Rzemiosło w województwie śląskim 1922-1939 - Historia wersji

Praktykant o 06:32, 26 maj 2020

2020-05-26T06:32:22Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:32, 26 maj 2020
Linia 1:		Linia 1:

	[[Kategoria:Historia]]		[[Kategoria:Historia]]
	[[Kategoria:~~Socjologia~~]]		[[Kategoria:Nauki społeczne]]
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]		[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]

Praktykant o 07:22, 16 sty 2019

2019-01-16T07:22:58Z

← poprzednia wersja		Wersja z 09:22, 16 sty 2019
Linia 4:		Linia 4:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]		[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]
			(ang. Craft in Silesian Voivodeship 1922-1939,niem. Gewerbe in der Woiwodschaft Schlesien 1922-1939)

	Autor: [[prof dr hab. Wanda Musialik]]		Autor: [[prof dr hab. Wanda Musialik]]

Praktykant: /* Stan liczebny rzemieślnictwa */

2018-02-05T10:52:00Z

Stan liczebny rzemieślnictwa

← poprzednia wersja		Wersja z 12:52, 5 lut 2018
Linia 17:		Linia 17:
	Kwestia przyjęcia w województwie śląskim przepisów obowiązujących w II RP wymagały głosowania posłów Sejmu Śląskiego. W kwietniu 1928 r. [[Śląska Rada Wojewódzka]] w stosunku do rozporządzenia o prawie przemysłowym zgłosiła odpowiedni projekt ustawy<ref>APKat, Sejm Śląski, sygn. 468, k. 2-4: Akta wniosku Klubu ChD w sprawie rozciągnięcia na województwo śląskie.</ref>. Projekt ten został odrzucony głosami posłów PPS, NPR i [[Niemiecka mniejszość narodowa\|mniejszości niemieckiej]]. Rozporządzenie prezydenta uznano za zacofane, średniowieczne i takie, „które krępuje rozwój gospodarczy drobnego przemysłu i rzemiosła” (Józef Machej)<ref>„Rzemieślnik” 29 IV 1928, s. 1.</ref>. Projekt ustawy w 1932 r. ponownie wpłynął do Sejmu Śląskiego. Tam początkowo nie otrzymał rekomendacji Komisji Przemysłu i Handlu. Kwestionowano wprowadzenie swobody przynależności do cechów. Po konsultacjach ze [[Urząd Wojewódzki Śląski\|Śląskim Urzędem Wojewódzkim]] oraz Ministrem Przemysłu i Handlu wstrzymano procedury w Sejmie Śląskim do czasu zmiany odpowiednich zapisów w ustawie o prawie przemysłowym. Po przedłożeniu noweli w Sejmie RP w [[Katowice\|Katowicach]] powrócono do sprawy. Sejm Śląski przyjął 9 stycznia 1933 r. ustawę w kształcie zaproponowanym przez Śląska Radę Wojewódzką<ref>Sprawozdanie stenograficzne z 33. posiedzenia III. Sejmu Śląskiego z dnia 17 maja 1933 r., Katowice 1933, łam 24-26.</ref>.		Kwestia przyjęcia w województwie śląskim przepisów obowiązujących w II RP wymagały głosowania posłów Sejmu Śląskiego. W kwietniu 1928 r. [[Śląska Rada Wojewódzka]] w stosunku do rozporządzenia o prawie przemysłowym zgłosiła odpowiedni projekt ustawy<ref>APKat, Sejm Śląski, sygn. 468, k. 2-4: Akta wniosku Klubu ChD w sprawie rozciągnięcia na województwo śląskie.</ref>. Projekt ten został odrzucony głosami posłów PPS, NPR i [[Niemiecka mniejszość narodowa\|mniejszości niemieckiej]]. Rozporządzenie prezydenta uznano za zacofane, średniowieczne i takie, „które krępuje rozwój gospodarczy drobnego przemysłu i rzemiosła” (Józef Machej)<ref>„Rzemieślnik” 29 IV 1928, s. 1.</ref>. Projekt ustawy w 1932 r. ponownie wpłynął do Sejmu Śląskiego. Tam początkowo nie otrzymał rekomendacji Komisji Przemysłu i Handlu. Kwestionowano wprowadzenie swobody przynależności do cechów. Po konsultacjach ze [[Urząd Wojewódzki Śląski\|Śląskim Urzędem Wojewódzkim]] oraz Ministrem Przemysłu i Handlu wstrzymano procedury w Sejmie Śląskim do czasu zmiany odpowiednich zapisów w ustawie o prawie przemysłowym. Po przedłożeniu noweli w Sejmie RP w [[Katowice\|Katowicach]] powrócono do sprawy. Sejm Śląski przyjął 9 stycznia 1933 r. ustawę w kształcie zaproponowanym przez Śląska Radę Wojewódzką<ref>Sprawozdanie stenograficzne z 33. posiedzenia III. Sejmu Śląskiego z dnia 17 maja 1933 r., Katowice 1933, łam 24-26.</ref>.

	==Stan liczebny ~~rzemieślnictwa~~==		==Stan liczebny rzemiosła==
	[[Plik:rzemieślnictwo1.jpg\|400px\|thumb\|right\| Tabela 1 - Liczba warsztatów rzemieślników i tam zatrudnionych w górnośląskiej części województwa śląskiego (w latach 1922, 1927, 1928, 1932)]]		[[Plik:rzemieślnictwo1.jpg\|400px\|thumb\|right\| Tabela 1 - Liczba warsztatów rzemieślników i tam zatrudnionych w górnośląskiej części województwa śląskiego (w latach 1922, 1927, 1928, 1932)]]
	[[Plik:rzemieślnictwo2.jpg\|400px\|thumb\|right\| Tabela 2 - Liczba warsztatów wg grup zawodowych rzemieślniczych w województwie śląskim (stan z 31 XII 1933 r.)]]		[[Plik:rzemieślnictwo2.jpg\|400px\|thumb\|right\| Tabela 2 - Liczba warsztatów wg grup zawodowych rzemieślniczych w województwie śląskim (stan z 31 XII 1933 r.)]]
Linia 33:		Linia 33:
	W grupie spożywczej pracowała najliczniejsza grupa uczniów (2036) i czeladników (1665). Druga pod tym względem była grupa włókiennicza: uczniów (1648) i czeladników (1189). W obu rodzajach rzemiosł, jak i w innych grupach, najmniej było mistrzów. Żaden z nich nie występował w grupie rzemiosł skórzanych i usług osobistych (zob. Tabela 3). Dotąd nie oceniano powodów tej proporcji między poziomem kwalifikacji osób, pracujących w zakładach rzemieślniczych. Za wielce prawdopodobną uznać należy sugestię, że był to skutek exodusu ludności głosującej w [[Plebiscyt\|plebiscycie]] za przynależnością do Niemiec. Wśród nich mogli znajdować się mistrzowie rzemiosł.		W grupie spożywczej pracowała najliczniejsza grupa uczniów (2036) i czeladników (1665). Druga pod tym względem była grupa włókiennicza: uczniów (1648) i czeladników (1189). W obu rodzajach rzemiosł, jak i w innych grupach, najmniej było mistrzów. Żaden z nich nie występował w grupie rzemiosł skórzanych i usług osobistych (zob. Tabela 3). Dotąd nie oceniano powodów tej proporcji między poziomem kwalifikacji osób, pracujących w zakładach rzemieślniczych. Za wielce prawdopodobną uznać należy sugestię, że był to skutek exodusu ludności głosującej w [[Plebiscyt\|plebiscycie]] za przynależnością do Niemiec. Wśród nich mogli znajdować się mistrzowie rzemiosł.

	Od 1933 r. liczba warsztatów systematycznie rosła do 1937 r. Brak danych uniemożliwia stwierdzenie, jakie były przyczyny późniejszej ujemnej dynamiki stanu rzemiosła (zob. Tabela 4).		Od 1933 r. liczba warsztatów systematycznie rosła do 1937 r. Brak danych uniemożliwia stwierdzenie, jakie były przyczyny późniejszej ujemnej dynamiki stanu rzemiosła (zob. Tabela 4).

	==Kształcenie rzemieślników==		==Kształcenie rzemieślników==

Praktykant: /* Warunki prawne funkcjonowania rzemieślnictwa */

2018-02-05T10:51:45Z

Warunki prawne funkcjonowania rzemieślnictwa

← poprzednia wersja		Wersja z 12:51, 5 lut 2018
Linia 11:		Linia 11:
	Po I wojnie światowej wystąpiły problemy z jednoznacznym zdefiniowaniem terminu „rzemiosło”. Trudności te powodowała m. in. postępująca mechanizacja pracy. Proces ten powodował adaptację terminologii identyfikowanej dotąd z rzemiosłem do nowych form aktywności gospodarczej. Tak przejęto określenie „przemysł”, który w rzemiośle używano jako określenie sposobu wytwórczości, a po wprowadzeniu do niego maszyn stał się określeniem sposobu organizacji produkcji. W ustawodawstwie II Rzeczypospolitej używano pojęcia „przemysł rzemieślniczy” w odróżnieniu od „przemysłu fabrycznego”. W 1927 r. w ustawie o prawie przemysłowym do „przemysłu rzemieślniczego” zaliczono 66 zajęć zarobkowych<ref>J. Jastrzębski, Rzemiosło II Rzeczypospolitej w latach 1927-1939. Uwarunkowania formalno-prawne, Kraków 2009, s. 62.</ref>. Pogrupowano je w siedem rodzajów rzemiosła: budowlane, „drewne”, włókiennicze, metalowe, spożywcze i skórzane oraz „usług osobistych”. Listę ustawowo uzupełniono w 1933 r. i 1936 r. do 72 rodzajów zawodów. Jednocześnie trwała dyskusja nad zdefiniowaniem pojęcia. Proponowano, aby za „rzemiosło” uznać „taki mniejszy przemysł, który wykonywa się przy pomocy pracy ręcznej i pomocniczych narzędzi, ale nie sposobem fabrycznym”<ref>„Rzemiosło. Czasopismo tygodniowe” [dalej: „Rzemiosło”] 1932 z. 2, s. 59.</ref>. Z zakresu pojęcia wyłączono chałupnictwo i „przemysł domowy”. W praktyce zwyczajowo za rzemieślników uważano osoby samodzielnie prowadzące warsztaty rzemieślnicze<ref>S. Janicki, Dziesięć lat przynależności Śląska do Rzeczypospolitej, Katowice 1932, s. 210.</ref>.Trudności w zdefiniowaniu w/w terminu wywoływało występowanie wykonawców zawodów wymienianych w ustawie o prawie przemysłowym w charakterze samodzielnych przedsiębiorców, a także jako pracowników najemnych w zakładach przemysłowych.		Po I wojnie światowej wystąpiły problemy z jednoznacznym zdefiniowaniem terminu „rzemiosło”. Trudności te powodowała m. in. postępująca mechanizacja pracy. Proces ten powodował adaptację terminologii identyfikowanej dotąd z rzemiosłem do nowych form aktywności gospodarczej. Tak przejęto określenie „przemysł”, który w rzemiośle używano jako określenie sposobu wytwórczości, a po wprowadzeniu do niego maszyn stał się określeniem sposobu organizacji produkcji. W ustawodawstwie II Rzeczypospolitej używano pojęcia „przemysł rzemieślniczy” w odróżnieniu od „przemysłu fabrycznego”. W 1927 r. w ustawie o prawie przemysłowym do „przemysłu rzemieślniczego” zaliczono 66 zajęć zarobkowych<ref>J. Jastrzębski, Rzemiosło II Rzeczypospolitej w latach 1927-1939. Uwarunkowania formalno-prawne, Kraków 2009, s. 62.</ref>. Pogrupowano je w siedem rodzajów rzemiosła: budowlane, „drewne”, włókiennicze, metalowe, spożywcze i skórzane oraz „usług osobistych”. Listę ustawowo uzupełniono w 1933 r. i 1936 r. do 72 rodzajów zawodów. Jednocześnie trwała dyskusja nad zdefiniowaniem pojęcia. Proponowano, aby za „rzemiosło” uznać „taki mniejszy przemysł, który wykonywa się przy pomocy pracy ręcznej i pomocniczych narzędzi, ale nie sposobem fabrycznym”<ref>„Rzemiosło. Czasopismo tygodniowe” [dalej: „Rzemiosło”] 1932 z. 2, s. 59.</ref>. Z zakresu pojęcia wyłączono chałupnictwo i „przemysł domowy”. W praktyce zwyczajowo za rzemieślników uważano osoby samodzielnie prowadzące warsztaty rzemieślnicze<ref>S. Janicki, Dziesięć lat przynależności Śląska do Rzeczypospolitej, Katowice 1932, s. 210.</ref>.Trudności w zdefiniowaniu w/w terminu wywoływało występowanie wykonawców zawodów wymienianych w ustawie o prawie przemysłowym w charakterze samodzielnych przedsiębiorców, a także jako pracowników najemnych w zakładach przemysłowych.

	==Warunki prawne funkcjonowania ~~rzemieślnictwa~~==		==Warunki prawne funkcjonowania rzemiosła==

	Zasady funkcjonowania rzemiosła w II Rzeczypospolitej określono rozporządzeniem Ignacego Mościckiego z 7 VI 1927 r. o prawie przemysłowym. Na terenie województwa śląskiego wprowadzenie ich zależało od decyzji [[Sejm Śląski\|Sejmu Śląskiego]]. Do tego czasu w cieszyńskiej części województwa śląskiego obowiązywały przepisy austriackiej ordynacji przemysłowej z 1859 r.<ref>„Rzemieślnik. Organ Izby Rzemieślniczych Polski Zachodniej” [dalej: „Rzemieślnik”] 29 IV 1928, s. 1.</ref>, a w górnośląskiej - przepisy niemieckiej ordynacji przemysłowej z 1869 r.<ref>Prawo o Działalności Gospodarczej Związku Północnoniemieckiego (Gewerbeordnungfuer den Norddeutschen Bund). Za: D. Kurpiers, Regulacje pracy rzemieślniczej od czasów najdawniejszych do początku XX wieku. W: Z historii rzemiosła na Śląsku Opolskim, red. nauk. W. Musialik, Opole 2017, s. 36.</ref> wraz z ich rozporządzeniami. W obowiązującej przez 15 lat Konwencji Genewskiej z 1922 r. zagwarantowano ochronę praw nabytych. Zapowiedziano wyznaczenie pasa pogranicznego, z którego rzemieślnicy mogli podejmować prace po drugiej stronie granicy polsko-niemieckiej. Z cła zwolniono narzędzia oraz materiały reparacyjne potrzebne na 1 dzień pracy. Jednakże po drugiej stronie granicy nie pozwolono na przeprowadzanie nowych inwestycji<ref>Art. 246 Polsko-niemiecka konwencja Górno-Śląska zawarta w Genewie dnia 15-go maja 1922 r., [b. m. i r. w.] [1922], s. 59.</ref>. Ustalenia Konwencji nie dotyczyły granicy polsko-czechosłowackiej. Przepisy niemieckiej ordynacji przemysłowej zakładały konieczność nabycia kart rejestracyjnych przez prowadzących warsztaty. Polska ustawa o podatku przemysłowym nakładała na rzemieślników 2,5% podatek obrotowy<ref>Pamiętnik uroczystości poświęcenia sztandaru Przymusowego Cechu Piekarzy w Katowicach w dniu 26-go sierpnia 1928 roku, oprac. A. Sadłowski, Katowice [po 1928], s. 22.</ref>. Do tego podatku doliczano podatek komunalny oraz 10% dodatek nadzwyczajny. W przypadku zwłoki nakładano karę 4% za każdy miesiąc<ref>Dz. U. R. P. Nr. 73, poz. 721; Nr. 79, poz. 550.</ref>.Ustawa o podatku dochodowym obciążała rzemieślnika przy dochodzie rocznym 1500 zł podatkiem w wysokości 2%, natomiast pracownika umysłowego dopiero przy dochodzie rocznym 2500 zł i to tylko w wysokości 1,5%<ref>B. Szmigielski, Położenie rzemiosła śląskiego i jego aktualne zagadnienia. W: Zjazd działaczy gospodarczych i społecznych województwa śląskiego. Zwołany przez Narodowe Chrześcijańskie Zjednoczenie Pracy (B.B.W.R. na Śląsku) w dniu 17-go września 1933 r. w Katowicach, [Katowice 1933], s. 132-133.</ref>.		Zasady funkcjonowania rzemiosła w II Rzeczypospolitej określono rozporządzeniem Ignacego Mościckiego z 7 VI 1927 r. o prawie przemysłowym. Na terenie województwa śląskiego wprowadzenie ich zależało od decyzji [[Sejm Śląski\|Sejmu Śląskiego]]. Do tego czasu w cieszyńskiej części województwa śląskiego obowiązywały przepisy austriackiej ordynacji przemysłowej z 1859 r.<ref>„Rzemieślnik. Organ Izby Rzemieślniczych Polski Zachodniej” [dalej: „Rzemieślnik”] 29 IV 1928, s. 1.</ref>, a w górnośląskiej - przepisy niemieckiej ordynacji przemysłowej z 1869 r.<ref>Prawo o Działalności Gospodarczej Związku Północnoniemieckiego (Gewerbeordnungfuer den Norddeutschen Bund). Za: D. Kurpiers, Regulacje pracy rzemieślniczej od czasów najdawniejszych do początku XX wieku. W: Z historii rzemiosła na Śląsku Opolskim, red. nauk. W. Musialik, Opole 2017, s. 36.</ref> wraz z ich rozporządzeniami. W obowiązującej przez 15 lat Konwencji Genewskiej z 1922 r. zagwarantowano ochronę praw nabytych. Zapowiedziano wyznaczenie pasa pogranicznego, z którego rzemieślnicy mogli podejmować prace po drugiej stronie granicy polsko-niemieckiej. Z cła zwolniono narzędzia oraz materiały reparacyjne potrzebne na 1 dzień pracy. Jednakże po drugiej stronie granicy nie pozwolono na przeprowadzanie nowych inwestycji<ref>Art. 246 Polsko-niemiecka konwencja Górno-Śląska zawarta w Genewie dnia 15-go maja 1922 r., [b. m. i r. w.] [1922], s. 59.</ref>. Ustalenia Konwencji nie dotyczyły granicy polsko-czechosłowackiej. Przepisy niemieckiej ordynacji przemysłowej zakładały konieczność nabycia kart rejestracyjnych przez prowadzących warsztaty. Polska ustawa o podatku przemysłowym nakładała na rzemieślników 2,5% podatek obrotowy<ref>Pamiętnik uroczystości poświęcenia sztandaru Przymusowego Cechu Piekarzy w Katowicach w dniu 26-go sierpnia 1928 roku, oprac. A. Sadłowski, Katowice [po 1928], s. 22.</ref>. Do tego podatku doliczano podatek komunalny oraz 10% dodatek nadzwyczajny. W przypadku zwłoki nakładano karę 4% za każdy miesiąc<ref>Dz. U. R. P. Nr. 73, poz. 721; Nr. 79, poz. 550.</ref>.Ustawa o podatku dochodowym obciążała rzemieślnika przy dochodzie rocznym 1500 zł podatkiem w wysokości 2%, natomiast pracownika umysłowego dopiero przy dochodzie rocznym 2500 zł i to tylko w wysokości 1,5%<ref>B. Szmigielski, Położenie rzemiosła śląskiego i jego aktualne zagadnienia. W: Zjazd działaczy gospodarczych i społecznych województwa śląskiego. Zwołany przez Narodowe Chrześcijańskie Zjednoczenie Pracy (B.B.W.R. na Śląsku) w dniu 17-go września 1933 r. w Katowicach, [Katowice 1933], s. 132-133.</ref>.

Praktykant: Anulowanie wersji 7269 autora Praktykant (dyskusja)

2018-02-05T10:51:02Z

Anulowanie wersji 7269 autora Praktykant (dyskusja)

← poprzednia wersja		Wersja z 12:51, 5 lut 2018
Linia 17:		Linia 17:
	Kwestia przyjęcia w województwie śląskim przepisów obowiązujących w II RP wymagały głosowania posłów Sejmu Śląskiego. W kwietniu 1928 r. [[Śląska Rada Wojewódzka]] w stosunku do rozporządzenia o prawie przemysłowym zgłosiła odpowiedni projekt ustawy<ref>APKat, Sejm Śląski, sygn. 468, k. 2-4: Akta wniosku Klubu ChD w sprawie rozciągnięcia na województwo śląskie.</ref>. Projekt ten został odrzucony głosami posłów PPS, NPR i [[Niemiecka mniejszość narodowa\|mniejszości niemieckiej]]. Rozporządzenie prezydenta uznano za zacofane, średniowieczne i takie, „które krępuje rozwój gospodarczy drobnego przemysłu i rzemiosła” (Józef Machej)<ref>„Rzemieślnik” 29 IV 1928, s. 1.</ref>. Projekt ustawy w 1932 r. ponownie wpłynął do Sejmu Śląskiego. Tam początkowo nie otrzymał rekomendacji Komisji Przemysłu i Handlu. Kwestionowano wprowadzenie swobody przynależności do cechów. Po konsultacjach ze [[Urząd Wojewódzki Śląski\|Śląskim Urzędem Wojewódzkim]] oraz Ministrem Przemysłu i Handlu wstrzymano procedury w Sejmie Śląskim do czasu zmiany odpowiednich zapisów w ustawie o prawie przemysłowym. Po przedłożeniu noweli w Sejmie RP w [[Katowice\|Katowicach]] powrócono do sprawy. Sejm Śląski przyjął 9 stycznia 1933 r. ustawę w kształcie zaproponowanym przez Śląska Radę Wojewódzką<ref>Sprawozdanie stenograficzne z 33. posiedzenia III. Sejmu Śląskiego z dnia 17 maja 1933 r., Katowice 1933, łam 24-26.</ref>.		Kwestia przyjęcia w województwie śląskim przepisów obowiązujących w II RP wymagały głosowania posłów Sejmu Śląskiego. W kwietniu 1928 r. [[Śląska Rada Wojewódzka]] w stosunku do rozporządzenia o prawie przemysłowym zgłosiła odpowiedni projekt ustawy<ref>APKat, Sejm Śląski, sygn. 468, k. 2-4: Akta wniosku Klubu ChD w sprawie rozciągnięcia na województwo śląskie.</ref>. Projekt ten został odrzucony głosami posłów PPS, NPR i [[Niemiecka mniejszość narodowa\|mniejszości niemieckiej]]. Rozporządzenie prezydenta uznano za zacofane, średniowieczne i takie, „które krępuje rozwój gospodarczy drobnego przemysłu i rzemiosła” (Józef Machej)<ref>„Rzemieślnik” 29 IV 1928, s. 1.</ref>. Projekt ustawy w 1932 r. ponownie wpłynął do Sejmu Śląskiego. Tam początkowo nie otrzymał rekomendacji Komisji Przemysłu i Handlu. Kwestionowano wprowadzenie swobody przynależności do cechów. Po konsultacjach ze [[Urząd Wojewódzki Śląski\|Śląskim Urzędem Wojewódzkim]] oraz Ministrem Przemysłu i Handlu wstrzymano procedury w Sejmie Śląskim do czasu zmiany odpowiednich zapisów w ustawie o prawie przemysłowym. Po przedłożeniu noweli w Sejmie RP w [[Katowice\|Katowicach]] powrócono do sprawy. Sejm Śląski przyjął 9 stycznia 1933 r. ustawę w kształcie zaproponowanym przez Śląska Radę Wojewódzką<ref>Sprawozdanie stenograficzne z 33. posiedzenia III. Sejmu Śląskiego z dnia 17 maja 1933 r., Katowice 1933, łam 24-26.</ref>.

	==~~Warunki prawne funkcjonowania rzemiosła~~==		==Stan liczebny rzemieślnictwa==
	[[Plik:rzemieślnictwo1.jpg\|400px\|thumb\|right\| Tabela 1 - Liczba warsztatów rzemieślników i tam zatrudnionych w górnośląskiej części województwa śląskiego (w latach 1922, 1927, 1928, 1932)]]		[[Plik:rzemieślnictwo1.jpg\|400px\|thumb\|right\| Tabela 1 - Liczba warsztatów rzemieślników i tam zatrudnionych w górnośląskiej części województwa śląskiego (w latach 1922, 1927, 1928, 1932)]]
	[[Plik:rzemieślnictwo2.jpg\|400px\|thumb\|right\| Tabela 2 - Liczba warsztatów wg grup zawodowych rzemieślniczych w województwie śląskim (stan z 31 XII 1933 r.)]]		[[Plik:rzemieślnictwo2.jpg\|400px\|thumb\|right\| Tabela 2 - Liczba warsztatów wg grup zawodowych rzemieślniczych w województwie śląskim (stan z 31 XII 1933 r.)]]
Linia 33:		Linia 33:
	W grupie spożywczej pracowała najliczniejsza grupa uczniów (2036) i czeladników (1665). Druga pod tym względem była grupa włókiennicza: uczniów (1648) i czeladników (1189). W obu rodzajach rzemiosł, jak i w innych grupach, najmniej było mistrzów. Żaden z nich nie występował w grupie rzemiosł skórzanych i usług osobistych (zob. Tabela 3). Dotąd nie oceniano powodów tej proporcji między poziomem kwalifikacji osób, pracujących w zakładach rzemieślniczych. Za wielce prawdopodobną uznać należy sugestię, że był to skutek exodusu ludności głosującej w [[Plebiscyt\|plebiscycie]] za przynależnością do Niemiec. Wśród nich mogli znajdować się mistrzowie rzemiosł.		W grupie spożywczej pracowała najliczniejsza grupa uczniów (2036) i czeladników (1665). Druga pod tym względem była grupa włókiennicza: uczniów (1648) i czeladników (1189). W obu rodzajach rzemiosł, jak i w innych grupach, najmniej było mistrzów. Żaden z nich nie występował w grupie rzemiosł skórzanych i usług osobistych (zob. Tabela 3). Dotąd nie oceniano powodów tej proporcji między poziomem kwalifikacji osób, pracujących w zakładach rzemieślniczych. Za wielce prawdopodobną uznać należy sugestię, że był to skutek exodusu ludności głosującej w [[Plebiscyt\|plebiscycie]] za przynależnością do Niemiec. Wśród nich mogli znajdować się mistrzowie rzemiosł.

	Od 1933 r. liczba warsztatów systematycznie rosła do 1937 r. Brak danych uniemożliwia stwierdzenie, jakie były przyczyny późniejszej ujemnej dynamiki stanu rzemiosła (zob. Tabela 4).		Od 1933 r. liczba warsztatów systematycznie rosła do 1937 r. Brak danych uniemożliwia stwierdzenie, jakie były przyczyny późniejszej ujemnej dynamiki stanu rzemiosła (zob. Tabela 4).

	==Kształcenie rzemieślników==		==Kształcenie rzemieślników==

Praktykant: /* Stan liczebny rzemieślnictwa */

2018-02-05T10:49:24Z

Stan liczebny rzemieślnictwa

← poprzednia wersja		Wersja z 12:49, 5 lut 2018
Linia 17:		Linia 17:
	Kwestia przyjęcia w województwie śląskim przepisów obowiązujących w II RP wymagały głosowania posłów Sejmu Śląskiego. W kwietniu 1928 r. [[Śląska Rada Wojewódzka]] w stosunku do rozporządzenia o prawie przemysłowym zgłosiła odpowiedni projekt ustawy<ref>APKat, Sejm Śląski, sygn. 468, k. 2-4: Akta wniosku Klubu ChD w sprawie rozciągnięcia na województwo śląskie.</ref>. Projekt ten został odrzucony głosami posłów PPS, NPR i [[Niemiecka mniejszość narodowa\|mniejszości niemieckiej]]. Rozporządzenie prezydenta uznano za zacofane, średniowieczne i takie, „które krępuje rozwój gospodarczy drobnego przemysłu i rzemiosła” (Józef Machej)<ref>„Rzemieślnik” 29 IV 1928, s. 1.</ref>. Projekt ustawy w 1932 r. ponownie wpłynął do Sejmu Śląskiego. Tam początkowo nie otrzymał rekomendacji Komisji Przemysłu i Handlu. Kwestionowano wprowadzenie swobody przynależności do cechów. Po konsultacjach ze [[Urząd Wojewódzki Śląski\|Śląskim Urzędem Wojewódzkim]] oraz Ministrem Przemysłu i Handlu wstrzymano procedury w Sejmie Śląskim do czasu zmiany odpowiednich zapisów w ustawie o prawie przemysłowym. Po przedłożeniu noweli w Sejmie RP w [[Katowice\|Katowicach]] powrócono do sprawy. Sejm Śląski przyjął 9 stycznia 1933 r. ustawę w kształcie zaproponowanym przez Śląska Radę Wojewódzką<ref>Sprawozdanie stenograficzne z 33. posiedzenia III. Sejmu Śląskiego z dnia 17 maja 1933 r., Katowice 1933, łam 24-26.</ref>.		Kwestia przyjęcia w województwie śląskim przepisów obowiązujących w II RP wymagały głosowania posłów Sejmu Śląskiego. W kwietniu 1928 r. [[Śląska Rada Wojewódzka]] w stosunku do rozporządzenia o prawie przemysłowym zgłosiła odpowiedni projekt ustawy<ref>APKat, Sejm Śląski, sygn. 468, k. 2-4: Akta wniosku Klubu ChD w sprawie rozciągnięcia na województwo śląskie.</ref>. Projekt ten został odrzucony głosami posłów PPS, NPR i [[Niemiecka mniejszość narodowa\|mniejszości niemieckiej]]. Rozporządzenie prezydenta uznano za zacofane, średniowieczne i takie, „które krępuje rozwój gospodarczy drobnego przemysłu i rzemiosła” (Józef Machej)<ref>„Rzemieślnik” 29 IV 1928, s. 1.</ref>. Projekt ustawy w 1932 r. ponownie wpłynął do Sejmu Śląskiego. Tam początkowo nie otrzymał rekomendacji Komisji Przemysłu i Handlu. Kwestionowano wprowadzenie swobody przynależności do cechów. Po konsultacjach ze [[Urząd Wojewódzki Śląski\|Śląskim Urzędem Wojewódzkim]] oraz Ministrem Przemysłu i Handlu wstrzymano procedury w Sejmie Śląskim do czasu zmiany odpowiednich zapisów w ustawie o prawie przemysłowym. Po przedłożeniu noweli w Sejmie RP w [[Katowice\|Katowicach]] powrócono do sprawy. Sejm Śląski przyjął 9 stycznia 1933 r. ustawę w kształcie zaproponowanym przez Śląska Radę Wojewódzką<ref>Sprawozdanie stenograficzne z 33. posiedzenia III. Sejmu Śląskiego z dnia 17 maja 1933 r., Katowice 1933, łam 24-26.</ref>.

	==~~Stan liczebny rzemieślnictwa~~==		==Warunki prawne funkcjonowania rzemiosła==
	[[Plik:rzemieślnictwo1.jpg\|400px\|thumb\|right\| Tabela 1 - Liczba warsztatów rzemieślników i tam zatrudnionych w górnośląskiej części województwa śląskiego (w latach 1922, 1927, 1928, 1932)]]		[[Plik:rzemieślnictwo1.jpg\|400px\|thumb\|right\| Tabela 1 - Liczba warsztatów rzemieślników i tam zatrudnionych w górnośląskiej części województwa śląskiego (w latach 1922, 1927, 1928, 1932)]]
	[[Plik:rzemieślnictwo2.jpg\|400px\|thumb\|right\| Tabela 2 - Liczba warsztatów wg grup zawodowych rzemieślniczych w województwie śląskim (stan z 31 XII 1933 r.)]]		[[Plik:rzemieślnictwo2.jpg\|400px\|thumb\|right\| Tabela 2 - Liczba warsztatów wg grup zawodowych rzemieślniczych w województwie śląskim (stan z 31 XII 1933 r.)]]
Linia 33:		Linia 33:
	W grupie spożywczej pracowała najliczniejsza grupa uczniów (2036) i czeladników (1665). Druga pod tym względem była grupa włókiennicza: uczniów (1648) i czeladników (1189). W obu rodzajach rzemiosł, jak i w innych grupach, najmniej było mistrzów. Żaden z nich nie występował w grupie rzemiosł skórzanych i usług osobistych (zob. Tabela 3). Dotąd nie oceniano powodów tej proporcji między poziomem kwalifikacji osób, pracujących w zakładach rzemieślniczych. Za wielce prawdopodobną uznać należy sugestię, że był to skutek exodusu ludności głosującej w [[Plebiscyt\|plebiscycie]] za przynależnością do Niemiec. Wśród nich mogli znajdować się mistrzowie rzemiosł.		W grupie spożywczej pracowała najliczniejsza grupa uczniów (2036) i czeladników (1665). Druga pod tym względem była grupa włókiennicza: uczniów (1648) i czeladników (1189). W obu rodzajach rzemiosł, jak i w innych grupach, najmniej było mistrzów. Żaden z nich nie występował w grupie rzemiosł skórzanych i usług osobistych (zob. Tabela 3). Dotąd nie oceniano powodów tej proporcji między poziomem kwalifikacji osób, pracujących w zakładach rzemieślniczych. Za wielce prawdopodobną uznać należy sugestię, że był to skutek exodusu ludności głosującej w [[Plebiscyt\|plebiscycie]] za przynależnością do Niemiec. Wśród nich mogli znajdować się mistrzowie rzemiosł.

	Od 1933 r. liczba warsztatów systematycznie rosła do 1937 r. Brak danych uniemożliwia stwierdzenie, jakie były przyczyny późniejszej ujemnej dynamiki stanu rzemiosła (zob. Tabela 4).		Od 1933 r. liczba warsztatów systematycznie rosła do 1937 r. Brak danych uniemożliwia stwierdzenie, jakie były przyczyny późniejszej ujemnej dynamiki stanu rzemiosła (zob. Tabela 4).

	==Kształcenie rzemieślników==		==Kształcenie rzemieślników==

Garbaczm o 06:04, 31 sty 2018

2018-01-31T06:04:14Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:04, 31 sty 2018
Linia 4:		Linia 4:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]		[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]
	~~Autorzy~~:[[prof dr hab. Wanda Musialik]]		Autor: [[prof dr hab. Wanda Musialik]]

	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm o 06:01, 31 sty 2018

2018-01-31T06:01:08Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:01, 31 sty 2018
Linia 4:		Linia 4:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]		[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]
	Autorzy:[[prof dr hab. Wanda Musialik~~]], [[dr Roman Śmietański~~]]		Autorzy:[[prof dr hab. Wanda Musialik]]

	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Praktykant o 06:35, 14 gru 2017

2017-12-14T06:35:43Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:35, 14 gru 2017
Linia 1:		Linia 1:
	Autorzy: [[prof dr hab. Wanda Musialik, dr Roman Śmietański]]
			[[Kategoria:Historia]]
			[[Kategoria:Socjologia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]
			Autorzy:[[prof dr hab. Wanda Musialik]], [[dr Roman Śmietański]]

			::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
			:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 4 (2017)\|TOM: 4 (2017)]]

	Po I wojnie światowej wystąpiły problemy z jednoznacznym zdefiniowaniem terminu „rzemiosło”. Trudności te powodowała m. in. postępująca mechanizacja pracy. Proces ten powodował adaptację terminologii identyfikowanej dotąd z rzemiosłem do nowych form aktywności gospodarczej. Tak przejęto określenie „przemysł”, który w rzemiośle używano jako określenie sposobu wytwórczości, a po wprowadzeniu do niego maszyn stał się określeniem sposobu organizacji produkcji. W ustawodawstwie II Rzeczypospolitej używano pojęcia „przemysł rzemieślniczy” w odróżnieniu od „przemysłu fabrycznego”. W 1927 r. w ustawie o prawie przemysłowym do „przemysłu rzemieślniczego” zaliczono 66 zajęć zarobkowych<ref>J. Jastrzębski, Rzemiosło II Rzeczypospolitej w latach 1927-1939. Uwarunkowania formalno-prawne, Kraków 2009, s. 62.</ref>. Pogrupowano je w siedem rodzajów rzemiosła: budowlane, „drewne”, włókiennicze, metalowe, spożywcze i skórzane oraz „usług osobistych”. Listę ustawowo uzupełniono w 1933 r. i 1936 r. do 72 rodzajów zawodów. Jednocześnie trwała dyskusja nad zdefiniowaniem pojęcia. Proponowano, aby za „rzemiosło” uznać „taki mniejszy przemysł, który wykonywa się przy pomocy pracy ręcznej i pomocniczych narzędzi, ale nie sposobem fabrycznym”<ref>„Rzemiosło. Czasopismo tygodniowe” [dalej: „Rzemiosło”] 1932 z. 2, s. 59.</ref>. Z zakresu pojęcia wyłączono chałupnictwo i „przemysł domowy”. W praktyce zwyczajowo za rzemieślników uważano osoby samodzielnie prowadzące warsztaty rzemieślnicze<ref>S. Janicki, Dziesięć lat przynależności Śląska do Rzeczypospolitej, Katowice 1932, s. 210.</ref>.Trudności w zdefiniowaniu w/w terminu wywoływało występowanie wykonawców zawodów wymienianych w ustawie o prawie przemysłowym w charakterze samodzielnych przedsiębiorców, a także jako pracowników najemnych w zakładach przemysłowych.		Po I wojnie światowej wystąpiły problemy z jednoznacznym zdefiniowaniem terminu „rzemiosło”. Trudności te powodowała m. in. postępująca mechanizacja pracy. Proces ten powodował adaptację terminologii identyfikowanej dotąd z rzemiosłem do nowych form aktywności gospodarczej. Tak przejęto określenie „przemysł”, który w rzemiośle używano jako określenie sposobu wytwórczości, a po wprowadzeniu do niego maszyn stał się określeniem sposobu organizacji produkcji. W ustawodawstwie II Rzeczypospolitej używano pojęcia „przemysł rzemieślniczy” w odróżnieniu od „przemysłu fabrycznego”. W 1927 r. w ustawie o prawie przemysłowym do „przemysłu rzemieślniczego” zaliczono 66 zajęć zarobkowych<ref>J. Jastrzębski, Rzemiosło II Rzeczypospolitej w latach 1927-1939. Uwarunkowania formalno-prawne, Kraków 2009, s. 62.</ref>. Pogrupowano je w siedem rodzajów rzemiosła: budowlane, „drewne”, włókiennicze, metalowe, spożywcze i skórzane oraz „usług osobistych”. Listę ustawowo uzupełniono w 1933 r. i 1936 r. do 72 rodzajów zawodów. Jednocześnie trwała dyskusja nad zdefiniowaniem pojęcia. Proponowano, aby za „rzemiosło” uznać „taki mniejszy przemysł, który wykonywa się przy pomocy pracy ręcznej i pomocniczych narzędzi, ale nie sposobem fabrycznym”<ref>„Rzemiosło. Czasopismo tygodniowe” [dalej: „Rzemiosło”] 1932 z. 2, s. 59.</ref>. Z zakresu pojęcia wyłączono chałupnictwo i „przemysł domowy”. W praktyce zwyczajowo za rzemieślników uważano osoby samodzielnie prowadzące warsztaty rzemieślnicze<ref>S. Janicki, Dziesięć lat przynależności Śląska do Rzeczypospolitej, Katowice 1932, s. 210.</ref>.Trudności w zdefiniowaniu w/w terminu wywoływało występowanie wykonawców zawodów wymienianych w ustawie o prawie przemysłowym w charakterze samodzielnych przedsiębiorców, a także jako pracowników najemnych w zakładach przemysłowych.

Praktykant: /* Źródła on-line */

2017-10-03T05:26:39Z

Źródła on-line

← poprzednia wersja		Wersja z 07:26, 3 paź 2017
Linia 88:		Linia 88:

	==Źródła on-line==		==Źródła on-line==

			[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/274226/edition/268094 „Czeladnik Polski. Organ Stowarzyszenia Czeladników Polskich Woj. Śląskiego” 1937, nr 1]

			[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/276012/edition/261064 „Informator Budowlano-Przemysłowy na Województwo Izby Rzemieślniczej w Katowicach” 1937, nr 1]

			[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/288286/edition/272688 „Odzież” 1932, nr 7]

			[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/203818/edition/192251 „Nowa Odzież” 1937, nr 1]

			[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/195848/edition/184529 Skorowidz członków Związku Polskich Samodzielnych Rzemieślników i Przemysłowców na Śląsku. Koło Katowice. 1937/38]

			[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/135086/edition/133580 Zjazd działaczy gospodarczych i społecznych województwa śląskiego. Zwołany przez Narodowe Chrześcijańskie Zjednoczenie Pracy (B.B.W.R. na Śląsku) w dniu 17-go września 1933 r. w Katowicach]

			[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/269794/edition/255211 Informator Rzemieślnika Śląskiego. Kalendarz na rok 1935]

			[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/235382/edition/222557 Sobota A., Informator dla rzemieślnika, handlowca i przemysłowca, Katowice 1937]

			[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/100732/edition/94791 Sobota A, Położenie rzemiosła na Górnym Śląsku, w: Dzieje pracy Górnego Śląska 1922-1927, red. H. Cepnik, Lwów-Katowice 1927]

			[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/692/edition/628 Sprawozdanie stenograficzne z 33. posiedzenia III. Sejmu Śląskiego z dnia 17 maja 1933 r., Katowice 1933]

			[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/147892/edition/138866 Polsko-niemiecka konwencja Górno-Śląska zawarta w Genewie dnia 15-go maja 1922 r.]

			[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/7753/edition/7227 Pamiętnik uroczystości poświęcenia sztandaru Przymusowego Cechu Piekarzy w Katowicach w dniu 26-go sierpnia 1928 roku]

			[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/81884/edition/77277 Janicki S., Dziesięć lat przynależności Śląska do Rzeczypospolitej, Katowice 1932]