Rzeźba nizinna terenu - Historia wersji

Garbaczm o 13:52, 9 mar 2016

2016-03-09T13:52:33Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:52, 9 mar 2016
Linia 19:		Linia 19:
	W rzeźbie powierzchni polskich nizin dominują najczęściej faliste równiny, z licznymi wysoczyznami morenowymi i kemowomorenowymi, równinami sandrowymi, płaskimi dnami pradolin, rozległymi terasami rzecznymi, stożkami napływowymi i płytkimi dolinami nieckowatymi.		W rzeźbie powierzchni polskich nizin dominują najczęściej faliste równiny, z licznymi wysoczyznami morenowymi i kemowomorenowymi, równinami sandrowymi, płaskimi dnami pradolin, rozległymi terasami rzecznymi, stożkami napływowymi i płytkimi dolinami nieckowatymi.

	W [[Województwo śląskie ~~(III RP)~~\|województwie śląskim]] obszary z rzeźbą nizinną występują w dwóch strefach: zachodniej – związanej z [[Nizina Śląska\|Niziną Śląską]] oraz południowej – związanej z [[Kotliny Podkarpackie Zachodnie\|Kotlinami Podkarpackimi Zachodnimi]].		W [[Województwo śląskie\|województwie śląskim]] obszary z rzeźbą nizinną występują w dwóch strefach: zachodniej – związanej z [[Nizina Śląska\|Niziną Śląską]] oraz południowej – związanej z [[Kotliny Podkarpackie Zachodnie\|Kotlinami Podkarpackimi Zachodnimi]].

	W pierwszym przypadku rzeźba ta rozwinęła się w obrębie [[Dolina Małej Panwi\|Doliny Małej Panwi]], należącej do [[Równina Opolska\|Równiny Opolskiej]] (518.57) oraz w obrębie [[Kotlina Raciborska\|Kotliny Raciborskiej]] (518.59). Dolina Małej Panwi została wypreparowana w podatnych na erozję i denudację osadach ilastych, tworząc obniżenie między [[Garb Tarnogórski\|Garbem Tarnogórskim]] i [[Próg Woźnicki\|Progiem Woźnickim]], które zbudowane są z odporniejszych na wietrzenie wapieni. Kotlina Raciborska jest obniżeniem o założeniu tektonicznym, podobnie jak wszystkie mezoregiony Kotlin Podkarpackich. W przypadku wszystkich wymienionych obszarów zasadnicze rysy rzeźby nizinnej wiążą się z działalnością lądolodu odrzańskiego i jego wód roztopowych, które to zapełniły obniżenia glinami morenowymi, osadami piaszczysto-żwirowymi, a niekiedy mułami i iłami zastoiskowymi. Z tej fazy rzeźbotwórczej w okolicach Rybnika pozostały ciągi wzniesień morenowych i kemowych, obniżenia po wytopieniu martwego lodu, odcinki pradolin, stopnie marginalnych teras kemowych z okresu degradacji lądolodu odrzańskiego. Na wszystkich obszarach zachowały się przemodelowane przez erozję wód płynących i działalność eoliczną pozostałości sandrów, a w obrębie dolin rzecznych rozległe piaszczyste terasy akumulowane w młodszych piętrach zimnych – warciańskim i wiślańskim. Również powierzchnie tych teras zostały przemodelowane przez wiatr, który utworzył duże kompleksy wydm. W [[Kotlina Oświęcimska\|Kotlinie Oświęcimskiej]] monotonna rzeźba dorzecza górnej [[Dolina Górnej Wisły\|Wisły]] jest w wielu miejscach związana z obecnością utworów lessowych. U wylotów górskich odcinków dolin rzecznych rozpościerają się stożki napływowe z największym – stożkiem [[Wisła\|Wisły]] w [[Chybie\|Chybiu]]. Nisko położone dna doliny Wisły i [[Odra\|Odry]] zajmują równiny organogeniczne, w wielu miejscach przekształcone przez człowieka na potrzeby gospodarki stawowej. Jednym z nielicznie zachowanych obszarów o naturalnym charakterze jest uroczysko Rotuz koło [[Zabrzeg\|Zabrzega]], objęte ochroną rezerwatową. W dnach dolin rzecznych występują także starorzecza i rozległe, miąższe pokrywy madowe. Kilka rzek, na odcinkach o różnej długości dzięki zaniechaniu prac regulacyjnych, zachowało naturalnie rozwinięte ładne koryta meandrowe godne ochrony prawnej ([[Mała Panew]], [[Bierawka]], [[Ruda]]).		W pierwszym przypadku rzeźba ta rozwinęła się w obrębie [[Dolina Małej Panwi\|Doliny Małej Panwi]], należącej do [[Równina Opolska\|Równiny Opolskiej]] (518.57) oraz w obrębie [[Kotlina Raciborska\|Kotliny Raciborskiej]] (518.59). Dolina Małej Panwi została wypreparowana w podatnych na erozję i denudację osadach ilastych, tworząc obniżenie między [[Garb Tarnogórski\|Garbem Tarnogórskim]] i [[Próg Woźnicki\|Progiem Woźnickim]], które zbudowane są z odporniejszych na wietrzenie wapieni. Kotlina Raciborska jest obniżeniem o założeniu tektonicznym, podobnie jak wszystkie mezoregiony Kotlin Podkarpackich. W przypadku wszystkich wymienionych obszarów zasadnicze rysy rzeźby nizinnej wiążą się z działalnością lądolodu odrzańskiego i jego wód roztopowych, które to zapełniły obniżenia glinami morenowymi, osadami piaszczysto-żwirowymi, a niekiedy mułami i iłami zastoiskowymi. Z tej fazy rzeźbotwórczej w okolicach Rybnika pozostały ciągi wzniesień morenowych i kemowych, obniżenia po wytopieniu martwego lodu, odcinki pradolin, stopnie marginalnych teras kemowych z okresu degradacji lądolodu odrzańskiego. Na wszystkich obszarach zachowały się przemodelowane przez erozję wód płynących i działalność eoliczną pozostałości sandrów, a w obrębie dolin rzecznych rozległe piaszczyste terasy akumulowane w młodszych piętrach zimnych – warciańskim i wiślańskim. Również powierzchnie tych teras zostały przemodelowane przez wiatr, który utworzył duże kompleksy wydm. W [[Kotlina Oświęcimska\|Kotlinie Oświęcimskiej]] monotonna rzeźba dorzecza górnej [[Dolina Górnej Wisły\|Wisły]] jest w wielu miejscach związana z obecnością utworów lessowych. U wylotów górskich odcinków dolin rzecznych rozpościerają się stożki napływowe z największym – stożkiem [[Wisła\|Wisły]] w [[Chybie\|Chybiu]]. Nisko położone dna doliny Wisły i [[Odra\|Odry]] zajmują równiny organogeniczne, w wielu miejscach przekształcone przez człowieka na potrzeby gospodarki stawowej. Jednym z nielicznie zachowanych obszarów o naturalnym charakterze jest uroczysko Rotuz koło [[Zabrzeg\|Zabrzega]], objęte ochroną rezerwatową. W dnach dolin rzecznych występują także starorzecza i rozległe, miąższe pokrywy madowe. Kilka rzek, na odcinkach o różnej długości dzięki zaniechaniu prac regulacyjnych, zachowało naturalnie rozwinięte ładne koryta meandrowe godne ochrony prawnej ([[Mała Panew]], [[Bierawka]], [[Ruda]]).

Garbaczm o 12:54, 9 mar 2016

2016-03-09T12:54:46Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:54, 9 mar 2016
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Geografia]]		[[Kategoria:Geografia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autor: [[dr Jan Maciej Waga]]		Autor: [[dr Jan Maciej Waga]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm o 10:38, 18 wrz 2015

2015-09-18T10:38:28Z

← poprzednia wersja		Wersja z 12:38, 18 wrz 2015
Linia 17:		Linia 17:
	W rzeźbie powierzchni polskich nizin dominują najczęściej faliste równiny, z licznymi wysoczyznami morenowymi i kemowomorenowymi, równinami sandrowymi, płaskimi dnami pradolin, rozległymi terasami rzecznymi, stożkami napływowymi i płytkimi dolinami nieckowatymi.		W rzeźbie powierzchni polskich nizin dominują najczęściej faliste równiny, z licznymi wysoczyznami morenowymi i kemowomorenowymi, równinami sandrowymi, płaskimi dnami pradolin, rozległymi terasami rzecznymi, stożkami napływowymi i płytkimi dolinami nieckowatymi.

	W województwie śląskim obszary z rzeźbą nizinną występują w dwóch strefach: zachodniej – związanej z [[Nizina Śląska\|Niziną Śląską]] oraz południowej – związanej z [[Kotliny Podkarpackie Zachodnie\|Kotlinami Podkarpackimi Zachodnimi]].		W [[Województwo śląskie (III RP)\|województwie śląskim]] obszary z rzeźbą nizinną występują w dwóch strefach: zachodniej – związanej z [[Nizina Śląska\|Niziną Śląską]] oraz południowej – związanej z [[Kotliny Podkarpackie Zachodnie\|Kotlinami Podkarpackimi Zachodnimi]].

	W pierwszym przypadku rzeźba ta rozwinęła się w obrębie [[Dolina Małej Panwi\|Doliny Małej Panwi]], należącej do [[Równina Opolska\|Równiny Opolskiej]] (518.57) oraz w obrębie [[Kotlina Raciborska\|Kotliny Raciborskiej]] (518.59). Dolina Małej Panwi została wypreparowana w podatnych na erozję i denudację osadach ilastych, tworząc obniżenie między Garbem Tarnogórskim i Progiem Woźnickim, które zbudowane są z odporniejszych na wietrzenie wapieni. Kotlina Raciborska jest obniżeniem o założeniu tektonicznym, podobnie jak wszystkie mezoregiony Kotlin Podkarpackich. W przypadku wszystkich wymienionych obszarów zasadnicze rysy rzeźby nizinnej wiążą się z działalnością lądolodu odrzańskiego i jego wód roztopowych, które to zapełniły obniżenia glinami morenowymi, osadami piaszczysto-żwirowymi, a niekiedy mułami i iłami zastoiskowymi. Z tej fazy rzeźbotwórczej w okolicach Rybnika pozostały ciągi wzniesień morenowych i kemowych, obniżenia po wytopieniu martwego lodu, odcinki pradolin, stopnie marginalnych teras kemowych z okresu degradacji lądolodu odrzańskiego. Na wszystkich obszarach zachowały się przemodelowane przez erozję wód płynących i działalność eoliczną pozostałości sandrów, a w obrębie dolin rzecznych rozległe piaszczyste terasy akumulowane w młodszych piętrach zimnych – warciańskim i wiślańskim. Również powierzchnie tych teras zostały przemodelowane przez wiatr, który utworzył duże kompleksy wydm. W [[Kotlina Oświęcimska\|Kotlinie Oświęcimskiej]] monotonna rzeźba dorzecza górnej Wisły jest w wielu miejscach związana z obecnością utworów lessowych. U wylotów górskich odcinków dolin rzecznych rozpościerają się stożki napływowe z największym – stożkiem [[Wisła ~~(rzeka)~~\|Wisły]] w [[Chybie\|Chybiu]]. Nisko położone dna doliny Wisły i [[Odra\|Odry]] zajmują równiny organogeniczne, w wielu miejscach przekształcone przez człowieka na potrzeby gospodarki stawowej. Jednym z nielicznie zachowanych obszarów o naturalnym charakterze jest uroczysko Rotuz koło Zabrzega, objęte ochroną rezerwatową. W dnach dolin rzecznych występują także starorzecza i rozległe, miąższe pokrywy madowe. Kilka rzek, na odcinkach o różnej długości dzięki zaniechaniu prac regulacyjnych, zachowało naturalnie rozwinięte ładne koryta meandrowe godne ochrony prawnej ([[Mała Panew]], [[Bierawka]], [[Ruda]]).		W pierwszym przypadku rzeźba ta rozwinęła się w obrębie [[Dolina Małej Panwi\|Doliny Małej Panwi]], należącej do [[Równina Opolska\|Równiny Opolskiej]] (518.57) oraz w obrębie [[Kotlina Raciborska\|Kotliny Raciborskiej]] (518.59). Dolina Małej Panwi została wypreparowana w podatnych na erozję i denudację osadach ilastych, tworząc obniżenie między [[Garb Tarnogórski\|Garbem Tarnogórskim]] i [[Próg Woźnicki\|Progiem Woźnickim]], które zbudowane są z odporniejszych na wietrzenie wapieni. Kotlina Raciborska jest obniżeniem o założeniu tektonicznym, podobnie jak wszystkie mezoregiony Kotlin Podkarpackich. W przypadku wszystkich wymienionych obszarów zasadnicze rysy rzeźby nizinnej wiążą się z działalnością lądolodu odrzańskiego i jego wód roztopowych, które to zapełniły obniżenia glinami morenowymi, osadami piaszczysto-żwirowymi, a niekiedy mułami i iłami zastoiskowymi. Z tej fazy rzeźbotwórczej w okolicach Rybnika pozostały ciągi wzniesień morenowych i kemowych, obniżenia po wytopieniu martwego lodu, odcinki pradolin, stopnie marginalnych teras kemowych z okresu degradacji lądolodu odrzańskiego. Na wszystkich obszarach zachowały się przemodelowane przez erozję wód płynących i działalność eoliczną pozostałości sandrów, a w obrębie dolin rzecznych rozległe piaszczyste terasy akumulowane w młodszych piętrach zimnych – warciańskim i wiślańskim. Również powierzchnie tych teras zostały przemodelowane przez wiatr, który utworzył duże kompleksy wydm. W [[Kotlina Oświęcimska\|Kotlinie Oświęcimskiej]] monotonna rzeźba dorzecza górnej [[Dolina Górnej Wisły\|Wisły]] jest w wielu miejscach związana z obecnością utworów lessowych. U wylotów górskich odcinków dolin rzecznych rozpościerają się stożki napływowe z największym – stożkiem [[Wisła\|Wisły]] w [[Chybie\|Chybiu]]. Nisko położone dna doliny Wisły i [[Odra\|Odry]] zajmują równiny organogeniczne, w wielu miejscach przekształcone przez człowieka na potrzeby gospodarki stawowej. Jednym z nielicznie zachowanych obszarów o naturalnym charakterze jest uroczysko Rotuz koło [[Zabrzeg\|Zabrzega]], objęte ochroną rezerwatową. W dnach dolin rzecznych występują także starorzecza i rozległe, miąższe pokrywy madowe. Kilka rzek, na odcinkach o różnej długości dzięki zaniechaniu prac regulacyjnych, zachowało naturalnie rozwinięte ładne koryta meandrowe godne ochrony prawnej ([[Mała Panew]], [[Bierawka]], [[Ruda]]).


Linia 26:		Linia 26:
	==Bibliografia==		==Bibliografia==

	#Klimek K., ~~1972~~ Kotlina Raciborsko-Oświęcimska, [w:] Geomorfologia Polski, t. 1, PWN, Warszawa, s. 116-138.		#Klimek K., Kotlina Raciborsko-Oświęcimska, w: Geomorfologia Polski, t. 1, wyd. PWN, Warszawa 1972, s. 116-138.
	#Kondracki J., ~~1978~~ Geografia fizyczna Polski, PWN. Warszawa. s. 463.		#Kondracki J., Geografia fizyczna Polski, wyd. PWN. Warszawa 1978, s. 463.
	#Kondracki J., ~~1994~~ Geografia Polski. Mezoregiony fizycznogeograficzne, ~~Wydawnictwo Naukowe~~ PWN. Warszawa. s. 340.		#Kondracki J., Geografia Polski. Mezoregiony fizycznogeograficzne, wyd. PWN, Warszawa 1994, s. 340.

Garbaczm o 11:16, 22 cze 2015

2015-06-22T11:16:43Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:16, 22 cze 2015
Linia 19:		Linia 19:
	W województwie śląskim obszary z rzeźbą nizinną występują w dwóch strefach: zachodniej – związanej z [[Nizina Śląska\|Niziną Śląską]] oraz południowej – związanej z [[Kotliny Podkarpackie Zachodnie\|Kotlinami Podkarpackimi Zachodnimi]].		W województwie śląskim obszary z rzeźbą nizinną występują w dwóch strefach: zachodniej – związanej z [[Nizina Śląska\|Niziną Śląską]] oraz południowej – związanej z [[Kotliny Podkarpackie Zachodnie\|Kotlinami Podkarpackimi Zachodnimi]].

	W pierwszym przypadku rzeźba ta rozwinęła się w obrębie [[Dolina Małej Panwi\|Doliny Małej Panwi]], należącej do [[Równina Opolska\|Równiny Opolskiej]] (518.57) oraz w obrębie [[Kotlina Raciborska\|Kotliny Raciborskiej]] (518.59). Dolina Małej Panwi została wypreparowana w podatnych na erozję i denudację osadach ilastych, tworząc obniżenie między Garbem Tarnogórskim i Progiem Woźnickim, które zbudowane są z odporniejszych na wietrzenie wapieni. Kotlina Raciborska jest obniżeniem o założeniu tektonicznym, podobnie jak wszystkie mezoregiony Kotlin Podkarpackich. W przypadku wszystkich wymienionych obszarów zasadnicze rysy rzeźby nizinnej wiążą się z działalnością lądolodu odrzańskiego i jego wód roztopowych, które to zapełniły obniżenia glinami morenowymi, osadami piaszczysto-żwirowymi, a niekiedy mułami i iłami zastoiskowymi. Z tej fazy rzeźbotwórczej w okolicach Rybnika pozostały ciągi wzniesień morenowych i kemowych, obniżenia po wytopieniu martwego lodu, odcinki pradolin, stopnie marginalnych teras kemowych z okresu degradacji lądolodu odrzańskiego. Na wszystkich obszarach zachowały się przemodelowane przez erozję wód płynących i działalność eoliczną pozostałości sandrów, a w obrębie dolin rzecznych rozległe piaszczyste terasy akumulowane w młodszych piętrach zimnych – warciańskim i wiślańskim. Również powierzchnie tych teras zostały przemodelowane przez wiatr, który utworzył duże kompleksy wydm. W [[Kotlina Oświęcimska\|Kotlinie Oświęcimskiej]] monotonna rzeźba dorzecza górnej Wisły jest w wielu miejscach związana z obecnością utworów lessowych. U wylotów górskich odcinków dolin rzecznych rozpościerają się stożki napływowe z największym – stożkiem [[Wisła\|Wisły]] w [[Chybie\|Chybiu]]. Nisko położone dna doliny Wisły i [[Odra\|Odry]] zajmują równiny organogeniczne, w wielu miejscach przekształcone przez człowieka na potrzeby gospodarki stawowej. Jednym z nielicznie zachowanych obszarów o naturalnym charakterze jest uroczysko Rotuz koło Zabrzega, objęte ochroną rezerwatową. W dnach dolin rzecznych występują także starorzecza i rozległe, miąższe pokrywy madowe. Kilka rzek, na odcinkach o różnej długości dzięki zaniechaniu prac regulacyjnych, zachowało naturalnie rozwinięte ładne koryta meandrowe godne ochrony prawnej ([[Mała Panew]], [[Bierawka]], [[Ruda]]).		W pierwszym przypadku rzeźba ta rozwinęła się w obrębie [[Dolina Małej Panwi\|Doliny Małej Panwi]], należącej do [[Równina Opolska\|Równiny Opolskiej]] (518.57) oraz w obrębie [[Kotlina Raciborska\|Kotliny Raciborskiej]] (518.59). Dolina Małej Panwi została wypreparowana w podatnych na erozję i denudację osadach ilastych, tworząc obniżenie między Garbem Tarnogórskim i Progiem Woźnickim, które zbudowane są z odporniejszych na wietrzenie wapieni. Kotlina Raciborska jest obniżeniem o założeniu tektonicznym, podobnie jak wszystkie mezoregiony Kotlin Podkarpackich. W przypadku wszystkich wymienionych obszarów zasadnicze rysy rzeźby nizinnej wiążą się z działalnością lądolodu odrzańskiego i jego wód roztopowych, które to zapełniły obniżenia glinami morenowymi, osadami piaszczysto-żwirowymi, a niekiedy mułami i iłami zastoiskowymi. Z tej fazy rzeźbotwórczej w okolicach Rybnika pozostały ciągi wzniesień morenowych i kemowych, obniżenia po wytopieniu martwego lodu, odcinki pradolin, stopnie marginalnych teras kemowych z okresu degradacji lądolodu odrzańskiego. Na wszystkich obszarach zachowały się przemodelowane przez erozję wód płynących i działalność eoliczną pozostałości sandrów, a w obrębie dolin rzecznych rozległe piaszczyste terasy akumulowane w młodszych piętrach zimnych – warciańskim i wiślańskim. Również powierzchnie tych teras zostały przemodelowane przez wiatr, który utworzył duże kompleksy wydm. W [[Kotlina Oświęcimska\|Kotlinie Oświęcimskiej]] monotonna rzeźba dorzecza górnej Wisły jest w wielu miejscach związana z obecnością utworów lessowych. U wylotów górskich odcinków dolin rzecznych rozpościerają się stożki napływowe z największym – stożkiem [[Wisła (rzeka)\|Wisły]] w [[Chybie\|Chybiu]]. Nisko położone dna doliny Wisły i [[Odra\|Odry]] zajmują równiny organogeniczne, w wielu miejscach przekształcone przez człowieka na potrzeby gospodarki stawowej. Jednym z nielicznie zachowanych obszarów o naturalnym charakterze jest uroczysko Rotuz koło Zabrzega, objęte ochroną rezerwatową. W dnach dolin rzecznych występują także starorzecza i rozległe, miąższe pokrywy madowe. Kilka rzek, na odcinkach o różnej długości dzięki zaniechaniu prac regulacyjnych, zachowało naturalnie rozwinięte ładne koryta meandrowe godne ochrony prawnej ([[Mała Panew]], [[Bierawka]], [[Ruda]]).

Ania o 13:03, 17 lut 2015

2015-02-17T13:03:55Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:03, 17 lut 2015
Linia 2:		Linia 2:
	Autor: [[dr Jan Maciej Waga]]		Autor: [[dr Jan Maciej Waga]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	::::::::::::::::::::::::: TOM: 1 (2014)		::::::::::::::::::::::::: [[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 1 (2014)\|TOM: 1 (2014)]]

Garbaczm o 12:30, 22 sty 2015

2015-01-22T12:30:25Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:30, 22 sty 2015
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Geografia]]		[[Kategoria:Geografia]]
			Autor: [[dr Jan Maciej Waga]]
			::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
			::::::::::::::::::::::::: TOM: 1 (2014)


	[[Plik:WAGA Rzeźba nizinna 1.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys. 1. Rozmieszczenie obszarów z rzeźbą nizinną w Polsce (oznaczenia liczbowe określają krainy fizycznogeograficzne w podziale dziesiętnym J. Kondrackiego (1994)).]]		[[Plik:WAGA Rzeźba nizinna 1.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys. 1. Rozmieszczenie obszarów z rzeźbą nizinną w Polsce (oznaczenia liczbowe określają krainy fizycznogeograficzne w podziale dziesiętnym J. Kondrackiego (1994)).]]
Linia 18:		Linia 22:


	~~Autor:[[dr Jan Maciej Waga]]~~

Milka o 09:35, 16 kwi 2014

2014-04-16T09:35:45Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:35, 16 kwi 2014
Linia 3:		Linia 3:
	[[Plik:WAGA Rzeźba nizinna 1.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys. 1. Rozmieszczenie obszarów z rzeźbą nizinną w Polsce (oznaczenia liczbowe określają krainy fizycznogeograficzne w podziale dziesiętnym J. Kondrackiego (1994)).]]		[[Plik:WAGA Rzeźba nizinna 1.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys. 1. Rozmieszczenie obszarów z rzeźbą nizinną w Polsce (oznaczenia liczbowe określają krainy fizycznogeograficzne w podziale dziesiętnym J. Kondrackiego (1994)).]]
	[[Plik:WAGA Rzeźba nizinna 2.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys. 2. Rozmieszczenie obszarów z rzeźbą nizinną w województwie śląskim. Oznaczenia liczbowe określają krainy fizycznogeograficzne w podziale dziesiętnym J. Kondrackiego (1994). Obszar skośnie zakreskowany obejmuje strefę Płaskowyżu Rybnickiego, zaliczanego przez K. Klimka (1972) do Kotliny Raciborsko-Oświęcimskiej, noszące cechy krajobrazu nizinnego. ]]		[[Plik:WAGA Rzeźba nizinna 2.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys. 2. Rozmieszczenie obszarów z rzeźbą nizinną w województwie śląskim. Oznaczenia liczbowe określają krainy fizycznogeograficzne w podziale dziesiętnym J. Kondrackiego (1994). Obszar skośnie zakreskowany obejmuje strefę Płaskowyżu Rybnickiego, zaliczanego przez K. Klimka (1972) do Kotliny Raciborsko-Oświęcimskiej, noszące cechy krajobrazu nizinnego. ]]
			W Polsce najczęściej uznaje się, że niziną jest teren położony w przedziale wysokości bezwzględnej od 0 do 300 m n.p.m. Niektórzy geografowie przyjmują górną granicę również na wysokości 200 lub 500 m n.p.m., zależy to jednak zwykle od ogólnych cech orograficznych kontynentu lub jego większych fragmentów oraz od rozległości makroformy jaką jest nizina. Najbardziej rozległe niziny określa się mianem niżu. W Polsce niziny zajmują dwie strefy – centrum i północ kraju oraz obszar podkarpacki. Stanowi to niemal 80% jego terytorium (rys. 1).

			Powierzchnia nizin na ogół charakteryzuje się rzeźbą równinną (płaską, lekko falistą, falistą lub pagórkowatą). Wysokości względne są zazwyczaj niewielkie, a formy często rozległe. Nie jest to jednak regułą, ponieważ w pasie rzeźby młodoglacjalnej na północy naszego kraju morfologia terenu jest silnie urozmaicona, a deniwelacje znaczne. Ta świeżość form jest związana z ich młodym wiekiem. Na obszarze starszych zlodowaceń formy mają charakter dojrzały, a nawet osiągnęły stadium starcze inaczej określone jako zgrzybiałe. W dolinach zanikają wówczas załomy między dnami dolin i ich zboczami oraz między wierzchowinami i stokami. W rzeźbie nizin Polski zapisane są jednak fazy jej odmładzania wywołane istotnymi impulsami skutkującymi zmianą wysokości bazy erozyjnej. Rzeźba, w której zjawisko to wystąpiło kilkakrotnie ma charakter policykliczny. Dla nizin Polski, w okresie ostatnich 500 tys. lat, najważniejszymi impulsami tego rodzaju było nasuwanie się i degradacja lądolodów skandynawskich.

			Na wykształcenie rzeźby powierzchni terenu mają wpływ różne czynniki, od litologiczno-strukturalnych związanych z podłożem do czynników działających zewnętrznie, a zależnych przede wszystkim od warunków klimatycznych. Rzeźba terenu może w swoisty sposób przechowywać informacje o minionych cyklach krajobrazotwórczych i kreujących je warunkach klimatycznych, które w danym miejscu już od jakiegoś czasu nie występują. Odczytywaniem dziejów Ziemi na podstawie cech rzeźby terenu zajmuje się geomorfologia.

			Zarówno formy polodowcowe, jak i wodnolodowcowe, np.: moreny czołowe, kemy, stożki sandrowe, jeziorne misy powytopiskowe zostały silnie przemodelowane przez późniejsze procesy geomorfologiczne zachodzące w warunkach zmieniającego się cyklicznie klimatu (od zimnego do ciepłego). Zanikowi uległy dawne jeziora. Dużą rolę odegrały w tym przekształcaniu rzeźby procesy stokowe, a szczególnie soliflukcja, erozja i akumulacja rzeczna, procesy eoliczne (lessotwórcze i wydmotwórcze), w jeziorach długookresowa akumulacja osadów organicznych i mineralnych, często niedoceniana działalność zoogeniczna – głównie bobrów oraz działalność antropogeniczna. Efektem kształtowania morfologii terenu przez różne czynniki jest rzeźba poligeniczna.

			W rzeźbie powierzchni polskich nizin dominują najczęściej faliste równiny, z licznymi wysoczyznami morenowymi i kemowomorenowymi, równinami sandrowymi, płaskimi dnami pradolin, rozległymi terasami rzecznymi, stożkami napływowymi i płytkimi dolinami nieckowatymi.

			W województwie śląskim obszary z rzeźbą nizinną występują w dwóch strefach: zachodniej – związanej z [[Nizina Śląska\|Niziną Śląską]] oraz południowej – związanej z [[Kotliny Podkarpackie Zachodnie\|Kotlinami Podkarpackimi Zachodnimi]].

			W pierwszym przypadku rzeźba ta rozwinęła się w obrębie [[Dolina Małej Panwi\|Doliny Małej Panwi]], należącej do [[Równina Opolska\|Równiny Opolskiej]] (518.57) oraz w obrębie [[Kotlina Raciborska\|Kotliny Raciborskiej]] (518.59). Dolina Małej Panwi została wypreparowana w podatnych na erozję i denudację osadach ilastych, tworząc obniżenie między Garbem Tarnogórskim i Progiem Woźnickim, które zbudowane są z odporniejszych na wietrzenie wapieni. Kotlina Raciborska jest obniżeniem o założeniu tektonicznym, podobnie jak wszystkie mezoregiony Kotlin Podkarpackich. W przypadku wszystkich wymienionych obszarów zasadnicze rysy rzeźby nizinnej wiążą się z działalnością lądolodu odrzańskiego i jego wód roztopowych, które to zapełniły obniżenia glinami morenowymi, osadami piaszczysto-żwirowymi, a niekiedy mułami i iłami zastoiskowymi. Z tej fazy rzeźbotwórczej w okolicach Rybnika pozostały ciągi wzniesień morenowych i kemowych, obniżenia po wytopieniu martwego lodu, odcinki pradolin, stopnie marginalnych teras kemowych z okresu degradacji lądolodu odrzańskiego. Na wszystkich obszarach zachowały się przemodelowane przez erozję wód płynących i działalność eoliczną pozostałości sandrów, a w obrębie dolin rzecznych rozległe piaszczyste terasy akumulowane w młodszych piętrach zimnych – warciańskim i wiślańskim. Również powierzchnie tych teras zostały przemodelowane przez wiatr, który utworzył duże kompleksy wydm. W [[Kotlina Oświęcimska\|Kotlinie Oświęcimskiej]] monotonna rzeźba dorzecza górnej Wisły jest w wielu miejscach związana z obecnością utworów lessowych. U wylotów górskich odcinków dolin rzecznych rozpościerają się stożki napływowe z największym – stożkiem [[Wisła\|Wisły]] w [[Chybie\|Chybiu]]. Nisko położone dna doliny Wisły i [[Odra\|Odry]] zajmują równiny organogeniczne, w wielu miejscach przekształcone przez człowieka na potrzeby gospodarki stawowej. Jednym z nielicznie zachowanych obszarów o naturalnym charakterze jest uroczysko Rotuz koło Zabrzega, objęte ochroną rezerwatową. W dnach dolin rzecznych występują także starorzecza i rozległe, miąższe pokrywy madowe. Kilka rzek, na odcinkach o różnej długości dzięki zaniechaniu prac regulacyjnych, zachowało naturalnie rozwinięte ładne koryta meandrowe godne ochrony prawnej ([[Mała Panew]], [[Bierawka]], [[Ruda]]).


			Autor:[[dr Jan Maciej Waga]]


			==Bibliografia==

			#Klimek K., 1972 Kotlina Raciborsko-Oświęcimska, [w:] Geomorfologia Polski, t. 1, PWN, Warszawa, s. 116-138.
			#Kondracki J., 1978 Geografia fizyczna Polski, PWN. Warszawa. s. 463.
			#Kondracki J., 1994 Geografia Polski. Mezoregiony fizycznogeograficzne, Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa. s. 340.

Milka: Utworzono nową stronę "Kategoria:Geografia [[Plik:WAGA Rzeźba nizinna 1.jpg|300px|thumb|right|Rys. 1. Rozmieszczenie obszarów z rzeźbą nizinną w Polsce (oznaczenia liczbowe określaj..."

2014-04-16T09:31:27Z

Utworzono nową stronę "Kategoria:Geografia [[Plik:WAGA Rzeźba nizinna 1.jpg|300px|thumb|right|Rys. 1. Rozmieszczenie obszarów z rzeźbą nizinną w Polsce (oznaczenia liczbowe określaj..."

Nowa strona

[[Kategoria:Geografia]]

[[Plik:WAGA Rzeźba nizinna 1.jpg|300px|thumb|right|Rys. 1. Rozmieszczenie obszarów z rzeźbą nizinną w Polsce (oznaczenia liczbowe określają krainy fizycznogeograficzne w podziale dziesiętnym J. Kondrackiego (1994)).]]
[[Plik:WAGA Rzeźba nizinna 2.jpg|300px|thumb|right|Rys. 2. Rozmieszczenie obszarów z rzeźbą nizinną w województwie śląskim. Oznaczenia liczbowe określają krainy fizycznogeograficzne w podziale dziesiętnym J. Kondrackiego (1994). Obszar skośnie zakreskowany obejmuje strefę Płaskowyżu Rybnickiego, zaliczanego przez K. Klimka (1972) do Kotliny Raciborsko-Oświęcimskiej, noszące cechy krajobrazu nizinnego. ]]