencje do sprawowania władzy.

			===II woja światowa===

			Na terenie Tarnowskich Gór stacjonowały 11 Pułk piechoty pod dowództwem płk dypl. Henryka Gorgonia i 3 Pułk Ułanów pod dowództwem płk Czesława Chmielewskiego oraz odział Obrony narodowej 57 batalion 203. Pułku piechoty pod dowództwem mjr Franciszka Książka.

			Miasto zostało zaatakowane 1 września 1939 roku, choć już w nocy doszło do napadu na posterunek straży granicznej w Tarnowicach Starych. Miasto broniło się do wieczora, a w nocy zarządzono ewakuację następnego dnia w skutek groźby okrążenia wojska opuściły teren okręgu przemysłowego. Doszło do tarć miedzy polakami, a mniejszością niemiecką, mszczono się za dawne zatargi. Byli powstańcy stawiali bierny opór wobec okupanta, Niemcy witali Wehrmacht entuzjastycznie. W 1939 roku tereny Tarnowskich Gór wcielono do Rzeszy w ramach Rejencji Katowickiej jako Landkreis Tarnowitz. Od czerwca 1941 roku jako powiat Beuthen-Tarnowitz. Administratorem Tarnowskich Gór był baron Aleksander von Wangenheim. Burmistrzem miasta był Victor Tschauder. Wprowadzono zakaz używania języka polskiego i Volkslistę.

			Terror okupacji na terenach wcielonych do Rzeszy nie przybrał form tak ostrych jak w Generalnym Gubernatorstwie. Ważnym czynnikiem był też fakt że większość mieszkańców pracowała w przemyśle i byli potrzebni dla wzmocnienia potencjału militarnego III Rzeszy.

			Armia czerwona do Tarnowski Gór wkroczyła 23 stycznia 1945 roku po walkach ulicznych prowadzonych z niemieckim garnizonem. Co ciekawe tarnogórski obwód AK w ramach akcji Burza wspierał armie czerwoną w walkach o miasto<ref>Historia Tarnowskich Gór, red. J. Drabina, Tarnowskie Góry 2000, s.509.</ref>.

			===1945-1989===

Milka o 13:24, 12 gru 2014

2014-12-12T13:24:43Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:24, 12 gru 2014
Linia 73:		Linia 73:

	W roku 1916 Tarnowskie Góry nadały honorowe obywatelstwo Paulowi von Hindenburgowi.		W roku 1916 Tarnowskie Góry nadały honorowe obywatelstwo Paulowi von Hindenburgowi.

			===Od 1918 roku===

Milka o 13:23, 12 gru 2014

2014-12-12T13:23:51Z

@@ Linia 55: / Linia 55: @@
 Dzięki poczynionym inwestycja wydobycie galeny wzrosło z 50 ton w 1784 roku przez 1810 ton w roku 1815 aż do 52572 ton w roku 1913.
-W 1803 powstała szkoła górnicza, była pierwszą tego typu instytucją na Górnym Śląsku i obecnych ziemiach Polski. W roku 1806 miasto zdobywają Francuzi, pomimo braku większych walk miasto przechodzi z rąk do rąk, a zdobywcy za każdym razem nakładają kontrybucje. Do 10 lipca 1807 roku koszty kontrybucji  jakie poniosły Tarnowskie Góry to 7854 talarów<ref>Historia Tarnowskich Gór, red. J. Drabina, Tarnowskie Góry 2000, s.155.</ref>. W 1813 roku na odezwę cesarza do walki z francuzami zgłosiło się tylko 61 ochotników a po ogłoszeniu mobilizacji połowa rekrutów nie zgłosiła się<ref>Historia Tarnowskich Gór, red. J. Drabina, Tarnowskie Góry 2000, s.156.</ref>.
+W 1803 powstała szkoła górnicza, była pierwszą tego typu instytucją na Górnym Śląsku i obecnych ziemiach Polski. W roku 1806 miasto zdobywają Francuzi, pomimo braku większych walk miasto przechodzi z rąk do rąk, a zdobywcy za każdym razem nakładają kontrybucje. Do 10 lipca 1807 roku koszty kontrybucji  jakie poniosły Tarnowskie Góry to 7854 talarów<ref>Historia Tarnowskich Gór, red. J. Drabina, Tarnowskie Góry 2000, s.155.</ref>. W 1813 roku na odezwę cesarza do walki z francuzami zgłosiło się tylko 61 ochotników a po ogłoszeniu mobilizacji połowa rekrutów nie zgłosiła się<ref>Historia Tarnowskich Gór, red. J. Drabina, Tarnowskie Góry 2000, s.156.</ref>. W roku 1847 na skutek nieurodzaju doszło do epidemii tyfusu głodowego.
 ==Gospodarka==

Milka o 13:21, 12 gru 2014

2014-12-12T13:21:32Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:21, 12 gru 2014
Linia 39:		Linia 39:
	Zniszczenia wojny trzydziestoletniej zbiegły się z wyczerpywaniem złóż srebra i ubożeniem miasta. W 1561 roku wydobycie wynosiło ok. 864 ton ołowiu i 3 tony srebra. Sprzyjało to wtedy nie tylko zwiększaniu zatrudnienia w górnictwie, ale także rozwojowi hutnictwa ołowiu (metalu niezbędnego w produkcji amunicji do szybo rozwijającej się wówczas broni palnej). W latach 1530-1568 powstało 12 hut, a w ślad za tym rozwijało się rzemiosło i handel (co tydzień targ i cztery wielkie jarmarki rocznie). Zmniejszanie produkcji po wyczerpaniu złóż wpłynęło na spadek znaczenia miasta i jego regres gospodarczy. Dodatkowo zapaść pogłębiły wielkie zarazy w latach: 1715, 1723, 1728 i 1737 roku oraz niszczące miasto, w większości nadal o zabudowie drewnianej, w latach: 1701, 1734, 1742 i 1746. W roku 1764 ludność miasta wynosiła 946 osób z czego tylko 50 zajmowało się górnictwem<ref>Historia Tarnowskich Gór, red. J. Drabina, Tarnowskie Góry 2000, s.170.</ref>.		Zniszczenia wojny trzydziestoletniej zbiegły się z wyczerpywaniem złóż srebra i ubożeniem miasta. W 1561 roku wydobycie wynosiło ok. 864 ton ołowiu i 3 tony srebra. Sprzyjało to wtedy nie tylko zwiększaniu zatrudnienia w górnictwie, ale także rozwojowi hutnictwa ołowiu (metalu niezbędnego w produkcji amunicji do szybo rozwijającej się wówczas broni palnej). W latach 1530-1568 powstało 12 hut, a w ślad za tym rozwijało się rzemiosło i handel (co tydzień targ i cztery wielkie jarmarki rocznie). Zmniejszanie produkcji po wyczerpaniu złóż wpłynęło na spadek znaczenia miasta i jego regres gospodarczy. Dodatkowo zapaść pogłębiły wielkie zarazy w latach: 1715, 1723, 1728 i 1737 roku oraz niszczące miasto, w większości nadal o zabudowie drewnianej, w latach: 1701, 1734, 1742 i 1746. W roku 1764 ludność miasta wynosiła 946 osób z czego tylko 50 zajmowało się górnictwem<ref>Historia Tarnowskich Gór, red. J. Drabina, Tarnowskie Góry 2000, s.170.</ref>.

			===1740-1918===

			16 grudnia 1740 roku wybucha I wojna śląska, po podpisaniu pokoju we Wrocławiu 11. czerwca 1742 roku, Tarnowskie Góry przechodzą pod panowanie pruskie. Austria nie pogodziła się z utratą śląska. Dopiero pokój w Hubertsburgu podpisany w 1763 roku po zakończeniu III wojny śląskiej oddawał Śląsk prusakom na stałe. Do roku 1768 Tarnowskie Góry były własnością Donnersmarcków. Administracyjnie miasto należało do bytomskiego państwa stanowego. W 1816 roku Tarnowskie Góry po nowym podziale administracyjnym wraz z powiatem bytomskim weszły w skład rejencji opolskiej.

			Prusy po przejęciu tego terenu w celu odnowy górnictwa kruszcowego zniosły wymusiły na Donnersmarckach zrzeczenie się opłat od wydobywanego kruszcu (jedna dziewiąta część wydobycia plus opłata 3 talary od każdej marki srebra) pozwalając partycypować im w królewskiej dziesięcinie od wydobycia.

			Postęp technologiczny i poczynione inwestycje pozwoliły wydobywać niedostępne wcześniej pokłady galeny.

			W roku 1750 Fryderyk II potwierdza przywileje Tarnowski Gór. Lata 80. Wieku XVIII przynoszą ożywienie w dziedzinie górnictwa, za sprawą interwencji ministra Fryderyka Antoniego Heinitza i dyrektora Wyższego Urzędu Górniczego Fryderyka Wilhelma Redena. Zaciągnięte pożyczki od króla i sprowadzeni z Saksonii górnicy pozwolili wznowić wydobycie.

			W latach 1784-1787 powstają kopalnie i huta Fryderyk. Była to jedyna huta srebra i ołowiu na Śląsku. Wykorzystywała do działania nurt wody z kanałów odwadniających kopalnie.

			W roku 1788 zainstalowano tu pierwszą na kontynencie europejskim maszynę parową do odwadniania sprowadzoną z Anglii. W 1793 roku powstał w Tarnowskich górach [[Główny Urząd Górniczy]]<ref>Historia Tarnowskich Gór, red. J. Drabina, Tarnowskie Góry 2000, s.170.</ref>. Ciągły postęp technologiczny sprawiał, że lokalne zakłady ciągle modyfikowano. Opracowano metodę prażenia rudy ołowiu, zwaną metodą tarnogórską. Tarnowskie Góry już w roku 1797 uruchomiły wodociąg dostarczający wodę do domów w mieście.

			Dzięki poczynionym inwestycja wydobycie galeny wzrosło z 50 ton w 1784 roku przez 1810 ton w roku 1815 aż do 52572 ton w roku 1913.

			W 1803 powstała szkoła górnicza, była pierwszą tego typu instytucją na Górnym Śląsku i obecnych ziemiach Polski. W roku 1806 miasto zdobywają Francuzi, pomimo braku większych walk miasto przechodzi z rąk do rąk, a zdobywcy za każdym razem nakładają kontrybucje. Do 10 lipca 1807 roku koszty kontrybucji jakie poniosły Tarnowskie Góry to 7854 talarów<ref>Historia Tarnowskich Gór, red. J. Drabina, Tarnowskie Góry 2000, s.155.</ref>. W 1813 roku na odezwę cesarza do walki z francuzami zgłosiło się tylko 61 ochotników a po ogłoszeniu mobilizacji połowa rekrutów nie zgłosiła się<ref>Historia Tarnowskich Gór, red. J. Drabina, Tarnowskie Góry 2000, s.156.</ref>.
	==Gospodarka==		==Gospodarka==