Robotnicy - Historia wersji

Praktykant o 06:31, 26 maj 2020

2020-05-26T06:31:50Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:31, 26 maj 2020
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:~~Socjologia~~]]		[[Kategoria:Nauki społeczne]]
	[[Kategoria:Historia]]		[[Kategoria:Historia]]
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]

Praktykant o 07:22, 16 sty 2019

2019-01-16T07:22:11Z

← poprzednia wersja		Wersja z 09:22, 16 sty 2019
Linia 3:		Linia 3:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]		[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
			(ang. Workers,niem. Arbeiter)

	Autor: [[Prof UŚ dr hab. Adam Bartoszek]]		Autor: [[Prof UŚ dr hab. Adam Bartoszek]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Praktykant o 06:47, 28 lut 2017

2017-02-28T06:47:05Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:47, 28 lut 2017
Linia 3:		Linia 3:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]		[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autor: [[dr hab. ~~prof. UŚ~~ Adam Bartoszek]]		Autor: [[Prof UŚ dr hab. Adam Bartoszek]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	::::::::::::::::::::::::: [[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 1 (2014)\|TOM: 1 (2014)]]		::::::::::::::::::::::::: [[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 1 (2014)\|TOM: 1 (2014)]]

Garbaczm o 12:11, 9 mar 2016

2016-03-09T12:11:18Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:11, 9 mar 2016
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Socjologia]]		[[Kategoria:Socjologia]]
	[[Kategoria:Historia]]		[[Kategoria:Historia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autor: [[dr hab. prof. UŚ Adam Bartoszek]]		Autor: [[dr hab. prof. UŚ Adam Bartoszek]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm o 11:18, 21 maj 2015

2015-05-21T11:18:17Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:18, 21 maj 2015
Linia 116:		Linia 116:
	Proces regionalnej wymiany wzorców życia rodzinnego w środowiskach robotniczych Górnego Śląska pozostawał pod przemożnym wpływem reorientacji młodego pokolenia robotników na wartości materialno-ekonomiczne. Do najważniejszych przemian obyczajowych należą także demokratyzacja stosunków między partnerami w okresie narzeczeństwa i we wczesnej fazie więzi małżeńskich. Ukształtował się wyraźny model egalitaryzmu struktury rodzinnej i podstawy relacji partnerskich w życiu codziennym, co prowadziło do wspólnego podejmowania większości obowiązków domowych przez męża i żonę. Zaburzeniu uległy tradycyjne funkcje socjalizacyjne śląskiej wielopokoleniowej robotniczej rodziny. Funkcja prokreacyjna w młodym pokoleniu rodzin robotniczych, a szczególnie w rodzinach mieszanych przeniesiona została na niższe miejsca w hierarchii ważności. W młodym pokoleniu robotników z lat osiemdziesiątych obowiązki prokreacyjne i wychowawcze wiązano zwykle z posiadaniem dwojga dzieci i wychowanie ich przy pomocy wspierających instytucji społecznych (państwa, szkoły, Kościoła, zakładu pracy<ref>E. Śmiłowski, op. cit., s. 188–197.</ref>. Preferowano funkcje emocjonalno-ekspresywne małżeństwa i realizację aspiracji materialno-konsumpcyjnych w strukturze nuklearnej rodziny. Zmienił się także styl wychowywania dzieci. Okazało się, że w wyniku większego zaangażowania zawodowego kobiet i przywiązywania mniejszej wagi do wychowawczego nadzoru nad dziećmi w młodym pokoleniu rodzin robotniczych rosła gotowość do stosowania kar cielesnych. Najwięcej zwolenników rygorystycznego wychowania stwierdzono wśród mężów z rodzin autochtonicznych, a matki z takich rodzin znacznie bardziej rygorystycznie przestrzegały zasad i obrzędów religijnych<ref>E. Górnikowska-Zwolak, Szkic do portretu Ślązaczki. Refleksja feministyczna, Katowice 2004, s. 115. </ref>. Wraz z trudnościami zabezpieczania materialnego poziomu życia rósł poziom autorytaryzmu w postawach społecznych robotników i obniżało się ich zaufanie do instytucji życia publicznego.		Proces regionalnej wymiany wzorców życia rodzinnego w środowiskach robotniczych Górnego Śląska pozostawał pod przemożnym wpływem reorientacji młodego pokolenia robotników na wartości materialno-ekonomiczne. Do najważniejszych przemian obyczajowych należą także demokratyzacja stosunków między partnerami w okresie narzeczeństwa i we wczesnej fazie więzi małżeńskich. Ukształtował się wyraźny model egalitaryzmu struktury rodzinnej i podstawy relacji partnerskich w życiu codziennym, co prowadziło do wspólnego podejmowania większości obowiązków domowych przez męża i żonę. Zaburzeniu uległy tradycyjne funkcje socjalizacyjne śląskiej wielopokoleniowej robotniczej rodziny. Funkcja prokreacyjna w młodym pokoleniu rodzin robotniczych, a szczególnie w rodzinach mieszanych przeniesiona została na niższe miejsca w hierarchii ważności. W młodym pokoleniu robotników z lat osiemdziesiątych obowiązki prokreacyjne i wychowawcze wiązano zwykle z posiadaniem dwojga dzieci i wychowanie ich przy pomocy wspierających instytucji społecznych (państwa, szkoły, Kościoła, zakładu pracy<ref>E. Śmiłowski, op. cit., s. 188–197.</ref>. Preferowano funkcje emocjonalno-ekspresywne małżeństwa i realizację aspiracji materialno-konsumpcyjnych w strukturze nuklearnej rodziny. Zmienił się także styl wychowywania dzieci. Okazało się, że w wyniku większego zaangażowania zawodowego kobiet i przywiązywania mniejszej wagi do wychowawczego nadzoru nad dziećmi w młodym pokoleniu rodzin robotniczych rosła gotowość do stosowania kar cielesnych. Najwięcej zwolenników rygorystycznego wychowania stwierdzono wśród mężów z rodzin autochtonicznych, a matki z takich rodzin znacznie bardziej rygorystycznie przestrzegały zasad i obrzędów religijnych<ref>E. Górnikowska-Zwolak, Szkic do portretu Ślązaczki. Refleksja feministyczna, Katowice 2004, s. 115. </ref>. Wraz z trudnościami zabezpieczania materialnego poziomu życia rósł poziom autorytaryzmu w postawach społecznych robotników i obniżało się ich zaufanie do instytucji życia publicznego.

	Zmienił się zasadniczo styl spędzania czasu wolnego przez rodziny robotnicze. Znaczną jego część przeznaczano na słuchanie [[Radio\|radia]], oglądanie telewizji, czytanie prasy, kosztem rozmów z członkami rodziny lub biernego odpoczynku (charakterystycznego dla starszego pokolenia). W efekcie rozwoju kultury masowej i dystansowania się od spraw polityki upowszechniała się indywidualizacja przeżywanych wartości, skupienie zachowań na celach nuklearnej rodziny i rezygnacja z aktywności społecznej w organizacjach i instytucjach. Ważnym efektem dystansowania się wobec ładu państwowo-partyjnego był wzrost religijności w młodym pokoleniu robotniczym. To nie w starszej generacji robotników, lecz w młodym ich pokoleniu silniejsze były identyfikacja z Kościołem i udział w praktykach religijnych, niezależnie od stopnia ich zadowolenia z osiągniętego poziomu i jakości życia<ref>E. Śmiłowski, op. cit., s. 231–234.</ref>. Nauka społeczna i krytyka moralna władzy, głoszona przez tutejszy [[Kościół Katolicki]], docierała do robotników w czasie uroczystych pielgrzymek do sanktuarium w Piekarach Śląskich. Narastało robotnicze niezadowolenie ze stosunków z przełożonymi, z warunków organizacji pracy i krytyczne nastawienie do sfery zawodowej postrzeganej jako świat nierówności i niesprawiedliwości społeczno-ekonomicznych<ref>W. Wesołowski, Teoria, badania, praktyka. Z problematyki struktury klasowej, Warszawa 1975, s. 205–206. </ref>.		Zmienił się zasadniczo styl spędzania czasu wolnego przez rodziny robotnicze. Znaczną jego część przeznaczano na słuchanie [[Radio\|radia]], oglądanie telewizji, czytanie prasy, kosztem rozmów z członkami rodziny lub biernego odpoczynku (charakterystycznego dla starszego pokolenia). W efekcie rozwoju kultury masowej i dystansowania się od spraw polityki upowszechniała się indywidualizacja przeżywanych wartości, skupienie zachowań na celach nuklearnej rodziny i rezygnacja z aktywności społecznej w organizacjach i instytucjach. Ważnym efektem dystansowania się wobec ładu państwowo-partyjnego był wzrost religijności w młodym pokoleniu robotniczym. To nie w starszej generacji robotników, lecz w młodym ich pokoleniu silniejsze były identyfikacja z Kościołem i udział w praktykach religijnych, niezależnie od stopnia ich zadowolenia z osiągniętego poziomu i jakości życia<ref>E. Śmiłowski, op. cit., s. 231–234.</ref>. Nauka społeczna i krytyka moralna władzy, głoszona przez tutejszy Kościół Katolicki, docierała do robotników w czasie uroczystych pielgrzymek do sanktuarium w Piekarach Śląskich. Narastało robotnicze niezadowolenie ze stosunków z przełożonymi, z warunków organizacji pracy i krytyczne nastawienie do sfery zawodowej postrzeganej jako świat nierówności i niesprawiedliwości społeczno-ekonomicznych<ref>W. Wesołowski, Teoria, badania, praktyka. Z problematyki struktury klasowej, Warszawa 1975, s. 205–206. </ref>.

	Bariery realizacji rozbudzonych aspiracji konsumpcyjnych oraz odczuwane dystanse i nierówności powodowały rosnące niezadowolenie społeczne u lepiej wykształconych warstw robotniczych. Latem 1980 roku młode pokolenie robotników wystąpiło w proteście społecznym jako nowa, świadoma swoich oczekiwań i upośledzeń klasa społeczna. To zryw młodych generacji robotników – dążących do wyegzekwowania od panującego reżimu zobowiązań socjalno-bytowych, aspiracji (wyartykułowanych w sierpniu'80 wspólnie z [[Inteligencja\|inteligencją]] oraz [[Chłopstwo\|chłopstwem]]) do wolności i sprawiedliwości społecznej – dał początek solidarnościowym przemianom. Te zaś były źródłem końca realnego socjalizmu, jako formacji legitymizowanej rozpoczętym w latach pięćdziesiątych awansem przemysłowym, urbanizacyjnym i socjalnym chłopów, pospiesznie edukowanych i podnoszonych do poziomu chłoporobotników, robotników i inteligentów.		Bariery realizacji rozbudzonych aspiracji konsumpcyjnych oraz odczuwane dystanse i nierówności powodowały rosnące niezadowolenie społeczne u lepiej wykształconych warstw robotniczych. Latem 1980 roku młode pokolenie robotników wystąpiło w proteście społecznym jako nowa, świadoma swoich oczekiwań i upośledzeń klasa społeczna. To zryw młodych generacji robotników – dążących do wyegzekwowania od panującego reżimu zobowiązań socjalno-bytowych, aspiracji (wyartykułowanych w sierpniu'80 wspólnie z [[Inteligencja\|inteligencją]] oraz [[Chłopstwo\|chłopstwem]]) do wolności i sprawiedliwości społecznej – dał początek solidarnościowym przemianom. Te zaś były źródłem końca realnego socjalizmu, jako formacji legitymizowanej rozpoczętym w latach pięćdziesiątych awansem przemysłowym, urbanizacyjnym i socjalnym chłopów, pospiesznie edukowanych i podnoszonych do poziomu chłoporobotników, robotników i inteligentów.

Garbaczm o 13:01, 13 mar 2015

2015-03-13T13:01:01Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:01, 13 mar 2015
Linia 26:		Linia 26:

	Ostatnie trzydziestolecie XIX w. cechuje silna koncentracja kapitałów i tworzenie karteli lub trustów monopolizujących różne branże. Spółki czerpiąc kapitał inwestycyjny również z zagranicy zwielokrotniały produkcję i zatrudnienie robotników. Rozwijają się i tworzone są nowe śląskie miasta (prawa miejskie zdobywają m.in. w 1865 r. wieś [[Katowice]] a w 1868 r. kolonia Królewska Huta - dziś [[Chorzów]]). Produkcja węgla, przemysłu stalowego, maszynowego, wyrobów chemicznych, tekstylnych żywiołowo wzrastała w okresach militarnych przedsięwzięć i potrzeb wojennych<ref>W. Czapliński, A. Galos, W. Korta, Historia Niemiec... op. cit., s. 596-597.</ref>. Klęska Niemiec w I wojnie światowej i chaos wewnętrzny (rewolucja i trzy powstania śląskie prowadzą do podziału Górnego Śląska).		Ostatnie trzydziestolecie XIX w. cechuje silna koncentracja kapitałów i tworzenie karteli lub trustów monopolizujących różne branże. Spółki czerpiąc kapitał inwestycyjny również z zagranicy zwielokrotniały produkcję i zatrudnienie robotników. Rozwijają się i tworzone są nowe śląskie miasta (prawa miejskie zdobywają m.in. w 1865 r. wieś [[Katowice]] a w 1868 r. kolonia Królewska Huta - dziś [[Chorzów]]). Produkcja węgla, przemysłu stalowego, maszynowego, wyrobów chemicznych, tekstylnych żywiołowo wzrastała w okresach militarnych przedsięwzięć i potrzeb wojennych<ref>W. Czapliński, A. Galos, W. Korta, Historia Niemiec... op. cit., s. 596-597.</ref>. Klęska Niemiec w I wojnie światowej i chaos wewnętrzny (rewolucja i trzy powstania śląskie prowadzą do podziału Górnego Śląska).
	Powstanie i utrwalenie bytu niepodległego państwa polskiego uczyniło z przyznanych Polsce części Górnego Śląska fundament jej rozwoju. Reorganizacja gospodarki kraju, przyjęty w 1920 roku statut [[Statut Organiczny Województwa Śląskiego\|organiczny województwa śląskiego]], późniejsze kryzysy i trudności gospodarcze ograniczają jednak jego potencjał. Wielka koncentracja produkcji przemysłowej II Rzeczpospolitej Polskiej w [[Województwo śląskie 1922-1939\|województwie śląskim]] zajmującym 1,1% jej powierzchni (w 1923 roku wytwarzano tu 99,7% ołowiu, 87,7% cynku, 73% węgla, 71% żelaza z ogółu krajowej produkcji, przy wzroście np. udziału wydobycia węgla do 75% a żelaza i stali do 74% w 1936 r.)<ref>K. Popiołek, Śląskie dzieje, wyd. PWN, Warszawa–Kraków 1976, s. 357; J. Kostrowicka, Z. Landau, J. Tomaszewski, Historia gospodarcza Polski XIX i XX wieku, wyd. KiW, Warszawa 1966, s. 259.</ref> nie przysłania spadku produkcji i efektów kryzysu lat 1929-33<ref>K. Jonca, Rozwój gospodarczy..., op. cit., s.193-194 - za Z. Landauem autor podaje, że dopiero w 1938 globalnie polska produkcja przemysłowa uzyskała poziom z 1913 roku.</ref>. Kryzysogenne procesy rodzą liczne problemy socjalne. Funkcjonowanie aż 87,2% ludności regionu poza gospodarką rolną i trudne warunki życia rodzin robotniczych (które stanowiły 70,9% mieszkańców województwa śląskiego) aktywizują politycznie nowe siły socjaldemokratyczne, nurty faszyzujące i komunistyczne a także separatyzm etniczny<ref>W wyniku kryzysu oraz polityki polonizacji Ślązaków i awansowania przybyłych na Górny Śląsk kosztem miejscowych kadr poparcie zyskiwał m.in. [[Związek Obrony Górnoślązaków]] [[Jan Kustos\|Jana Kustosa]] — patrz M. Fic, J. Kustos (1893-1932) - separatysta czy autonomista górnośląski?, wyd. 4Dplus, Katowice 2010, D. Jerczyński, Śląski ruch narodowy (pod naciskiem polskiego i niemieckiego nacjonalizmu na tle politycznej historii Górnego Śląska w latach 1848-1947), Zabrze 2006; i aktywizowały się nowe siły organizujące ruch robotniczy — patrz J. Walczak, Polska i niemiecka socjaldemokracja na Górnym Śląsku i w Cieszyńskim po przewrocie majowym 1926 – 1939, wyd. ŚIN Katowice, 1980.</ref>. W przemyśle województwa na początku lat 20-tych zatrudnionych było ponad 200 tyś. robotników. Wraz z kartelizacją branż gospodarki i koncentracją kapitału oraz dekoniunkturą produkcji, narastał kryzys przemysłowy. Przemiany w podaży pracy i pogorszenie warunków zatrudnienia odbijały się negatywnie na kondycji bytowej oraz moralnej mas. Pogłębiające się w latach kryzysu bezrobocie (obejmowało 78 tys. w 1926 aż po 135,6 tys. w 1933 r. — tj. ok. 1/3 ogółu robotników) oraz spadek płac realnych — szczególnie wysoki w górnictwie, rozpowszechnia m.in. nielegalne wydobywanie węgla z biedaszybów lub zbieranie z przykopalnianych hałd<ref>U. Swadźba, Śląski etos pracy. Studium socjologiczne, Katowice 2001, s. 67; M. Smeja, Niemcy? Polacy? Ślązacy? Rodzimi mieszkańcy Opolszczyzny w świetle analiz socjologicznych, wyd. Universitas, Kraków 2000, s. 87.</ref>. Okresy kryzysów i spadek płac realnych w górnictwie sprawiał, że robotnicy a szczególnie bezrobotni górnicy podejmowali dorywcze prace rzemieślnicze, remontowe lub handel domokrążny, a utrzymywanie się z uprawy choćby niewielkiego pola lub ogródka uważano za cenne uzupełnienie potrzeb bytowych<ref> I. Bukowska-Floreńska, Społeczno-kulturowe funkcje tradycji w społecznościach industrialnych Górnego Śląska, wyd. ~~Uniwersytet Śląski~~, Katowice 1987, s.87. </ref>. Górny Śląsk i jego robotnicza ludność systematycznie tracą pozycję w strukturze społeczno-gospodarczej zarówno Prus, jak i następnie II Rzeczpospolitej Polskiej<ref>M. Smeja, Niemcy? Polacy? Ślązacy?....op. cit., s. 83-91. </ref>.		Powstanie i utrwalenie bytu niepodległego państwa polskiego uczyniło z przyznanych Polsce części Górnego Śląska fundament jej rozwoju. Reorganizacja gospodarki kraju, przyjęty w 1920 roku statut [[Statut Organiczny Województwa Śląskiego\|organiczny województwa śląskiego]], późniejsze kryzysy i trudności gospodarcze ograniczają jednak jego potencjał. Wielka koncentracja produkcji przemysłowej II Rzeczpospolitej Polskiej w [[Województwo śląskie 1922-1939\|województwie śląskim]] zajmującym 1,1% jej powierzchni (w 1923 roku wytwarzano tu 99,7% ołowiu, 87,7% cynku, 73% węgla, 71% żelaza z ogółu krajowej produkcji, przy wzroście np. udziału wydobycia węgla do 75% a żelaza i stali do 74% w 1936 r.)<ref>K. Popiołek, Śląskie dzieje, wyd. PWN, Warszawa–Kraków 1976, s. 357; J. Kostrowicka, Z. Landau, J. Tomaszewski, Historia gospodarcza Polski XIX i XX wieku, wyd. KiW, Warszawa 1966, s. 259.</ref> nie przysłania spadku produkcji i efektów kryzysu lat 1929-33<ref>K. Jonca, Rozwój gospodarczy..., op. cit., s.193-194 - za Z. Landauem autor podaje, że dopiero w 1938 globalnie polska produkcja przemysłowa uzyskała poziom z 1913 roku.</ref>. Kryzysogenne procesy rodzą liczne problemy socjalne. Funkcjonowanie aż 87,2% ludności regionu poza gospodarką rolną i trudne warunki życia rodzin robotniczych (które stanowiły 70,9% mieszkańców województwa śląskiego) aktywizują politycznie nowe siły socjaldemokratyczne, nurty faszyzujące i komunistyczne a także separatyzm etniczny<ref>W wyniku kryzysu oraz polityki polonizacji Ślązaków i awansowania przybyłych na Górny Śląsk kosztem miejscowych kadr poparcie zyskiwał m.in. [[Związek Obrony Górnoślązaków]] [[Jan Kustos\|Jana Kustosa]] — patrz M. Fic, J. Kustos (1893-1932) - separatysta czy autonomista górnośląski?, wyd. 4Dplus, Katowice 2010, D. Jerczyński, Śląski ruch narodowy (pod naciskiem polskiego i niemieckiego nacjonalizmu na tle politycznej historii Górnego Śląska w latach 1848-1947), Zabrze 2006; i aktywizowały się nowe siły organizujące ruch robotniczy — patrz J. Walczak, Polska i niemiecka socjaldemokracja na Górnym Śląsku i w Cieszyńskim po przewrocie majowym 1926 – 1939, wyd. ŚIN Katowice, 1980.</ref>. W przemyśle województwa na początku lat 20-tych zatrudnionych było ponad 200 tyś. robotników. Wraz z kartelizacją branż gospodarki i koncentracją kapitału oraz dekoniunkturą produkcji, narastał kryzys przemysłowy. Przemiany w podaży pracy i pogorszenie warunków zatrudnienia odbijały się negatywnie na kondycji bytowej oraz moralnej mas. Pogłębiające się w latach kryzysu bezrobocie (obejmowało 78 tys. w 1926 aż po 135,6 tys. w 1933 r. — tj. ok. 1/3 ogółu robotników) oraz spadek płac realnych — szczególnie wysoki w górnictwie, rozpowszechnia m.in. nielegalne wydobywanie węgla z biedaszybów lub zbieranie z przykopalnianych hałd<ref>U. Swadźba, Śląski etos pracy. Studium socjologiczne, Katowice 2001, s. 67; M. Smeja, Niemcy? Polacy? Ślązacy? Rodzimi mieszkańcy Opolszczyzny w świetle analiz socjologicznych, wyd. Universitas, Kraków 2000, s. 87.</ref>. Okresy kryzysów i spadek płac realnych w górnictwie sprawiał, że robotnicy a szczególnie bezrobotni górnicy podejmowali dorywcze prace rzemieślnicze, remontowe lub handel domokrążny, a utrzymywanie się z uprawy choćby niewielkiego pola lub ogródka uważano za cenne uzupełnienie potrzeb bytowych<ref> I. Bukowska-Floreńska, Społeczno-kulturowe funkcje tradycji w społecznościach industrialnych Górnego Śląska, wyd. UŚ, Katowice 1987, s.87. </ref>. Górny Śląsk i jego robotnicza ludność systematycznie tracą pozycję w strukturze społeczno-gospodarczej zarówno Prus, jak i następnie II Rzeczpospolitej Polskiej<ref>M. Smeja, Niemcy? Polacy? Ślązacy?....op. cit., s. 83-91. </ref>.

	Socjolog Florian Znaniecki diagnozując problemy ludzi pracy identyfikował m.in. warstwy tak zwanego "beznadziejnego proletariatu". Wskazywał, że są to szczególnie ludzie trwale bezrobotni i dorywczo zatrudniani a podatni na populistyczne hasła i rewolucyjne doktryny. O uznanie tego proletariatu toczy się walka przywódców nurtów socjalistycznych z konserwatywnymi elitami a zwyciężają w niej często ambitni parweniusze dołączający do rządzących elit, co zwykle nie zmienia nędznego stanu socjalnego robotników<ref>F. Znaniecki, Ludzie teraźniejsi a cywilizacja przyszłości, wyd. PWN, Warszawa 1974, s,235-238.</ref>.Hitlerowski narodowy socjalizm, jak również sowiecki komunistyczny aparat ideologiczny organizowały masy robotnicze w sprawny aparat wytwórczy, służący budowie polityczno-militarnej potęgi Niemiec oraz Związku Radzieckiego.		Socjolog Florian Znaniecki diagnozując problemy ludzi pracy identyfikował m.in. warstwy tak zwanego "beznadziejnego proletariatu". Wskazywał, że są to szczególnie ludzie trwale bezrobotni i dorywczo zatrudniani a podatni na populistyczne hasła i rewolucyjne doktryny. O uznanie tego proletariatu toczy się walka przywódców nurtów socjalistycznych z konserwatywnymi elitami a zwyciężają w niej często ambitni parweniusze dołączający do rządzących elit, co zwykle nie zmienia nędznego stanu socjalnego robotników<ref>F. Znaniecki, Ludzie teraźniejsi a cywilizacja przyszłości, wyd. PWN, Warszawa 1974, s,235-238.</ref>.Hitlerowski narodowy socjalizm, jak również sowiecki komunistyczny aparat ideologiczny organizowały masy robotnicze w sprawny aparat wytwórczy, służący budowie polityczno-militarnej potęgi Niemiec oraz Związku Radzieckiego.
Linia 62:		Linia 62:
	Gospodarka Górnego Śląska przedstawiana była przez komunistyczną propagandę w środkach masowego przekazu, jako efekt socjalistycznej strategii inwestowania w rozwój wielkoprzemysłowego regionu. Był to jednak w dużym stopniu wynik ekstensywnego gospodarowania zastanymi zasobami. Władze eksploatowały tutejsze zasoby naturalne, opierając produkcję na ukształtowanej przed drugą wojną światową infrastrukturze przemysłowej i robotniczym kapitale ludzkim. Wymuszanie realizacji narzucanych zadań produkcyjnych powodowało nadmierne wydłużanie czasu pracy. To z kolei prowadziło do manipulowania wynagrodzeniami za nadgodziny i zmieniania norm produkcyjnych. Naruszanie interesów pracowników, zmuszanie ich do pracy w godzinach nadliczbowych, oszukiwanie przy wypłatach i zawyżanie norm, a także faworyzowanie robotników należących do [[Polska Zjednoczona Partia Robotnicza\|PZPR]] przy awansach i nagrodach spowodowało w 1951 r. wybuch strajków w kopalniach Zagłębia Dąbrowskiego. Protesty te opanowano, eliminując częściowo źle odbierane przez robotników praktyki oraz przerzucając winę za powstałe konflikty na powiatowy i zakładowy aparat partyjny<ref>Już wcześniej zarówno na Górnym Śląsku, jak i w Zagłębiu notowano wiele strajków, ale było to jeszcze w okresie umacniania się nowej władzy. W 1945 r. odnotowano 29 strajków, w 1946 r. – 137, w 1947 r. – 48, w 1948 r. – 17. Dane za Ł. Kamiński, Strajki robotnicze w Polsce w latach 1945–1948, Wrocław 1999, s. 108).</ref>.		Gospodarka Górnego Śląska przedstawiana była przez komunistyczną propagandę w środkach masowego przekazu, jako efekt socjalistycznej strategii inwestowania w rozwój wielkoprzemysłowego regionu. Był to jednak w dużym stopniu wynik ekstensywnego gospodarowania zastanymi zasobami. Władze eksploatowały tutejsze zasoby naturalne, opierając produkcję na ukształtowanej przed drugą wojną światową infrastrukturze przemysłowej i robotniczym kapitale ludzkim. Wymuszanie realizacji narzucanych zadań produkcyjnych powodowało nadmierne wydłużanie czasu pracy. To z kolei prowadziło do manipulowania wynagrodzeniami za nadgodziny i zmieniania norm produkcyjnych. Naruszanie interesów pracowników, zmuszanie ich do pracy w godzinach nadliczbowych, oszukiwanie przy wypłatach i zawyżanie norm, a także faworyzowanie robotników należących do [[Polska Zjednoczona Partia Robotnicza\|PZPR]] przy awansach i nagrodach spowodowało w 1951 r. wybuch strajków w kopalniach Zagłębia Dąbrowskiego. Protesty te opanowano, eliminując częściowo źle odbierane przez robotników praktyki oraz przerzucając winę za powstałe konflikty na powiatowy i zakładowy aparat partyjny<ref>Już wcześniej zarówno na Górnym Śląsku, jak i w Zagłębiu notowano wiele strajków, ale było to jeszcze w okresie umacniania się nowej władzy. W 1945 r. odnotowano 29 strajków, w 1946 r. – 137, w 1947 r. – 48, w 1948 r. – 17. Dane za Ł. Kamiński, Strajki robotnicze w Polsce w latach 1945–1948, Wrocław 1999, s. 108).</ref>.

	Mobilizację do pracy zarówno Ślązaków, jak i rzesz robotników napływowych, kształtowano przez ogólnopolski propagandowy wyścig produkcyjny, który inicjowano apelami z "robotniczego, czarnego" Śląska<ref> E. Kaszuba, Odbudowa i utrwalanie władzy (1945-48), w: Historia Śląska, red. W. Czapliński i inni, s.474.</ref>. Tworzono nowe wzorce osobowe socjalistycznych przodowników pracy (jak reemigrant górnik [[Wincenty Pstrowski]]), bez oglądania się na racjonalność techniczno-organizatorską odcinkowego przekraczania norm. Nie tylko w latach pięćdziesiątych — w czasie powojennej odbudowy gospodarki i stalinizacji kraju — ale i w następnych okresach stosowano bezwzględną eksploatację siły roboczej. Przykładem tego jest obowiązywanie od maja 1950 do września 1956 r. ustawy z 19 kwietnia 1950 r. o zabezpieczeniu socjalistycznej dyscypliny pracy. Pozwalała ona na: potrącanie pracownikom zarobków; czasowe przenoszenie ich na niższe i gorzej płatne stanowiska; a także pozbawienie wolności od 3 do 6 miesięcy oraz wysokie grzywny, groziły robotnikom za nietrzeźwość i nieobecności w pracy, oraz za brak dyscypliny w miejscu zatrudnienia<ref>DzU 1950, nr 20, poz. 168. Zob. też: J. Kalinowska, Postawy robotników wobec pracy, wyd. KiW, Warszawa 1978, s. 34–35.</ref>. Problemy z dyscypliną pracy wynikały z braku kwalifikacji zawodowych pracowników rekrutowanych ze wsi (niska kultura pracy przemysłowej) oraz ze stosowania pracy akordowej i wyśrubowanych norm produkcyjnych, bez adekwatnego wynagradzania za ich wykonywanie. Brak liczenia się z miejscowymi tradycjami pracy, przymus produkcyjny i niedostatek zasobów wytwórczych prowadziły do zrywania ciągłości produkcji, co rodziło dalsze niedostatki zaopatrzenia i naruszanie planów. W efekcie wzmagały się klasyczne procesy biurokratyzacji zarządzania, przerost mobilizacji ideologicznej, manipulowanie sprawozdawczością pracy i jakością produkcji, następował rozwój pozaformalnych układów, upolitycznionych i koteryjnych reguł awansowania i nagradzania pracowników<ref>M. Błaszczak-Wacławik, W. Błasiak, T. Nawrocki, Górny Śląsk. Szczególny przypadek kulturowy, wyd. ~~Uniwersytet Śląski~~, Katowice 1990, s. 108. </ref>.		Mobilizację do pracy zarówno Ślązaków, jak i rzesz robotników napływowych, kształtowano przez ogólnopolski propagandowy wyścig produkcyjny, który inicjowano apelami z "robotniczego, czarnego" Śląska<ref> E. Kaszuba, Odbudowa i utrwalanie władzy (1945-48), w: Historia Śląska, red. W. Czapliński i inni, s.474.</ref>. Tworzono nowe wzorce osobowe socjalistycznych przodowników pracy (jak reemigrant górnik [[Wincenty Pstrowski]]), bez oglądania się na racjonalność techniczno-organizatorską odcinkowego przekraczania norm. Nie tylko w latach pięćdziesiątych — w czasie powojennej odbudowy gospodarki i stalinizacji kraju — ale i w następnych okresach stosowano bezwzględną eksploatację siły roboczej. Przykładem tego jest obowiązywanie od maja 1950 do września 1956 r. ustawy z 19 kwietnia 1950 r. o zabezpieczeniu socjalistycznej dyscypliny pracy. Pozwalała ona na: potrącanie pracownikom zarobków; czasowe przenoszenie ich na niższe i gorzej płatne stanowiska; a także pozbawienie wolności od 3 do 6 miesięcy oraz wysokie grzywny, groziły robotnikom za nietrzeźwość i nieobecności w pracy, oraz za brak dyscypliny w miejscu zatrudnienia<ref>DzU 1950, nr 20, poz. 168. Zob. też: J. Kalinowska, Postawy robotników wobec pracy, wyd. KiW, Warszawa 1978, s. 34–35.</ref>. Problemy z dyscypliną pracy wynikały z braku kwalifikacji zawodowych pracowników rekrutowanych ze wsi (niska kultura pracy przemysłowej) oraz ze stosowania pracy akordowej i wyśrubowanych norm produkcyjnych, bez adekwatnego wynagradzania za ich wykonywanie. Brak liczenia się z miejscowymi tradycjami pracy, przymus produkcyjny i niedostatek zasobów wytwórczych prowadziły do zrywania ciągłości produkcji, co rodziło dalsze niedostatki zaopatrzenia i naruszanie planów. W efekcie wzmagały się klasyczne procesy biurokratyzacji zarządzania, przerost mobilizacji ideologicznej, manipulowanie sprawozdawczością pracy i jakością produkcji, następował rozwój pozaformalnych układów, upolitycznionych i koteryjnych reguł awansowania i nagradzania pracowników<ref>M. Błaszczak-Wacławik, W. Błasiak, T. Nawrocki, Górny Śląsk. Szczególny przypadek kulturowy, wyd. UŚ, Katowice 1990, s. 108. </ref>.

	Zwiększając obciążenia produkcyjne wprowadzano również obowiązek pracy w niedziele i święta negowano tradycyjne wzorce odpoczynku oraz ład życia rodzinnego robotników<ref>U. Swadźba, op. cit., s. 82–83; G. Szpor, Problemy zatrudnienia w przemyśle ciężkim w latach 1950–1955, w: „Studia i Materiały z Dziejów Śląska” 1983, t. 13, s. 458–459. </ref>. Liczył się jedynie gospodarczy rozwój, pojmowany w kategoriach przemysłowej produktywności ekstensywnie zorganizowanego aparatu wytwórczego.		Zwiększając obciążenia produkcyjne wprowadzano również obowiązek pracy w niedziele i święta negowano tradycyjne wzorce odpoczynku oraz ład życia rodzinnego robotników<ref>U. Swadźba, op. cit., s. 82–83; G. Szpor, Problemy zatrudnienia w przemyśle ciężkim w latach 1950–1955, w: „Studia i Materiały z Dziejów Śląska” 1983, t. 13, s. 458–459. </ref>. Liczył się jedynie gospodarczy rozwój, pojmowany w kategoriach przemysłowej produktywności ekstensywnie zorganizowanego aparatu wytwórczego.

Garbaczm: /* Bibliografia */

2015-03-13T12:59:08Z

Bibliografia

Garbaczm: /* Robotnicy a deindustrializacja gospodarki województwa */

2015-03-13T12:56:00Z

Robotnicy a deindustrializacja gospodarki województwa

← poprzednia wersja		Wersja z 14:56, 13 mar 2015
Linia 122:		Linia 122:
	==Robotnicy a deindustrializacja gospodarki województwa==		==Robotnicy a deindustrializacja gospodarki województwa==

	Środowiska robotnicze po transformacji do ponowoczesnego kapitalizmu, w warunkach redukcji starych zakładów przemysłowych i restrukturyzacji górnictwa oraz hutnictwa w (latach 1998-2002) gwałtownie się kurczą. Dotyka je spadek poziomu życia, a szczególnym zagrożeniem jest wysokie bezrobocie redukowanych zasobów ludzkich, z których część uległa dezaktywacji zawodowej przyjmując odprawy w ramach zwolnień grupowych lub emerytury pomostowe. Za Markiem S. Szczepańskim można stwierdzić, że spuścizną gospodarki komunistycznej na Górnym Śląsku stały się rzesze „ludzi zbędnych”<ref>Zob. Górnicy górnośląscy – ludzie zbędni – ludzie luźni? Szkice socjologiczne, red. M.S. Szczepański, ~~Kraków – Katowice~~ 1994; M.S. Szczepański, Opel z górniczym pióropuszem, Katowice 1997. B. Kolny, G. Maciejewski "Zagrożenie ubóstwem i wykluczeniem społecznym w wyniku restrukturyzacji przemysłu węglowego w województwie śląskim - mity i fakty", Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, 2006.</ref>. W kolejnych latach rynkowej transformacji znaczna część napływowej robotniczej młodzieży wyjechała z regionu do swoich rodzinnych miejscowości, często się deklasując (wracając do pracy w rolnictwie lub przechodząc na zasiłek opieki społecznej). Część osiedleńców zakorzeniła się życiowo w miastach przemysłowych regionu, gdzie zwalniane z likwidowanych zakładów pracy segmenty warstw robotniczych funkcjonują jako „ludzie luźni” – pozbawieni nadziei na życiowy sukces. Okresowe koniunktury na węgiel i stal aktywizują zachowane w części moce produkcyjne i pokazują względność strategii deindustrializacji województwa. Odradzają się nawet zlikwidowane w reformach z 1999 roku zawodowe szkoły górnicze, jako niezbędne uzupełnienie starzejących się kopalnianych kadr.		Środowiska robotnicze po transformacji do ponowoczesnego kapitalizmu, w warunkach redukcji starych zakładów przemysłowych i restrukturyzacji górnictwa oraz hutnictwa w (latach 1998-2002) gwałtownie się kurczą. Dotyka je spadek poziomu życia, a szczególnym zagrożeniem jest wysokie bezrobocie redukowanych zasobów ludzkich, z których część uległa dezaktywacji zawodowej przyjmując odprawy w ramach zwolnień grupowych lub emerytury pomostowe. Za Markiem S. Szczepańskim można stwierdzić, że spuścizną gospodarki komunistycznej na Górnym Śląsku stały się rzesze „ludzi zbędnych”<ref>Zob. Górnicy górnośląscy – ludzie zbędni – ludzie luźni? Szkice socjologiczne, red. M. S. Szczepański, Kraków–Katowice 1994; M. S. Szczepański, Opel z górniczym pióropuszem, Katowice 1997. B. Kolny, G. Maciejewski "Zagrożenie ubóstwem i wykluczeniem społecznym w wyniku restrukturyzacji przemysłu węglowego w województwie śląskim - mity i fakty", wyd. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, 2006.</ref>. W kolejnych latach rynkowej transformacji znaczna część napływowej robotniczej młodzieży wyjechała z regionu do swoich rodzinnych miejscowości, często się deklasując (wracając do pracy w rolnictwie lub przechodząc na zasiłek opieki społecznej). Część osiedleńców zakorzeniła się życiowo w miastach przemysłowych regionu, gdzie zwalniane z likwidowanych zakładów pracy segmenty warstw robotniczych funkcjonują jako „ludzie luźni” – pozbawieni nadziei na życiowy sukces. Okresowe koniunktury na węgiel i stal aktywizują zachowane w części moce produkcyjne i pokazują względność strategii deindustrializacji województwa. Odradzają się nawet zlikwidowane w reformach z 1999 roku zawodowe szkoły górnicze, jako niezbędne uzupełnienie starzejących się kopalnianych kadr.

	Robotnicy województwa, podobnie jak i wielu ośrodków przemysłowych w kraju, utracili nie tylko bezpieczeństwo zatrudnienia, lecz stabilizację bytową którą dawał zakład pracy - jak "kopalnia dobroczyńca, żywicielka i organizatorka życia"<ref>T. Nawrocki, Trwanie i zmiana lokalnej społeczności górniczej na Górnym Śląsku, Wyd. UŚ, Katowice 2006, s.176 i n. </ref>.



			Robotnicy województwa, podobnie jak i wielu ośrodków przemysłowych w kraju, utracili nie tylko bezpieczeństwo zatrudnienia, lecz stabilizację bytową którą dawał zakład pracy - jak "kopalnia dobroczyńca, żywicielka i organizatorka życia"<ref>T. Nawrocki, Trwanie i zmiana lokalnej społeczności górniczej na Górnym Śląsku, wyd. UŚ, Katowice 2006, s.176 i n. </ref>.

	==Bibliografia==		==Bibliografia==

Garbaczm: /* Przemiany wzorów życia rodzinnego w środowisku robotniczym */

2015-03-13T12:51:17Z

Przemiany wzorów życia rodzinnego w środowisku robotniczym

← poprzednia wersja		Wersja z 14:51, 13 mar 2015
Linia 116:		Linia 116:
	Proces regionalnej wymiany wzorców życia rodzinnego w środowiskach robotniczych Górnego Śląska pozostawał pod przemożnym wpływem reorientacji młodego pokolenia robotników na wartości materialno-ekonomiczne. Do najważniejszych przemian obyczajowych należą także demokratyzacja stosunków między partnerami w okresie narzeczeństwa i we wczesnej fazie więzi małżeńskich. Ukształtował się wyraźny model egalitaryzmu struktury rodzinnej i podstawy relacji partnerskich w życiu codziennym, co prowadziło do wspólnego podejmowania większości obowiązków domowych przez męża i żonę. Zaburzeniu uległy tradycyjne funkcje socjalizacyjne śląskiej wielopokoleniowej robotniczej rodziny. Funkcja prokreacyjna w młodym pokoleniu rodzin robotniczych, a szczególnie w rodzinach mieszanych przeniesiona została na niższe miejsca w hierarchii ważności. W młodym pokoleniu robotników z lat osiemdziesiątych obowiązki prokreacyjne i wychowawcze wiązano zwykle z posiadaniem dwojga dzieci i wychowanie ich przy pomocy wspierających instytucji społecznych (państwa, szkoły, Kościoła, zakładu pracy<ref>E. Śmiłowski, op. cit., s. 188–197.</ref>. Preferowano funkcje emocjonalno-ekspresywne małżeństwa i realizację aspiracji materialno-konsumpcyjnych w strukturze nuklearnej rodziny. Zmienił się także styl wychowywania dzieci. Okazało się, że w wyniku większego zaangażowania zawodowego kobiet i przywiązywania mniejszej wagi do wychowawczego nadzoru nad dziećmi w młodym pokoleniu rodzin robotniczych rosła gotowość do stosowania kar cielesnych. Najwięcej zwolenników rygorystycznego wychowania stwierdzono wśród mężów z rodzin autochtonicznych, a matki z takich rodzin znacznie bardziej rygorystycznie przestrzegały zasad i obrzędów religijnych<ref>E. Górnikowska-Zwolak, Szkic do portretu Ślązaczki. Refleksja feministyczna, Katowice 2004, s. 115. </ref>. Wraz z trudnościami zabezpieczania materialnego poziomu życia rósł poziom autorytaryzmu w postawach społecznych robotników i obniżało się ich zaufanie do instytucji życia publicznego.		Proces regionalnej wymiany wzorców życia rodzinnego w środowiskach robotniczych Górnego Śląska pozostawał pod przemożnym wpływem reorientacji młodego pokolenia robotników na wartości materialno-ekonomiczne. Do najważniejszych przemian obyczajowych należą także demokratyzacja stosunków między partnerami w okresie narzeczeństwa i we wczesnej fazie więzi małżeńskich. Ukształtował się wyraźny model egalitaryzmu struktury rodzinnej i podstawy relacji partnerskich w życiu codziennym, co prowadziło do wspólnego podejmowania większości obowiązków domowych przez męża i żonę. Zaburzeniu uległy tradycyjne funkcje socjalizacyjne śląskiej wielopokoleniowej robotniczej rodziny. Funkcja prokreacyjna w młodym pokoleniu rodzin robotniczych, a szczególnie w rodzinach mieszanych przeniesiona została na niższe miejsca w hierarchii ważności. W młodym pokoleniu robotników z lat osiemdziesiątych obowiązki prokreacyjne i wychowawcze wiązano zwykle z posiadaniem dwojga dzieci i wychowanie ich przy pomocy wspierających instytucji społecznych (państwa, szkoły, Kościoła, zakładu pracy<ref>E. Śmiłowski, op. cit., s. 188–197.</ref>. Preferowano funkcje emocjonalno-ekspresywne małżeństwa i realizację aspiracji materialno-konsumpcyjnych w strukturze nuklearnej rodziny. Zmienił się także styl wychowywania dzieci. Okazało się, że w wyniku większego zaangażowania zawodowego kobiet i przywiązywania mniejszej wagi do wychowawczego nadzoru nad dziećmi w młodym pokoleniu rodzin robotniczych rosła gotowość do stosowania kar cielesnych. Najwięcej zwolenników rygorystycznego wychowania stwierdzono wśród mężów z rodzin autochtonicznych, a matki z takich rodzin znacznie bardziej rygorystycznie przestrzegały zasad i obrzędów religijnych<ref>E. Górnikowska-Zwolak, Szkic do portretu Ślązaczki. Refleksja feministyczna, Katowice 2004, s. 115. </ref>. Wraz z trudnościami zabezpieczania materialnego poziomu życia rósł poziom autorytaryzmu w postawach społecznych robotników i obniżało się ich zaufanie do instytucji życia publicznego.

	Zmienił się zasadniczo styl spędzania czasu wolnego przez rodziny robotnicze. Znaczną jego część przeznaczano na słuchanie radia, oglądanie telewizji, czytanie prasy, kosztem rozmów z członkami rodziny lub biernego odpoczynku (charakterystycznego dla starszego pokolenia). W efekcie rozwoju kultury masowej i dystansowania się od spraw polityki upowszechniała się indywidualizacja przeżywanych wartości, skupienie zachowań na celach nuklearnej rodziny i rezygnacja z aktywności społecznej w organizacjach i instytucjach. Ważnym efektem dystansowania się wobec ładu państwowo-partyjnego był wzrost religijności w młodym pokoleniu robotniczym. To nie w starszej generacji robotników, lecz w młodym ich pokoleniu silniejsze były identyfikacja z Kościołem i udział w praktykach religijnych, niezależnie od stopnia ich zadowolenia z osiągniętego poziomu i jakości życia<ref>E. Śmiłowski, op. cit., s. 231–234.</ref>. Nauka społeczna i krytyka moralna władzy, głoszona przez tutejszy Kościół Katolicki, docierała do robotników w czasie uroczystych pielgrzymek do sanktuarium w Piekarach Śląskich. Narastało robotnicze niezadowolenie ze stosunków z przełożonymi, z warunków organizacji pracy i krytyczne nastawienie do sfery zawodowej postrzeganej jako świat nierówności i niesprawiedliwości społeczno-ekonomicznych<ref>W. Wesołowski, Teoria, badania, praktyka. Z problematyki struktury klasowej, Warszawa 1975, s. 205–206. </ref>.		Zmienił się zasadniczo styl spędzania czasu wolnego przez rodziny robotnicze. Znaczną jego część przeznaczano na słuchanie [[Radio\|radia]], oglądanie telewizji, czytanie prasy, kosztem rozmów z członkami rodziny lub biernego odpoczynku (charakterystycznego dla starszego pokolenia). W efekcie rozwoju kultury masowej i dystansowania się od spraw polityki upowszechniała się indywidualizacja przeżywanych wartości, skupienie zachowań na celach nuklearnej rodziny i rezygnacja z aktywności społecznej w organizacjach i instytucjach. Ważnym efektem dystansowania się wobec ładu państwowo-partyjnego był wzrost religijności w młodym pokoleniu robotniczym. To nie w starszej generacji robotników, lecz w młodym ich pokoleniu silniejsze były identyfikacja z Kościołem i udział w praktykach religijnych, niezależnie od stopnia ich zadowolenia z osiągniętego poziomu i jakości życia<ref>E. Śmiłowski, op. cit., s. 231–234.</ref>. Nauka społeczna i krytyka moralna władzy, głoszona przez tutejszy [[Kościół Katolicki]], docierała do robotników w czasie uroczystych pielgrzymek do sanktuarium w Piekarach Śląskich. Narastało robotnicze niezadowolenie ze stosunków z przełożonymi, z warunków organizacji pracy i krytyczne nastawienie do sfery zawodowej postrzeganej jako świat nierówności i niesprawiedliwości społeczno-ekonomicznych<ref>W. Wesołowski, Teoria, badania, praktyka. Z problematyki struktury klasowej, Warszawa 1975, s. 205–206. </ref>.

	Bariery realizacji rozbudzonych aspiracji konsumpcyjnych oraz odczuwane dystanse i nierówności powodowały rosnące niezadowolenie społeczne u lepiej wykształconych warstw robotniczych. Latem 1980 r. młode pokolenie robotników wystąpiło w proteście społecznym jako nowa, świadoma swoich oczekiwań i upośledzeń klasa społeczna. To zryw młodych generacji robotników – dążących do wyegzekwowania od panującego reżimu zobowiązań socjalno-bytowych, aspiracji (wyartykułowanych w sierpniu'80 wspólnie z inteligencją oraz chłopstwem) do wolności i sprawiedliwości społecznej – dał początek solidarnościowym przemianom. Te zaś były źródłem końca realnego socjalizmu, jako formacji legitymizowanej rozpoczętym w latach pięćdziesiątych awansem przemysłowym, urbanizacyjnym i socjalnym chłopów, pospiesznie edukowanych i podnoszonych do poziomu chłoporobotników, robotników i inteligentów.		Bariery realizacji rozbudzonych aspiracji konsumpcyjnych oraz odczuwane dystanse i nierówności powodowały rosnące niezadowolenie społeczne u lepiej wykształconych warstw robotniczych. Latem 1980 roku młode pokolenie robotników wystąpiło w proteście społecznym jako nowa, świadoma swoich oczekiwań i upośledzeń klasa społeczna. To zryw młodych generacji robotników – dążących do wyegzekwowania od panującego reżimu zobowiązań socjalno-bytowych, aspiracji (wyartykułowanych w sierpniu'80 wspólnie z [[Inteligencja\|inteligencją]] oraz [[Chłopstwo\|chłopstwem]]) do wolności i sprawiedliwości społecznej – dał początek solidarnościowym przemianom. Te zaś były źródłem końca realnego socjalizmu, jako formacji legitymizowanej rozpoczętym w latach pięćdziesiątych awansem przemysłowym, urbanizacyjnym i socjalnym chłopów, pospiesznie edukowanych i podnoszonych do poziomu chłoporobotników, robotników i inteligentów.

	==Robotnicy a deindustrializacja gospodarki województwa==		==Robotnicy a deindustrializacja gospodarki województwa==

Garbaczm o 12:49, 13 mar 2015

2015-03-13T12:49:10Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:49, 13 mar 2015
Linia 70:		Linia 70:
	Wyróżnia się trzy okresy komunistycznej polityki gospodarczej w Polsce, formującej odmienne warunki rozwoju klasy robotniczej na Górnym Śląsku: 1- okres instalacji władzy i stalinizacji, kończący się w 1956 r., 2- okres intensywnej eksploatacji zasobów wytwórczych, zakończony Sierpniem ’80, 3- okres schyłku, gospodarki niedoboru i politycznego kryzysu, zakończony transformacją ustrojową 1989 roku<ref>A. Bartoszek, Funkcjonowanie społeczno-gospodarcze Górnego Śląska w okresie PRL - socjologiczne konsekwencje dla wzorców życia robotników i ich rodzin, w: Dla Władzy, obok władzy, przeciw władzy. Postawy robotników wielkich ośrodków przemysłowych w PRL, red. J. Neja, wyd. IPN, Warszawa, 2005, s. 71. </ref>.		Wyróżnia się trzy okresy komunistycznej polityki gospodarczej w Polsce, formującej odmienne warunki rozwoju klasy robotniczej na Górnym Śląsku: 1- okres instalacji władzy i stalinizacji, kończący się w 1956 r., 2- okres intensywnej eksploatacji zasobów wytwórczych, zakończony Sierpniem ’80, 3- okres schyłku, gospodarki niedoboru i politycznego kryzysu, zakończony transformacją ustrojową 1989 roku<ref>A. Bartoszek, Funkcjonowanie społeczno-gospodarcze Górnego Śląska w okresie PRL - socjologiczne konsekwencje dla wzorców życia robotników i ich rodzin, w: Dla Władzy, obok władzy, przeciw władzy. Postawy robotników wielkich ośrodków przemysłowych w PRL, red. J. Neja, wyd. IPN, Warszawa, 2005, s. 71. </ref>.

	Górnośląscy robotnicy byli nie tylko podstawą wielkoprzemysłowej produkcji, wykorzystywano ich jako siłę polityczną do wywierania ideologicznej presji na otoczenie społeczne i zasób ludzki ważny w starciach wewnątrz komunistycznego aparatu władzy. Katowice w latach 1953-1956 przemianowano na Stalinogród. Partyjne władze uznały je wówczas jako miasto o zdecydowanie robotniczym charakterze, za symbol wdzięczności dla zmarłego [[Józef Stalin\|Józefa Stalina]]. Skutecznie polityczne korzyści z panowania nad wielkimi masami robotniczymi województwa śląskiego realizował [[Edward Gierek]] I sekretarz Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Katowicach. Zyskał duże wpływy zwłaszcza w 1968 r., kiedy zorganizował masowe wiece robotniczego poparcia dla [[Władysław Gomułka\|Władysława Gomułki]] a jednocześnie solidaryzował się z czystkami „antysyjonistycznymi” w szeregach partii<ref> Tak Edward Gierek zręcznie wycofał się z orbity wpływu „moczarowców” i wybił się na pozycję lidera wśród wojewódzkich sekretarzy partyjnych, cenionego za sprawność rządzenia i utrzymanie dyscypliny mas robotniczych. Patrz A. Bartoszek, Funkcjonowanie społeczno-gospodarcze Górnego Śląska..., op.cit. s.78.</ref>. Już w dwa i pół roku później Gierek przejął władzę w kraju, po militarnej pacyfikacji gdańskich robotników. Składając im obietnicę "pomożemy" uczynił z robotników, a szczególnie śląskich i zagłębiowskich górników, bazę społeczną dla haseł "budowy drugiej Polski" i "dynamicznego rozwoju kraju"<ref>J. Neja, Robotnicy województwa katowickiego w lecie 1980 w świetle materiałów Służby Bezpieczeństwa, w: Dla Władzy, obok władzy, przeciw władzy. Postawy robotników..., op. cit. ,s.108.</ref>. Jego partyjny następca w Katowicach [[Zdzisław Grudzień]] organizował wielotysięczne wiece poparcia dla gierkowskiej polityki gospodarczej z udziałem górników, hutników i przedstawicieli innych środowisk śląskiej klasy robotniczej. Ideologizacja trudu robotniczego była trwałym zjawiskiem, właściwym dla totalizującej logiki tamtejszej komunistycznej formacji. Jednak fałsz "propagandy sukcesu" obnażyły w 1976 roku protesty robotnicze w Radomiu, w warszawskim "Ursusie" i Płocku, oraz zapaść na rynku zaopatrzenia w podstawowe produkty żywnościowe. Procesy sądowe i brutalność milicji tłumiącej opór robotniczych załóg, zaktywizowały opozycyjnych intelektualistów do utworzenia społecznego [[Komitet Obrony Robotników\|Komitetu Obrony Robotników]]. Uczestnik działań KOR-u [[Kazimierz Świtoń]] z kilkoma robotnikami rozpoczyna w 1978 roku na Górnym Śląsku działalność pierwszego w PRL [[Wolne Związki Zawodowe\|Wolnego Związku Zawodowego]]. Aktywizacja obywatelskiej walki o prawa mas robotniczych, w obliczu niespełniania ideologicznych i bytowych obietnic przez komunistyczne władze, prowadzi do wybuchu wielkich strajków w sierpniu 1980 roku. Ważnym duchowym wymiarem mobilizacji mas pracowniczych była pierwsza pielgrzymka papieża Jana Pawła II w 1979 roku. Jego wizytę w sanktuarium maryjnym w Piekarach Śląskich zablokował sekretarz Z. Grudzień, zmuszając partyjne struktury do organizowania "spontanicznej" akcji protestacyjnej robotników Śląska i Zagłębia.		Górnośląscy robotnicy byli nie tylko podstawą wielkoprzemysłowej produkcji, wykorzystywano ich jako siłę polityczną do wywierania ideologicznej presji na otoczenie społeczne i zasób ludzki ważny w starciach wewnątrz komunistycznego aparatu władzy. Katowice w latach 1953-1956 przemianowano na Stalinogród. Partyjne władze uznały je wówczas jako miasto o zdecydowanie robotniczym charakterze, za symbol wdzięczności dla zmarłego [[Józef Stalin\|Józefa Stalina]]. Skutecznie polityczne korzyści z panowania nad wielkimi masami robotniczymi województwa śląskiego realizował [[Edward Gierek]] I sekretarz Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Katowicach. Zyskał duże wpływy zwłaszcza w 1968 r., kiedy zorganizował masowe wiece robotniczego poparcia dla [[Władysław Gomułka\|Władysława Gomułki]] a jednocześnie solidaryzował się z czystkami „antysyjonistycznymi” w szeregach partii<ref> Tak Edward Gierek zręcznie wycofał się z orbity wpływu „moczarowców” i wybił się na pozycję lidera wśród wojewódzkich sekretarzy partyjnych, cenionego za sprawność rządzenia i utrzymanie dyscypliny mas robotniczych. Patrz A. Bartoszek, Funkcjonowanie społeczno-gospodarcze Górnego Śląska..., op.cit. s.78.</ref>. Już w dwa i pół roku później Gierek przejął władzę w kraju, po militarnej pacyfikacji gdańskich robotników. Składając im obietnicę "pomożemy" uczynił z robotników, a szczególnie śląskich i zagłębiowskich górników, bazę społeczną dla haseł "budowy drugiej Polski" i "dynamicznego rozwoju kraju"<ref>J. Neja, Robotnicy województwa katowickiego w lecie 1980 w świetle materiałów Służby Bezpieczeństwa, w: Dla Władzy, obok władzy, przeciw władzy. Postawy robotników..., op. cit. ,s.108.</ref>. Jego partyjny następca w Katowicach [[Zdzisław Grudzień]] organizował wielotysięczne wiece poparcia dla gierkowskiej polityki gospodarczej z udziałem górników, hutników i przedstawicieli innych środowisk śląskiej klasy robotniczej. Ideologizacja trudu robotniczego była trwałym zjawiskiem, właściwym dla totalizującej logiki tamtejszej komunistycznej formacji. Jednak fałsz "propagandy sukcesu" obnażyły w 1976 roku protesty robotnicze w Radomiu, w warszawskim "Ursusie" i Płocku, oraz zapaść na rynku zaopatrzenia w podstawowe produkty żywnościowe. Procesy sądowe i brutalność milicji tłumiącej opór robotniczych załóg, zaktywizowały opozycyjnych intelektualistów do utworzenia społecznego [[Komitet Obrony Robotników\|Komitetu Obrony Robotników]]. Uczestnik działań KOR-u [[Kazimierz Świtoń]] z kilkoma robotnikami rozpoczyna w 1978 roku na Górnym Śląsku działalność pierwszego w PRL [[Wolne Związki Zawodowe\|Wolnego Związku Zawodowego]]. Aktywizacja obywatelskiej walki o prawa mas robotniczych, w obliczu niespełniania ideologicznych i bytowych obietnic przez komunistyczne władze, prowadzi do wybuchu wielkich strajków w sierpniu 1980 roku. Ważnym duchowym wymiarem mobilizacji mas pracowniczych była pierwsza pielgrzymka papieża Jana Pawła II w 1979 roku. Jego wizytę w sanktuarium maryjnym w [[Piekary Śląskie\|Piekarach Śląskich]] zablokował sekretarz Z. Grudzień, zmuszając partyjne struktury do organizowania "spontanicznej" akcji protestacyjnej robotników Śląska i Zagłębia.

	Zryw obywatelski robotników w sierpniu 1980 r. i powstanie ruchu [[NSZZ Solidarność - region śląsko-dąbrowski\|NSZZ „Solidarność”]] pod presją zbuntowanych załóg przemysłowych zakładów z Wybrzeża, miał już bezpośrednie wsparcie górnośląskich i zagłębiowskich robotników z wielu kopalń i zakładów pracy<ref>Zobacz opis wydarzeń 1980 r. w województwie katowickim do momentu pojawienia się głównej fali strajków w końcu sierpnia. Tamże, s. 118-134.</ref>. Podpisano trzy porozumienia władz partyjno-państwowych z komitetami strajkowymi reprezentującymi robotnicze załogi. Po porozumieniach gdańskich i szczecińskich podpisano umowę społeczną w [[Jastrzębie-Zdrój\|Jastrzębiu-Zdroju]]. Determinacja strajkujących górników doprowadziła 3 września 1980 r. na kopalni Manifest Lipcowy do zgody władz na zagwarantowanie robotnikom wolnych sobót i niedziel, oraz na likwidację czterobrygadowego systemu pracy. Porozumienie jastrzębskie było swoistą ugodą górników z władzą komunistyczną, wywalczono wówczas, w ramach poparcia 21 postulatów gdańskich, prawo do tworzenia wolnych związków zawodowych. Powstał ruch NSZZ "Solidarność".		Zryw obywatelski robotników w sierpniu 1980 r. i powstanie ruchu [[NSZZ Solidarność - region śląsko-dąbrowski\|NSZZ „Solidarność”]] pod presją zbuntowanych załóg przemysłowych zakładów z Wybrzeża, miał już bezpośrednie wsparcie górnośląskich i zagłębiowskich robotników z wielu kopalń i zakładów pracy<ref>Zobacz opis wydarzeń 1980 r. w województwie katowickim do momentu pojawienia się głównej fali strajków w końcu sierpnia. Tamże, s. 118-134.</ref>. Podpisano trzy porozumienia władz partyjno-państwowych z komitetami strajkowymi reprezentującymi robotnicze załogi. Po porozumieniach gdańskich i szczecińskich podpisano umowę społeczną w [[Jastrzębie-Zdrój\|Jastrzębiu-Zdroju]]. Determinacja strajkujących górników doprowadziła 3 września 1980 r. na kopalni Manifest Lipcowy do zgody władz na zagwarantowanie robotnikom wolnych sobót i niedziel, oraz na likwidację czterobrygadowego systemu pracy. Porozumienie jastrzębskie było swoistą ugodą górników z władzą komunistyczną, wywalczono wówczas, w ramach poparcia 21 postulatów gdańskich, prawo do tworzenia wolnych związków zawodowych. Powstał ruch NSZZ "Solidarność".

← poprzednia wersja		Wersja z 14:59, 13 mar 2015
Linia 147:		Linia 147:
	#Mrozek W., Rodzina górnicza. Przekształcenia społeczne w górnośląskim środowisku górniczym, „Górnośląskie Studia Socjologiczne” 1965.		#Mrozek W., Rodzina górnicza. Przekształcenia społeczne w górnośląskim środowisku górniczym, „Górnośląskie Studia Socjologiczne” 1965.
	#Mrozek W., Górnośląska rodzina robotnicza w procesie przeobrażeń, wyd. ŚIN, Katowice 1987.		#Mrozek W., Górnośląska rodzina robotnicza w procesie przeobrażeń, wyd. ŚIN, Katowice 1987.
	#Mrozek W., Górnicy – od grupy społecznej do kategorii zawodowej [w:] Eseje socjologiczne, red. W. Jacher, Katowice 2001.		#Mrozek W., Górnicy – od grupy społecznej do kategorii zawodowej, w: Eseje socjologiczne, red. W. Jacher, Katowice 2001.
	#Nawrocki T., Trwanie i zmiana lokalnej społeczności górniczej na Górnym Śląsku, wyd. UŚ, Katowice 2006.		#Nawrocki T., Trwanie i zmiana lokalnej społeczności górniczej na Górnym Śląsku, wyd. UŚ, Katowice 2006.
	#Polacy pracujący a kryzys fordyzmu, red. J. Gardawski, wyd. Scholar, Warszawa 2009.		#Polacy pracujący a kryzys fordyzmu, red. J. Gardawski, wyd. Scholar, Warszawa 2009.
Linia 156:		Linia 156:
	#Swadźba U., Śląski etos pracy. Studium socjologiczne, Katowice 2001.		#Swadźba U., Śląski etos pracy. Studium socjologiczne, Katowice 2001.
	#Śmiłowski E., Pokoleniowe i regionalne zróżnicowania sposobu życia rodzin robotniczych (na przykładzie Śląska Opolskiego), wyd. IS, Opole 1987.		#Śmiłowski E., Pokoleniowe i regionalne zróżnicowania sposobu życia rodzin robotniczych (na przykładzie Śląska Opolskiego), wyd. IS, Opole 1987.
	#Szczepański M. S., Opel z górniczym pióropuszem, ~~Wyd~~. Śląsk, Katowice 1997.		#Szczepański M. S., Opel z górniczym pióropuszem, wyd. Śląsk, Katowice 1997.
	#Szczepański J., Narodziny socjalistycznej klasy robotniczej, Wyd. CRZZ, Warszawa 1974.		#Szczepański J., Narodziny socjalistycznej klasy robotniczej, Wyd. CRZZ, Warszawa 1974.
	#Szramek E., Śląsk jako problem socjologiczny, "Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Śląsku" t. IV, Katowice 1934.		#Szramek E., Śląsk jako problem socjologiczny, "Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Śląsku" t. IV, Katowice 1934.
	#Turski R., Dynamika przemian społecznych w Polsce, ~~Wyd~~. WP, Warszawa 1961, s.142-155.		#Turski R., Dynamika przemian społecznych w Polsce, wyd. WP, Warszawa 1961, s.142-155.
	#Wanatowicz M. W., Od indyferentnej ludności do śląskiej narodowości? Postawy narodowe ludności autochtonicznej Górnego Śląska w latach 1945-2003. wyd. UŚ, Katowice 2004.		#Wanatowicz M. W., Od indyferentnej ludności do śląskiej narodowości? Postawy narodowe ludności autochtonicznej Górnego Śląska w latach 1945-2003. wyd. UŚ, Katowice 2004.
	#Widerszpil S., Skład polskiej klasy robotniczej: tendencje zmian w okresie industrializacji, wyd. PWN, Warszawa 1963.		#Widerszpil S., Skład polskiej klasy robotniczej: tendencje zmian w okresie industrializacji, wyd. PWN, Warszawa 1963.