Siemianowicko-czeladzkie spory graniczne - Historia wersji

Praktykant: /* Ustalenie granicy w 1835 roku */

2025-05-26T16:12:15Z

Ustalenie granicy w 1835 roku

← poprzednia wersja		Wersja z 18:12, 26 maj 2025
Linia 7:		Linia 7:
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 12 (2025)\|TOM: 12 (2025)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 12 (2025)\|TOM: 12 (2025)]]
	~~[[Plik:Fot. 1. Sporne grunta jakubowickie na mapie Pezolda z 1726 r..jpg\|mały\|449x449px\|Obszar Jakubowic na mapie Daniela Pezolda z 1726 roku (Fot. AGAD)]]~~
	Spory graniczne między [[Siemianowice Śląskie\|Siemianowicami Śląskimi]] a [[Czeladź\|Czeladzią]] są przykładem lokalnych konfliktów terytorialnych, które przez stulecia kształtowały historię regionu śląsko-dąbrowskiego. W ich tle znajdowały się nie tylko kwestie administracyjne i własnościowe, ale także szersze procesy polityczne i gospodarcze, które wpływały na rozwój obu miejscowości. Siemianowice, leżące na terenie [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]], przez długi czas znajdowały się pod panowaniem Prus, natomiast Czeladź należała do Królestwa Polskiego, a później do Imperium Rosyjskiego. Ten podział, wzmacniany różnicami ustrojowymi i prawnymi, był jednym z głównych źródeł napięć i nieporozumień granicznych, które trwały przez dekady<ref>K. Karwat, ''Jak hanys z gorolem. Rozważania o Górnym Śląsku'', Katowice 1999, s. 102-103.</ref>.		Spory graniczne między [[Siemianowice Śląskie\|Siemianowicami Śląskimi]] a [[Czeladź\|Czeladzią]] są przykładem lokalnych konfliktów terytorialnych, które przez stulecia kształtowały historię regionu śląsko-dąbrowskiego. W ich tle znajdowały się nie tylko kwestie administracyjne i własnościowe, ale także szersze procesy polityczne i gospodarcze, które wpływały na rozwój obu miejscowości. Siemianowice, leżące na terenie [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]], przez długi czas znajdowały się pod panowaniem Prus, natomiast Czeladź należała do Królestwa Polskiego, a później do Imperium Rosyjskiego. Ten podział, wzmacniany różnicami ustrojowymi i prawnymi, był jednym z głównych źródeł napięć i nieporozumień granicznych, które trwały przez dekady<ref>K. Karwat, ''Jak hanys z gorolem. Rozważania o Górnym Śląsku'', Katowice 1999, s. 102-103.</ref>.

Linia 13:		Linia 12:

	== „Puste” Jakubowice jako tereny sporne ==		== „Puste” Jakubowice jako tereny sporne ==
	[[Plik:Fot. 2. ~~Makieta dawnego kościoła czeladzkiego~~.~~png~~\|mały\|~~450x450px~~\|~~Makieta dawnego kościoła czeladzkiego~~ (Fot. ~~Muzeum Saturn w Czeladzi~~)]]		[[Plik:Fot. 1. Sporne grunta jakubowickie na mapie Pezolda z 1726 r..jpg\|mały\|449x449px\|Obszar Jakubowic na mapie Daniela Pezolda z 1726 roku (Fot. AGAD)]]
	Przez stulecia przedmiotem licznych konfliktów granicznych pomiędzy Siemianowicami Śląskimi a Czeladzią były tereny dawnej wsi Jakubowice. Położone na pograniczu Śląska i Zagłębia miały strategiczne znaczenie zarówno pod względem administracyjnym, jak i gospodarczym. Mimo że wieś uległa całkowitemu zniszczeniu w XVI wieku, jej nie-istnienie nie zakończyło rywalizacji o pozostawione przez nią grunty. Brak jednoznacznie określonej granicy oraz rozbieżne interpretacje prawne dotyczące przynależności tych ziem sprawiały, że przez kolejne stulecia dochodziło do konfliktów, które niejednokrotnie przybierały formę starć zbrojnych.		Przez stulecia przedmiotem licznych konfliktów granicznych pomiędzy Siemianowicami Śląskimi a Czeladzią były tereny dawnej wsi Jakubowice. Położone na pograniczu Śląska i Zagłębia miały strategiczne znaczenie zarówno pod względem administracyjnym, jak i gospodarczym. Mimo że wieś uległa całkowitemu zniszczeniu w XVI wieku, jej nie-istnienie nie zakończyło rywalizacji o pozostawione przez nią grunty. Brak jednoznacznie określonej granicy oraz rozbieżne interpretacje prawne dotyczące przynależności tych ziem sprawiały, że przez kolejne stulecia dochodziło do konfliktów, które niejednokrotnie przybierały formę starć zbrojnych.

Linia 29:		Linia 28:

	== Konflikt Józefa Krecika z czeladzkim proboszczem ==		== Konflikt Józefa Krecika z czeladzkim proboszczem ==
	[[Plik:Fot. 3. ~~Fragment Dziennik praw Królestwa Polskiego~~.~~jpg~~\|mały\|~~489x489px~~\|~~Fragment ''Dziennika praw Królestwa Polskiego'' z omówieniem siemianowicko-czeladzkiej granicy~~ (Fot. ~~Podlaska Biblioteka Cyfrowa~~)]]		[[Plik:Fot. 2. Makieta dawnego kościoła czeladzkiego.png\|mały\|450x450px\|Makieta dawnego kościoła czeladzkiego (Fot. Muzeum Saturn w Czeladzi)]]
	Spór Józefa Konstantego Krecika, właściciela Przełajki, z proboszczem czeladzkim ks. Stanisławem Heldtem-Nawdziewiczem stanowi jedno z najbardziej jaskrawych przykładów siemianowicko-czeladzkich konfliktów granicznych. Jego korzenie sięgały końca XVII wieku i wynikały nie tylko z napięć administracyjnych, ale również z osobistych ambicji oraz niepohamowanego temperamentu Krecika. Sprawa ta wpisuje się w szerszy kontekst rywalizacji śląsko-zagłębiowskiej, uwypuklając rolę sporów o jurysdykcję kościelną, które w ówczesnych realiach miały równie istotne znaczenie, co konflikty o ziemię czy podatki.		Spór Józefa Konstantego Krecika, właściciela Przełajki, z proboszczem czeladzkim ks. Stanisławem Heldtem-Nawdziewiczem stanowi jedno z najbardziej jaskrawych przykładów siemianowicko-czeladzkich konfliktów granicznych. Jego korzenie sięgały końca XVII wieku i wynikały nie tylko z napięć administracyjnych, ale również z osobistych ambicji oraz niepohamowanego temperamentu Krecika. Sprawa ta wpisuje się w szerszy kontekst rywalizacji śląsko-zagłębiowskiej, uwypuklając rolę sporów o jurysdykcję kościelną, które w ówczesnych realiach miały równie istotne znaczenie, co konflikty o ziemię czy podatki.

Linia 47:		Linia 46:

	== Ustalenie granicy w 1835 roku ==		== Ustalenie granicy w 1835 roku ==
			[[Plik:Fot. 3. Fragment Dziennik praw Królestwa Polskiego.jpg\|mały\|489x489px\|Fragment ''Dziennika praw Królestwa Polskiego'' z omówieniem siemianowicko-czeladzkiej granicy (Fot. Podlaska Biblioteka Cyfrowa)]]
	Proces ustalania granicy pomiędzy Królestwem Polskim (Kongresowym) a Królestwem Prus trwał wiele lat i był efektem zarówno decyzji międzynarodowych, jak i lokalnych sporów terytorialnych. Pierwsze postanowienia dotyczące demarkacji tej granicy zapadły już w 1815 roku podczas obrad [[Kongres Wiedeński\|Kongresu Wiedeńskiego]], jednak ich faktyczna realizacja przeciągnęła się na dwie kolejne dekady. Dopiero w 1835 roku, po latach negocjacji, ustalono ostateczny przebieg granicy między państwami, a szczegóły tego podziału znalazły się w „Dzienniku Praw Królestwa Polskiego” z tegoż roku<ref>"Dziennik praw Królestwa Polskiego" 1835, t. 17, nr 62, s. 293-295.</ref>.		Proces ustalania granicy pomiędzy Królestwem Polskim (Kongresowym) a Królestwem Prus trwał wiele lat i był efektem zarówno decyzji międzynarodowych, jak i lokalnych sporów terytorialnych. Pierwsze postanowienia dotyczące demarkacji tej granicy zapadły już w 1815 roku podczas obrad [[Kongres Wiedeński\|Kongresu Wiedeńskiego]], jednak ich faktyczna realizacja przeciągnęła się na dwie kolejne dekady. Dopiero w 1835 roku, po latach negocjacji, ustalono ostateczny przebieg granicy między państwami, a szczegóły tego podziału znalazły się w „Dzienniku Praw Królestwa Polskiego” z tegoż roku<ref>"Dziennik praw Królestwa Polskiego" 1835, t. 17, nr 62, s. 293-295.</ref>.

Linia 64:		Linia 64:

	== Ostrzelanie balonu cywilnego nad granicą niemiecko-rosyjską w 1908 roku ==		== Ostrzelanie balonu cywilnego nad granicą niemiecko-rosyjską w 1908 roku ==
			[[Plik:Fot. 4. Artykuł prasowy o ostrzale balonu Tschudi nad Przełajką.jpg\|mały\|449x449px\|Artykuł prasowy o ostrzale balonu Tschudi nad Przełajką (Fot. „Der Oberschlesische Wanderer” 1909, nr 185, s. 1)]]
	W pierwszej dekadzie XX wieku tereny dzisiejszych Siemianowic Śląskich, a w szczególności ówczesnej odrębnej gminy Przełajka, stały się miejscem głośnego incydentu granicznego, który odbił się szerokim echem w europejskich mediach<ref>''Zur Ballonaffäre an der russischen Grenze'', „Der Oberschlesische Wanderer” 1909, nr 185, s. 1.</ref>. Wydarzenie to, znane jako ostrzelanie niemieckiego balonu cywilnego przez rosyjskich strażników granicznych, ukazało napięcia panujące na pograniczu niemiecko-rosyjskim oraz podkreśliło znaczenie Przełajki jako strategicznego punktu granicznego w tym okresie.		W pierwszej dekadzie XX wieku tereny dzisiejszych Siemianowic Śląskich, a w szczególności ówczesnej odrębnej gminy Przełajka, stały się miejscem głośnego incydentu granicznego, który odbił się szerokim echem w europejskich mediach<ref>''Zur Ballonaffäre an der russischen Grenze'', „Der Oberschlesische Wanderer” 1909, nr 185, s. 1.</ref>. Wydarzenie to, znane jako ostrzelanie niemieckiego balonu cywilnego przez rosyjskich strażników granicznych, ukazało napięcia panujące na pograniczu niemiecko-rosyjskim oraz podkreśliło znaczenie Przełajki jako strategicznego punktu granicznego w tym okresie.

Linia 75:		Linia 76:

	== Potyczka na „Saturnie” w 1919 roku ==		== Potyczka na „Saturnie” w 1919 roku ==
			[[Plik:Fot. 5. Czeladzki pomnik ku czci poległych polskich żołnierzy.jpg\|mały\|656x656px\|Czeladzki pomnik ku czci poległych polskich żołnierzy (Fot. archiwum autora)]]
	W marcu 1919 roku, kilka miesięcy po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, doszło do jednego z pierwszych starć zbrojnych na granicy polsko-niemieckiej, które przeszło do historii jako bitwa przy kopalni „Saturn” w Czeladzi. Było to wydarzenie o dużym znaczeniu, ukazujące napiętą sytuację polityczno-militarną na południowo-zachodnich rubieżach odrodzonego państwa polskiego<ref>R. Kaczmarek, ''W odrodzonej Polsce międzywojennej (1918-1939). Życie polityczne'', w: ''Historia Czeladzi. Tom 2'', red. J. Drabina, Czeladź 2012, s. 53.</ref>.		W marcu 1919 roku, kilka miesięcy po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, doszło do jednego z pierwszych starć zbrojnych na granicy polsko-niemieckiej, które przeszło do historii jako bitwa przy kopalni „Saturn” w Czeladzi. Było to wydarzenie o dużym znaczeniu, ukazujące napiętą sytuację polityczno-militarną na południowo-zachodnich rubieżach odrodzonego państwa polskiego<ref>R. Kaczmarek, ''W odrodzonej Polsce międzywojennej (1918-1939). Życie polityczne'', w: ''Historia Czeladzi. Tom 2'', red. J. Drabina, Czeladź 2012, s. 53.</ref>.

Linia 96:		Linia 98:

	== Współczesne odniesienia sporów granicznych ==		== Współczesne odniesienia sporów granicznych ==
			[[Plik:Fot. 6. Śląskie witacze w Siemianowicach.jpg\|mały\|333x333px\|Śląskie witacze przy wjeździe do Siemianowic Śląskich, (Fot. archiwum autora)]]
	Choć granice administracyjne między Siemianowicami Śląskimi a Czeladzią zostały ustalone niemal dwa wieki temu, ślady dawnych sporów granicznych są nadal widoczne w przestrzeni publicznej oraz lokalnej świadomości mieszkańców. Współczesne odniesienia do tych konfliktów pojawiają się zarówno w postaci symbolicznych elementów krajobrazu, jak i w kontrowersjach dotyczących interpretacji historycznych podziałów. Szczególnie dwie sprawy budzą emocje i stanowią przykład tego, jak dawne granice wciąż funkcjonują w mentalności społecznej: kwestia witaczy śląskich przy wjeździe do Czeladzi oraz incydent związany ze zniszczeniem znaku informacyjnego o Jakubowicach.		Choć granice administracyjne między Siemianowicami Śląskimi a Czeladzią zostały ustalone niemal dwa wieki temu, ślady dawnych sporów granicznych są nadal widoczne w przestrzeni publicznej oraz lokalnej świadomości mieszkańców. Współczesne odniesienia do tych konfliktów pojawiają się zarówno w postaci symbolicznych elementów krajobrazu, jak i w kontrowersjach dotyczących interpretacji historycznych podziałów. Szczególnie dwie sprawy budzą emocje i stanowią przykład tego, jak dawne granice wciąż funkcjonują w mentalności społecznej: kwestia witaczy śląskich przy wjeździe do Czeladzi oraz incydent związany ze zniszczeniem znaku informacyjnego o Jakubowicach.

Praktykant: /* Konflikt Józefa Krecika z czeladzkim proboszczem */

2025-05-26T16:09:05Z

Konflikt Józefa Krecika z czeladzkim proboszczem

← poprzednia wersja		Wersja z 18:09, 26 maj 2025
Linia 29:		Linia 29:

	== Konflikt Józefa Krecika z czeladzkim proboszczem ==		== Konflikt Józefa Krecika z czeladzkim proboszczem ==
			[[Plik:Fot. 3. Fragment Dziennik praw Królestwa Polskiego.jpg\|mały\|489x489px\|Fragment ''Dziennika praw Królestwa Polskiego'' z omówieniem siemianowicko-czeladzkiej granicy (Fot. Podlaska Biblioteka Cyfrowa)]]
	Spór Józefa Konstantego Krecika, właściciela Przełajki, z proboszczem czeladzkim ks. Stanisławem Heldtem-Nawdziewiczem stanowi jedno z najbardziej jaskrawych przykładów siemianowicko-czeladzkich konfliktów granicznych. Jego korzenie sięgały końca XVII wieku i wynikały nie tylko z napięć administracyjnych, ale również z osobistych ambicji oraz niepohamowanego temperamentu Krecika. Sprawa ta wpisuje się w szerszy kontekst rywalizacji śląsko-zagłębiowskiej, uwypuklając rolę sporów o jurysdykcję kościelną, które w ówczesnych realiach miały równie istotne znaczenie, co konflikty o ziemię czy podatki.		Spór Józefa Konstantego Krecika, właściciela Przełajki, z proboszczem czeladzkim ks. Stanisławem Heldtem-Nawdziewiczem stanowi jedno z najbardziej jaskrawych przykładów siemianowicko-czeladzkich konfliktów granicznych. Jego korzenie sięgały końca XVII wieku i wynikały nie tylko z napięć administracyjnych, ale również z osobistych ambicji oraz niepohamowanego temperamentu Krecika. Sprawa ta wpisuje się w szerszy kontekst rywalizacji śląsko-zagłębiowskiej, uwypuklając rolę sporów o jurysdykcję kościelną, które w ówczesnych realiach miały równie istotne znaczenie, co konflikty o ziemię czy podatki.

Praktykant: /* „Puste” Jakubowice jako tereny sporne */

2025-05-26T16:08:12Z

„Puste” Jakubowice jako tereny sporne

← poprzednia wersja		Wersja z 18:08, 26 maj 2025
Linia 13:		Linia 13:

	== „Puste” Jakubowice jako tereny sporne ==		== „Puste” Jakubowice jako tereny sporne ==
			[[Plik:Fot. 2. Makieta dawnego kościoła czeladzkiego.png\|mały\|450x450px\|Makieta dawnego kościoła czeladzkiego (Fot. Muzeum Saturn w Czeladzi)]]
	Przez stulecia przedmiotem licznych konfliktów granicznych pomiędzy Siemianowicami Śląskimi a Czeladzią były tereny dawnej wsi Jakubowice. Położone na pograniczu Śląska i Zagłębia miały strategiczne znaczenie zarówno pod względem administracyjnym, jak i gospodarczym. Mimo że wieś uległa całkowitemu zniszczeniu w XVI wieku, jej nie-istnienie nie zakończyło rywalizacji o pozostawione przez nią grunty. Brak jednoznacznie określonej granicy oraz rozbieżne interpretacje prawne dotyczące przynależności tych ziem sprawiały, że przez kolejne stulecia dochodziło do konfliktów, które niejednokrotnie przybierały formę starć zbrojnych.		Przez stulecia przedmiotem licznych konfliktów granicznych pomiędzy Siemianowicami Śląskimi a Czeladzią były tereny dawnej wsi Jakubowice. Położone na pograniczu Śląska i Zagłębia miały strategiczne znaczenie zarówno pod względem administracyjnym, jak i gospodarczym. Mimo że wieś uległa całkowitemu zniszczeniu w XVI wieku, jej nie-istnienie nie zakończyło rywalizacji o pozostawione przez nią grunty. Brak jednoznacznie określonej granicy oraz rozbieżne interpretacje prawne dotyczące przynależności tych ziem sprawiały, że przez kolejne stulecia dochodziło do konfliktów, które niejednokrotnie przybierały formę starć zbrojnych.

Praktykant o 16:07, 26 maj 2025

2025-05-26T16:07:29Z

← poprzednia wersja		Wersja z 18:07, 26 maj 2025
Linia 7:		Linia 7:
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 12 (2025)\|TOM: 12 (2025)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 12 (2025)\|TOM: 12 (2025)]]
	[[Plik:Fot. 1. ~~Mapa~~ z ~~lat 90. XIX w~~..jpg\|mały\|Obszar Jakubowic na mapie Daniela Pezolda z 1726 roku (Fot. AGAD)~~\|360x360px~~]]		[[Plik:Fot. 1. Sporne grunta jakubowickie na mapie Pezolda z 1726 r..jpg\|mały\|449x449px\|Obszar Jakubowic na mapie Daniela Pezolda z 1726 roku (Fot. AGAD)]]
	Spory graniczne między [[Siemianowice Śląskie\|Siemianowicami Śląskimi]] a [[Czeladź\|Czeladzią]] są przykładem lokalnych konfliktów terytorialnych, które przez stulecia kształtowały historię regionu śląsko-dąbrowskiego. W ich tle znajdowały się nie tylko kwestie administracyjne i własnościowe, ale także szersze procesy polityczne i gospodarcze, które wpływały na rozwój obu miejscowości. Siemianowice, leżące na terenie [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]], przez długi czas znajdowały się pod panowaniem Prus, natomiast Czeladź należała do Królestwa Polskiego, a później do Imperium Rosyjskiego. Ten podział, wzmacniany różnicami ustrojowymi i prawnymi, był jednym z głównych źródeł napięć i nieporozumień granicznych, które trwały przez dekady<ref>K. Karwat, ''Jak hanys z gorolem. Rozważania o Górnym Śląsku'', Katowice 1999, s. 102-103.</ref>.		Spory graniczne między [[Siemianowice Śląskie\|Siemianowicami Śląskimi]] a [[Czeladź\|Czeladzią]] są przykładem lokalnych konfliktów terytorialnych, które przez stulecia kształtowały historię regionu śląsko-dąbrowskiego. W ich tle znajdowały się nie tylko kwestie administracyjne i własnościowe, ale także szersze procesy polityczne i gospodarcze, które wpływały na rozwój obu miejscowości. Siemianowice, leżące na terenie [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]], przez długi czas znajdowały się pod panowaniem Prus, natomiast Czeladź należała do Królestwa Polskiego, a później do Imperium Rosyjskiego. Ten podział, wzmacniany różnicami ustrojowymi i prawnymi, był jednym z głównych źródeł napięć i nieporozumień granicznych, które trwały przez dekady<ref>K. Karwat, ''Jak hanys z gorolem. Rozważania o Górnym Śląsku'', Katowice 1999, s. 102-103.</ref>.

Linia 13:		Linia 13:

	== „Puste” Jakubowice jako tereny sporne ==		== „Puste” Jakubowice jako tereny sporne ==
	~~[[Plik:Fot. 2. Budowa w 1899 r..jpg\|mały\|359x359px\|Makieta dawnego kościoła czeladzkiego (Fot. Muzeum Saturn w Czeladzi)]]~~
	Przez stulecia przedmiotem licznych konfliktów granicznych pomiędzy Siemianowicami Śląskimi a Czeladzią były tereny dawnej wsi Jakubowice. Położone na pograniczu Śląska i Zagłębia miały strategiczne znaczenie zarówno pod względem administracyjnym, jak i gospodarczym. Mimo że wieś uległa całkowitemu zniszczeniu w XVI wieku, jej nie-istnienie nie zakończyło rywalizacji o pozostawione przez nią grunty. Brak jednoznacznie określonej granicy oraz rozbieżne interpretacje prawne dotyczące przynależności tych ziem sprawiały, że przez kolejne stulecia dochodziło do konfliktów, które niejednokrotnie przybierały formę starć zbrojnych.		Przez stulecia przedmiotem licznych konfliktów granicznych pomiędzy Siemianowicami Śląskimi a Czeladzią były tereny dawnej wsi Jakubowice. Położone na pograniczu Śląska i Zagłębia miały strategiczne znaczenie zarówno pod względem administracyjnym, jak i gospodarczym. Mimo że wieś uległa całkowitemu zniszczeniu w XVI wieku, jej nie-istnienie nie zakończyło rywalizacji o pozostawione przez nią grunty. Brak jednoznacznie określonej granicy oraz rozbieżne interpretacje prawne dotyczące przynależności tych ziem sprawiały, że przez kolejne stulecia dochodziło do konfliktów, które niejednokrotnie przybierały formę starć zbrojnych.

Linia 29:		Linia 28:

	== Konflikt Józefa Krecika z czeladzkim proboszczem ==		== Konflikt Józefa Krecika z czeladzkim proboszczem ==
	~~[[Plik:Fot. 3. Dom Ludowy - lata 20. XX w..jpg\|mały\|359x359px\|Fragment ''Dziennik praw Królestwa Polskiego'' z omówieniem siemianowicko-czeladzkiej granicy (Fot. Podlaska Biblioteka Cyfrowa)]]~~
	Spór Józefa Konstantego Krecika, właściciela Przełajki, z proboszczem czeladzkim ks. Stanisławem Heldtem-Nawdziewiczem stanowi jedno z najbardziej jaskrawych przykładów siemianowicko-czeladzkich konfliktów granicznych. Jego korzenie sięgały końca XVII wieku i wynikały nie tylko z napięć administracyjnych, ale również z osobistych ambicji oraz niepohamowanego temperamentu Krecika. Sprawa ta wpisuje się w szerszy kontekst rywalizacji śląsko-zagłębiowskiej, uwypuklając rolę sporów o jurysdykcję kościelną, które w ówczesnych realiach miały równie istotne znaczenie, co konflikty o ziemię czy podatki.		Spór Józefa Konstantego Krecika, właściciela Przełajki, z proboszczem czeladzkim ks. Stanisławem Heldtem-Nawdziewiczem stanowi jedno z najbardziej jaskrawych przykładów siemianowicko-czeladzkich konfliktów granicznych. Jego korzenie sięgały końca XVII wieku i wynikały nie tylko z napięć administracyjnych, ale również z osobistych ambicji oraz niepohamowanego temperamentu Krecika. Sprawa ta wpisuje się w szerszy kontekst rywalizacji śląsko-zagłębiowskiej, uwypuklając rolę sporów o jurysdykcję kościelną, które w ówczesnych realiach miały równie istotne znaczenie, co konflikty o ziemię czy podatki.

Praktykant: /* „Puste” Jakubowice jako tereny sporne */

2025-05-26T16:05:22Z

„Puste” Jakubowice jako tereny sporne

← poprzednia wersja		Wersja z 18:05, 26 maj 2025
Linia 21:		Linia 21:

	Choć Jakubowice przestały istnieć jako osada, ich teren pozostawał przedmiotem sporów przez kolejne stulecia. Właściciele Siemianowic, powołując się na dawne dokumenty, utrzymywali, że naturalną granicą pomiędzy ich dobrami a Czeladzią powinna być rzeka [[Brynica]]. Z kolei mieszczanie czeladzcy rościli sobie prawo do użytkowania gruntów po obu stronach rzeki, powołując się na dawne przywileje lokacyjne. Brak jednoznacznych dokumentów oraz długotrwałe zaniedbania administracyjne powodowały, że kolejne pokolenia właścicieli ziemskich oraz mieszkańców obu miejscowości kontynuowały wzajemne roszczenia. W XVII wieku powoływano kilkukrotnie komisje rozjemcze, które miały ostatecznie uregulować kwestię granicy, jednak ich ustalenia nie przynosiły trwałych rezultatów, a napięcia nadal eskalowały.		Choć Jakubowice przestały istnieć jako osada, ich teren pozostawał przedmiotem sporów przez kolejne stulecia. Właściciele Siemianowic, powołując się na dawne dokumenty, utrzymywali, że naturalną granicą pomiędzy ich dobrami a Czeladzią powinna być rzeka [[Brynica]]. Z kolei mieszczanie czeladzcy rościli sobie prawo do użytkowania gruntów po obu stronach rzeki, powołując się na dawne przywileje lokacyjne. Brak jednoznacznych dokumentów oraz długotrwałe zaniedbania administracyjne powodowały, że kolejne pokolenia właścicieli ziemskich oraz mieszkańców obu miejscowości kontynuowały wzajemne roszczenia. W XVII wieku powoływano kilkukrotnie komisje rozjemcze, które miały ostatecznie uregulować kwestię granicy, jednak ich ustalenia nie przynosiły trwałych rezultatów, a napięcia nadal eskalowały.
	~~[[Plik:Fot. 3. Dom Ludowy - lata 20. XX w..jpg\|mały\|359x359px\|Fragment ''Dziennik praw Królestwa Polskiego'' z omówieniem siemianowicko-czeladzkiej granicy (Fot. Podlaska Biblioteka Cyfrowa)]]~~
	Sytuacja zaostrzyła się w XVIII wieku, gdy po serii zbrojnych incydentów [[Karol Józef Erdmann Henckel von Donnersmarck]], ówczesny właściciel Siemianowic, postanowił siłą zabezpieczyć swoje roszczenia. W 1721 roku jego oddziały wyparły mieszkańców Czeladzi z terenów po Jakubowicach, a na rzece Brynicy ustawiono straże, które miały strzelać do każdego naruszającego granicę. W odpowiedzi mieszczanie czeladzcy zorganizowali zbrojny odwet, co doprowadziło do jednej z najkrwawszych potyczek w historii tego konfliktu. Ostatecznie, mimo kolejnych prób mediacji i decyzji administracyjnych, granica pozostała przedmiotem sporu aż do końca XVIII wieku<ref>M. Wądołowski, ''Jakubowice jako miejsce siemianowicko-czeladzkich sporów granicznych na przestrzeni dziejów'', „Siemianowicki Rocznik Muzealny”2014, nr 13, s. 257-265.</ref>.		Sytuacja zaostrzyła się w XVIII wieku, gdy po serii zbrojnych incydentów [[Karol Józef Erdmann Henckel von Donnersmarck]], ówczesny właściciel Siemianowic, postanowił siłą zabezpieczyć swoje roszczenia. W 1721 roku jego oddziały wyparły mieszkańców Czeladzi z terenów po Jakubowicach, a na rzece Brynicy ustawiono straże, które miały strzelać do każdego naruszającego granicę. W odpowiedzi mieszczanie czeladzcy zorganizowali zbrojny odwet, co doprowadziło do jednej z najkrwawszych potyczek w historii tego konfliktu. Ostatecznie, mimo kolejnych prób mediacji i decyzji administracyjnych, granica pozostała przedmiotem sporu aż do końca XVIII wieku<ref>M. Wądołowski, ''Jakubowice jako miejsce siemianowicko-czeladzkich sporów granicznych na przestrzeni dziejów'', „Siemianowicki Rocznik Muzealny”2014, nr 13, s. 257-265.</ref>.

Linia 29:		Linia 29:

	== Konflikt Józefa Krecika z czeladzkim proboszczem ==		== Konflikt Józefa Krecika z czeladzkim proboszczem ==
			[[Plik:Fot. 3. Dom Ludowy - lata 20. XX w..jpg\|mały\|359x359px\|Fragment ''Dziennik praw Królestwa Polskiego'' z omówieniem siemianowicko-czeladzkiej granicy (Fot. Podlaska Biblioteka Cyfrowa)]]
	Spór Józefa Konstantego Krecika, właściciela Przełajki, z proboszczem czeladzkim ks. Stanisławem Heldtem-Nawdziewiczem stanowi jedno z najbardziej jaskrawych przykładów siemianowicko-czeladzkich konfliktów granicznych. Jego korzenie sięgały końca XVII wieku i wynikały nie tylko z napięć administracyjnych, ale również z osobistych ambicji oraz niepohamowanego temperamentu Krecika. Sprawa ta wpisuje się w szerszy kontekst rywalizacji śląsko-zagłębiowskiej, uwypuklając rolę sporów o jurysdykcję kościelną, które w ówczesnych realiach miały równie istotne znaczenie, co konflikty o ziemię czy podatki.		Spór Józefa Konstantego Krecika, właściciela Przełajki, z proboszczem czeladzkim ks. Stanisławem Heldtem-Nawdziewiczem stanowi jedno z najbardziej jaskrawych przykładów siemianowicko-czeladzkich konfliktów granicznych. Jego korzenie sięgały końca XVII wieku i wynikały nie tylko z napięć administracyjnych, ale również z osobistych ambicji oraz niepohamowanego temperamentu Krecika. Sprawa ta wpisuje się w szerszy kontekst rywalizacji śląsko-zagłębiowskiej, uwypuklając rolę sporów o jurysdykcję kościelną, które w ówczesnych realiach miały równie istotne znaczenie, co konflikty o ziemię czy podatki.

Praktykant: /* „Puste” Jakubowice jako tereny sporne */

2025-05-26T16:03:50Z

„Puste” Jakubowice jako tereny sporne

← poprzednia wersja		Wersja z 18:03, 26 maj 2025
Linia 21:		Linia 21:

	Choć Jakubowice przestały istnieć jako osada, ich teren pozostawał przedmiotem sporów przez kolejne stulecia. Właściciele Siemianowic, powołując się na dawne dokumenty, utrzymywali, że naturalną granicą pomiędzy ich dobrami a Czeladzią powinna być rzeka [[Brynica]]. Z kolei mieszczanie czeladzcy rościli sobie prawo do użytkowania gruntów po obu stronach rzeki, powołując się na dawne przywileje lokacyjne. Brak jednoznacznych dokumentów oraz długotrwałe zaniedbania administracyjne powodowały, że kolejne pokolenia właścicieli ziemskich oraz mieszkańców obu miejscowości kontynuowały wzajemne roszczenia. W XVII wieku powoływano kilkukrotnie komisje rozjemcze, które miały ostatecznie uregulować kwestię granicy, jednak ich ustalenia nie przynosiły trwałych rezultatów, a napięcia nadal eskalowały.		Choć Jakubowice przestały istnieć jako osada, ich teren pozostawał przedmiotem sporów przez kolejne stulecia. Właściciele Siemianowic, powołując się na dawne dokumenty, utrzymywali, że naturalną granicą pomiędzy ich dobrami a Czeladzią powinna być rzeka [[Brynica]]. Z kolei mieszczanie czeladzcy rościli sobie prawo do użytkowania gruntów po obu stronach rzeki, powołując się na dawne przywileje lokacyjne. Brak jednoznacznych dokumentów oraz długotrwałe zaniedbania administracyjne powodowały, że kolejne pokolenia właścicieli ziemskich oraz mieszkańców obu miejscowości kontynuowały wzajemne roszczenia. W XVII wieku powoływano kilkukrotnie komisje rozjemcze, które miały ostatecznie uregulować kwestię granicy, jednak ich ustalenia nie przynosiły trwałych rezultatów, a napięcia nadal eskalowały.
			[[Plik:Fot. 3. Dom Ludowy - lata 20. XX w..jpg\|mały\|359x359px\|Fragment ''Dziennik praw Królestwa Polskiego'' z omówieniem siemianowicko-czeladzkiej granicy (Fot. Podlaska Biblioteka Cyfrowa)]]
	Sytuacja zaostrzyła się w XVIII wieku, gdy po serii zbrojnych incydentów [[Karol Józef Erdmann Henckel von Donnersmarck]], ówczesny właściciel Siemianowic, postanowił siłą zabezpieczyć swoje roszczenia. W 1721 roku jego oddziały wyparły mieszkańców Czeladzi z terenów po Jakubowicach, a na rzece Brynicy ustawiono straże, które miały strzelać do każdego naruszającego granicę. W odpowiedzi mieszczanie czeladzcy zorganizowali zbrojny odwet, co doprowadziło do jednej z najkrwawszych potyczek w historii tego konfliktu. Ostatecznie, mimo kolejnych prób mediacji i decyzji administracyjnych, granica pozostała przedmiotem sporu aż do końca XVIII wieku<ref>M. Wądołowski, ''Jakubowice jako miejsce siemianowicko-czeladzkich sporów granicznych na przestrzeni dziejów'', „Siemianowicki Rocznik Muzealny”2014, nr 13, s. 257-265.</ref>.		Sytuacja zaostrzyła się w XVIII wieku, gdy po serii zbrojnych incydentów [[Karol Józef Erdmann Henckel von Donnersmarck]], ówczesny właściciel Siemianowic, postanowił siłą zabezpieczyć swoje roszczenia. W 1721 roku jego oddziały wyparły mieszkańców Czeladzi z terenów po Jakubowicach, a na rzece Brynicy ustawiono straże, które miały strzelać do każdego naruszającego granicę. W odpowiedzi mieszczanie czeladzcy zorganizowali zbrojny odwet, co doprowadziło do jednej z najkrwawszych potyczek w historii tego konfliktu. Ostatecznie, mimo kolejnych prób mediacji i decyzji administracyjnych, granica pozostała przedmiotem sporu aż do końca XVIII wieku<ref>M. Wądołowski, ''Jakubowice jako miejsce siemianowicko-czeladzkich sporów granicznych na przestrzeni dziejów'', „Siemianowicki Rocznik Muzealny”2014, nr 13, s. 257-265.</ref>.

Praktykant o 16:03, 26 maj 2025

2025-05-26T16:03:03Z

← poprzednia wersja		Wersja z 18:03, 26 maj 2025
Linia 7:		Linia 7:
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 12 (2025)\|TOM: 12 (2025)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 12 (2025)\|TOM: 12 (2025)]]
	[[Plik:Fot. 1. Mapa z lat 90. XIX w..jpg\|mały\|Obszar Jakubowic na mapie Daniela Pezolda z 1726 roku (Fot. AGAD)\|~~359x359px~~]]		[[Plik:Fot. 1. Mapa z lat 90. XIX w..jpg\|mały\|Obszar Jakubowic na mapie Daniela Pezolda z 1726 roku (Fot. AGAD)\|360x360px]]
	Spory graniczne między [[Siemianowice Śląskie\|Siemianowicami Śląskimi]] a [[Czeladź\|Czeladzią]] są przykładem lokalnych konfliktów terytorialnych, które przez stulecia kształtowały historię regionu śląsko-dąbrowskiego. W ich tle znajdowały się nie tylko kwestie administracyjne i własnościowe, ale także szersze procesy polityczne i gospodarcze, które wpływały na rozwój obu miejscowości. Siemianowice, leżące na terenie [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]], przez długi czas znajdowały się pod panowaniem Prus, natomiast Czeladź należała do Królestwa Polskiego, a później do Imperium Rosyjskiego. Ten podział, wzmacniany różnicami ustrojowymi i prawnymi, był jednym z głównych źródeł napięć i nieporozumień granicznych, które trwały przez dekady<ref>K. Karwat, ''Jak hanys z gorolem. Rozważania o Górnym Śląsku'', Katowice 1999, s. 102-103.</ref>.		Spory graniczne między [[Siemianowice Śląskie\|Siemianowicami Śląskimi]] a [[Czeladź\|Czeladzią]] są przykładem lokalnych konfliktów terytorialnych, które przez stulecia kształtowały historię regionu śląsko-dąbrowskiego. W ich tle znajdowały się nie tylko kwestie administracyjne i własnościowe, ale także szersze procesy polityczne i gospodarcze, które wpływały na rozwój obu miejscowości. Siemianowice, leżące na terenie [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]], przez długi czas znajdowały się pod panowaniem Prus, natomiast Czeladź należała do Królestwa Polskiego, a później do Imperium Rosyjskiego. Ten podział, wzmacniany różnicami ustrojowymi i prawnymi, był jednym z głównych źródeł napięć i nieporozumień granicznych, które trwały przez dekady<ref>K. Karwat, ''Jak hanys z gorolem. Rozważania o Górnym Śląsku'', Katowice 1999, s. 102-103.</ref>.

Linia 13:		Linia 13:

	== „Puste” Jakubowice jako tereny sporne ==		== „Puste” Jakubowice jako tereny sporne ==
			[[Plik:Fot. 2. Budowa w 1899 r..jpg\|mały\|359x359px\|Makieta dawnego kościoła czeladzkiego (Fot. Muzeum Saturn w Czeladzi)]]
	Przez stulecia przedmiotem licznych konfliktów granicznych pomiędzy Siemianowicami Śląskimi a Czeladzią były tereny dawnej wsi Jakubowice. Położone na pograniczu Śląska i Zagłębia miały strategiczne znaczenie zarówno pod względem administracyjnym, jak i gospodarczym. Mimo że wieś uległa całkowitemu zniszczeniu w XVI wieku, jej nie-istnienie nie zakończyło rywalizacji o pozostawione przez nią grunty. Brak jednoznacznie określonej granicy oraz rozbieżne interpretacje prawne dotyczące przynależności tych ziem sprawiały, że przez kolejne stulecia dochodziło do konfliktów, które niejednokrotnie przybierały formę starć zbrojnych.		Przez stulecia przedmiotem licznych konfliktów granicznych pomiędzy Siemianowicami Śląskimi a Czeladzią były tereny dawnej wsi Jakubowice. Położone na pograniczu Śląska i Zagłębia miały strategiczne znaczenie zarówno pod względem administracyjnym, jak i gospodarczym. Mimo że wieś uległa całkowitemu zniszczeniu w XVI wieku, jej nie-istnienie nie zakończyło rywalizacji o pozostawione przez nią grunty. Brak jednoznacznie określonej granicy oraz rozbieżne interpretacje prawne dotyczące przynależności tych ziem sprawiały, że przez kolejne stulecia dochodziło do konfliktów, które niejednokrotnie przybierały formę starć zbrojnych.

Praktykant o 16:02, 26 maj 2025

2025-05-26T16:02:07Z

← poprzednia wersja		Wersja z 18:02, 26 maj 2025
Linia 7:		Linia 7:
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 12 (2025)\|TOM: 12 (2025)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 12 (2025)\|TOM: 12 (2025)]]
	[[Plik:Fot. 1. Mapa z lat 90. XIX w..jpg\|mały\|Obszar Jakubowic na mapie Daniela Pezolda z 1726 roku (Fot. AGAD)]]		[[Plik:Fot. 1. Mapa z lat 90. XIX w..jpg\|mały\|Obszar Jakubowic na mapie Daniela Pezolda z 1726 roku (Fot. AGAD)\|359x359px]]
	Spory graniczne między [[Siemianowice Śląskie\|Siemianowicami Śląskimi]] a [[Czeladź\|Czeladzią]] są przykładem lokalnych konfliktów terytorialnych, które przez stulecia kształtowały historię regionu śląsko-dąbrowskiego. W ich tle znajdowały się nie tylko kwestie administracyjne i własnościowe, ale także szersze procesy polityczne i gospodarcze, które wpływały na rozwój obu miejscowości. Siemianowice, leżące na terenie [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]], przez długi czas znajdowały się pod panowaniem Prus, natomiast Czeladź należała do Królestwa Polskiego, a później do Imperium Rosyjskiego. Ten podział, wzmacniany różnicami ustrojowymi i prawnymi, był jednym z głównych źródeł napięć i nieporozumień granicznych, które trwały przez dekady<ref>K. Karwat, ''Jak hanys z gorolem. Rozważania o Górnym Śląsku'', Katowice 1999, s. 102-103.</ref>.		Spory graniczne między [[Siemianowice Śląskie\|Siemianowicami Śląskimi]] a [[Czeladź\|Czeladzią]] są przykładem lokalnych konfliktów terytorialnych, które przez stulecia kształtowały historię regionu śląsko-dąbrowskiego. W ich tle znajdowały się nie tylko kwestie administracyjne i własnościowe, ale także szersze procesy polityczne i gospodarcze, które wpływały na rozwój obu miejscowości. Siemianowice, leżące na terenie [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]], przez długi czas znajdowały się pod panowaniem Prus, natomiast Czeladź należała do Królestwa Polskiego, a później do Imperium Rosyjskiego. Ten podział, wzmacniany różnicami ustrojowymi i prawnymi, był jednym z głównych źródeł napięć i nieporozumień granicznych, które trwały przez dekady<ref>K. Karwat, ''Jak hanys z gorolem. Rozważania o Górnym Śląsku'', Katowice 1999, s. 102-103.</ref>.

Praktykant: /* Źródła on-line */

2025-05-26T16:01:52Z

Źródła on-line

← poprzednia wersja		Wersja z 18:01, 26 maj 2025
Linia 7:		Linia 7:
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 12 (2025)\|TOM: 12 (2025)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 12 (2025)\|TOM: 12 (2025)]]
			[[Plik:Fot. 1. Mapa z lat 90. XIX w..jpg\|mały\|Obszar Jakubowic na mapie Daniela Pezolda z 1726 roku (Fot. AGAD)]]
	Spory graniczne między [[Siemianowice Śląskie\|Siemianowicami Śląskimi]] a [[Czeladź\|Czeladzią]] są przykładem lokalnych konfliktów terytorialnych, które przez stulecia kształtowały historię regionu śląsko-dąbrowskiego. W ich tle znajdowały się nie tylko kwestie administracyjne i własnościowe, ale także szersze procesy polityczne i gospodarcze, które wpływały na rozwój obu miejscowości. Siemianowice, leżące na terenie [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]], przez długi czas znajdowały się pod panowaniem Prus, natomiast Czeladź należała do Królestwa Polskiego, a później do Imperium Rosyjskiego. Ten podział, wzmacniany różnicami ustrojowymi i prawnymi, był jednym z głównych źródeł napięć i nieporozumień granicznych, które trwały przez dekady<ref>K. Karwat, ''Jak hanys z gorolem. Rozważania o Górnym Śląsku'', Katowice 1999, s. 102-103.</ref>.		Spory graniczne między [[Siemianowice Śląskie\|Siemianowicami Śląskimi]] a [[Czeladź\|Czeladzią]] są przykładem lokalnych konfliktów terytorialnych, które przez stulecia kształtowały historię regionu śląsko-dąbrowskiego. W ich tle znajdowały się nie tylko kwestie administracyjne i własnościowe, ale także szersze procesy polityczne i gospodarcze, które wpływały na rozwój obu miejscowości. Siemianowice, leżące na terenie [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]], przez długi czas znajdowały się pod panowaniem Prus, natomiast Czeladź należała do Królestwa Polskiego, a później do Imperium Rosyjskiego. Ten podział, wzmacniany różnicami ustrojowymi i prawnymi, był jednym z głównych źródeł napięć i nieporozumień granicznych, które trwały przez dekady<ref>K. Karwat, ''Jak hanys z gorolem. Rozważania o Górnym Śląsku'', Katowice 1999, s. 102-103.</ref>.

Linia 123:		Linia 123:
	== Źródła on-line ==		== Źródła on-line ==
	''[https://wachtyrz.eu/gornoslaskie-witacze-juz-zniszczone Górnośląskie witacze już zniszczone]'', dostęp 18.02.2025.		''[https://wachtyrz.eu/gornoslaskie-witacze-juz-zniszczone Górnośląskie witacze już zniszczone]'', dostęp 18.02.2025.

			[https://sbc.org.pl/dlibra/publication/13007 J. Łyżwiński, ''Zarzecze'', Czeladź 2006], dostęp 28.01.2025.

	''[https://dziennikzachodni.pl/siemianowice-slaskie-witacze-witamy-na-gornym-slasku-zostaly-zdemolowane-przez-wandali/gh/13515385 Witacze po śląsku zostały zdemolowane przez wandali]'', dostęp 18.02.2025.		''[https://dziennikzachodni.pl/siemianowice-slaskie-witacze-witamy-na-gornym-slasku-zostaly-zdemolowane-przez-wandali/gh/13515385 Witacze po śląsku zostały zdemolowane przez wandali]'', dostęp 18.02.2025.

			== Zobacz też ==
			[[Górny Śląsk]]

			[[Nowy Śląsk]]

			[[Zagłębie Dąbrowskie]]

Praktykant: /* Przypisy */

2025-05-26T15:57:12Z

Przypisy

← poprzednia wersja		Wersja z 17:57, 26 maj 2025
Linia 120:		Linia 120:
	== Przypisy ==		== Przypisy ==
	<references/>		<references/>


	== Źródła on-line ==		== Źródła on-line ==