Rolnictwo województwa śląskiego - Historia wersji

Garbaczm o 13:54, 9 mar 2016

2016-03-09T13:54:20Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:54, 9 mar 2016
Linia 22:		Linia 22:
	Z osadów rzecznych w zależności od podłoża i składu mechanicznego powstały bardzo zróżnicowane pod względem rodzajowym mady, których większość jest okresowo nadmierne uwilgotniona, co powoduje, że są wykorzystane zarówno jako bardzo dobre jak i bardzo słabe użytki rolne. Mady średnie i lekkie powstały się w dolinach rzecznych w środkowej i w północnej części regionu, a zasobne w składniki pokarmowe ciężkie mady czarnoziemne o wysokiej urodzajności tworzą większe kompleksy w szerokich dolinach [[Wisła\|Wisły]] i [[Odra\|Odry]], gdzie są intensywnie wykorzystywane w produkcji wymagających upraw, zwłaszcza warzyw, w rejonie [[Racibórz\|Raciborza]] i [[Pszczyna\|Pszczyny]]. Mady o korzystnych warunkach powietrzno-wodnych są zaliczane do 2 – pszennego dobrego lub 10 – pszennego górskiego, a także 8 – zbożowo-pastewnego mocnego i 4 – żytniego bardzo dobrego kompleksu rolniczej przydatności.		Z osadów rzecznych w zależności od podłoża i składu mechanicznego powstały bardzo zróżnicowane pod względem rodzajowym mady, których większość jest okresowo nadmierne uwilgotniona, co powoduje, że są wykorzystane zarówno jako bardzo dobre jak i bardzo słabe użytki rolne. Mady średnie i lekkie powstały się w dolinach rzecznych w środkowej i w północnej części regionu, a zasobne w składniki pokarmowe ciężkie mady czarnoziemne o wysokiej urodzajności tworzą większe kompleksy w szerokich dolinach [[Wisła\|Wisły]] i [[Odra\|Odry]], gdzie są intensywnie wykorzystywane w produkcji wymagających upraw, zwłaszcza warzyw, w rejonie [[Racibórz\|Raciborza]] i [[Pszczyna\|Pszczyny]]. Mady o korzystnych warunkach powietrzno-wodnych są zaliczane do 2 – pszennego dobrego lub 10 – pszennego górskiego, a także 8 – zbożowo-pastewnego mocnego i 4 – żytniego bardzo dobrego kompleksu rolniczej przydatności.
	[[Plik:Rolnictwo tabela1.png\|300px\|thumb\|right\|Tab. 1 Klasy bonitacyjne użytków rolnych w województwie śląskim.]]		[[Plik:Rolnictwo tabela1.png\|300px\|thumb\|right\|Tab. 1 Klasy bonitacyjne użytków rolnych w województwie śląskim.]]
	Na podłożu organicznym, w dolinach rzek i w obniżeniach terenowych, wytworzyło się kilka typów genetycznych obejmujących najczęściej gleby torfowe, mułowo-torfowe, organogeniczne i murszowe, które razem określa się również jako gleby bagienne. Cechą ich jest stałe lub okresowe, nadmierne uwilgotnienie, co zazwyczaj determinuje wykorzystanie jako słabe lub po regulacji stosunków wodnych, średniej jakości użytki zielone. Miejscem większej ich koncentracji jest północno-wschodnia część [[Województwo śląskie ~~(III RP)~~\|województwa]]. Skałą macierzystą dla stosunkowo niewielkiej części gleb rolniczych są utwory ilaste, na których wytworzyły się zasobne w składniki pokarmowe gleby brunatne lub czarne ziemie zdegradowane o różnej przydatności dla rolnictwa. Płaskie położenie i nieprzepuszczalne podłoże powodują trwałe, nadmierne uwilgotnienie, a w przypadku uregulowanych stosunków powietrzno-wodnych znajdują się w dobrej kulturze i są zaliczane do 2 – pszennego dobrego, a w górach do 11 – zbożowego górskiego i 10 – pszennego górskiego kompleksu rolniczej przydatności.		Na podłożu organicznym, w dolinach rzek i w obniżeniach terenowych, wytworzyło się kilka typów genetycznych obejmujących najczęściej gleby torfowe, mułowo-torfowe, organogeniczne i murszowe, które razem określa się również jako gleby bagienne. Cechą ich jest stałe lub okresowe, nadmierne uwilgotnienie, co zazwyczaj determinuje wykorzystanie jako słabe lub po regulacji stosunków wodnych, średniej jakości użytki zielone. Miejscem większej ich koncentracji jest północno-wschodnia część [[Województwo śląskie\|województwa]]. Skałą macierzystą dla stosunkowo niewielkiej części gleb rolniczych są utwory ilaste, na których wytworzyły się zasobne w składniki pokarmowe gleby brunatne lub czarne ziemie zdegradowane o różnej przydatności dla rolnictwa. Płaskie położenie i nieprzepuszczalne podłoże powodują trwałe, nadmierne uwilgotnienie, a w przypadku uregulowanych stosunków powietrzno-wodnych znajdują się w dobrej kulturze i są zaliczane do 2 – pszennego dobrego, a w górach do 11 – zbożowego górskiego i 10 – pszennego górskiego kompleksu rolniczej przydatności.
	Ocena warunków rozwoju rolnictwa za pomocą kompleksów przydatności rolniczej gleb obejmuje zespoły różnych typów gleb o zbliżonych właściwościach produkcyjnych dla rolnictwa. Stanowią pewnego rodzaju typy siedliskowe rolniczej przestrzeni produkcyjnej, z którymi jest związany odpowiedni dobór roślin uprawnych. Przydatność rolnicza 88,3%, gleb województwa obejmuje kompleksy gleb nizinnych i wyżynnych, a 11,7% stanowią kompleksy ziem górskich. Dosyć zdecydowanie przeważają kompleksy żytnie – 59,7%, a niższy udział – 16,1% mają kompleksy pszenne. Najliczniej reprezentowane są: 6 – żytni słaby (20,0%), 5 – żytni dobry (19,0%), a podobny udział niewiele ponad 10% mają 2 – pszenny dobry, 4 – żytni dobry oraz 7 – żytni bardzo słaby. Kompleks przydatności rolniczej 1 – pszenny bardzo dobry zajmuje zaledwie 1,5% powierzchni gruntów ornych. Bardzo niekorzystny jest wysoki 38,0% udział gleb kompleksów żytnich słabych i zbożowo-pastewnych słabych, które najczęściej są eliminowane z produkcji rolnej i odłogują lub podlegają zalesieniu. Użytki zielone w większości (56,1%) zalicza się do kompleksu 2z średniej jakości, wobec 42,4% w grupie 3z – użytków zielonych słabych i bardzo słabych oraz sporadycznie występującego kompleksu 1z – bardzo dobrych z udziałem 1,5% wśród gleb użytków zielonych.		Ocena warunków rozwoju rolnictwa za pomocą kompleksów przydatności rolniczej gleb obejmuje zespoły różnych typów gleb o zbliżonych właściwościach produkcyjnych dla rolnictwa. Stanowią pewnego rodzaju typy siedliskowe rolniczej przestrzeni produkcyjnej, z którymi jest związany odpowiedni dobór roślin uprawnych. Przydatność rolnicza 88,3%, gleb województwa obejmuje kompleksy gleb nizinnych i wyżynnych, a 11,7% stanowią kompleksy ziem górskich. Dosyć zdecydowanie przeważają kompleksy żytnie – 59,7%, a niższy udział – 16,1% mają kompleksy pszenne. Najliczniej reprezentowane są: 6 – żytni słaby (20,0%), 5 – żytni dobry (19,0%), a podobny udział niewiele ponad 10% mają 2 – pszenny dobry, 4 – żytni dobry oraz 7 – żytni bardzo słaby. Kompleks przydatności rolniczej 1 – pszenny bardzo dobry zajmuje zaledwie 1,5% powierzchni gruntów ornych. Bardzo niekorzystny jest wysoki 38,0% udział gleb kompleksów żytnich słabych i zbożowo-pastewnych słabych, które najczęściej są eliminowane z produkcji rolnej i odłogują lub podlegają zalesieniu. Użytki zielone w większości (56,1%) zalicza się do kompleksu 2z średniej jakości, wobec 42,4% w grupie 3z – użytków zielonych słabych i bardzo słabych oraz sporadycznie występującego kompleksu 1z – bardzo dobrych z udziałem 1,5% wśród gleb użytków zielonych.

Garbaczm o 12:54, 9 mar 2016

2016-03-09T12:54:28Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:54, 9 mar 2016
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Geografia]]		[[Kategoria:Geografia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autor: [[dr Edward Duś]]		Autor: [[dr Edward Duś]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm: /* Źródła on-line */

2015-09-11T11:19:48Z

Źródła on-line

← poprzednia wersja		Wersja z 13:19, 11 wrz 2015
Linia 125:		Linia 125:
	#Duś E., Rolnictwo, w: Województwo śląskie. Zarys geograficzno-ekonomiczny, red M. Tkocz, Sosnowiec 2008.		#Duś E., Rolnictwo, w: Województwo śląskie. Zarys geograficzno-ekonomiczny, red M. Tkocz, Sosnowiec 2008.
	#Duś E., Uwarunkowania rozwoju rolnictwa w województwie śląskim, "Acta Geographica Silesiana" 2008, nr 3, s. 19-26.		#Duś E., Uwarunkowania rozwoju rolnictwa w województwie śląskim, "Acta Geographica Silesiana" 2008, nr 3, s. 19-26.

	~~==Źródła on-line==~~

	~~[http://www.stat.gov.pl/bdl%20 Powszechny Spis Rolny 1996, 2010, Bank Danych Lokalnych.]~~
	~~[http://www.przyroda.katowice.pl/%20 • Przyroda województwa śląskiego, Człowiek i przyroda, Użytkowanie przyrody, Rolnictwo.]~~

Garbaczm: /* Źródła on-line */

2015-09-11T11:19:31Z

Źródła on-line

← poprzednia wersja		Wersja z 13:19, 11 wrz 2015
Linia 129:		Linia 129:

	[http://www.stat.gov.pl/bdl%20 Powszechny Spis Rolny 1996, 2010, Bank Danych Lokalnych.]		[http://www.stat.gov.pl/bdl%20 Powszechny Spis Rolny 1996, 2010, Bank Danych Lokalnych.]

	[http://www.przyroda.katowice.pl/%20 • Przyroda województwa śląskiego, Człowiek i przyroda, Użytkowanie przyrody, Rolnictwo.]		[http://www.przyroda.katowice.pl/%20 • Przyroda województwa śląskiego, Człowiek i przyroda, Użytkowanie przyrody, Rolnictwo.]

Garbaczm: /* Źródła on-line */

2015-09-11T11:19:07Z

Źródła on-line

← poprzednia wersja		Wersja z 13:19, 11 wrz 2015
Linia 129:		Linia 129:

	[http://www.stat.gov.pl/bdl%20 Powszechny Spis Rolny 1996, 2010, Bank Danych Lokalnych.]		[http://www.stat.gov.pl/bdl%20 Powszechny Spis Rolny 1996, 2010, Bank Danych Lokalnych.]

	[http://www.przyroda.katowice.pl/%20 • Przyroda województwa śląskiego, Człowiek i przyroda, Użytkowanie przyrody, Rolnictwo.]		[http://www.przyroda.katowice.pl/%20 • Przyroda województwa śląskiego, Człowiek i przyroda, Użytkowanie przyrody, Rolnictwo.]

Garbaczm o 11:18, 11 wrz 2015

2015-09-11T11:18:09Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:18, 11 wrz 2015
Linia 99:		Linia 99:
	Rozwój przemysłowych metod w produkcji zwierzęcej na znacznym obszarze wskazuje na wykształcenie się wyraźnego ukierunkowania w chowie drobiu, którego początki są związane z lokalizacją dużego państwowego zakładu przetwórczego w [[Czerwionka-Leszczyny\|Leszczynach]] k. Rybnika. Drób stanowi 25% stanu hodowli w przeliczeniowych sztukach dużych i po chowie bydła zajmuje drugie miejsce w województwie. W 31 gminach poziom chowu drobiu jest wyższy niż łączna obsada podstawowych gatunków zwierząt, a w dalszych 29 odgrywa znaczącą rolę w produkcji. Wzrost hodowli jest związany z istnieniem bardzo dużego rynku konsumenckiego. Fermy często są zlokalizowane na obrzeżach dużych miast, co zmniejsza koszty transportu oraz zapewnia szybkie dostawy świeżych wyrobów dzięki rozwiniętej bazie przetwórczej w postaci licznych ubojni i zakładów produkujących wyroby mięsno-wędliniarskie. Sposoby chowu bazują w większości na paszach przemysłowych dostarczanych spoza gospodarstwa rolnego. Produkcja ma charakter wielkostadny, gdyż ponad 60% pogłowia hodują fermy posiadające stada liczące ponad 100 tys. brojlerów, a chów z ponad 10 tys. sztuk brojlerów prowadzi około 200 gospodarstw, które gromadzą 96% ogólnej liczby pogłowia. Przy bardzo dużych możliwościach produkcyjnych istnieje wiele czynników oddziałujących na zmiany wielkości chowu w krótkich okresach czasu. Są to uwarunkowania o charakterze rynkowym związane z preferencjami konsumentów oraz wynikające z potencjalnych zagrożeń chorobowych (ptasia grypa). Duże natężenie towarowego chowu brojlerów występuje na przeważającym obszarze, głównie w południowej i w środkowej części województwa. Najwięcej brojlerów kurzych hoduje się w powiatach raciborskim i tarnogórskim.		Rozwój przemysłowych metod w produkcji zwierzęcej na znacznym obszarze wskazuje na wykształcenie się wyraźnego ukierunkowania w chowie drobiu, którego początki są związane z lokalizacją dużego państwowego zakładu przetwórczego w [[Czerwionka-Leszczyny\|Leszczynach]] k. Rybnika. Drób stanowi 25% stanu hodowli w przeliczeniowych sztukach dużych i po chowie bydła zajmuje drugie miejsce w województwie. W 31 gminach poziom chowu drobiu jest wyższy niż łączna obsada podstawowych gatunków zwierząt, a w dalszych 29 odgrywa znaczącą rolę w produkcji. Wzrost hodowli jest związany z istnieniem bardzo dużego rynku konsumenckiego. Fermy często są zlokalizowane na obrzeżach dużych miast, co zmniejsza koszty transportu oraz zapewnia szybkie dostawy świeżych wyrobów dzięki rozwiniętej bazie przetwórczej w postaci licznych ubojni i zakładów produkujących wyroby mięsno-wędliniarskie. Sposoby chowu bazują w większości na paszach przemysłowych dostarczanych spoza gospodarstwa rolnego. Produkcja ma charakter wielkostadny, gdyż ponad 60% pogłowia hodują fermy posiadające stada liczące ponad 100 tys. brojlerów, a chów z ponad 10 tys. sztuk brojlerów prowadzi około 200 gospodarstw, które gromadzą 96% ogólnej liczby pogłowia. Przy bardzo dużych możliwościach produkcyjnych istnieje wiele czynników oddziałujących na zmiany wielkości chowu w krótkich okresach czasu. Są to uwarunkowania o charakterze rynkowym związane z preferencjami konsumentów oraz wynikające z potencjalnych zagrożeń chorobowych (ptasia grypa). Duże natężenie towarowego chowu brojlerów występuje na przeważającym obszarze, głównie w południowej i w środkowej części województwa. Najwięcej brojlerów kurzych hoduje się w powiatach raciborskim i tarnogórskim.

	Hodowlę bydła prowadzi tylko 10,6% z ogólnej liczby gospodarstw, w tym 16,6% prowadzących produkcję rolną. W przeszłości stanowiła podstawowy element gospodarki samozaopatrzeniowej, lecz w latach 1970-2012 w obecnych granicach województwa pogłowie bydła zmniejszyło się z 364,3 tys. do 128,4 tys. sztuk fizycznych. Ograniczenia w chowie krów spowodowały między innymi stawiane przez zakłady przetwórcze wymogi sanitarne związane z wejściem Polski do Unii Europejskiej. Wyeliminowało to z produkcji towarowej wielu drobnych hodowców i obecnie tylko co czwarte gospodarstwo o powierzchni 1-5 ha oraz co 50-te poniżej 1 ha prowadzi chów bydła. W 1970 r. gospodarstwa do 5 ha posiadały 62% pogłowia i tylko 9,7% powyżej 10 ha, natomiast obecnie odpowiednio 32% oraz 43% bydła. Mimo istniejącego rozdrobnienia w chowie widoczna jest tendencja do tworzenia się gospodarstw wyspecjalizowanych w produkcji mleka. Obecnie 11% pogłowia gromadzą stada liczące ponad 50 sztuk, a dalsze 12% stada średniej wielkości 20-49 sztuk bydła. Przeciętna obsada bydła rogatego w województwie wynosi 29,5 sztuk fizycznych, w tym 12,4 krów na 100 ha użytków rolnych, podczas gdy w 1970 r. odpowiednie wskaźniki wyniosły 59,8 dla bydła i 38,4 w przypadku krów. Na przeważającym obszarze procentowy udział 42% krów w stadzie świadczy o mięsno-mlecznym nastawieniu chowu bydła. Udział 30-40%, a niekiedy nawet poniżej 30% krów w stadzie przy niskich na ogół wskaźnikach obsady zwierząt na 100 ha użytków rolnych sprawia, że hodowla krów mlecznych napotyka na duże problemy związane między innymi ze skupem mleka. Niewielka przewaga nastawienia mleczno-mięsnego utrzymuje się w północnych i północno-wschodnich rejonach województwa oraz na terenach górskich i podgórskich z udziałem ponad 50% pogłowia krów w stadzie. W 1970 r. krowy stanowiły tam ponad 70% liczebności stada, co wskazywało na mleczny kierunek produkcji.		Hodowlę bydła prowadzi tylko 10,6% z ogólnej liczby gospodarstw, w tym 16,6% prowadzących produkcję rolną. W przeszłości stanowiła podstawowy element gospodarki samozaopatrzeniowej, lecz w latach 1970-2012 w obecnych granicach województwa pogłowie bydła zmniejszyło się z 364,3 tys. do 128,4 tys. sztuk fizycznych. Ograniczenia w chowie krów spowodowały między innymi stawiane przez zakłady przetwórcze wymogi sanitarne związane z wejściem Polski do Unii Europejskiej. Wyeliminowało to z produkcji towarowej wielu drobnych hodowców i obecnie tylko co czwarte gospodarstwo o powierzchni 1-5 ha oraz co 50-te poniżej 1 ha prowadzi chów bydła. W 1970 roku, gospodarstwa do 5 ha posiadały 62% pogłowia i tylko 9,7% powyżej 10 ha, natomiast obecnie odpowiednio 32% oraz 43% bydła. Mimo istniejącego rozdrobnienia w chowie widoczna jest tendencja do tworzenia się gospodarstw wyspecjalizowanych w produkcji mleka. Obecnie 11% pogłowia gromadzą stada liczące ponad 50 sztuk, a dalsze 12% stada średniej wielkości 20-49 sztuk bydła. Przeciętna obsada bydła rogatego w województwie wynosi 29,5 sztuk fizycznych, w tym 12,4 krów na 100 ha użytków rolnych, podczas gdy w 1970 roku, odpowiednie wskaźniki wyniosły 59,8 dla bydła i 38,4 w przypadku krów. Na przeważającym obszarze procentowy udział 42% krów w stadzie świadczy o mięsno-mlecznym nastawieniu chowu bydła. Udział 30-40%, a niekiedy nawet poniżej 30% krów w stadzie przy niskich na ogół wskaźnikach obsady zwierząt na 100 ha użytków rolnych sprawia, że hodowla krów mlecznych napotyka na duże problemy związane między innymi ze skupem mleka. Niewielka przewaga nastawienia mleczno-mięsnego utrzymuje się w północnych i północno-wschodnich rejonach województwa oraz na terenach górskich i podgórskich z udziałem ponad 50% pogłowia krów w stadzie. W roku 1970, krowy stanowiły tam ponad 70% liczebności stada, co wskazywało na mleczny kierunek produkcji.

	Od kilkunastu lat pogłowie trzody chlewnej z niewielkimi rocznymi wahaniami utrzymuje się na podobnym poziomie około 350 tys. sztuk. Z uwagi na szybszą możliwość reprodukcji stan pogłowia i jego rejonizacja podlegają większym wahaniom w czasie i w przestrzeni. Chów trzody chlewnej prowadzi tylko 7,7% z ogólnej liczby gospodarstw, w tym 12,1% prowadzących produkcję rolną. Wymogi ekonomiczne, a także poprawa zaopatrzenia w mięso wieprzowe sprawiły, że znacznie ograniczono chów drobnostadny z przeznaczeniem dla własnych celów. Obecnie większość zwierząt rzeźnych pochodzi ze stad o większej skali produkcji, gdyż zaledwie 11% pogłowia należy do gospodarstw posiadających mniej niż 10 sztuk, co było przeważającą cechą chowu w przeszłości. W większości odbywa się w indywidualnych gospodarstwach rolnych, chociaż wyższy niż w przypadku innych zwierząt jest udział spółek kapitałowych i gospodarstw spółdzielczych. Hodowla wielkostadna obejmuje 23% pogłowia, w tym 8% w chlewniach liczących ponad 1 tys. sztuk, które prowadzi kilkanaście gospodarstw. Na obszarze województwa można wyróżnić kilka wykształconych rejonów chowu świń, które wykazują dosyć wyraźny związek z wyższym udziałem dużych gospodarstw w strukturze agrarnej a ograniczony zakres występuje na terenach górskich i podgórskich oraz wokół konurbacji katowickiej i rybnickiej.		Od kilkunastu lat pogłowie trzody chlewnej z niewielkimi rocznymi wahaniami utrzymuje się na podobnym poziomie około 350 tys. sztuk. Z uwagi na szybszą możliwość reprodukcji stan pogłowia i jego rejonizacja podlegają większym wahaniom w czasie i w przestrzeni. Chów trzody chlewnej prowadzi tylko 7,7% z ogólnej liczby gospodarstw, w tym 12,1% prowadzących produkcję rolną. Wymogi ekonomiczne, a także poprawa zaopatrzenia w mięso wieprzowe sprawiły, że znacznie ograniczono chów drobnostadny z przeznaczeniem dla własnych celów. Obecnie większość zwierząt rzeźnych pochodzi ze stad o większej skali produkcji, gdyż zaledwie 11% pogłowia należy do gospodarstw posiadających mniej niż 10 sztuk, co było przeważającą cechą chowu w przeszłości. W większości odbywa się w indywidualnych gospodarstwach rolnych, chociaż wyższy niż w przypadku innych zwierząt jest udział spółek kapitałowych i gospodarstw spółdzielczych. Hodowla wielkostadna obejmuje 23% pogłowia, w tym 8% w chlewniach liczących ponad 1 tys. sztuk, które prowadzi kilkanaście gospodarstw. Na obszarze województwa można wyróżnić kilka wykształconych rejonów chowu świń, które wykazują dosyć wyraźny związek z wyższym udziałem dużych gospodarstw w strukturze agrarnej a ograniczony zakres występuje na terenach górskich i podgórskich oraz wokół konurbacji katowickiej i rybnickiej.
Linia 115:		Linia 115:
	W przeszłości rolnictwo regionu śląskiego cechował niski poziom towarowości, lecz w okresie przemian rynkowych udział produkcji towarowej zwiększył się do około 90% produkcji końcowej rolnictwa. W strukturze produkcji towarowej zmniejszył się z około 40% do 33% udział produkcji roślinnej oraz wzrosło znaczenie bardziej opłacalnej produkcji zwierzęcej, mimo wyraźnego regresu w chowie zwierząt w początkowym okresie przemian rynkowych. Duża skala produkcji mięsa metodami przemysłowymi decyduje o wysokim wzroście z 24% na początku 90. lat do 80% udziału skupu żywca rzeźnego oraz z 48% do 60% mleka krowiego. W grupie innych produktów rolnych udział produkcji przeznaczonej na rynek jest niewielki i wynosi 11% zbóż zużywanych w gospodarstwach jako pasza, a bardzo niską towarowością odznacza się produkcja warzyw – 9% i owoców – 4% oraz 0,4% ziemniaków. Najwyższy udział produkcji towarowej występuje w przypadku roślin przemysłowych, tj. buraków cukrowych i roślin oleistych.		W przeszłości rolnictwo regionu śląskiego cechował niski poziom towarowości, lecz w okresie przemian rynkowych udział produkcji towarowej zwiększył się do około 90% produkcji końcowej rolnictwa. W strukturze produkcji towarowej zmniejszył się z około 40% do 33% udział produkcji roślinnej oraz wzrosło znaczenie bardziej opłacalnej produkcji zwierzęcej, mimo wyraźnego regresu w chowie zwierząt w początkowym okresie przemian rynkowych. Duża skala produkcji mięsa metodami przemysłowymi decyduje o wysokim wzroście z 24% na początku 90. lat do 80% udziału skupu żywca rzeźnego oraz z 48% do 60% mleka krowiego. W grupie innych produktów rolnych udział produkcji przeznaczonej na rynek jest niewielki i wynosi 11% zbóż zużywanych w gospodarstwach jako pasza, a bardzo niską towarowością odznacza się produkcja warzyw – 9% i owoców – 4% oraz 0,4% ziemniaków. Najwyższy udział produkcji towarowej występuje w przypadku roślin przemysłowych, tj. buraków cukrowych i roślin oleistych.

	Miejsce rolnictwa w gospodarce regionu wyznaczają spełnione przez rolnictwo funkcje produkcyjne oraz związki pomiędzy rolnictwem a pozostałymi działami gospodarki. Jako dział gospodarki narodowej rolnictwo partycypuje w wytwarzaniu 1,0% wartości dodanej brutto. Ten niewielki i stale malejący udział w strukturze gospodarki regionu jest wynikiem nie tylko ograniczenia działalności, lecz mniejszej dynamiki rozwoju w porównaniu z innymi sferami aktywności ekonomicznej. W 2011 r. produkcja rolna województwa śląskiego stanowiła 3,3% wartość dodanej brutto rolnictwa Polski, co przy 2,8% udziale w powierzchni użytków rolnych świadczy o wyższej efektywności produkcji. Kierunki specjalizacji rolnictwa określone udziałem skupu w Polsce obejmują: 5% żywca drobiowego, 3,8% wołowego, 2,5% wieprzowego oraz 2,0% mleka krowiego. Bliskość dużego rynku konsumenckiego oraz niższe koszty dystrybucji (transport, brak konserwacji) sprzyjają rozwojowi działów dostarczających świeżych produktów. Rolnictwo regionu zaspokaja 32% potrzeb konsumpcyjnych mieszkańców, przy czym najwyższy 57% poziom pokrycia potrzeb dotyczy jaj kurzych, prawie 50% mięsa drobiowego, 39% zapotrzebowania na warzywa, a po około 30% mleka krowiego, mięsa wieprzowego i wołowego oraz owoców, a najmniejszy stopień zaspokojenia potrzeb występuje w przypadku zbóż. W regionie śląskim należy dostrzegać pozaprodukcyjne funkcje rolnictwa o charakterze biologicznym, związane z kształtowaniem krajobrazu oraz zapewnieniem określonego obiegu materii i energii w przyrodzie zurbanizowanego regionu.		Miejsce rolnictwa w gospodarce regionu wyznaczają spełnione przez rolnictwo funkcje produkcyjne oraz związki pomiędzy rolnictwem a pozostałymi działami gospodarki. Jako dział gospodarki narodowej rolnictwo partycypuje w wytwarzaniu 1,0% wartości dodanej brutto. Ten niewielki i stale malejący udział w strukturze gospodarki regionu jest wynikiem nie tylko ograniczenia działalności, lecz mniejszej dynamiki rozwoju w porównaniu z innymi sferami aktywności ekonomicznej. W roku 2011, produkcja rolna województwa śląskiego stanowiła 3,3% wartość dodanej brutto rolnictwa Polski, co przy 2,8% udziale w powierzchni użytków rolnych świadczy o wyższej efektywności produkcji. Kierunki specjalizacji rolnictwa określone udziałem skupu w Polsce obejmują: 5% żywca drobiowego, 3,8% wołowego, 2,5% wieprzowego oraz 2,0% mleka krowiego. Bliskość dużego rynku konsumenckiego oraz niższe koszty dystrybucji (transport, brak konserwacji) sprzyjają rozwojowi działów dostarczających świeżych produktów. Rolnictwo regionu zaspokaja 32% potrzeb konsumpcyjnych mieszkańców, przy czym najwyższy 57% poziom pokrycia potrzeb dotyczy jaj kurzych, prawie 50% mięsa drobiowego, 39% zapotrzebowania na warzywa, a po około 30% mleka krowiego, mięsa wieprzowego i wołowego oraz owoców, a najmniejszy stopień zaspokojenia potrzeb występuje w przypadku zbóż. W regionie śląskim należy dostrzegać pozaprodukcyjne funkcje rolnictwa o charakterze biologicznym, związane z kształtowaniem krajobrazu oraz zapewnieniem określonego obiegu materii i energii w przyrodzie zurbanizowanego regionu.


Linia 122:		Linia 122:
	==Bibliografia==		==Bibliografia==

	#Bański ~~Jerzy~~, Geografia rolnictwa Polski, Warszawa 2007.		#Bański J., Geografia rolnictwa Polski, Warszawa 2007.
	#Duś ~~Edward~~, Rolnictwo W: Województwo śląskie. Zarys geograficzno-ekonomiczny, red M. Tkocz, Sosnowiec 2008.		#Duś E., Rolnictwo, w: Województwo śląskie. Zarys geograficzno-ekonomiczny, red M. Tkocz, Sosnowiec 2008.
	#Duś ~~Edward~~, Uwarunkowania rozwoju rolnictwa w województwie śląskim, Acta Geographica Silesiana, nr 3~~, Sosnowiec, 2008~~, s. 19-26.		#Duś E., Uwarunkowania rozwoju rolnictwa w województwie śląskim, "Acta Geographica Silesiana" 2008, nr 3, s. 19-26.

	==Źródła on-line==		==Źródła on-line==

Garbaczm o 10:31, 11 wrz 2015

2015-09-11T10:31:23Z

← poprzednia wersja		Wersja z 12:31, 11 wrz 2015
Linia 93:		Linia 93:
	[[Plik:Rolnictwo ryc.5.png\|250px\|thumb\|right\|Ryc.5. Pogłowie bydła na 100 ha użytków rolnych w 2010 roku. ]]		[[Plik:Rolnictwo ryc.5.png\|250px\|thumb\|right\|Ryc.5. Pogłowie bydła na 100 ha użytków rolnych w 2010 roku. ]]
	[[Plik:Rolnictwo ryc.6.png\|250px\|thumb\|right\|Ryc.6.Pogłowie trzody chlewnej na 100 ha użytków rolnych w 2010 roku. ]]		[[Plik:Rolnictwo ryc.6.png\|250px\|thumb\|right\|Ryc.6.Pogłowie trzody chlewnej na 100 ha użytków rolnych w 2010 roku. ]]
	Chów zwierząt to dział rolnictwa, który na bazie produkcji roślinnej dostarcza bardziej wartościowych produktów żywnościowych, a odchody zwierzęce stanowią ważny czynnik podnoszenia żyzności gleby. Odpowiednie proporcje pomiędzy produkcją roślinną i zwierzęcą zapewniają prawidłowe rozłożenie oraz lepsze wykorzystanie czasu pracy w obrębie gospodarstwa. Produkcja zwierzęca jest bardziej opłacalna, lecz wymaga od rolników więcej czasu i zaangażowania, gdyż odbywa się ciągle bez występujących w produkcji roślinnej okresów martwych. Wymogi ekonomiczne gospodarki rynkowej i wyraźny spadek opłacalności produkcji, a także poprawa zaopatrzenia w artykuły pochodzenia zwierzęcego po 1990 r. sprawiły, że duża część małych gospodarstw zaprzestała chowu zwierząt. Wzrost odsetka gospodarstw pozbawionych podstawowych gatunków zwierząt wskazuje na zmiany strukturalne w chowie, które sprowadzają się do powiększania stada produkcyjnego w mniej licznej grupie gospodarstw. Umożliwia to w większym stopniu procesy mechanizacji lub automatyzacji produkcji oraz uniezależnienie od wpływu warunków pogodowych. Postęp w technologii produkcji przyczynił się do znacznego zmniejszenia kosztów chowu, zwłaszcza drobiu, który najbardziej upodobnił się do metod stosowanych w produkcji przemysłowej, które jednak wymagają większych nakładów i zwiększenia skali chowu zwierząt.		Chów zwierząt to dział rolnictwa, który na bazie produkcji roślinnej dostarcza bardziej wartościowych produktów żywnościowych, a odchody zwierzęce stanowią ważny czynnik podnoszenia żyzności gleby. Odpowiednie proporcje pomiędzy produkcją roślinną i zwierzęcą zapewniają prawidłowe rozłożenie oraz lepsze wykorzystanie czasu pracy w obrębie gospodarstwa. Produkcja zwierzęca jest bardziej opłacalna, lecz wymaga od rolników więcej czasu i zaangażowania, gdyż odbywa się ciągle bez występujących w produkcji roślinnej okresów martwych. Wymogi ekonomiczne gospodarki rynkowej i wyraźny spadek opłacalności produkcji, a także poprawa zaopatrzenia w artykuły pochodzenia zwierzęcego po 1990 roku, sprawiły, że duża część małych gospodarstw zaprzestała chowu zwierząt. Wzrost odsetka gospodarstw pozbawionych podstawowych gatunków zwierząt wskazuje na zmiany strukturalne w chowie, które sprowadzają się do powiększania stada produkcyjnego w mniej licznej grupie gospodarstw. Umożliwia to w większym stopniu procesy mechanizacji lub automatyzacji produkcji oraz uniezależnienie od wpływu warunków pogodowych. Postęp w technologii produkcji przyczynił się do znacznego zmniejszenia kosztów chowu, zwłaszcza drobiu, który najbardziej upodobnił się do metod stosowanych w produkcji przemysłowej, które jednak wymagają większych nakładów i zwiększenia skali chowu zwierząt.

	Spośród wszystkich działów produkcji zwierzęcej największy przyrost ilościowy dokonał się w chowie drobiu, którego pogłowie w latach 1996-2010 zwiększyło się z 3,7 mln do 8,6 mln sztuk. Zmniejszyło się znaczenie chowu przydomowego, który w przeszłości stanowił dodatkowy element produkcji rolnej o bardzo dużej wartości odżywczej. W 2010 r. chów drobiu prowadziło 28,1% z ogólnej liczby gospodarstw, w tym 44,2% prowadzących produkcję. Chów drobnotowarowy obejmujący kilkanaście lub kilkadziesiąt sztuk drobiu z przeznaczeniem na własne potrzeby stanowi tylko 31% ogólnej liczby drobiu. W 2010 r. w strukturze pogłowia 98,5% stanowił drób kurzy, a ponadto 0,5% - kaczki, 0,4% - indyki, 0,2% - gęsi oraz 0,4% drób inny (perliczki, przepiórki, bażanty). Większe natężenie chowu kaczek i indyków występuje w powiecie tarnogórskim, indyków w raciborskim, a gęsi w pszczyńskim. Najbardziej rozpowszechnionym działem produkcji zwierzęcej, lecz na ogół o niewielkiej skali jest chów kur niosek, który prowadzi co czwarte gospodarstwo z przeznaczeniem na własne potrzeby. W ich posiadaniu jest 18% stanu liczebnego, co daje średnio 13 kur niosek w gospodarstwie. Duża skala produkcji odbywa się w około 100 fermach posiadających ponad 5 tys. sztuk, które skupiają 75% pogłowia, w tym 32% w stadach liczących ponad 100 tys. sztuk. Chów niosek odznacza się koncentracją w kilku rejonach z największym natężeniem w powiatach: rybnickim i wodzisławskim, a ponadto cieszyńskim, bielskim, pszczyńskim i nieco mniejszym w lublinieckim. Wśród miast największą rolę odgrywają: Rybnik, Bielsko-Biała, Piekary Śląskie i Żory.		Spośród wszystkich działów produkcji zwierzęcej największy przyrost ilościowy dokonał się w chowie drobiu, którego pogłowie w latach 1996-2010 zwiększyło się z 3,7 mln do 8,6 mln sztuk. Zmniejszyło się znaczenie chowu przydomowego, który w przeszłości stanowił dodatkowy element produkcji rolnej o bardzo dużej wartości odżywczej. W 2010 r. chów drobiu prowadziło 28,1% z ogólnej liczby gospodarstw, w tym 44,2% prowadzących produkcję. Chów drobnotowarowy obejmujący kilkanaście lub kilkadziesiąt sztuk drobiu z przeznaczeniem na własne potrzeby stanowi tylko 31% ogólnej liczby drobiu. W roku 2010 w strukturze pogłowia 98,5% stanowił drób kurzy, a ponadto 0,5% - kaczki, 0,4% - indyki, 0,2% - gęsi oraz 0,4% drób inny (perliczki, przepiórki, bażanty). Większe natężenie chowu kaczek i indyków występuje w powiecie tarnogórskim, indyków w raciborskim, a gęsi w pszczyńskim. Najbardziej rozpowszechnionym działem produkcji zwierzęcej, lecz na ogół o niewielkiej skali jest chów kur niosek, który prowadzi co czwarte gospodarstwo z przeznaczeniem na własne potrzeby. W ich posiadaniu jest 18% stanu liczebnego, co daje średnio 13 kur niosek w gospodarstwie. Duża skala produkcji odbywa się w około 100 fermach posiadających ponad 5 tys. sztuk, które skupiają 75% pogłowia, w tym 32% w stadach liczących ponad 100 tys. sztuk. Chów niosek odznacza się koncentracją w kilku rejonach z największym natężeniem w powiatach: rybnickim i wodzisławskim, a ponadto cieszyńskim, bielskim, pszczyńskim i nieco mniejszym w lublinieckim. Wśród miast największą rolę odgrywają: Rybnik, [Bielsko-Biała]], [[Piekary Śląskie]] i [[Żory]].

	Rozwój przemysłowych metod w produkcji zwierzęcej na znacznym obszarze wskazuje na wykształcenie się wyraźnego ukierunkowania w chowie drobiu, którego początki są związane z lokalizacją dużego państwowego zakładu przetwórczego w Leszczynach k. Rybnika. Drób stanowi 25% stanu hodowli w przeliczeniowych sztukach dużych i po chowie bydła zajmuje drugie miejsce w województwie. W 31 gminach poziom chowu drobiu jest wyższy niż łączna obsada podstawowych gatunków zwierząt, a w dalszych 29 odgrywa znaczącą rolę w produkcji. Wzrost hodowli jest związany z istnieniem bardzo dużego rynku konsumenckiego. Fermy często są zlokalizowane na obrzeżach dużych miast, co zmniejsza koszty transportu oraz zapewnia szybkie dostawy świeżych wyrobów dzięki rozwiniętej bazie przetwórczej w postaci licznych ubojni i zakładów produkujących wyroby mięsno-wędliniarskie. Sposoby chowu bazują w większości na paszach przemysłowych dostarczanych spoza gospodarstwa rolnego. Produkcja ma charakter wielkostadny, gdyż ponad 60% pogłowia hodują fermy posiadające stada liczące ponad 100 tys. brojlerów, a chów z ponad 10 tys. sztuk brojlerów prowadzi około 200 gospodarstw, które gromadzą 96% ogólnej liczby pogłowia. Przy bardzo dużych możliwościach produkcyjnych istnieje wiele czynników oddziałujących na zmiany wielkości chowu w krótkich okresach czasu. Są to uwarunkowania o charakterze rynkowym związane z preferencjami konsumentów oraz wynikające z potencjalnych zagrożeń chorobowych (ptasia grypa). Duże natężenie towarowego chowu brojlerów występuje na przeważającym obszarze, głównie w południowej i w środkowej części województwa. Najwięcej brojlerów kurzych hoduje się w powiatach raciborskim i tarnogórskim.		Rozwój przemysłowych metod w produkcji zwierzęcej na znacznym obszarze wskazuje na wykształcenie się wyraźnego ukierunkowania w chowie drobiu, którego początki są związane z lokalizacją dużego państwowego zakładu przetwórczego w [[Czerwionka-Leszczyny\|Leszczynach]] k. Rybnika. Drób stanowi 25% stanu hodowli w przeliczeniowych sztukach dużych i po chowie bydła zajmuje drugie miejsce w województwie. W 31 gminach poziom chowu drobiu jest wyższy niż łączna obsada podstawowych gatunków zwierząt, a w dalszych 29 odgrywa znaczącą rolę w produkcji. Wzrost hodowli jest związany z istnieniem bardzo dużego rynku konsumenckiego. Fermy często są zlokalizowane na obrzeżach dużych miast, co zmniejsza koszty transportu oraz zapewnia szybkie dostawy świeżych wyrobów dzięki rozwiniętej bazie przetwórczej w postaci licznych ubojni i zakładów produkujących wyroby mięsno-wędliniarskie. Sposoby chowu bazują w większości na paszach przemysłowych dostarczanych spoza gospodarstwa rolnego. Produkcja ma charakter wielkostadny, gdyż ponad 60% pogłowia hodują fermy posiadające stada liczące ponad 100 tys. brojlerów, a chów z ponad 10 tys. sztuk brojlerów prowadzi około 200 gospodarstw, które gromadzą 96% ogólnej liczby pogłowia. Przy bardzo dużych możliwościach produkcyjnych istnieje wiele czynników oddziałujących na zmiany wielkości chowu w krótkich okresach czasu. Są to uwarunkowania o charakterze rynkowym związane z preferencjami konsumentów oraz wynikające z potencjalnych zagrożeń chorobowych (ptasia grypa). Duże natężenie towarowego chowu brojlerów występuje na przeważającym obszarze, głównie w południowej i w środkowej części województwa. Najwięcej brojlerów kurzych hoduje się w powiatach raciborskim i tarnogórskim.

	Hodowlę bydła prowadzi tylko 10,6% z ogólnej liczby gospodarstw, w tym 16,6% prowadzących produkcję rolną. W przeszłości stanowiła podstawowy element gospodarki samozaopatrzeniowej, lecz w latach 1970-2012 w obecnych granicach województwa pogłowie bydła zmniejszyło się z 364,3 tys. do 128,4 tys. sztuk fizycznych. Ograniczenia w chowie krów spowodowały między innymi stawiane przez zakłady przetwórcze wymogi sanitarne związane z wejściem Polski do Unii Europejskiej. Wyeliminowało to z produkcji towarowej wielu drobnych hodowców i obecnie tylko co czwarte gospodarstwo o powierzchni 1-5 ha oraz co 50-te poniżej 1 ha prowadzi chów bydła. W 1970 r. gospodarstwa do 5 ha posiadały 62% pogłowia i tylko 9,7% powyżej 10 ha, natomiast obecnie odpowiednio 32% oraz 43% bydła. Mimo istniejącego rozdrobnienia w chowie widoczna jest tendencja do tworzenia się gospodarstw wyspecjalizowanych w produkcji mleka. Obecnie 11% pogłowia gromadzą stada liczące ponad 50 sztuk, a dalsze 12% stada średniej wielkości 20-49 sztuk bydła. Przeciętna obsada bydła rogatego w województwie wynosi 29,5 sztuk fizycznych, w tym 12,4 krów na 100 ha użytków rolnych, podczas gdy w 1970 r. odpowiednie wskaźniki wyniosły 59,8 dla bydła i 38,4 w przypadku krów. Na przeważającym obszarze procentowy udział 42% krów w stadzie świadczy o mięsno-mlecznym nastawieniu chowu bydła. Udział 30-40%, a niekiedy nawet poniżej 30% krów w stadzie przy niskich na ogół wskaźnikach obsady zwierząt na 100 ha użytków rolnych sprawia, że hodowla krów mlecznych napotyka na duże problemy związane między innymi ze skupem mleka. Niewielka przewaga nastawienia mleczno-mięsnego utrzymuje się w północnych i północno-wschodnich rejonach województwa oraz na terenach górskich i podgórskich z udziałem ponad 50% pogłowia krów w stadzie. W 1970 r. krowy stanowiły tam ponad 70% liczebności stada, co wskazywało na mleczny kierunek produkcji.		Hodowlę bydła prowadzi tylko 10,6% z ogólnej liczby gospodarstw, w tym 16,6% prowadzących produkcję rolną. W przeszłości stanowiła podstawowy element gospodarki samozaopatrzeniowej, lecz w latach 1970-2012 w obecnych granicach województwa pogłowie bydła zmniejszyło się z 364,3 tys. do 128,4 tys. sztuk fizycznych. Ograniczenia w chowie krów spowodowały między innymi stawiane przez zakłady przetwórcze wymogi sanitarne związane z wejściem Polski do Unii Europejskiej. Wyeliminowało to z produkcji towarowej wielu drobnych hodowców i obecnie tylko co czwarte gospodarstwo o powierzchni 1-5 ha oraz co 50-te poniżej 1 ha prowadzi chów bydła. W 1970 r. gospodarstwa do 5 ha posiadały 62% pogłowia i tylko 9,7% powyżej 10 ha, natomiast obecnie odpowiednio 32% oraz 43% bydła. Mimo istniejącego rozdrobnienia w chowie widoczna jest tendencja do tworzenia się gospodarstw wyspecjalizowanych w produkcji mleka. Obecnie 11% pogłowia gromadzą stada liczące ponad 50 sztuk, a dalsze 12% stada średniej wielkości 20-49 sztuk bydła. Przeciętna obsada bydła rogatego w województwie wynosi 29,5 sztuk fizycznych, w tym 12,4 krów na 100 ha użytków rolnych, podczas gdy w 1970 r. odpowiednie wskaźniki wyniosły 59,8 dla bydła i 38,4 w przypadku krów. Na przeważającym obszarze procentowy udział 42% krów w stadzie świadczy o mięsno-mlecznym nastawieniu chowu bydła. Udział 30-40%, a niekiedy nawet poniżej 30% krów w stadzie przy niskich na ogół wskaźnikach obsady zwierząt na 100 ha użytków rolnych sprawia, że hodowla krów mlecznych napotyka na duże problemy związane między innymi ze skupem mleka. Niewielka przewaga nastawienia mleczno-mięsnego utrzymuje się w północnych i północno-wschodnich rejonach województwa oraz na terenach górskich i podgórskich z udziałem ponad 50% pogłowia krów w stadzie. W 1970 r. krowy stanowiły tam ponad 70% liczebności stada, co wskazywało na mleczny kierunek produkcji.

Garbaczm o 10:21, 11 wrz 2015

2015-09-11T10:21:49Z

← poprzednia wersja		Wersja z 12:21, 11 wrz 2015
Linia 79:		Linia 79:
	W przestrzennym rozmieszczeniu użytków rolnych jest widoczny negatywowy obraz rozkładu terenów leśnych, a w mniejszym stopniu także użytków technicznych. Użytki rolne zajmują ponad 80% powierzchni na Płaskowyżu Głubczyckim ([[Pietrowice Wielkie]] – 90,0%) i w dolinie Odry oraz około 70% w południowej części Płaskowyżu Rybnickiego, w Kotlinie Oświęcimskiej i na Pogórzu Śląskim. Obszarem większej ich koncentracji są niektóre części Wyżyny Częstochowskiej i [[Wyżyna Wieluńska\|Wieluńskiej]] (Mykanów – 84,2%, [[Opatów]] – 88,8%). Niskie wskaźniki cechują obszary górskie ([[Wisła (miasto)\|Wisła]] – 18,9%, [[Szczyrk]] 21,4%, [[Ujsoły]] – 25,2%) oraz tereny najbardziej zurbanizowane, z najniższymi wskaźnikami po około 11% powierzchni w [[Chorzów\|Chorzowie]], [[Świętochłowice\|Świętochłowicach]] i w Katowicach.		W przestrzennym rozmieszczeniu użytków rolnych jest widoczny negatywowy obraz rozkładu terenów leśnych, a w mniejszym stopniu także użytków technicznych. Użytki rolne zajmują ponad 80% powierzchni na Płaskowyżu Głubczyckim ([[Pietrowice Wielkie]] – 90,0%) i w dolinie Odry oraz około 70% w południowej części Płaskowyżu Rybnickiego, w Kotlinie Oświęcimskiej i na Pogórzu Śląskim. Obszarem większej ich koncentracji są niektóre części Wyżyny Częstochowskiej i [[Wyżyna Wieluńska\|Wieluńskiej]] (Mykanów – 84,2%, [[Opatów]] – 88,8%). Niskie wskaźniki cechują obszary górskie ([[Wisła (miasto)\|Wisła]] – 18,9%, [[Szczyrk]] 21,4%, [[Ujsoły]] – 25,2%) oraz tereny najbardziej zurbanizowane, z najniższymi wskaźnikami po około 11% powierzchni w [[Chorzów\|Chorzowie]], [[Świętochłowice\|Świętochłowicach]] i w Katowicach.

	Warunki gospodarcze oraz zmieniające się wymagania wobec rolnictwa spowodowały przemiany w rolniczym wykorzystaniu ziemi, które w przeszłości polegały na systematycznym wzroście udziału użytków zielonych oraz spadku powierzchni gruntów ornych. W okresie przemian gospodarczych po 1989 r. nastąpiło wyłączenie z produkcji części gruntów rolnych oraz wzrosła powierzchnia gruntów ugorujących i odłogujących. Przyczyną ugorowania są czynniki ekonomiczne związane z niską opłacalnością lub są wynikiem ograniczonych możliwości technicznych uprawy wynikających z braku własnej siły pociągowej i maszyn. Powierzchnię odłogów można oszacować na 81,8 tys. ha, tj. 18,8% powierzchni użytków rolnych pozostających w gospodarstwach rolnych. Najniższy odsetek odłogujących gruntów występuje w gminie [[Krzyżanowice\|Krzyżanowice]] – 0,9%, a najwyższy w Czeladzi – 91% użytków rolnych. Wysokie wskaźniki występują w rejonach o niekorzystnych warunkach glebowych, klimatycznych i rzeźby przy jednoczesnym bardzo dużym rozdrobnieniu gospodarstw i gruntów, co dotyczy zwłaszcza rejonów górskich i Wyżyny Częstochowskiej oraz terenów położonych w granicach administracyjnych miast. Po wejściu Polski do Unii Europejskiej, na terenach posiadających lepsze warunki dla rolnictwa w południowej części regionu nastąpiło zmniejszenie udziału odłogów, co miało związek z dopłatami bezpośrednimi do powierzchni uprawnej.		Warunki gospodarcze oraz zmieniające się wymagania wobec rolnictwa spowodowały przemiany w rolniczym wykorzystaniu ziemi, które w przeszłości polegały na systematycznym wzroście udziału użytków zielonych oraz spadku powierzchni gruntów ornych. W okresie przemian gospodarczych po 1989 r. nastąpiło wyłączenie z produkcji części gruntów rolnych oraz wzrosła powierzchnia gruntów ugorujących i odłogujących. Przyczyną ugorowania są czynniki ekonomiczne związane z niską opłacalnością lub są wynikiem ograniczonych możliwości technicznych uprawy wynikających z braku własnej siły pociągowej i maszyn. Powierzchnię odłogów można oszacować na 81,8 tys. ha, tj. 18,8% powierzchni użytków rolnych pozostających w gospodarstwach rolnych. Najniższy odsetek odłogujących gruntów występuje w gminie [[Krzyżanowice\|Krzyżanowice]] – 0,9%, a najwyższy w [[Czeladź\|Czeladzi]] – 91% użytków rolnych. Wysokie wskaźniki występują w rejonach o niekorzystnych warunkach glebowych, klimatycznych i rzeźby przy jednoczesnym bardzo dużym rozdrobnieniu gospodarstw i gruntów, co dotyczy zwłaszcza rejonów górskich i Wyżyny Częstochowskiej oraz terenów położonych w granicach administracyjnych miast. Po wejściu Polski do Unii Europejskiej, na terenach posiadających lepsze warunki dla rolnictwa w południowej części regionu nastąpiło zmniejszenie udziału odłogów, co miało związek z dopłatami bezpośrednimi do powierzchni uprawnej.

	Występujące w przeszłości potrzeby aprowizacyjne wynikające z dużej liczby ludności sprawiły, że przeważa wykorzystanie rolnicze w formie gruntów ornych, które zajmują tereny o najkorzystniejszych warunkach glebowych i są najbardziej przydatne zarówno dla rolnictwa jak i celów pozarolniczych. Grunty orne stanowią 37,7% powierzchni ogólnej województwa oraz 75,0% w strukturze użytków rolnych. W latach 1970-2010 ubytek powierzchni gruntów ornych z 531,3 do 465,2 tys. ha był związany z zajmowaniem pod zabudowę, przekształceniem części gruntów ornych na użytki zielone oraz wyłączeniem z uprawy i zalesianiem lub samoistnym zarastaniem najsłabszych gleb. Niewielki odsetek 0,8% w strukturze użytkowania ziemi zajmują sady, których powierzchnia w latach 1970-2010 zmniejszyła się z 11,9 tys. ha do 9,5 tys. ha do tys. ha, chociaż w użytkowaniu gospodarstw rolnych jest tylko 3,1 tys. ha sadów. Niewielkie skupiska sadów handlowych występują na Wyżynie Śląskiej i Częstochowskiej. Dużo sadów przydomowych występuje w miastach i w strefach zurbanizowanych, gdzie jednak nie odgrywają większej roli produkcyjnej.		Występujące w przeszłości potrzeby aprowizacyjne wynikające z dużej liczby ludności sprawiły, że przeważa wykorzystanie rolnicze w formie gruntów ornych, które zajmują tereny o najkorzystniejszych warunkach glebowych i są najbardziej przydatne zarówno dla rolnictwa jak i celów pozarolniczych. Grunty orne stanowią 37,7% powierzchni ogólnej województwa oraz 75,0% w strukturze użytków rolnych. W latach 1970-2010 ubytek powierzchni gruntów ornych z 531,3 do 465,2 tys. ha był związany z zajmowaniem pod zabudowę, przekształceniem części gruntów ornych na użytki zielone oraz wyłączeniem z uprawy i zalesianiem lub samoistnym zarastaniem najsłabszych gleb. Niewielki odsetek 0,8% w strukturze użytkowania ziemi zajmują sady, których powierzchnia w latach 1970-2010 zmniejszyła się z 11,9 tys. ha do 9,5 tys. ha do tys. ha, chociaż w użytkowaniu gospodarstw rolnych jest tylko 3,1 tys. ha sadów. Niewielkie skupiska sadów handlowych występują na Wyżynie Śląskiej i Częstochowskiej. Dużo sadów przydomowych występuje w miastach i w strefach zurbanizowanych, gdzie jednak nie odgrywają większej roli produkcyjnej.

	Użytki zielone stanowią 11,8% w strukturze użytkowania ziemi, w tym 7,4% zajmują łąki oraz 4,4% pastwiska. Rozmieszczenie użytków zielonych determinują odpowiednie siedliska, łęgowe w dolinach rzek a rzadziej grądowe, lub naturalne zespoły roślinności trawiastej w postaci muraw kserotermicznych na Wyżynie Częstochowskiej i Wieluńskiej. Główne kompleksy użytków zielonych są na ogół związane z gorszymi warunkami agrekologicznymi na obszarach górskich i częściowo pogórzy, na których tradycje chowu zwierząt i brak dostatecznej powierzchni wyżywieniowej dla ludzi sprzyjały zajmowaniu pod pastwiska słabszych i wyżej położonych terenów. Tam też użytki zielone niekiedy stanowią dużą część użytków rolnych (Brenna – 48%, Czernichów – 40%, Rajcza – 36%, Goleszów – 34%).		Użytki zielone stanowią 11,8% w strukturze użytkowania ziemi, w tym 7,4% zajmują łąki oraz 4,4% pastwiska. Rozmieszczenie użytków zielonych determinują odpowiednie siedliska, łęgowe w dolinach rzek a rzadziej grądowe, lub naturalne zespoły roślinności trawiastej w postaci muraw kserotermicznych na Wyżynie Częstochowskiej i Wieluńskiej. Główne kompleksy użytków zielonych są na ogół związane z gorszymi warunkami agrekologicznymi na obszarach górskich i częściowo pogórzy, na których tradycje chowu zwierząt i brak dostatecznej powierzchni wyżywieniowej dla ludzi sprzyjały zajmowaniu pod pastwiska słabszych i wyżej położonych terenów. Tam też użytki zielone niekiedy stanowią dużą część użytków rolnych ([[Brenna]] – 48%, [[Czernichów]] – 40%, [[Rajcza]] – 36%, [[Goleszów]] – 34%).
	Strukturę upraw polowych w regionie śląskim kształtują głownie warunki glebowe, a w mniejszym stopniu ekonomiczne i lokalne tradycje produkcji. W przeszłości struktura upraw była bardziej różnorodna, co wynikało z potrzeby samozaopatrzenia gospodarstw domowych w podstawowe artykuły żywnościowe. W okresie przemian gospodarczych następowały istotne zmiany będące wynikiem dostosowania struktury upraw do zmieniającej się sytuacji gospodarczej i potrzeb rynkowych. Duża część małych gospodarstw ograniczyła produkcję lub zrezygnowała z uprawy, przez co struktura upraw stała się bardziej jednorodna. Istniejące różnice w strukturze zasiewów w większym stopniu kształtują cechy lokalne rolnictwa, a zwłaszcza struktura agrarna. W rejonach z przewagą mniejszych gospodarstw jest większa różnorodność uprawianych roślin, natomiast z przewagą wielkoobszarowych istnieje bardziej ograniczony i ujednolicony ich zestaw wynikający ze specjalizacji produkcji.		Strukturę upraw polowych w regionie śląskim kształtują głownie warunki glebowe, a w mniejszym stopniu ekonomiczne i lokalne tradycje produkcji. W przeszłości struktura upraw była bardziej różnorodna, co wynikało z potrzeby samozaopatrzenia gospodarstw domowych w podstawowe artykuły żywnościowe. W okresie przemian gospodarczych następowały istotne zmiany będące wynikiem dostosowania struktury upraw do zmieniającej się sytuacji gospodarczej i potrzeb rynkowych. Duża część małych gospodarstw ograniczyła produkcję lub zrezygnowała z uprawy, przez co struktura upraw stała się bardziej jednorodna. Istniejące różnice w strukturze zasiewów w większym stopniu kształtują cechy lokalne rolnictwa, a zwłaszcza struktura agrarna. W rejonach z przewagą mniejszych gospodarstw jest większa różnorodność uprawianych roślin, natomiast z przewagą wielkoobszarowych istnieje bardziej ograniczony i ujednolicony ich zestaw wynikający ze specjalizacji produkcji.
	[[Plik:Rolnictwo ryc.4.png\|250px\|thumb\|right\|Ryc.4.Udział pszenicy w powierzchni zasiewów w 2010 roku.]]		[[Plik:Rolnictwo ryc.4.png\|250px\|thumb\|right\|Ryc.4.Udział pszenicy w powierzchni zasiewów w 2010 roku.]]

Garbaczm o 10:14, 11 wrz 2015

2015-09-11T10:14:01Z

← poprzednia wersja		Wersja z 12:14, 11 wrz 2015
Linia 75:		Linia 75:
	==Rolnicze użytkowanie ziemi==		==Rolnicze użytkowanie ziemi==
	[[Plik:Rolnictwo ryc.3.png\|250px\|thumb\|right\|Ryc.3.Udział użytków rolnych w powierzchni ewidencyjnej w 2010 roku. ]]		[[Plik:Rolnictwo ryc.3.png\|250px\|thumb\|right\|Ryc.3.Udział użytków rolnych w powierzchni ewidencyjnej w 2010 roku. ]]
	Dynamiczny rozwój społeczno-gospodarczy w przeszłości oraz złożoność wytworzonych struktur przestrzennych sprawiły, że region śląski charakteryzuje mozaika form użytkowania ziemi. Główną formą wykorzystania ziemi są użytki rolne, których areał w latach 1970-2010 zmniejszył się z 684,1 tys. ha do 620,3 tys. ha, a udział z 55,5% do 50,3% powierzchni w obecnych granicach administracyjnych województwa. Wyniki Spisu Rolnego z 2010 r. wykazały w gospodarstwach rolnych 435,1 tys. ha użytków rolnych, co stanowi 35,3% powierzchni województwa. Zatem poza użytkowaniem gospodarstw pozostaje 185,2 tys. ha, tj. 29,9% gruntów rolnych, które najczęściej są wyłączone z produkcji rolnej, lecz w zestawieniach geodezyjnych figurują jako użytki rolne. Wszystkie te grunty posiadają złożoną, a niekiedy zagmatwaną sytuację pod względem prawno-własnościowym, gdyż są to zarówno grunty osób fizycznych, Skarbu Państwa, różnych resortów gospodarczych (górnictwo, transport) oraz innych instytucji publicznych. Przedmiotowa kategoria towarzyszy terenom zabudowanym i jest wykorzystywana w celach pozarolniczych lub ze względu zaniechanie użytkowania i degradację stanowi rodzaj nieużytku gospodarczego. W niekorzystnych warunkach przyrodniczych często następowało ograniczanie produkcji i samoczynny, a niekiedy świadomy proces ich zalesiania. Systematyczny ubytek ziemi rolniczej jest wynikiem długotrwałego procesu rozwojowego związanego z industrializacją i urbanizacją oraz ekspansją nierolniczych form jej wykorzystania.		Dynamiczny rozwój społeczno-gospodarczy w przeszłości oraz złożoność wytworzonych struktur przestrzennych sprawiły, że region śląski charakteryzuje mozaika form użytkowania ziemi. Główną formą wykorzystania ziemi są użytki rolne, których areał w latach 1970-2010 zmniejszył się z 684,1 tys. ha do 620,3 tys. ha, a udział z 55,5% do 50,3% powierzchni w obecnych granicach administracyjnych województwa. Wyniki Spisu Rolnego z 2010 roku, wykazały w gospodarstwach rolnych 435,1 tys. ha użytków rolnych, co stanowi 35,3% powierzchni województwa. Zatem poza użytkowaniem gospodarstw pozostaje 185,2 tys. ha, tj. 29,9% gruntów rolnych, które najczęściej są wyłączone z produkcji rolnej, lecz w zestawieniach geodezyjnych figurują jako użytki rolne. Wszystkie te grunty posiadają złożoną, a niekiedy zagmatwaną sytuację pod względem prawno-własnościowym, gdyż są to zarówno grunty osób fizycznych, Skarbu Państwa, różnych resortów gospodarczych (górnictwo, transport) oraz innych instytucji publicznych. Przedmiotowa kategoria towarzyszy terenom zabudowanym i jest wykorzystywana w celach pozarolniczych lub ze względu zaniechanie użytkowania i degradację stanowi rodzaj nieużytku gospodarczego. W niekorzystnych warunkach przyrodniczych często następowało ograniczanie produkcji i samoczynny, a niekiedy świadomy proces ich zalesiania. Systematyczny ubytek ziemi rolniczej jest wynikiem długotrwałego procesu rozwojowego związanego z industrializacją i urbanizacją oraz ekspansją nierolniczych form jej wykorzystania.

	W przestrzennym rozmieszczeniu użytków rolnych jest widoczny negatywowy obraz rozkładu terenów leśnych, a w mniejszym stopniu także użytków technicznych. Użytki rolne zajmują ponad 80% powierzchni na Płaskowyżu Głubczyckim (Pietrowice Wielkie – 90,0%) i w dolinie Odry oraz około 70% w południowej części Płaskowyżu Rybnickiego, w Kotlinie Oświęcimskiej i na Pogórzu Śląskim. Obszarem większej ich koncentracji są niektóre części Wyżyny Częstochowskiej i Wieluńskiej (Mykanów – 84,2%, Opatów – 88,8%). Niskie wskaźniki cechują obszary górskie (Wisła – 18,9%, Szczyrk 21,4%, Ujsoły – 25,2%) oraz tereny najbardziej zurbanizowane, z najniższymi wskaźnikami po około 11% powierzchni w Chorzowie, Świętochłowicach i w Katowicach.		W przestrzennym rozmieszczeniu użytków rolnych jest widoczny negatywowy obraz rozkładu terenów leśnych, a w mniejszym stopniu także użytków technicznych. Użytki rolne zajmują ponad 80% powierzchni na Płaskowyżu Głubczyckim ([[Pietrowice Wielkie]] – 90,0%) i w dolinie Odry oraz około 70% w południowej części Płaskowyżu Rybnickiego, w Kotlinie Oświęcimskiej i na Pogórzu Śląskim. Obszarem większej ich koncentracji są niektóre części Wyżyny Częstochowskiej i [[Wyżyna Wieluńska\|Wieluńskiej]] (Mykanów – 84,2%, [[Opatów]] – 88,8%). Niskie wskaźniki cechują obszary górskie ([[Wisła (miasto)\|Wisła]] – 18,9%, [[Szczyrk]] 21,4%, [[Ujsoły]] – 25,2%) oraz tereny najbardziej zurbanizowane, z najniższymi wskaźnikami po około 11% powierzchni w [[Chorzów\|Chorzowie]], [[Świętochłowice\|Świętochłowicach]] i w Katowicach.

	Warunki gospodarcze oraz zmieniające się wymagania wobec rolnictwa spowodowały przemiany w rolniczym wykorzystaniu ziemi, które w przeszłości polegały na systematycznym wzroście udziału użytków zielonych oraz spadku powierzchni gruntów ornych. W okresie przemian gospodarczych po 1989 r. nastąpiło wyłączenie z produkcji części gruntów rolnych oraz wzrosła powierzchnia gruntów ugorujących i odłogujących. Przyczyną ugorowania są czynniki ekonomiczne związane z niską opłacalnością lub są wynikiem ograniczonych możliwości technicznych uprawy wynikających z braku własnej siły pociągowej i maszyn. Powierzchnię odłogów można oszacować na 81,8 tys. ha, tj. 18,8% powierzchni użytków rolnych pozostających w gospodarstwach rolnych. Najniższy odsetek odłogujących gruntów występuje w gminie Krzyżanowice – 0,9%, a najwyższy w Czeladzi – 91% użytków rolnych. Wysokie wskaźniki występują w rejonach o niekorzystnych warunkach glebowych, klimatycznych i rzeźby przy jednoczesnym bardzo dużym rozdrobnieniu gospodarstw i gruntów, co dotyczy zwłaszcza rejonów górskich i Wyżyny Częstochowskiej oraz terenów położonych w granicach administracyjnych miast. Po wejściu Polski do Unii Europejskiej, na terenach posiadających lepsze warunki dla rolnictwa w południowej części regionu nastąpiło zmniejszenie udziału odłogów, co miało związek z dopłatami bezpośrednimi do powierzchni uprawnej.		Warunki gospodarcze oraz zmieniające się wymagania wobec rolnictwa spowodowały przemiany w rolniczym wykorzystaniu ziemi, które w przeszłości polegały na systematycznym wzroście udziału użytków zielonych oraz spadku powierzchni gruntów ornych. W okresie przemian gospodarczych po 1989 r. nastąpiło wyłączenie z produkcji części gruntów rolnych oraz wzrosła powierzchnia gruntów ugorujących i odłogujących. Przyczyną ugorowania są czynniki ekonomiczne związane z niską opłacalnością lub są wynikiem ograniczonych możliwości technicznych uprawy wynikających z braku własnej siły pociągowej i maszyn. Powierzchnię odłogów można oszacować na 81,8 tys. ha, tj. 18,8% powierzchni użytków rolnych pozostających w gospodarstwach rolnych. Najniższy odsetek odłogujących gruntów występuje w gminie [[Krzyżanowice\|Krzyżanowice]] – 0,9%, a najwyższy w Czeladzi – 91% użytków rolnych. Wysokie wskaźniki występują w rejonach o niekorzystnych warunkach glebowych, klimatycznych i rzeźby przy jednoczesnym bardzo dużym rozdrobnieniu gospodarstw i gruntów, co dotyczy zwłaszcza rejonów górskich i Wyżyny Częstochowskiej oraz terenów położonych w granicach administracyjnych miast. Po wejściu Polski do Unii Europejskiej, na terenach posiadających lepsze warunki dla rolnictwa w południowej części regionu nastąpiło zmniejszenie udziału odłogów, co miało związek z dopłatami bezpośrednimi do powierzchni uprawnej.

	Występujące w przeszłości potrzeby aprowizacyjne wynikające z dużej liczby ludności sprawiły, że przeważa wykorzystanie rolnicze w formie gruntów ornych, które zajmują tereny o najkorzystniejszych warunkach glebowych i są najbardziej przydatne zarówno dla rolnictwa jak i celów pozarolniczych. Grunty orne stanowią 37,7% powierzchni ogólnej województwa oraz 75,0% w strukturze użytków rolnych. W latach 1970-2010 ubytek powierzchni gruntów ornych z 531,3 do 465,2 tys. ha był związany z zajmowaniem pod zabudowę, przekształceniem części gruntów ornych na użytki zielone oraz wyłączeniem z uprawy i zalesianiem lub samoistnym zarastaniem najsłabszych gleb. Niewielki odsetek 0,8% w strukturze użytkowania ziemi zajmują sady, których powierzchnia w latach 1970-2010 zmniejszyła się z 11,9 tys. ha do 9,5 tys. ha do tys. ha, chociaż w użytkowaniu gospodarstw rolnych jest tylko 3,1 tys. ha sadów. Niewielkie skupiska sadów handlowych występują na Wyżynie Śląskiej i Częstochowskiej. Dużo sadów przydomowych występuje w miastach i w strefach zurbanizowanych, gdzie jednak nie odgrywają większej roli produkcyjnej.		Występujące w przeszłości potrzeby aprowizacyjne wynikające z dużej liczby ludności sprawiły, że przeważa wykorzystanie rolnicze w formie gruntów ornych, które zajmują tereny o najkorzystniejszych warunkach glebowych i są najbardziej przydatne zarówno dla rolnictwa jak i celów pozarolniczych. Grunty orne stanowią 37,7% powierzchni ogólnej województwa oraz 75,0% w strukturze użytków rolnych. W latach 1970-2010 ubytek powierzchni gruntów ornych z 531,3 do 465,2 tys. ha był związany z zajmowaniem pod zabudowę, przekształceniem części gruntów ornych na użytki zielone oraz wyłączeniem z uprawy i zalesianiem lub samoistnym zarastaniem najsłabszych gleb. Niewielki odsetek 0,8% w strukturze użytkowania ziemi zajmują sady, których powierzchnia w latach 1970-2010 zmniejszyła się z 11,9 tys. ha do 9,5 tys. ha do tys. ha, chociaż w użytkowaniu gospodarstw rolnych jest tylko 3,1 tys. ha sadów. Niewielkie skupiska sadów handlowych występują na Wyżynie Śląskiej i Częstochowskiej. Dużo sadów przydomowych występuje w miastach i w strefach zurbanizowanych, gdzie jednak nie odgrywają większej roli produkcyjnej.

Garbaczm o 09:58, 11 wrz 2015

2015-09-11T09:58:49Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:58, 11 wrz 2015
Linia 59:		Linia 59:
	Postęp w produkcji rolnej jest nierozerwalnie związany z postępem mechanizacji, która stanowi konieczny warunek unowocześnienia rolnictwa i zmniejszenia zapotrzebowania na pracę żywą. Mechanizacja indywidualnych gospodarstw rolnych na większą skalę rozpoczęła się w warunkach liberalizacji zasad obrotu środkami produkcji rolnej po 1990 r., kiedy większe gospodarstwa rozwijały własny park maszynowy. Jednocześnie następowało stopniowe ograniczanie a potem likwidacja działalności kółek rolniczych, co niekorzystnie odbiło się na działalności wielu małych gospodarstw, które w początkowym okresie przemian zostały pozbawione możliwości korzystania z usług mechanizacyjnych. Oprócz wielu innych czynników był to ważny powód zaprzestania produkcji rolnej.		Postęp w produkcji rolnej jest nierozerwalnie związany z postępem mechanizacji, która stanowi konieczny warunek unowocześnienia rolnictwa i zmniejszenia zapotrzebowania na pracę żywą. Mechanizacja indywidualnych gospodarstw rolnych na większą skalę rozpoczęła się w warunkach liberalizacji zasad obrotu środkami produkcji rolnej po 1990 r., kiedy większe gospodarstwa rozwijały własny park maszynowy. Jednocześnie następowało stopniowe ograniczanie a potem likwidacja działalności kółek rolniczych, co niekorzystnie odbiło się na działalności wielu małych gospodarstw, które w początkowym okresie przemian zostały pozbawione możliwości korzystania z usług mechanizacyjnych. Oprócz wielu innych czynników był to ważny powód zaprzestania produkcji rolnej.

	W rolnictwie regionu śląskiego jest powszechne wykorzystanie mechanicznej siły pociągowej, gdyż w 2005 r. na 100 ha użytków rolnych przypadało 83,4 jednostek siły pociągowej (umowna jednostka = 1 koń roboczy = 5 koni mechanicznych), w tym tylko 1,6% stanowiła żywa siła pociągowa. Osiągnięty poziom mechanizacji sprawia, że żywa siła pociągowa odgrywa rolę symboliczną praktycznie na całym obszarze poza terenami górskimi, gdzie problemy potęguje urozmaicona rzeźba, podobnie jak na Wyżynie Częstochowskiej. Użytkowanie mechanicznej siły pociągowej i maszyn ciągnikowych nastręcza pewne trudności na terenach o rozdrobnionej strukturze gospodarstw i niekorzystnym rozłogu ziemi rolniczej w postaci szachownicy gruntów, nieodpowiedniego kształtu oraz zbyt wąskich i małych działek. W 2010 r. na wyposażeniu rolnictwa było 50,9 tys. ciągników, co w przeliczeniu dawało 11,7 sztuk ciągników na 100 ha lub 8,55 ha użytków rolnych na jeden ciągnik. Różnice dotyczą klasy posiadanych ciągników, gdyż na terenach o korzystnym rozłogu ziemi rolnicy zazwyczaj wykorzystują ciągniki o większej mocy, przystosowane do współdziałania z szerokim zestawem maszyn. Przykładem są rejony raciborski i gliwicki ze wskaźnikami ponad 12 ha użytków rolnych na jeden ciągnik. Własną siłę pociągową dysponuje 50% gospodarstw posiadających ponad 1 ha użytków rolnych, przy czym wskaźnik ten wzrasta proporcjonalnie do ich wielkości gospodarstw. W grupie do 5 ha własny ciągnik posiada około 30%, w klasie obszarowej 5-10 ha 75%, a w większych ponad 90% gospodarstw. Najlepiej są wyposażone gospodarstwa na terenach z wyższym udziałem większych gospodarstw rolnych, które obejmują całą zachodnią część województwa oraz tereny położone na południe od konurbacji katowickiej, zwłaszcza w rejonie Pszczyny i Cieszyna, gdzie ciągnik posiada 60-70% gospodarstw. W pozostałej części własną siłę pociągową posiada na ogół, co drugie gospodarstwo, a najsłabiej są wyposażone tereny górskie oraz powiaty będziński i myszkowski, gdzie ciągnikiem dysponuje, co trzecie indywidualne gospodarstwo rolne.		W rolnictwie regionu śląskiego jest powszechne wykorzystanie mechanicznej siły pociągowej, gdyż w roku 2005, na 100 ha użytków rolnych przypadało 83,4 jednostek siły pociągowej (umowna jednostka = 1 koń roboczy = 5 koni mechanicznych), w tym tylko 1,6% stanowiła żywa siła pociągowa. Osiągnięty poziom mechanizacji sprawia, że żywa siła pociągowa odgrywa rolę symboliczną praktycznie na całym obszarze poza terenami górskimi, gdzie problemy potęguje urozmaicona rzeźba, podobnie jak na Wyżynie Częstochowskiej. Użytkowanie mechanicznej siły pociągowej i maszyn ciągnikowych nastręcza pewne trudności na terenach o rozdrobnionej strukturze gospodarstw i niekorzystnym rozłogu ziemi rolniczej w postaci szachownicy gruntów, nieodpowiedniego kształtu oraz zbyt wąskich i małych działek. W 2010 roku, na wyposażeniu rolnictwa było 50,9 tys. ciągników, co w przeliczeniu dawało 11,7 sztuk ciągników na 100 ha lub 8,55 ha użytków rolnych na jeden ciągnik. Różnice dotyczą klasy posiadanych ciągników, gdyż na terenach o korzystnym rozłogu ziemi rolnicy zazwyczaj wykorzystują ciągniki o większej mocy, przystosowane do współdziałania z szerokim zestawem maszyn. Przykładem są rejony raciborski i gliwicki ze wskaźnikami ponad 12 ha użytków rolnych na jeden ciągnik. Własną siłę pociągową dysponuje 50% gospodarstw posiadających ponad 1 ha użytków rolnych, przy czym wskaźnik ten wzrasta proporcjonalnie do ich wielkości gospodarstw. W grupie do 5 ha własny ciągnik posiada około 30%, w klasie obszarowej 5-10 ha 75%, a w większych ponad 90% gospodarstw. Najlepiej są wyposażone gospodarstwa na terenach z wyższym udziałem większych gospodarstw rolnych, które obejmują całą zachodnią część województwa oraz tereny położone na południe od konurbacji katowickiej, zwłaszcza w rejonie Pszczyny i Cieszyna, gdzie ciągnik posiada 60-70% gospodarstw. W pozostałej części własną siłę pociągową posiada na ogół, co drugie gospodarstwo, a najsłabiej są wyposażone tereny górskie oraz powiaty będziński i myszkowski, gdzie ciągnikiem dysponuje, co trzecie indywidualne gospodarstwo rolne.

	Wyposażenie w maszyny jest uzależnione od wielu czynników w tym zwłaszcza wielkości i siły ekonomicznej gospodarstw, struktury i specjalizacji produkcji rolnej, istniejących zasobów siły roboczej, kosztów mechanizacji oraz wielu innych uwarunkowań, które sprawiają, że w poszczególnych rejonach występują znaczące różnice. W pierwszej fazie dokonuje się mechanizacji prac najbardziej uciążliwych związanych z produkcją roślinną i transportem, a potem postępuje mechanizacja prac podwórzowych i związanych z produkcja zwierzęcą. Pełne wyposażenie dobrze funkcjonującego gospodarstwa nie zawsze jest możliwe do spełnienia i zazwyczaj obejmuje ograniczony zestaw najbardziej niezbędnych sprzętów. Gospodarstwa są najczęściej wyposażone w maszyny relatywnie tańsze oraz przeznaczone do wykonywania prac najbardziej uciążliwych i czasochłonnych.		Wyposażenie w maszyny jest uzależnione od wielu czynników w tym zwłaszcza wielkości i siły ekonomicznej gospodarstw, struktury i specjalizacji produkcji rolnej, istniejących zasobów siły roboczej, kosztów mechanizacji oraz wielu innych uwarunkowań, które sprawiają, że w poszczególnych rejonach występują znaczące różnice. W pierwszej fazie dokonuje się mechanizacji prac najbardziej uciążliwych związanych z produkcją roślinną i transportem, a potem postępuje mechanizacja prac podwórzowych i związanych z produkcja zwierzęcą. Pełne wyposażenie dobrze funkcjonującego gospodarstwa nie zawsze jest możliwe do spełnienia i zazwyczaj obejmuje ograniczony zestaw najbardziej niezbędnych sprzętów. Gospodarstwa są najczęściej wyposażone w maszyny relatywnie tańsze oraz przeznaczone do wykonywania prac najbardziej uciążliwych i czasochłonnych.

	Do grupy maszyn pozostających najczęściej na wyposażeniu należą kosiarki ciągnikowe, które posiada 22,4% gospodarstw, rozsiewacze nawozów – 22,9% oraz rozrzutniki obornika – 19,3% indywidualnych gospodarstw rolnych. Razem z przyczepami ciągnikowymi 21,4% i kopaczkami do ziemniaków – 17,0% jest to podstawowy zestaw wyposażenia wielu tradycyjnych gospodarstw. Najlepiej są wyposażone tereny obejmujące powiaty gliwicki, raciborski, lubliniecki i pszczyński, w których taki zestaw maszyn posiada co 2-3 gospodarstwo. Podobny poziom wyposażenia mają niektóre gminy z większym udziałem silniejszych ekonomicznie gospodarstw w powiatach mikołowskim i zawierciańskim, a w posiadaniu co 4-6 gospodarstwa w powiatach: częstochowskim, kłobuckim, bielskim, cieszyńskim, rybnickim, wodzisławskim i tarnogórskim. Najniższe wskaźniki z wyposażeniem co 6-8 gospodarstwa cechują wiele miast konurbacji katowickiej oraz powiaty będziński i myszkowski, a początkowy etap mechanizacji rolnictwa występuje w powiecie żywieckim, w którym poza kosiarkami ciągnikowymi zaledwie 1-2 na 100 gospodarstw posiada niezbędne maszyny rolnicze. Bardziej wyrównany jest wskaźnik średniej powierzchni użytków rolnych przypadających na jedną maszynę, co bardziej oddaje efektywność ich wykorzystania. Średnio na kosiarkę ciągnikową przypada 27 ha, rozsiewacz nawozów – 26 ha oraz rozrzutnik obornika – 31 ha użytków rolnych. W większości powiatów kształtuje się w granicach 20-40 ha, lecz w posiadających dobre wyposażenie (raciborski, gliwicki) jest znacznie wyższy. Wskaźniki poniżej 20 ha (kłobucki, pszczyński i zawierciański) wynikają z mniej efektywnego wykorzystania maszyn na terenach z rozdrobnieniem gospodarstw lub niekorzystnym rozłogiem gruntów.		Do grupy maszyn pozostających najczęściej na wyposażeniu należą kosiarki ciągnikowe, które posiada 22,4% gospodarstw, rozsiewacze nawozów – 22,9% oraz rozrzutniki obornika – 19,3% indywidualnych gospodarstw rolnych. Razem z przyczepami ciągnikowymi 21,4% i kopaczkami do ziemniaków – 17,0% jest to podstawowy zestaw wyposażenia wielu tradycyjnych gospodarstw. Najlepiej są wyposażone tereny obejmujące powiaty gliwicki, raciborski, lubliniecki i pszczyński, w których taki zestaw maszyn posiada co 2-3 gospodarstwo. Podobny poziom wyposażenia mają niektóre gminy z większym udziałem silniejszych ekonomicznie gospodarstw w [[Powiat mikołowski\|powiatach mikołowskim]] i zawierciańskim, a w posiadaniu co 4-6 gospodarstwa w powiatach: częstochowskim, kłobuckim, bielskim, cieszyńskim, rybnickim, wodzisławskim i [[Powiat tarnogórski\|tarnogórskim]]. Najniższe wskaźniki z wyposażeniem co 6-8 gospodarstwa cechują wiele miast konurbacji katowickiej oraz powiaty będziński i myszkowski, a początkowy etap mechanizacji rolnictwa występuje w powiecie żywieckim, w którym poza kosiarkami ciągnikowymi zaledwie 1-2 na 100 gospodarstw posiada niezbędne maszyny rolnicze. Bardziej wyrównany jest wskaźnik średniej powierzchni użytków rolnych przypadających na jedną maszynę, co bardziej oddaje efektywność ich wykorzystania. Średnio na kosiarkę ciągnikową przypada 27 ha, rozsiewacz nawozów – 26 ha oraz rozrzutnik obornika – 31 ha użytków rolnych. W większości powiatów kształtuje się w granicach 20-40 ha, lecz w posiadających dobre wyposażenie (raciborski, gliwicki) jest znacznie wyższy. Wskaźniki poniżej 20 ha (kłobucki, pszczyński i zawierciański) wynikają z mniej efektywnego wykorzystania maszyn na terenach z rozdrobnieniem gospodarstw lub niekorzystnym rozłogiem gruntów.

	W ostatniej dekadzie duża dynamika wzrostu cechowała maszyny bardziej złożone pod względem technicznym o dużej przepustowości i wydajności. Efektem było podwojenie parku maszynowego między innymi kombajnów zbożowych, które posiada 6,8%, agregatów uprawowych – 18,8% czy pras zbierających – 9,2% indywidualnych gospodarstw rolnych, chociaż w ich wykorzystaniu istnieją dosyć duże dysproporcje przestrzenne. W kombajny zbożowe najlepiej są wyposażone powiaty gliwicki – 24% i raciborski – 20% gospodarstw. Korzystniej przedstawia się sytuacja w południowej części oraz w powiatach lublinieckim, tarnogórskim i zawierciańskim, gdzie własne kombajny posiada ponad 10%, gdy w północnej tylko 3-5% indywidualnych gospodarstw rolnych. Zaledwie jedno na sto gospodarstw posiada kombajn zbożowy na obszarach górskich, gdzie występują ograniczone możliwości ich wykorzystania na terenach o urozmaiconej rzeźbie i dużym rozdrobnieniu działek. Poziom wyposażenia można określić jako wystarczający, gdyż przy średniej 42 ha w województwie istnieje niewielkie zróżnicowanie w nasyceniu kombajnami zbożowymi w przeliczeniu na powierzchnię uprawną zbóż. Na jeden kombajn przypada zazwyczaj 30-50 ha upraw, a większe areały kombajny mają do obsługi w powiatach kłobuckim – 71 ha, tarnogórskim – 65 ha, gliwickim – 51 ha, raciborskim – 49 ha i częstochowskim – 48 ha, a niższe dotyczą powiatów: żywieckiego – 16 ha oraz mikołowskiego i zawierciańskiego po około 30 ha upraw zbożowych. Wyższe wskaźniki w powiatach raciborskim i lublinieckim należy wiązać z wykorzystaniem bardziej efektywnych dużych kombajnów pracujących na większych areałach uprawnych, a w pozostałych jest efektem zarówno z niedostatecznego wyposażenia gospodarstw jak również małej przepustowości używanych maszyn.		W ostatniej dekadzie duża dynamika wzrostu cechowała maszyny bardziej złożone pod względem technicznym o dużej przepustowości i wydajności. Efektem było podwojenie parku maszynowego między innymi kombajnów zbożowych, które posiada 6,8%, agregatów uprawowych – 18,8% czy pras zbierających – 9,2% indywidualnych gospodarstw rolnych, chociaż w ich wykorzystaniu istnieją dosyć duże dysproporcje przestrzenne. W kombajny zbożowe najlepiej są wyposażone powiaty gliwicki – 24% i raciborski – 20% gospodarstw. Korzystniej przedstawia się sytuacja w południowej części oraz w powiatach lublinieckim, tarnogórskim i zawierciańskim, gdzie własne kombajny posiada ponad 10%, gdy w północnej tylko 3-5% indywidualnych gospodarstw rolnych. Zaledwie jedno na sto gospodarstw posiada kombajn zbożowy na obszarach górskich, gdzie występują ograniczone możliwości ich wykorzystania na terenach o urozmaiconej rzeźbie i dużym rozdrobnieniu działek. Poziom wyposażenia można określić jako wystarczający, gdyż przy średniej 42 ha w województwie istnieje niewielkie zróżnicowanie w nasyceniu kombajnami zbożowymi w przeliczeniu na powierzchnię uprawną zbóż. Na jeden kombajn przypada zazwyczaj 30-50 ha upraw, a większe areały kombajny mają do obsługi w powiatach kłobuckim – 71 ha, tarnogórskim – 65 ha, gliwickim – 51 ha, raciborskim – 49 ha i częstochowskim – 48 ha, a niższe dotyczą powiatów: żywieckiego – 16 ha oraz mikołowskiego i zawierciańskiego po około 30 ha upraw zbożowych. Wyższe wskaźniki w powiatach raciborskim i lublinieckim należy wiązać z wykorzystaniem bardziej efektywnych dużych kombajnów pracujących na większych areałach uprawnych, a w pozostałych jest efektem zarówno z niedostatecznego wyposażenia gospodarstw jak również małej przepustowości używanych maszyn.