Surowce mineralne - Historia wersji

Praktykant: /* Źródła on-line */

2017-10-26T09:44:31Z

Źródła on-line

← poprzednia wersja		Wersja z 11:44, 26 paź 2017
Linia 196:		Linia 196:

	==Źródła on-line==		==Źródła on-line==
			[http://geoportal.pgi.gov.pl/surowce Surowce mineralne Polski ]
	~~Aktualne dane o złożach kopalin znajdują się w serwisie [http://geoportal.pgi.gov.pl/portal/page/portal/MIDASGIS/start Państwowego Instytutu Geologicznego MIDAS] oraz w witrynie~~ [http://geoportal.pgi.gov.pl/surowce Surowce mineralne Polski ]

Garbaczm o 13:49, 9 mar 2016

2016-03-09T13:49:41Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:49, 9 mar 2016
Linia 7:		Linia 7:


	Surowce mineralne to wydobyte ze złoża kopaliny użyteczne, mające zastosowanie w gospodarce. [[Województwo ~~śląskie (~~III RP)\|Województwo śląskie]] odgrywa bardzo ważną rolę w ogólnej produkcji surowców mineralnych Polski. Występujące na terenie województwa śląskiego surowce mineralne można zaliczyć do pięciu zasadniczych grup. Są to: ''surowce energetyczne'' (złoża węgla kamiennego, węgla brunatnego, gazu ziemnego i torfu), ''surowce chemiczne'' (sól kamienna, gipsy i siarka), ''rudy metali'' (złoża rud cynku i ołowiu, rudy molibdenowo-wolframowo-miedziowe, rudy żelaza), ''surowce skalne'' (piaskowce, wapienie, margle, dolomity, piaski, żwiry, kopaliny ilaste) oraz ''wody lecznicze.''		Surowce mineralne to wydobyte ze złoża kopaliny użyteczne, mające zastosowanie w gospodarce. [[Województwo Śląskie w III RP − jednostka administracyjna\|Województwo śląskie]] odgrywa bardzo ważną rolę w ogólnej produkcji surowców mineralnych Polski. Występujące na terenie województwa śląskiego surowce mineralne można zaliczyć do pięciu zasadniczych grup. Są to: ''surowce energetyczne'' (złoża węgla kamiennego, węgla brunatnego, gazu ziemnego i torfu), ''surowce chemiczne'' (sól kamienna, gipsy i siarka), ''rudy metali'' (złoża rud cynku i ołowiu, rudy molibdenowo-wolframowo-miedziowe, rudy żelaza), ''surowce skalne'' (piaskowce, wapienie, margle, dolomity, piaski, żwiry, kopaliny ilaste) oraz ''wody lecznicze.''

	==Surowce energetyczne==		==Surowce energetyczne==

Garbaczm o 12:55, 9 mar 2016

2016-03-09T12:55:08Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:55, 9 mar 2016
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Geografia]]		[[Kategoria:Geografia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autor: [[dr hab. Jolanta Burda]]		Autor: [[dr hab. Jolanta Burda]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm o 09:06, 22 wrz 2015

2015-09-22T09:06:49Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:06, 22 wrz 2015
Linia 139:		Linia 139:
	===Piaski i żwiry===		===Piaski i żwiry===

	Piaski i żwiry występujące na obszarze województwa śląskiego są najczęściej osadami czwartorzędowymi związanymi z akumulacją rzeczną lub rzecznolodowcową. Wyjątek stanowią żwiry jurajskie, występujące w obniżeniach triasowych wapieni woźnickich, budujących Próg Woźnicki i paleogeńskie piaski, wypełniające zagłębienia krasowe w dolomitach triasowych, w okolicach Tarnowskich Gór i Bytomia (Gabzdyl i Gorol 2008).		Piaski i żwiry występujące na obszarze województwa śląskiego są najczęściej osadami czwartorzędowymi związanymi z akumulacją rzeczną lub rzecznolodowcową. Wyjątek stanowią żwiry jurajskie, występujące w obniżeniach triasowych wapieni woźnickich, budujących [[Próg Woźnicki]] i paleogeńskie piaski, wypełniające zagłębienia krasowe w dolomitach triasowych, w okolicach Tarnowskich Gór i Bytomia (Gabzdyl i Gorol 2008).
	Najbogatsze czwartorzędowe złoża żwirów znajdują się w dolinie [[Odra\|Odry]], pomiędzy [[Zabełków\|Zabełkowem]] a [[Racibórz\|Raciborzem]]. Średnia grubość złóż w dolinie Odry wynosi 3 – 9 metrów. Ważniejsze złoża, gdzie wydobywa się kruszywo naturalne to: Kotlarnia pole północne, Racibórz-Roszków, Godów, Racibórz Zbiornik Górny, Gardawice, Kończyce Wielkie, Kaniów i Kaniów III (Gabzdyl i Gorol 2008).		Najbogatsze czwartorzędowe złoża żwirów znajdują się w dolinie [[Odra\|Odry]], pomiędzy [[Zabełków\|Zabełkowem]] a [[Racibórz\|Raciborzem]]. Średnia grubość złóż w dolinie Odry wynosi 3 – 9 metrów. Ważniejsze złoża, gdzie wydobywa się kruszywo naturalne to: Kotlarnia pole północne, Racibórz-Roszków, Godów, Racibórz Zbiornik Górny, Gardawice, Kończyce Wielkie, Kaniów i Kaniów III (Gabzdyl i Gorol 2008).

	Do uzdatniania i oczyszczania wód stosowane są żwirki filtracyjne. Największe złoże żwirków filtracyjnych (rozpoznane zasoby bilansowe wielkości 172 tys. t), występuje w Panoszowie (Szuflicki i in., 2013).		Do uzdatniania i oczyszczania wód stosowane są żwirki filtracyjne. Największe złoże żwirków filtracyjnych (rozpoznane zasoby bilansowe wielkości 172 tys. t), występuje w [[Panoszów\|Panoszowie]] (Szuflicki i in., 2013).
	Ze żwirami współwystępują piaski, tworzące także samodzielne złoża. Na obszarze województwa śląskiego wydobywane są piaski podsadzkowe, formierskie i budowlane. Piaski podsadzkowe stosowane są w górnictwie podziemnym do wypełniania wyrobisk. Największe złoża to: złoże Pustyni Błędowskiej, Kotlatnia-Solarnia, Kotlarnia pole północne, Ochojec, Boguszowice, Nędza i Pyskowice. Zasoby piasków podsadzkowych w województwie śląskim stanowią ponad 32% zasobów krajowych.		Ze żwirami współwystępują piaski, tworzące także samodzielne złoża. Na obszarze województwa śląskiego wydobywane są piaski podsadzkowe, formierskie i budowlane. Piaski podsadzkowe stosowane są w górnictwie podziemnym do wypełniania wyrobisk. Największe złoża to: złoże Pustyni Błędowskiej, Kotlatnia-Solarnia, Kotlarnia pole północne, Ochojec, Boguszowice, Nędza i Pyskowice. Zasoby piasków podsadzkowych w województwie śląskim stanowią ponad 32% zasobów krajowych.

Garbaczm o 12:02, 21 wrz 2015

2015-09-21T12:02:46Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:02, 21 wrz 2015
Linia 119:		Linia 119:
	===Wapienie, dolomity i margle===		===Wapienie, dolomity i margle===

	Surowce węglanowe występują w utworach dewonu, jury i kredy. Największe znaczenie surowcowe mają wapienie i dolomity środkowego triasu (dolny i środkowy wapień muszlowy). Skały te występują na obszarze o szerokości około 15 km, ciągnącym się na długości ponad 100 km od Krapkowic na zachodzie przez Tarnowskie Góry aż po Olkusz i Chrzanów na wschodzie (Gabzyl i Gorol 2008). Przedmiotem eksploatacji są dolomity diploporowe i kruszconośne. Na obszarze województwa śląskiego dolomity przeznaczone dla hutnictwa i przemysłu materiałów ogniotrwałych występują w 10 złożach: [[Bobrowniki-Blachówka]], [[Brudzowice]], [[Chruszczobród]], Chruszczobród 1 i 2, [[Gródek]] k/Szczakowej, [[Gadlin]], [[Jaworzno ~~– Ciężkowice~~]] oraz [[Ząbkowice Będzińskie]] I i II. Geologiczne zasoby bilansowe występujących w nich dolomitów w 2012 roku szacowane były na 301 mln ton (Szuflicki i in., 2013).		Surowce węglanowe występują w utworach dewonu, jury i kredy. Największe znaczenie surowcowe mają wapienie i dolomity środkowego triasu (dolny i środkowy wapień muszlowy). Skały te występują na obszarze o szerokości około 15 km, ciągnącym się na długości ponad 100 km od Krapkowic na zachodzie przez Tarnowskie Góry aż po Olkusz i Chrzanów na wschodzie (Gabzyl i Gorol 2008). Przedmiotem eksploatacji są dolomity diploporowe i kruszconośne. Na obszarze województwa śląskiego dolomity przeznaczone dla hutnictwa i przemysłu materiałów ogniotrwałych występują w 10 złożach: [[Bobrowniki]]-[[Blachówka]], [[Brudzowice]], [[Chruszczobród]], Chruszczobród 1 i 2, [[Gródek]] k/[[Szczakowa\|Szczakowej]], [[Gadlin]], [[Jaworzno]]–Ciężkowice oraz [[Ząbkowice Będzińskie]] I i II. Geologiczne zasoby bilansowe występujących w nich dolomitów w 2012 roku szacowane były na 301 mln ton (Szuflicki i in., 2013).

	Dolomity do produkcji kruszywa eksploatowane są m.in. w [[Imielin\|Imielinie]], [[Nowa Wioska\|Nowej Wiosce]] i [[Podleśna\|Podleśnej]]. Dolomitu z Imielina użyto do budowy [[Katedra Chrystusa Króla w Katowicach\|Katedry Chrystusa Króla w Katowicach]].		Dolomity do produkcji kruszywa eksploatowane są m.in. w [[Imielin\|Imielinie]], [[Nowa Wioska\|Nowej Wiosce]] i [[Podleśna\|Podleśnej]]. Dolomitu z Imielina użyto do budowy [[Katedra Chrystusa Króla w Katowicach\|Katedry Chrystusa Króla w Katowicach]].
	W Karpatach Zachodnich pomiędzy [[Cieszyn\|Cieszynem]], [[Goleszów\|Goleszowem]] i [[Kozy\|Kozami]] występują wapienie cieszyńskie, zaliczane do dolnej kredy. Są to wapienie margliste, ziarniste, piaszczyste lub oolitowe. Złoża wapieni cieszyńskich jednostki śląskiej występują w [[Leszna Górna\|Lesznej Górnej]], [[Cisowica\|Cisowicy]] i ~~[[Kopieniec\|~~Kopieńcu]]. Wapieniom towarzyszą margle, które były eksploatowane w [[Dzięgielów\|Dzięgielowie]] i [[Goleszów\|Goleszowie]] (Gabzyl i Hanak 2005, Gabzyl i Gorol 2008).		W Karpatach Zachodnich pomiędzy [[Cieszyn\|Cieszynem]], [[Goleszów\|Goleszowem]] i [[Kozy\|Kozami]] występują wapienie cieszyńskie, zaliczane do dolnej kredy. Są to wapienie margliste, ziarniste, piaszczyste lub oolitowe. Złoża wapieni cieszyńskich jednostki śląskiej występują w [[Leszna Górna\|Lesznej Górnej]], [[Cisowica\|Cisowicy]] i Kopieńcu. Wapieniom towarzyszą margle, które były eksploatowane w [[Dzięgielów\|Dzięgielowie]] i [[Goleszów\|Goleszowie]] (Gabzyl i Hanak 2005, Gabzyl i Gorol 2008).

	===Piaskowce===		===Piaskowce===

	Największe znaczenie gospodarcze mają piaskowce górnokarbońskie występujące na obszarze niecki górnośląskiej oraz piaskowce kredowe i paleogeńskie Karpat zewnętrznych (fliszowych). Wychodnie piaskowców górnokarbońskich występują w okolicach [[Chorzów\|Chorzowa]], [[Katowice\|Katowic]], [[Mysłowice\|Mysłowic]], [[Sosnowiec\|Sosnowca]], [[Mikołów\|Mikołowa]], [[Łaziska Górne\|Łazisk Górnych]] i [[Rybnik\|Rybnika]]. Są to różnoziarniste piaskowce arkozowe, wykorzystywane lokalnie w budownictwie, rzadziej jako tłuczeń drogowy.		Największe znaczenie gospodarcze mają piaskowce górnokarbońskie występujące na obszarze niecki górnośląskiej oraz piaskowce kredowe i paleogeńskie [[Karpaty Zewnętrzne\|Karpat zewnętrznych]] (fliszowych). Wychodnie piaskowców górnokarbońskich występują w okolicach [[Chorzów\|Chorzowa]], [[Katowice\|Katowic]], [[Mysłowice\|Mysłowic]], [[Sosnowiec\|Sosnowca]], [[Mikołów\|Mikołowa]], [[Łaziska Górne\|Łazisk Górnych]] i [[Rybnik\|Rybnika]]. Są to różnoziarniste piaskowce arkozowe, wykorzystywane lokalnie w budownictwie, rzadziej jako tłuczeń drogowy.

	Spośród licznych poziomów piaskowców występujących we fliszu karpackim, największe znaczenie mają piaskowce godulskie (cenoman dolny - senon górny). W Beskidzie Śląskim są to piaskowce średnio- i gruboziarniste z wkładkami łupków ilastych. Są eksploatowane w rejonie [[Wisła (miasto)\|Wisły]], [[Brenna\|Brennej]] i Ustronia. W okolicach [[Istebna\|Istebnej]] wydobywany jest piaskowiec istebniański (senon – paleocen dolny). W okolicach [[Koniaków\|Koniakowa]] eksploatowane są piaskowce krośnieńskie (oligocen). Piaskowce beskidzkie wykorzystywane są głównie do produkcji kruszyw drogowych i kolejowych, rzadziej jako kamień budowlany.		Spośród licznych poziomów piaskowców występujących we fliszu karpackim, największe znaczenie mają piaskowce godulskie (cenoman dolny - senon górny). W Beskidzie Śląskim są to piaskowce średnio- i gruboziarniste z wkładkami łupków ilastych. Są eksploatowane w rejonie [[Wisła (miasto)\|Wisły]], [[Brenna\|Brennej]] i Ustronia. W okolicach [[Istebna\|Istebnej]] wydobywany jest piaskowiec istebniański (senon – paleocen dolny). W okolicach [[Koniaków\|Koniakowa]] eksploatowane są piaskowce krośnieńskie (oligocen). Piaskowce beskidzkie wykorzystywane są głównie do produkcji kruszyw drogowych i kolejowych, rzadziej jako kamień budowlany.

Garbaczm o 11:54, 21 wrz 2015

2015-09-21T11:54:59Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:54, 21 wrz 2015
Linia 78:		Linia 78:
	===Rudy cynku i ołowiu===		===Rudy cynku i ołowiu===

	Obszarem występowania złóż rud cynku i ołowiu o znaczeniu przemysłowym jest północne i północno-wschodnie obrzeżenie Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Znaczenie przemysłowe mają głównie rudy związane z tzw. dolomitami kruszconośnymi środkowego triasu (wapienia muszlowego), występujące w rejonie [[Bytom\|Bytomia]] i ~~[[Zawiercie\|~~Zawiercia]]. Główny poziom rudonośny występuje najczęściej w dolomitach, na pograniczu warstw gogolińskich i górażdżańskich. Bytomski rejon złóż rud Zn-Pb ma jedynie znaczenie historyczne. Wydobycie prowadzono tu od wielu wieków. Po wojnie eksploatację prowadzono w 5 kopalniach. Ostatnią kopalnię rud cynkowo-ołowiowych (Orzeł Biały w [[Brzeziny Śląskie\|Brzezinach Śląskich]]) zamknięto 1990 roku, głównie z uwagi na tlenkowy charakter rud, które uznano za nieprzemysłowe.		Obszarem występowania złóż rud cynku i ołowiu o znaczeniu przemysłowym jest północne i północno-wschodnie obrzeżenie Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Znaczenie przemysłowe mają głównie rudy związane z tzw. dolomitami kruszconośnymi środkowego triasu (wapienia muszlowego), występujące w rejonie [[Bytom\|Bytomia]] i Zawiercia. Główny poziom rudonośny występuje najczęściej w dolomitach, na pograniczu warstw gogolińskich i górażdżańskich. Bytomski rejon złóż rud Zn-Pb ma jedynie znaczenie historyczne. Wydobycie prowadzono tu od wielu wieków. Po wojnie eksploatację prowadzono w 5 kopalniach. Ostatnią kopalnię rud cynkowo-ołowiowych (Orzeł Biały w [[Brzeziny Śląskie\|Brzezinach Śląskich]]) zamknięto 1990 roku, głównie z uwagi na tlenkowy charakter rud, które uznano za nieprzemysłowe.

	Złoża rejonu zawierciańskiego nie były dotychczas eksploatowane. Najzasobniejsze złoże Zawiercie I zawiera około 34 mln t rudy o zawartości 4,2 % Zn i 2,4 % Pb (Gabzdyl i Gorol 2008). Pozostałe złoża oraz czynne kopalnie rud cynku i ołowiu znajdują się poza obszarem województwa śląskiego.		Złoża rejonu zawierciańskiego nie były dotychczas eksploatowane. Najzasobniejsze złoże Zawiercie I zawiera około 34 mln t rudy o zawartości 4,2 % Zn i 2,4 % Pb (Gabzdyl i Gorol 2008). Pozostałe złoża oraz czynne kopalnie rud cynku i ołowiu znajdują się poza obszarem województwa śląskiego.
Linia 89:		Linia 89:
	===Rudy żelaza===		===Rudy żelaza===

	Rudy żelaza występują w utworach karbonu i triasu wypełniających nieckę górnośląską oraz w skałach fliszu karpackiego. W utworach górnego karbonu występują syderyty ilaste oraz sferosyderyty zawierające około 35% Fe. Sferosyderyty to spłaszczone buły syderytu (węglan żelaza) o średnicy do 50 cm, natomiast syderyty ilaste tworzą nieregularne wkładki o grubości 10-30 cm. Rudy żelaza występują najczęściej w warstwach rudzkich, załęskich i orzeskich. Karbońskie rudy żelaza były eksploatowane głównie w drugiej połowie XIX wieku, w płytkich kopalniach w okolicy [[Orzesze\|Orzesza]], [[Łaziska\|Łazisk]] i [[Mikołów\|Mikołowa]].		Rudy żelaza występują w utworach karbonu i triasu wypełniających nieckę górnośląską oraz w skałach fliszu karpackiego. W utworach górnego karbonu występują syderyty ilaste oraz sferosyderyty zawierające około 35% Fe. Sferosyderyty to spłaszczone buły syderytu (węglan żelaza) o średnicy do 50 cm, natomiast syderyty ilaste tworzą nieregularne wkładki o grubości 10-30 cm. Rudy żelaza występują najczęściej w warstwach rudzkich, załęskich i orzeskich. Karbońskie rudy żelaza były eksploatowane głównie w drugiej połowie XIX wieku, w płytkich kopalniach w okolicy [[Orzesze\|Orzesza]], [[Łaziska Górne\|Łazisk]] i [[Mikołów\|Mikołowa]].

	W okolicach [[Tarnowskie Góry\|Tarnowskich Gór]] i Bytomia, ruda żelaza tworzyła gniazda w utworach węglanowych triasu. Ruda limonitowa (żelaziak brunatny) występowała w zagłębieniach krasowych, wzdłuż wychodni triasu kruszconośnego. Eksploatowano ją m.in. w [[Miasteczko Śląskie\|Miasteczku Śląskim]] i w Bytomiu-Bobrownikach.		W okolicach [[Tarnowskie Góry\|Tarnowskich Gór]] i Bytomia, ruda żelaza tworzyła gniazda w utworach węglanowych triasu. Ruda limonitowa (żelaziak brunatny) występowała w zagłębieniach krasowych, wzdłuż wychodni triasu kruszconośnego. Eksploatowano ją m.in. w [[Miasteczko Śląskie\|Miasteczku Śląskim]] i w Bytomiu-Bobrownikach.

	Złoża karpackie występują w formie sferosyderytów, zawierających 26% Fe, w czarnych iłołupkach kredowych i zielonych iłołupkach eoceńskich. W rejonie Ustronia, [[Cisowica\|Cisowicy]], [[Leszna\|Lesznej]] i [[Górki\|Górek]] eksploatowano rudę występującą w formie pokładów o grubości 5 – 20 cm w łupkach cieszyńskich i wierzchowskich, natomiast w rejonie Istebnej – w łupkach istebniańskich. Złoża karpackie zostały prawie całkowicie wyczerpane (Gabzdyl i Gorol 2008).		Złoża karpackie występują w formie sferosyderytów, zawierających 26% Fe, w czarnych iłołupkach kredowych i zielonych iłołupkach eoceńskich. W rejonie [[Ustroń\|Ustronia]], [[Cisowica\|Cisowicy]], [[Leszna\|Lesznej]] i [[Górki\|Górek]] eksploatowano rudę występującą w formie pokładów o grubości 5 – 20 cm w łupkach cieszyńskich i wierzchowskich, natomiast w rejonie [[Istebna\|Istebnej]] – w łupkach istebniańskich. Złoża karpackie zostały prawie całkowicie wyczerpane (Gabzdyl i Gorol 2008).

	==Surowce chemiczne==		==Surowce chemiczne==
Linia 99:		Linia 99:
	===Sól kamienna===		===Sól kamienna===

	Sole kamienne występują w Polsce w obrębie dwóch formacji salinarnych: mioceńskiej i cechsztyńskiej. Najwcześniej rozpoznane i zagospodarowane były złoża soli formacji mioceńskiej, zlokalizowane w zapadlisku przedkarpackim głównie blisko brzegu nasunięcia karpackiego. Na obszarze województwa śląskiego, w zachodniej części zapadliska przedkarpackiego, mioceńska formacja solonośna tworzy złoże w rejonie Rybnik-Żory-Orzesze. Obszar złożowy ma powierzchnię ~~12 x 7~~ km. Złoże występuje na głębokości 100 - 150 m. Największą miąższość (40 m) osiąga w południowo-wschodniej i wschodniej części złoża. Zasoby bilansowe soli kamiennej szacowane są na około 2 098 mln ton (Szuflicki i in., 2013). Oprócz soli kamiennej w złożu występują wkładki gipsu, anhydrytu i skał ilasto-siarczanowych o zawartości 15 – 85% NaCl (Gabzyl i Gorol 2008).		Sole kamienne występują w Polsce w obrębie dwóch formacji salinarnych: mioceńskiej i cechsztyńskiej. Najwcześniej rozpoznane i zagospodarowane były złoża soli formacji mioceńskiej, zlokalizowane w zapadlisku przedkarpackim głównie blisko brzegu nasunięcia karpackiego. Na obszarze województwa śląskiego, w zachodniej części zapadliska przedkarpackiego, mioceńska formacja solonośna tworzy złoże w rejonie [[Rybnik]]-[[Żory]]-Orzesze. Obszar złożowy ma powierzchnię 12x7 km. Złoże występuje na głębokości 100-150 m. Największą miąższość (40 m) osiąga w południowo-wschodniej i wschodniej części złoża. Zasoby bilansowe soli kamiennej szacowane są na około 2 098 mln ton (Szuflicki i in., 2013). Oprócz soli kamiennej w złożu występują wkładki gipsu, anhydrytu i skał ilasto-siarczanowych o zawartości 15 – 85% NaCl (Gabzyl i Gorol 2008).

	Część słonych wód występujących w głębszych poziomach kopalń węgla kamiennego utylizuje się w zakładach odsalania wód dołowych (Dębieńsko I, Dębieńsko II), gdzie produkuje się sól warzoną.		Część słonych wód występujących w głębszych poziomach kopalń węgla kamiennego utylizuje się w zakładach odsalania wód dołowych (Dębieńsko I, Dębieńsko II), gdzie produkuje się sól warzoną.
Linia 109:		Linia 109:
	===Siarka===		===Siarka===

	Złoża siarki rodzimej występują w zachodniej części zapadliska przedkarpackiego, na obszarze Pszów-Kokoszyce-Rogów. Seria siarkonośna jest częścią mioceńskiej formacji ewaporatowej. Seria złożowa zaczyna się utworami piaszczysto-ilastymi warstw skawińskich, na których zalegają iły gipsonośne i gipsy ilaste o miąższości około 30 metrów. W pobliżu uskoków skały gipsowe są zastępowane utworami siarkonośnymi, które tworzą przyuskokowe złoża siarki. W Pszowie występują dwa pokłady: górny o grubości 0,5 m (głębokość 36 m) i dolny o grubości 1,25 m (głębokość 48 m). Siarka występuje w iłach wapnistych, wapieniach marglistych i marglach. Średnia zawartość siarki wynosi 10-11%. Łączne zasoby siarki na tym obszarze szacuje się na około 5 mln ton (Gabzdyl i Gorgol 2008).		Złoża siarki rodzimej występują w zachodniej części zapadliska przedkarpackiego, na obszarze [[Pszów]]-[[Kokoszyce]]-[[Rogów]]. Seria siarkonośna jest częścią mioceńskiej formacji ewaporatowej. Seria złożowa zaczyna się utworami piaszczysto-ilastymi warstw skawińskich, na których zalegają iły gipsonośne i gipsy ilaste o miąższości około 30 metrów. W pobliżu uskoków skały gipsowe są zastępowane utworami siarkonośnymi, które tworzą przyuskokowe złoża siarki. W Pszowie występują dwa pokłady: górny o grubości 0,5 m (głębokość 36 m) i dolny o grubości 1,25 m (głębokość 48 m). Siarka występuje w iłach wapnistych, wapieniach marglistych i marglach. Średnia zawartość siarki wynosi 10-11%. Łączne zasoby siarki na tym obszarze szacuje się na około 5 mln ton (Gabzdyl i Gorgol 2008).

	Siarka występuje również w kryształach pirytu znajdujących się w pokładach węgla. Zawartość siarki całkowitej w węglach górnośląskich wynosi średnio 1,25% (Gabzyl i Hanak 2005, Gabzdyl i Gorol 2008). Nośnikiem siarki są również rudy cynkowo-ołowiowe.		Siarka występuje również w kryształach pirytu znajdujących się w pokładach węgla. Zawartość siarki całkowitej w węglach górnośląskich wynosi średnio 1,25% (Gabzyl i Hanak 2005, Gabzdyl i Gorol 2008). Nośnikiem siarki są również rudy cynkowo-ołowiowe.

Garbaczm o 11:46, 21 wrz 2015

2015-09-21T11:46:26Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:46, 21 wrz 2015
Linia 72:		Linia 72:
	Znaczenie przemysłowe ma gaz ziemny (metan pokładów węgla - MPW) występujący w utworach węglonośnych karbonu górnego. Udokumentowane zasoby MPW występują w 51 złożach znajdujących się na obszarze Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Gazonośne są porowate piaskowce warstw porębskich, siodłowych i rudzkich. Według ostatnich badań geologiczne zasoby prognostyczne i perspektywiczne metanu pokładów węgla w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym oceniane na koniec 2009 r. wynoszą około 107 mld m3 (Kwarciński 2011). Największe zasoby bilansowe metanu udokumentowano w kopalniach: [[Kopalnia Budryk\|Budryk]], [[Kopalnia Murcki\|Murcki]] i [[Kopalnia Wesoła\|Wesoła]]. Natomiast największe wydobycie uzyskują kopalnie [[Kopalnia Borynia-Zofiówka-Jastrzębie\|Borynia-Zofiówka-Jastrzębie]], [[Kopalnia Pniówek\|Pniówek]] i [[Kopalnia Krupiński\|Krupiński]] (Gabzdyl i Gorol 2008).		Znaczenie przemysłowe ma gaz ziemny (metan pokładów węgla - MPW) występujący w utworach węglonośnych karbonu górnego. Udokumentowane zasoby MPW występują w 51 złożach znajdujących się na obszarze Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Gazonośne są porowate piaskowce warstw porębskich, siodłowych i rudzkich. Według ostatnich badań geologiczne zasoby prognostyczne i perspektywiczne metanu pokładów węgla w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym oceniane na koniec 2009 r. wynoszą około 107 mld m3 (Kwarciński 2011). Największe zasoby bilansowe metanu udokumentowano w kopalniach: [[Kopalnia Budryk\|Budryk]], [[Kopalnia Murcki\|Murcki]] i [[Kopalnia Wesoła\|Wesoła]]. Natomiast największe wydobycie uzyskują kopalnie [[Kopalnia Borynia-Zofiówka-Jastrzębie\|Borynia-Zofiówka-Jastrzębie]], [[Kopalnia Pniówek\|Pniówek]] i [[Kopalnia Krupiński\|Krupiński]] (Gabzdyl i Gorol 2008).

	Gaz ziemny występuje na terenie województwa śląskiego w zapadlisku przedkarpackim, w utworach miocenu, w tzw. przykarpackiej strefie gazonośnej. Od 1908 roku jest eksploatowane złoże w Dębowcu, znajdujące się na głębokości 680 metrów. Zasoby wydobywalne wynoszą 12,4 mln m3, natomiast wielkość wydobycia około 4 mln m3/rok (Gabzdyl i Gorol 2008).		Gaz ziemny występuje na terenie województwa śląskiego w [[Zapadlisko przedkarpackie\|zapadlisku przedkarpackim]], w utworach miocenu, w tzw. przykarpackiej strefie gazonośnej. Od 1908 roku jest eksploatowane złoże w [[Dębowiec\|Dębowcu]], znajdujące się na głębokości 680 metrów. Zasoby wydobywalne wynoszą 12,4 mln m3, natomiast wielkość wydobycia około 4 mln m3/rok (Gabzdyl i Gorol 2008).

	==Surowce metaliczne==		==Surowce metaliczne==
Linia 78:		Linia 78:
	===Rudy cynku i ołowiu===		===Rudy cynku i ołowiu===

	Obszarem występowania złóż rud cynku i ołowiu o znaczeniu przemysłowym jest północne i północno-wschodnie obrzeżenie Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Znaczenie przemysłowe mają głównie rudy związane z tzw. dolomitami kruszconośnymi środkowego triasu (wapienia muszlowego), występujące w rejonie [[Bytom\|Bytomia]] i [[Zawiercie\|Zawiercia]]. Główny poziom rudonośny występuje najczęściej w dolomitach, na pograniczu warstw gogolińskich i górażdżańskich. Bytomski rejon złóż rud Zn-Pb ma jedynie znaczenie historyczne. Wydobycie prowadzono tu od wielu wieków. Po wojnie eksploatację prowadzono w 5 kopalniach. Ostatnią kopalnię rud cynkowo-ołowiowych (Orzeł Biały w Brzezinach Śląskich) zamknięto 1990 roku, głównie z uwagi na tlenkowy charakter rud, które uznano za nieprzemysłowe.		Obszarem występowania złóż rud cynku i ołowiu o znaczeniu przemysłowym jest północne i północno-wschodnie obrzeżenie Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Znaczenie przemysłowe mają głównie rudy związane z tzw. dolomitami kruszconośnymi środkowego triasu (wapienia muszlowego), występujące w rejonie [[Bytom\|Bytomia]] i [[Zawiercie\|Zawiercia]]. Główny poziom rudonośny występuje najczęściej w dolomitach, na pograniczu warstw gogolińskich i górażdżańskich. Bytomski rejon złóż rud Zn-Pb ma jedynie znaczenie historyczne. Wydobycie prowadzono tu od wielu wieków. Po wojnie eksploatację prowadzono w 5 kopalniach. Ostatnią kopalnię rud cynkowo-ołowiowych (Orzeł Biały w [[Brzeziny Śląskie\|Brzezinach Śląskich]]) zamknięto 1990 roku, głównie z uwagi na tlenkowy charakter rud, które uznano za nieprzemysłowe.

	Złoża rejonu zawierciańskiego nie były dotychczas eksploatowane. Najzasobniejsze złoże Zawiercie I zawiera około 34 mln t rudy o zawartości 4,2 % Zn i 2,4 % Pb (Gabzdyl i Gorol 2008). Pozostałe złoża oraz czynne kopalnie rud cynku i ołowiu znajdują się poza obszarem województwa śląskiego.		Złoża rejonu zawierciańskiego nie były dotychczas eksploatowane. Najzasobniejsze złoże Zawiercie I zawiera około 34 mln t rudy o zawartości 4,2 % Zn i 2,4 % Pb (Gabzdyl i Gorol 2008). Pozostałe złoża oraz czynne kopalnie rud cynku i ołowiu znajdują się poza obszarem województwa śląskiego.

Garbaczm o 11:40, 21 wrz 2015

2015-09-21T11:40:34Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:40, 21 wrz 2015
Linia 5:		Linia 5:


	Surowce mineralne to wydobyte ze złoża kopaliny użyteczne, mające zastosowanie w gospodarce. Województwo śląskie odgrywa bardzo ważną rolę w ogólnej produkcji surowców mineralnych Polski. Występujące na terenie województwa śląskiego surowce mineralne można zaliczyć do pięciu zasadniczych grup. Są to: ''surowce energetyczne'' (złoża węgla kamiennego, węgla brunatnego, gazu ziemnego i torfu), ''surowce ~~chemiczn~~''e (sól kamienna, gipsy i siarka), ''rudy metali'' (złoża rud cynku i ołowiu, rudy molibdenowo-wolframowo-miedziowe, rudy żelaza), ''surowce skalne'' (piaskowce, wapienie, margle, dolomity, piaski, żwiry, kopaliny ilaste) oraz ''wody lecznicze.''		Surowce mineralne to wydobyte ze złoża kopaliny użyteczne, mające zastosowanie w gospodarce. [[Województwo śląskie (III RP)\|Województwo śląskie]] odgrywa bardzo ważną rolę w ogólnej produkcji surowców mineralnych Polski. Występujące na terenie województwa śląskiego surowce mineralne można zaliczyć do pięciu zasadniczych grup. Są to: ''surowce energetyczne'' (złoża węgla kamiennego, węgla brunatnego, gazu ziemnego i torfu), ''surowce chemiczne'' (sól kamienna, gipsy i siarka), ''rudy metali'' (złoża rud cynku i ołowiu, rudy molibdenowo-wolframowo-miedziowe, rudy żelaza), ''surowce skalne'' (piaskowce, wapienie, margle, dolomity, piaski, żwiry, kopaliny ilaste) oraz ''wody lecznicze.''

	==Surowce energetyczne==		==Surowce energetyczne==
Linia 56:		Linia 56:
	# ''węgle ksylitowe (węgle lignitowe, lignity) odznaczające się wyraźnie zachowaną strukturą drewna''.		# ''węgle ksylitowe (węgle lignitowe, lignity) odznaczające się wyraźnie zachowaną strukturą drewna''.

	Na obszarze województwa śląskiego twardy węgiel brunatny występuje w utworach dolnej jury w tzw. warstwach blanowickich (okolice Zawiercia). Warstwy te mają miąższość około 30 metrów. Zbudowane są głównie z iłowców i mułowców z wkładkami piaskowców. Charakterystyczną cechą tych utworów jest występowanie uwęglonego detrytusu roślinnego oraz pokładu węgla brunatnego, zwanego blanowickim. Pokład węgla jest dwuławicowy. Ławica dolna ma miąższość 0,9 – 1,1, m, natomiast górna 0,2 – 0,3 m. Głębokość występowania pokładu węgla jest zmienna i wynosi od 4 do 35 metrów (Gabzdyl i Gorol 2008). Węgiel blanowicki był eksploatowany od połowy XVIII wieku aż do 1956 roku. Eksploatację przerwano wskutek wyczerpania się zasobów oraz zbyt dużej konkurencyjności węgla kamiennego.		Na obszarze województwa śląskiego twardy węgiel brunatny występuje w utworach dolnej jury w tzw. warstwach blanowickich (okolice [[Zawiercie\|Zawiercia]]). Warstwy te mają miąższość około 30 metrów. Zbudowane są głównie z iłowców i mułowców z wkładkami piaskowców. Charakterystyczną cechą tych utworów jest występowanie uwęglonego detrytusu roślinnego oraz pokładu węgla brunatnego, zwanego blanowickim. Pokład węgla jest dwuławicowy. Ławica dolna ma miąższość 0,9 – 1,1, m, natomiast górna 0,2 – 0,3 m. Głębokość występowania pokładu węgla jest zmienna i wynosi od 4 do 35 metrów (Gabzdyl i Gorol 2008). Węgiel blanowicki był eksploatowany od połowy XVIII wieku aż do 1956 roku. Eksploatację przerwano wskutek wyczerpania się zasobów oraz zbyt dużej konkurencyjności węgla kamiennego.

	W utworach miocenu, pomiędzy [[~~Gliwiece~~\|Gliwicami]] a Kędzierzynem Koźlem, stwierdzono w otworach wiertniczych cienkie wkładki węgla brunatnego miękkiego (lignitu), występującego w warstwach kłodnickich i kędzierzyńskich. Pokłady te nie mają znaczenia gospodarczego.		W utworach miocenu, pomiędzy [[Gliwice\|Gliwicami]] a Kędzierzynem Koźlem, stwierdzono w otworach wiertniczych cienkie wkładki węgla brunatnego miękkiego (lignitu), występującego w warstwach kłodnickich i kędzierzyńskich. Pokłady te nie mają znaczenia gospodarczego.

	===Torf===		===Torf===

Garbaczm: /* Bibliografia */

2015-09-18T12:23:16Z

Bibliografia

← poprzednia wersja		Wersja z 14:23, 18 wrz 2015
Linia 187:		Linia 187:
	==Bibliografia==		==Bibliografia==

	#Gabzdyl W., Hanak B. ~~2005:~~ Surowce mineralne Górnośląskiego ~~Zagłebia~~ Węglowego i obszarów przyległych. Przegląd Geologiczny 53/9, s. 726-733.		#Gabzdyl W., Hanak B., Surowce mineralne Górnośląskiego Zagłębia Węglowego i obszarów przyległych, "Przegląd Geologiczny" 2005, R. 53, nr. 9, s. 726-733.
	#Gabzdyl W., Gorol M. ~~2008:~~ Geologia i bogactwa mineralne Górnego Śląska i obszarów przyległych~~. Wyd. Pol. Śl.~~ Gliwice, s. 1-175.		#Gabzdyl W., Gorol M., Geologia i bogactwa mineralne Górnego Śląska i obszarów przyległych, Gliwice 2008, s. 1-175.
	#Jureczka J., Krieger W., Wilk S., ~~2009:~~ Zasoby perspektywiczne węgla kamiennego w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym~~. [~~w:] XIX Konferencja z cyklu „Aktualia i perspektywy gospodarki surowcami mineralnymi”, 4-6.11.2009, PAN Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią, Kraków, s. 131-143.		#Jureczka J., Krieger W., Wilk S., Zasoby perspektywiczne węgla kamiennego w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym, w: XIX Konferencja z cyklu „Aktualia i perspektywy gospodarki surowcami mineralnymi”, 4-6.11.2009, wyd. PAN Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią, Kraków 2009, s. 131-143.
	#Kwarciński J. ~~2011:~~ Metan pokładów węgla w: Bilans perspektywicznych zasobów kopalin Polski wg stanu na 31 XII 2009 roku, red. S. Wołkowicza, T. Smakowskiego, S. Speczika. PIG-PIB Warszawa.		#Kwarciński J., Metan pokładów węgla w: Bilans perspektywicznych zasobów kopalin Polski wg stanu na 31 XII 2009 roku, red. S. Wołkowicza, T. Smakowskiego, S. Speczika, wyd. PIG-PIB, Warszawa 2011.
	#Szuflicki M., Malon A., Tymiński M., ~~2013:~~ Bilans zasobów złóż kopalin w Polsce wg stanu na 31 XII 2012 r. Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa, s. 1–468.		#Szuflicki M., Malon A., Tymiński M., Bilans zasobów złóż kopalin w Polsce wg stanu na 31 XII 2012 r., wyd. Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa 2013, s. 1–468.

	==Źródła on-line==		==Źródła on-line==

	Aktualne dane o złożach kopalin znajdują się w serwisie [http://geoportal.pgi.gov.pl/portal/page/portal/MIDASGIS/start Państwowego Instytutu Geologicznego MIDAS] oraz w witrynie [http://geoportal.pgi.gov.pl/surowce Surowce mineralne Polski ]		Aktualne dane o złożach kopalin znajdują się w serwisie [http://geoportal.pgi.gov.pl/portal/page/portal/MIDASGIS/start Państwowego Instytutu Geologicznego MIDAS] oraz w witrynie [http://geoportal.pgi.gov.pl/surowce Surowce mineralne Polski ]

Garbaczm o 11:19, 22 cze 2015

2015-06-22T11:19:17Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:19, 22 cze 2015
Linia 128:		Linia 128:
	Największe znaczenie gospodarcze mają piaskowce górnokarbońskie występujące na obszarze niecki górnośląskiej oraz piaskowce kredowe i paleogeńskie Karpat zewnętrznych (fliszowych). Wychodnie piaskowców górnokarbońskich występują w okolicach [[Chorzów\|Chorzowa]], [[Katowice\|Katowic]], [[Mysłowice\|Mysłowic]], [[Sosnowiec\|Sosnowca]], [[Mikołów\|Mikołowa]], [[Łaziska Górne\|Łazisk Górnych]] i [[Rybnik\|Rybnika]]. Są to różnoziarniste piaskowce arkozowe, wykorzystywane lokalnie w budownictwie, rzadziej jako tłuczeń drogowy.		Największe znaczenie gospodarcze mają piaskowce górnokarbońskie występujące na obszarze niecki górnośląskiej oraz piaskowce kredowe i paleogeńskie Karpat zewnętrznych (fliszowych). Wychodnie piaskowców górnokarbońskich występują w okolicach [[Chorzów\|Chorzowa]], [[Katowice\|Katowic]], [[Mysłowice\|Mysłowic]], [[Sosnowiec\|Sosnowca]], [[Mikołów\|Mikołowa]], [[Łaziska Górne\|Łazisk Górnych]] i [[Rybnik\|Rybnika]]. Są to różnoziarniste piaskowce arkozowe, wykorzystywane lokalnie w budownictwie, rzadziej jako tłuczeń drogowy.

	Spośród licznych poziomów piaskowców występujących we fliszu karpackim, największe znaczenie mają piaskowce godulskie (cenoman dolny - senon górny). W Beskidzie Śląskim są to piaskowce średnio- i gruboziarniste z wkładkami łupków ilastych. Są eksploatowane w rejonie [[Wisła\|Wisły]], [[Brenna\|Brennej]] i Ustronia. W okolicach [[Istebna\|Istebnej]] wydobywany jest piaskowiec istebniański (senon – paleocen dolny). W okolicach [[Koniaków\|Koniakowa]] eksploatowane są piaskowce krośnieńskie (oligocen). Piaskowce beskidzkie wykorzystywane są głównie do produkcji kruszyw drogowych i kolejowych, rzadziej jako kamień budowlany.		Spośród licznych poziomów piaskowców występujących we fliszu karpackim, największe znaczenie mają piaskowce godulskie (cenoman dolny - senon górny). W Beskidzie Śląskim są to piaskowce średnio- i gruboziarniste z wkładkami łupków ilastych. Są eksploatowane w rejonie [[Wisła (miasto)\|Wisły]], [[Brenna\|Brennej]] i Ustronia. W okolicach [[Istebna\|Istebnej]] wydobywany jest piaskowiec istebniański (senon – paleocen dolny). W okolicach [[Koniaków\|Koniakowa]] eksploatowane są piaskowce krośnieńskie (oligocen). Piaskowce beskidzkie wykorzystywane są głównie do produkcji kruszyw drogowych i kolejowych, rzadziej jako kamień budowlany.

	===Kopaliny ilaste===		===Kopaliny ilaste===