Pustynia Błędowska - Historia wersji

Praktykant o 07:04, 9 cze 2023

2023-06-09T07:04:01Z

← poprzednia wersja		Wersja z 09:04, 9 cze 2023
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Geografia]]		[[Kategoria:Geografia]]
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 8 (~~2021~~)]]		[[Kategoria:Tom 10 (2023)]]
	Autorzy: [[prof. dr hab. Oimahmad Rahmonov]], [[mgr Małgorzata Rahmonov]], [[prof. dr hab. Mariusz Rzętała]]		Autorzy: [[prof. dr hab. Oimahmad Rahmonov]], [[mgr Małgorzata Rahmonov]], [[prof. dr hab. Mariusz Rzętała]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Praktykant o 07:33, 23 kwi 2023

2023-04-23T07:33:05Z

Podgląd zmian

Praktykant: /* Krajobraz Pustyni Błędowskiej */

2023-04-22T10:14:10Z

Krajobraz Pustyni Błędowskiej

← poprzednia wersja		Wersja z 12:14, 22 kwi 2023
Linia 104:		Linia 104:

	==Krajobraz Pustyni Błędowskiej==		==Krajobraz Pustyni Błędowskiej==
			[[Plik:Fot. 7. Pustynia Błędowska - widok ze wzgórza Czubatka w Kluczach w 2004 roku (fot. M. Rzętała).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 7. Pustynia Błędowska – widok ze wzgórza Czubatka w Kluczach w 2004 roku (fot. M. Rzętała).]]
			[[Plik:Fot. 8. Pustynia Błędowska - widok ze wzgórza Czubatka w Kluczach w 2014 roku (fot. W Pawełczyk).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 8. Pustynia Błędowska – widok ze wzgórza Czubatka w Kluczach w 2014 roku (fot. W Pawełczyk).]]
			[[Plik:Fot. 9. Widok na Pustynię Błędowską z Chechła w kierunku południowym - 2015 rok (fot. W. Pawełczyk).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 9. Widok na Pustynię Błędowską z Chechła w kierunku południowym – 2015 rok (fot. W. Pawełczyk).]]
			[[Plik:Fot. 10. Widok na Pustynię Błędowską od strony Chechła w kierunku południowym - 2015 rok (fot. W. Pawełczyk).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 10. Widok na Pustynię Błędowską od strony Chechła w kierunku południowym – 2015 rok (fot. W. Pawełczyk).]]
			[[Plik:Fot. 11. Pustynia Błędowska w 2010 roku - widok od północnego-wschodu (fot. M. Rzętała).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 11. Pustynia Błędowska w 2010 roku – widok od północnego-wschodu (fot. M. Rzętała).]]
			[[Plik:Fot. 12. Wycinka drzew na Pustyni Błędowskiej w 2013 roku (fot. O. Rahmonov).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 12. Wycinka drzew na Pustyni Błędowskiej w 2013 roku (fot. O. Rahmonov).]]
			[[Plik:Rys. 6. Pustynia Błędowska w 2017 roku (Google Earth, 2017).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 6. Pustynia Błędowska w 2017 roku (Źródło: Google Earth, data dostępu: 20.10.2022).]]

	Od początku holocenu obszar dzisiejszej Pustyni Błędowskiej porastał gęsty las mieszany, w którego składzie, prawdopodobnie już od okresu subbborealnego (ok. 7,1 tys. lat temu), zaczęła przeważać sosna<ref> T. Szczypek, J. Wach, S. Wika: Zmiany krajobrazów Pustyni Błędowskiej, Sosnowiec 1994.</ref>. Taki obraz Pustyni Błędowskiej istniał do początku średniowiecza. Rozwój ówczesnego przemysłu wydobywczego rud ołowiu i srebra oraz metalurgii tych surowców spowodował, że okoliczne lasy traktowano jako źródło paliwa wykorzystywanego w prymitywnych hutach. Konsekwencją eksploatacji lasów było ich zniszczenie oraz odsłonięcie piaszczystego podłoża i uruchomienie procesów deflacyjnych w warunkach występowania wiatrów z sektora zachodniego. Intensyfikacja procesów eolicznych nastąpiła w XVI wieku wskutek analogicznych przyczyn jak w średniowieczu. Powstanie szczególnego, piaszczystego („pustynnego”) typu krajobrazu Pustyni Błędowskiej ma cechy antropogeniczne, ponieważ jest związane z występowaniem w sąsiedztwie bogatych złóż rud cynku i ołowiu (a wcześniej również srebra i ołowiu) w płytko zalegających kruszconośnych dolomitach środkowotriasowych, a w konsekwencji z gospodarczą działalnością człowieka w postaci górnictwa kruszcowego<ref> A. Czylok, O. Rahmonow, T. Szczypek, J. Wach, S. Wika: Pustynia Błędowska. Fenomen Polskiego Krajobrazu, Krzeszowice 2001. s. 1-72.</ref>. Rudy te były łatwo dostępne już w średniowieczu, skoro w połowie XIII wieku ludność w oko¬licach Olkusza eksploatowała je do produk¬cji ołowiu. Podstawowym materiałem opałowym w ówczesnym hutnictwie był węgiel drzewny, gdyż węgla kamiennego do końca XVIII wieku w Polsce nie wydobywano. Na obszarach eksploatacji kruszców wycinano więc – na coraz większą skalę – lasy.		Od początku holocenu obszar dzisiejszej Pustyni Błędowskiej porastał gęsty las mieszany, w którego składzie, prawdopodobnie już od okresu subbborealnego (ok. 7,1 tys. lat temu), zaczęła przeważać sosna<ref> T. Szczypek, J. Wach, S. Wika: Zmiany krajobrazów Pustyni Błędowskiej, Sosnowiec 1994.</ref>. Taki obraz Pustyni Błędowskiej istniał do początku średniowiecza. Rozwój ówczesnego przemysłu wydobywczego rud ołowiu i srebra oraz metalurgii tych surowców spowodował, że okoliczne lasy traktowano jako źródło paliwa wykorzystywanego w prymitywnych hutach. Konsekwencją eksploatacji lasów było ich zniszczenie oraz odsłonięcie piaszczystego podłoża i uruchomienie procesów deflacyjnych w warunkach występowania wiatrów z sektora zachodniego. Intensyfikacja procesów eolicznych nastąpiła w XVI wieku wskutek analogicznych przyczyn jak w średniowieczu. Powstanie szczególnego, piaszczystego („pustynnego”) typu krajobrazu Pustyni Błędowskiej ma cechy antropogeniczne, ponieważ jest związane z występowaniem w sąsiedztwie bogatych złóż rud cynku i ołowiu (a wcześniej również srebra i ołowiu) w płytko zalegających kruszconośnych dolomitach środkowotriasowych, a w konsekwencji z gospodarczą działalnością człowieka w postaci górnictwa kruszcowego<ref> A. Czylok, O. Rahmonow, T. Szczypek, J. Wach, S. Wika: Pustynia Błędowska. Fenomen Polskiego Krajobrazu, Krzeszowice 2001. s. 1-72.</ref>. Rudy te były łatwo dostępne już w średniowieczu, skoro w połowie XIII wieku ludność w oko¬licach Olkusza eksploatowała je do produk¬cji ołowiu. Podstawowym materiałem opałowym w ówczesnym hutnictwie był węgiel drzewny, gdyż węgla kamiennego do końca XVIII wieku w Polsce nie wydobywano. Na obszarach eksploatacji kruszców wycinano więc – na coraz większą skalę – lasy.
Linia 117:		Linia 124:
	Pustynia Błędowska na przełomie XX i XXI wieku to dość jednorodny obszarem pod względem krajobrazowym lecz o zaznaczających się specyficznych cechach północnej i południowej części. Na południu stanowi mozaikę po¬wierzchni roślinności drzewiasto-krzewiastej (z dominacją sosny zwyczajnej) i stosunkowo już niewielkich piaszczystych muraw (fot. 7, fot. 8). Jedynie w wą¬skich pasach, zwłaszcza wzdłuż żółtego szlaku turystycznego, zacho¬dzą jeszcze procesy roz¬wiewania i formowania wokół kęp roślinności niewielkich piaszczy¬stych pagórków. Część północna natomiast jest płaska i otwarta, pozbawiona roślinno¬ści drzewiastej, a także krzewów na skutek ich wycięcia (fot. 9). Na znacznej przestrzeni występują piaszczyste powierzchnie (fot. 10) i zdecydowanie bardziej przypomina pustynię niż część południo¬wa, która ciągle podlegała działaniom antropogenicznym (fot. 11).		Pustynia Błędowska na przełomie XX i XXI wieku to dość jednorodny obszarem pod względem krajobrazowym lecz o zaznaczających się specyficznych cechach północnej i południowej części. Na południu stanowi mozaikę po¬wierzchni roślinności drzewiasto-krzewiastej (z dominacją sosny zwyczajnej) i stosunkowo już niewielkich piaszczystych muraw (fot. 7, fot. 8). Jedynie w wą¬skich pasach, zwłaszcza wzdłuż żółtego szlaku turystycznego, zacho¬dzą jeszcze procesy roz¬wiewania i formowania wokół kęp roślinności niewielkich piaszczy¬stych pagórków. Część północna natomiast jest płaska i otwarta, pozbawiona roślinno¬ści drzewiastej, a także krzewów na skutek ich wycięcia (fot. 9). Na znacznej przestrzeni występują piaszczyste powierzchnie (fot. 10) i zdecydowanie bardziej przypomina pustynię niż część południo¬wa, która ciągle podlegała działaniom antropogenicznym (fot. 11).

	Współczesny krajobraz Pustyni Błędowskiej jest skutkiem wielkoobszarowej wycinki lasów prowadzonych w latach 2013/2014 w ramach programu LIFE09 NAT/PL000259 pod nazwą „Czynna ochrona kompleksu priorytetowych siedlisk napiaskowych (6120, 2330) w obszarze Natura 2000 na Pustyni Błędowskiej” (fot. 12, rys. 6). Celem programu jest ochrona priorytetowych siedlisk napiaskowych z klasy <i>Koelerio glaucae-Corynephoretea canescentis</i>. Problem stanowi jednak utrzymanie odpowiednio rozległych wydm śródlądowych z murawami szczotlichowymi <i>Spergulo morisonii-Corynephoretum canescentis</i> (2330) oraz suchych, śródlądowych muraw napiaskowych (6120) <i>Festuco-Koeleretum glauce</i> – te godne zachowania siedliska stanowią także główną atrakcję krajobrazową Pustyni Błędowskiej. Innym problemem jest to, że wycinka lasów nie oznacza automatycznego powstania rozległych obszarów lotnych piasków, ponieważ są one utrwalone zwartą darnią roślinności (zwłaszcza biologiczną skorupą glebową oraz darniami płonnika włosistego). Wskutek tego gleby posiadają miąższe poziomy organiczno-próchniczne. W takich warunkach nie będzie się rozwijała murawa szczotlichowa i strzęplicowa. Murawa szczotlichowa wymaga gleby o dużej przewiewności, a sama wycinka nie stworzy takich warunków. Tym samym jednorazowa wycinka nie zagwarantuje rozwoju i utrzymania muraw napiaskowych. W celu sztucznego uruchomienia piasków warto rozważyć przeprowadzenie regularnego, okresowego zaorywania terenów uprzednio odlesionych, co ułatwiłoby wkroczenie zbiorowisk muraw napiaskowych<ref> Tamże, s. 293.</ref>.		Współczesny krajobraz Pustyni Błędowskiej jest skutkiem wielkoobszarowej wycinki lasów prowadzonych w latach 2013/2014 w ramach programu LIFE09 NAT/PL000259 pod nazwą „Czynna ochrona kompleksu priorytetowych siedlisk napiaskowych (6120, 2330) w obszarze Natura 2000 na Pustyni Błędowskiej” (fot. 12, rys. 6). Celem programu jest ochrona priorytetowych siedlisk napiaskowych z klasy <i>Koelerio glaucae-Corynephoretea canescentis</i>. Problem stanowi jednak utrzymanie odpowiednio rozległych wydm śródlądowych z murawami szczotlichowymi <i>Spergulo morisonii-Corynephoretum canescentis</i> (2330) oraz suchych, śródlądowych muraw napiaskowych (6120) <i>Festuco-Koeleretum glauce</i> – te godne zachowania siedliska stanowią także główną atrakcję krajobrazową Pustyni Błędowskiej. Innym problemem jest to, że wycinka lasów nie oznacza automatycznego powstania rozległych obszarów lotnych piasków, ponieważ są one utrwalone zwartą darnią roślinności (zwłaszcza biologiczną skorupą glebową oraz darniami płonnika włosistego). Wskutek tego gleby posiadają miąższe poziomy organiczno-próchniczne. W takich warunkach nie będzie się rozwijała murawa szczotlichowa i strzęplicowa. Murawa szczotlichowa wymaga gleby o dużej przewiewności, a sama wycinka nie stworzy takich warunków. Tym samym jednorazowa wycinka nie zagwarantuje rozwoju i utrzymania muraw napiaskowych. W celu sztucznego uruchomienia piasków warto rozważyć przeprowadzenie regularnego, okresowego zaorywania terenów uprzednio odlesionych, co ułatwiłoby wkroczenie zbiorowisk muraw napiaskowych<ref> Tamże, s. 293.</ref>.

	==Ochrona przyrody na terenie Pustyni Błędowskiej==		==Ochrona przyrody na terenie Pustyni Błędowskiej==

Praktykant: /* Przyroda ożywiona */

2023-04-22T10:06:42Z

Przyroda ożywiona

← poprzednia wersja		Wersja z 12:06, 22 kwi 2023
Linia 43:		Linia 43:
	[[Plik:Fot. 4. Śródlądowa murawa strzęplicowa (fot. O. Rahmonov).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 4. Śródlądowa murawa strzęplicowa (fot. O. Rahmonov).]]		[[Plik:Fot. 4. Śródlądowa murawa strzęplicowa (fot. O. Rahmonov).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 4. Śródlądowa murawa strzęplicowa (fot. O. Rahmonov).]]
	[[Plik:Fot. 5. Pagórek fitogeniczny zbudowany przez wierzba piaskową (fot. O. Rahmonov).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 5. Pagórek fitogeniczny zbudowany przez wierzba piaskową (fot. O. Rahmonov).]]		[[Plik:Fot. 5. Pagórek fitogeniczny zbudowany przez wierzba piaskową (fot. O. Rahmonov).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 5. Pagórek fitogeniczny zbudowany przez wierzba piaskową (fot. O. Rahmonov).]]
			[[Plik:Fot. 6. Wierzba piaskowa na polu deflacyjnym (fot. O. Rahmonov).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 6. Wierzba piaskowa na polu deflacyjnym (fot. O. Rahmonov).]]

	====Roślinność====		====Roślinność====

Praktykant: /* Przyroda ożywiona */

2023-04-22T10:05:06Z

Przyroda ożywiona

← poprzednia wersja		Wersja z 12:05, 22 kwi 2023
Linia 38:		Linia 38:

	===Przyroda ożywiona===		===Przyroda ożywiona===
			[[Plik:Fot. 1. Trawa pasmmofilna - szczotlicha siwa Corynephorus canescens (fot. O. Rahmonov).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 1. Trawa pasmmofilna – szczotlicha siwa <i>Corynephorus canescens</i> (fot. O. Rahmonov).]]
			[[Plik:Fot. 2. Naziemne glony glebowe (fot. O. Rahmonov).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 2. Naziemne glony glebowe (fot. O. Rahmonov).]]
			[[Plik:Fot. 3. Murawa sytrzęplicowa w południowej części Pustyni Błędowskiej w 2022 (fot. W. Pawełczyk).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 3. Murawa sytrzęplicowa w południowej części Pustyni Błędowskiej w 2022 (fot. W. Pawełczyk).]]
			[[Plik:Fot. 4. Śródlądowa murawa strzęplicowa (fot. O. Rahmonov).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 4. Śródlądowa murawa strzęplicowa (fot. O. Rahmonov).]]
			[[Plik:Fot. 5. Pagórek fitogeniczny zbudowany przez wierzba piaskową (fot. O. Rahmonov).JPG\|\|400px\|thumb\|right\|Fot. 5. Pagórek fitogeniczny zbudowany przez wierzba piaskową (fot. O. Rahmonov).]]

	====Roślinność====		====Roślinność====

Praktykant: /* Środowisko geograficzne Pustyni Błędowskiej */

2023-04-22T09:59:56Z

Środowisko geograficzne Pustyni Błędowskiej

← poprzednia wersja		Wersja z 11:59, 22 kwi 2023
Linia 29:		Linia 29:
	Teren Pustyni Błędowskiej jest stosunkowo płaski, łagodnie obniżający się ku zachodowi. Różnica między najwyższym punktem w pobliżu miejscowości Klucze (332 m n.p.m.) a najniższym w okolicy Błędowa (302 m n.p.m.) wynosi 30 metrów. Przez teren Pustyni Błędowskiej ze wschodu na zachód przepływa [[Biała Przemsza]], która utworzyła głęboką na 8-10 m i dość szeroką (200-400 m) dolinę. Rozdziela ona Pustynię Błędowską na dwie nierówne części: mniejszą północną i większą południową. Część północna leży między Kuźnicą Błędowską, a wzgórzami położonymi na południe od Chechła-Pustkowia. Natomiast część południowa, rozciągająca się od Klucz do Dąbrowy Górniczej-Błędowa, jest znacznie rozleglejsza. Część północną „pustyni” cechuje dominująca tam typowa rzeźba deflacyjna, natomiast część południową wyróżnia system w różnym stopniu rozwiniętych wydm poprzecznych (w zachodnim fragmencie) i podłużnych (we wschodnim fragmencie), pomiędzy którymi funkcjonują mniej lub bardziej rozległe powierzchnie i niecki deflacyjne<ref>Z. Alexandrowiczowa: Piaski i formy wydmowe Pustyni Błędowskiej, [w:] „Ochrona Przyrody” 1962, vol. 28, s. 227–253; O. Rahmonov: Pustynia Błędowska – fenomen krajobrazu, [w:] Krawczyński W., Wójcik A. J. (red.): Dąbrowa Górnicza. Monografia. Tom I. Środowisko przyrodniczo-geograficzne, Dąbrowa Górnicza 2016, s. 296.</ref>.		Teren Pustyni Błędowskiej jest stosunkowo płaski, łagodnie obniżający się ku zachodowi. Różnica między najwyższym punktem w pobliżu miejscowości Klucze (332 m n.p.m.) a najniższym w okolicy Błędowa (302 m n.p.m.) wynosi 30 metrów. Przez teren Pustyni Błędowskiej ze wschodu na zachód przepływa [[Biała Przemsza]], która utworzyła głęboką na 8-10 m i dość szeroką (200-400 m) dolinę. Rozdziela ona Pustynię Błędowską na dwie nierówne części: mniejszą północną i większą południową. Część północna leży między Kuźnicą Błędowską, a wzgórzami położonymi na południe od Chechła-Pustkowia. Natomiast część południowa, rozciągająca się od Klucz do Dąbrowy Górniczej-Błędowa, jest znacznie rozleglejsza. Część północną „pustyni” cechuje dominująca tam typowa rzeźba deflacyjna, natomiast część południową wyróżnia system w różnym stopniu rozwiniętych wydm poprzecznych (w zachodnim fragmencie) i podłużnych (we wschodnim fragmencie), pomiędzy którymi funkcjonują mniej lub bardziej rozległe powierzchnie i niecki deflacyjne<ref>Z. Alexandrowiczowa: Piaski i formy wydmowe Pustyni Błędowskiej, [w:] „Ochrona Przyrody” 1962, vol. 28, s. 227–253; O. Rahmonov: Pustynia Błędowska – fenomen krajobrazu, [w:] Krawczyński W., Wójcik A. J. (red.): Dąbrowa Górnicza. Monografia. Tom I. Środowisko przyrodniczo-geograficzne, Dąbrowa Górnicza 2016, s. 296.</ref>.

	Pustynia Błędowska położona jest w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego o odmianie przejściowej. Średnia roczna temperatura z wielolecia kształtuje się w na poziomie ok. ~~7C~~ (Olewin: 7,~~1C~~, [[Ząbkowice]]: 7,~~7C~~). Średnia temperatura dla stycznia i lipca wynosi odpowiednio dla Olewina: –3,~~4C~~ i 16,~~5C~~, a dla Ząbkowic: ~~–3C~~ oraz 17,~~3C~~. Na obszarze Pustyni Błędowskiej przeważają wiatry zachodnie i południowo-zachodnie. Średnia prędkość wiatrów za okres 1961-1990 w Olewinie wynosi 3,2 m/s, a w Ząbkowicach 2,75 m/s<ref>J. Pełka: Rekonstrukcja lokalnych warunków anemologicznych we wschodniej części Wyżyny Śląskiej na podstawie analizy eolicznych form terenu i drzew sztandarowych, [w:] Nowaczyk B., Szczypek T. (red.): Vistuliańsko-holoceńskie zjawiska i formy eoliczne (wybrane zagadnienia), Poznań 1994, s. 57-67.</ref>. Przeciętnie w ciągu roku notuje się tu około 720 mm opadów<ref> M. Węgrzyn, P. Wietrzyk: Podręcznik ochrony siedlisk napiaskowych. Klucze Poligrafii, Klucze 2014.</ref>.		Pustynia Błędowska położona jest w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego o odmianie przejściowej. Średnia roczna temperatura z wielolecia kształtuje się w na poziomie ok. 7℃ (Olewin: 7,1℃, [[Ząbkowice]]: 7,7℃). Średnia temperatura dla stycznia i lipca wynosi odpowiednio dla Olewina: –3,4℃ i 16,5℃, a dla Ząbkowic: –3℃ oraz 17,3℃. Na obszarze Pustyni Błędowskiej przeważają wiatry zachodnie i południowo-zachodnie. Średnia prędkość wiatrów za okres 1961-1990 w Olewinie wynosi 3,2 m/s, a w Ząbkowicach 2,75 m/s<ref>J. Pełka: Rekonstrukcja lokalnych warunków anemologicznych we wschodniej części Wyżyny Śląskiej na podstawie analizy eolicznych form terenu i drzew sztandarowych, [w:] Nowaczyk B., Szczypek T. (red.): Vistuliańsko-holoceńskie zjawiska i formy eoliczne (wybrane zagadnienia), Poznań 1994, s. 57-67.</ref>. Przeciętnie w ciągu roku notuje się tu około 720 mm opadów<ref> M. Węgrzyn, P. Wietrzyk: Podręcznik ochrony siedlisk napiaskowych. Klucze Poligrafii, Klucze 2014.</ref>.

	Pod względem hydrologicznym Pustynia Błędowska znajduje się w zlewni Białej Przemszy, która po połączeniu z [[Czarna Przemsza\|Czarną Przemszą]] tworzy [[Przemsza\|Przemszę]] – lewostronny dopływ [[WisłaWisły]]. Biała Przemsza wypływa z niewielkich torfowisk pod Wolbromiem na [[Wyżyna Krakowsko-Częstochowska\|Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej]]. Na obszarze Pustyni Błędowskiej Biała Przemsza tworzy różnego rodzaju zakola, odnogi, rozlewiska, moczary i bagna, a jej dolina może więc przy pewnej dozie fantazji być porównana do pustynnej oazy. Współczesne warunki hydrologiczne na Pustyni Błędowskiej są uwarunkowane eksploatacją triasowych złóż rud cynku i ołowiu w okolicach Olkusza. Drenaż wód podziemnych, w związku z prowadzonymi pracami górniczymi, spowodował obniżenie zwierciadła tych wód o ponad 30 m. W związku z tym zasobów wód czwartorzędowo-triasowych w strefach o małej miąższości osadów obecnie praktycznie nie ma<ref> T. Szczypek, J. Wach, S. Wika: Zmiany krajobrazów Pustyni Błędowskiej, Sosnowiec 1994, s. 1-87.</ref>. Konsekwencją tego jest między innymi zanik źródlisk rzeki [[Biała\|Białej]], przy których jeszcze stosunkowo niedawno występowała endemiczna roślina – warzucha polska <i>Cochlearia polonica</i>. Znaczny wpływ na zanieczyszczenie wód powierzchniowych i podziemnych na Pustyni Błędowskiej i w jej okolicach miały byłe Zakłady Celulozowo-Papiernicze w Kluczach.		Pod względem hydrologicznym Pustynia Błędowska znajduje się w zlewni Białej Przemszy, która po połączeniu z [[Czarna Przemsza\|Czarną Przemszą]] tworzy [[Przemsza\|Przemszę]] – lewostronny dopływ [[WisłaWisły]]. Biała Przemsza wypływa z niewielkich torfowisk pod Wolbromiem na [[Wyżyna Krakowsko-Częstochowska\|Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej]]. Na obszarze Pustyni Błędowskiej Biała Przemsza tworzy różnego rodzaju zakola, odnogi, rozlewiska, moczary i bagna, a jej dolina może więc przy pewnej dozie fantazji być porównana do pustynnej oazy. Współczesne warunki hydrologiczne na Pustyni Błędowskiej są uwarunkowane eksploatacją triasowych złóż rud cynku i ołowiu w okolicach Olkusza. Drenaż wód podziemnych, w związku z prowadzonymi pracami górniczymi, spowodował obniżenie zwierciadła tych wód o ponad 30 m. W związku z tym zasobów wód czwartorzędowo-triasowych w strefach o małej miąższości osadów obecnie praktycznie nie ma<ref> T. Szczypek, J. Wach, S. Wika: Zmiany krajobrazów Pustyni Błędowskiej, Sosnowiec 1994, s. 1-87.</ref>. Konsekwencją tego jest między innymi zanik źródlisk rzeki [[Biała\|Białej]], przy których jeszcze stosunkowo niedawno występowała endemiczna roślina – warzucha polska <i>Cochlearia polonica</i>. Znaczny wpływ na zanieczyszczenie wód powierzchniowych i podziemnych na Pustyni Błędowskiej i w jej okolicach miały byłe Zakłady Celulozowo-Papiernicze w Kluczach.

Praktykant o 09:57, 22 kwi 2023

2023-04-22T09:57:05Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:57, 22 kwi 2023
Linia 6:		Linia 6:
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 10 (2023)\|TOM: 10 (2023)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 10 (2023)\|TOM: 10 (2023)]]
	[[Plik:Rys. 1. Lokalizacja Pustyni Błędowskiej.jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 1. Lokalizacja Pustyni Błędowskiej: 1 – lasy, 2 – powierzchnie odsłoniętych piasków, 3 – cieki powierzchniowe, 4 – drogi, 5 – granice województw, 6 – granice gmin.]]		[[Plik:Rys. 1. Lokalizacja Pustyni Błędowskiej.jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 1. Lokalizacja Pustyni Błędowskiej: 1 – lasy, 2 – powierzchnie odsłoniętych piasków, 3 – cieki powierzchniowe, 4 – drogi, 5 – granice województw, 6 – granice gmin.]]
			[[Plik:Rys. 2. Rejon Pustyni Błędowskiej w pierwszej połowie XIX wieku (Topograficzna Karta..., 1843).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 2. Rejon Pustyni Błędowskiej w pierwszej połowie XIX wieku (Źródło: Topograficzna Karta Królestwa Polskiego (Mapa Kwatermistrzostwa), skala 1:126000. Kol. II, Sek. VIII Sławków, Kol. III, Sek. VIII. Olkusz, Kraków 1843).]]
			[[Plik:Rys. 3. Pustynia Błędowska na początku XX wieku (Mapa topograficzna, 1911).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 3. Pustynia Błędowska na początku XX wieku (Źródło: Mapa topograficzna. Skala 1:200 000. Wojskowy Instytut Geograficzny, Wiedeń 1911).]]
			[[Plik:Rys. 4. Pustynia Błędowska na mapie z 1933 roku (Mapa topograficzna, 1933).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 4. Pustynia Błędowska na mapie z 1933 roku (Źródło: Mapa topograficzna, 1 : 100 000. Pas 47, słup 29. Arkusz Olkusz. Wojskowy Instytut Geograficzny, Warszawa 1933).]]
			[[Plik:Rys. 5. Pustynia Błędowska na początku drugiej połowy XX wieku (Mapa topograficzna..., 1960).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 5. Pustynia Błędowska na początku drugiej połowy XX wieku (Źródło: Mapa topograficzna Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (obrębówka). Skala 1:25000. Zarząd Topograficzny Sztabu Generalnego, Warszawa 1960).]]

	Pustynia Błędowska jest unikatowym – z krajobrazowego punktu widzenia – fragmentem obszaru Polski. Stanowi ona obszar o długości około 8 km i szerokości sięgającej 4 km, a graniczy z miejscowościami: [[Chechło]] na północy, [[Laski]] na południu, Klucze na wschodzie oraz [[Rudy]] i [[Błędów]] na zachodzie (rys. 1). Nazwa jest pojęciem geograficznym, używanym na określenie rozległych terenów piaszczystych, położonych pomiędzy obecnym miastem [[Dąbrowa Górnicza]] w [[Województwo śląskie\|województwie śląskim]] a miejscowością Klucze w powiecie olkuskim, należącym do województwa małopolskiego (rys. 2-5). W obrębie województwa śląskiego znajduje się jedynie zachodni fragment Pustyni Błędowskiej, który pod względem fizycznogeograficznym należy do [[Garb Tarnogórski\|Garbu Tarnogórskiego]] jako mezoregionu [[Wyżyna Śląska\|Wyżyny Śląskiej]]<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Wy%C5%BCyna_%C5%9Al%C4%85sko-Krakowska_%E2%80%93_region_fizycznogeograficzny R. Dulias: Wyżyna Śląsko-Krakowska – region fizycznogeograficzny, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2014, t. 1.]</ref>.		Pustynia Błędowska jest unikatowym – z krajobrazowego punktu widzenia – fragmentem obszaru Polski. Stanowi ona obszar o długości około 8 km i szerokości sięgającej 4 km, a graniczy z miejscowościami: [[Chechło]] na północy, [[Laski]] na południu, Klucze na wschodzie oraz [[Rudy]] i [[Błędów]] na zachodzie (rys. 1). Nazwa jest pojęciem geograficznym, używanym na określenie rozległych terenów piaszczystych, położonych pomiędzy obecnym miastem [[Dąbrowa Górnicza]] w [[Województwo śląskie\|województwie śląskim]] a miejscowością Klucze w powiecie olkuskim, należącym do województwa małopolskiego (rys. 2-5). W obrębie województwa śląskiego znajduje się jedynie zachodni fragment Pustyni Błędowskiej, który pod względem fizycznogeograficznym należy do [[Garb Tarnogórski\|Garbu Tarnogórskiego]] jako mezoregionu [[Wyżyna Śląska\|Wyżyny Śląskiej]]<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Wy%C5%BCyna_%C5%9Al%C4%85sko-Krakowska_%E2%80%93_region_fizycznogeograficzny R. Dulias: Wyżyna Śląsko-Krakowska – region fizycznogeograficzny, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2014, t. 1.]</ref>.

Praktykant o 09:47, 22 kwi 2023

2023-04-22T09:47:58Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:47, 22 kwi 2023
Linia 5:		Linia 5:
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 10 (2023)\|TOM: 10 (2023)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 10 (2023)\|TOM: 10 (2023)]]
			[[Plik:Rys. 1. Lokalizacja Pustyni Błędowskiej.jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 1. Lokalizacja Pustyni Błędowskiej: 1 – lasy, 2 – powierzchnie odsłoniętych piasków, 3 – cieki powierzchniowe, 4 – drogi, 5 – granice województw, 6 – granice gmin.]]

	Pustynia Błędowska jest unikatowym – z krajobrazowego punktu widzenia – fragmentem obszaru Polski. Stanowi ona obszar o długości około 8 km i szerokości sięgającej 4 km, a graniczy z miejscowościami: [[Chechło]] na północy, [[Laski]] na południu, Klucze na wschodzie oraz [[Rudy]] i [[Błędów]] na zachodzie (rys. 1). Nazwa jest pojęciem geograficznym, używanym na określenie rozległych terenów piaszczystych, położonych pomiędzy obecnym miastem [[Dąbrowa Górnicza]] w [[Województwo śląskie\|województwie śląskim]] a miejscowością Klucze w powiecie olkuskim, należącym do województwa małopolskiego (rys. 2-5). W obrębie województwa śląskiego znajduje się jedynie zachodni fragment Pustyni Błędowskiej, który pod względem fizycznogeograficznym należy do [[Garb Tarnogórski\|Garbu Tarnogórskiego]] jako mezoregionu [[Wyżyna Śląska\|Wyżyny Śląskiej]]<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Wy%C5%BCyna_%C5%9Al%C4%85sko-Krakowska_%E2%80%93_region_fizycznogeograficzny R. Dulias: Wyżyna Śląsko-Krakowska – region fizycznogeograficzny, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2014, t. 1.]</ref>.		Pustynia Błędowska jest unikatowym – z krajobrazowego punktu widzenia – fragmentem obszaru Polski. Stanowi ona obszar o długości około 8 km i szerokości sięgającej 4 km, a graniczy z miejscowościami: [[Chechło]] na północy, [[Laski]] na południu, Klucze na wschodzie oraz [[Rudy]] i [[Błędów]] na zachodzie (rys. 1). Nazwa jest pojęciem geograficznym, używanym na określenie rozległych terenów piaszczystych, położonych pomiędzy obecnym miastem [[Dąbrowa Górnicza]] w [[Województwo śląskie\|województwie śląskim]] a miejscowością Klucze w powiecie olkuskim, należącym do województwa małopolskiego (rys. 2-5). W obrębie województwa śląskiego znajduje się jedynie zachodni fragment Pustyni Błędowskiej, który pod względem fizycznogeograficznym należy do [[Garb Tarnogórski\|Garbu Tarnogórskiego]] jako mezoregionu [[Wyżyna Śląska\|Wyżyny Śląskiej]]<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Wy%C5%BCyna_%C5%9Al%C4%85sko-Krakowska_%E2%80%93_region_fizycznogeograficzny R. Dulias: Wyżyna Śląsko-Krakowska – region fizycznogeograficzny, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2014, t. 1.]</ref>.

Praktykant: /* Zobacz też */

2023-04-22T09:42:26Z

Zobacz też

← poprzednia wersja		Wersja z 11:42, 22 kwi 2023
Linia 185:		Linia 185:
	[[Wyżyna Śląsko-Krakowska – region fizycznogeograficzny]]		[[Wyżyna Śląsko-Krakowska – region fizycznogeograficzny]]

	[[Wyżyna Śląsko Krakowska – region geomorfologiczny]]		[[Wyżyna Śląsko-Krakowska – region geomorfologiczny]]

	[[Zlewnia Przemszy]]		[[Zlewnia Przemszy]]

Praktykant: Utworzono nową stronę "Kategoria:Geografia Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny Kategoria:Tom 8 (2021) Autorzy: prof. dr hab. Oimahmad Rahmonov, [[mgr Małgorzata Rahmonov]..."

2023-04-22T09:41:26Z

Utworzono nową stronę "Kategoria:Geografia Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny Kategoria:Tom 8 (2021) Autorzy: prof. dr hab. Oimahmad Rahmonov, [[mgr Małgorzata Rahmonov]..."

Podgląd zmian

← poprzednia wersja		Wersja z 11:57, 22 kwi 2023
Linia 6:		Linia 6:
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 10 (2023)\|TOM: 10 (2023)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 10 (2023)\|TOM: 10 (2023)]]
	[[Plik:Rys. 1. Lokalizacja Pustyni Błędowskiej.jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 1. Lokalizacja Pustyni Błędowskiej: 1 – lasy, 2 – powierzchnie odsłoniętych piasków, 3 – cieki powierzchniowe, 4 – drogi, 5 – granice województw, 6 – granice gmin.]]		[[Plik:Rys. 1. Lokalizacja Pustyni Błędowskiej.jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 1. Lokalizacja Pustyni Błędowskiej: 1 – lasy, 2 – powierzchnie odsłoniętych piasków, 3 – cieki powierzchniowe, 4 – drogi, 5 – granice województw, 6 – granice gmin.]]
			[[Plik:Rys. 2. Rejon Pustyni Błędowskiej w pierwszej połowie XIX wieku (Topograficzna Karta..., 1843).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 2. Rejon Pustyni Błędowskiej w pierwszej połowie XIX wieku (Źródło: Topograficzna Karta Królestwa Polskiego (Mapa Kwatermistrzostwa), skala 1:126000. Kol. II, Sek. VIII Sławków, Kol. III, Sek. VIII. Olkusz, Kraków 1843).]]
			[[Plik:Rys. 3. Pustynia Błędowska na początku XX wieku (Mapa topograficzna, 1911).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 3. Pustynia Błędowska na początku XX wieku (Źródło: Mapa topograficzna. Skala 1:200 000. Wojskowy Instytut Geograficzny, Wiedeń 1911).]]
			[[Plik:Rys. 4. Pustynia Błędowska na mapie z 1933 roku (Mapa topograficzna, 1933).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 4. Pustynia Błędowska na mapie z 1933 roku (Źródło: Mapa topograficzna, 1 : 100 000. Pas 47, słup 29. Arkusz Olkusz. Wojskowy Instytut Geograficzny, Warszawa 1933).]]
			[[Plik:Rys. 5. Pustynia Błędowska na początku drugiej połowy XX wieku (Mapa topograficzna..., 1960).jpg\|\|400px\|thumb\|right\|Rys. 5. Pustynia Błędowska na początku drugiej połowy XX wieku (Źródło: Mapa topograficzna Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (obrębówka). Skala 1:25000. Zarząd Topograficzny Sztabu Generalnego, Warszawa 1960).]]

	Pustynia Błędowska jest unikatowym – z krajobrazowego punktu widzenia – fragmentem obszaru Polski. Stanowi ona obszar o długości około 8 km i szerokości sięgającej 4 km, a graniczy z miejscowościami: [[Chechło]] na północy, [[Laski]] na południu, Klucze na wschodzie oraz [[Rudy]] i [[Błędów]] na zachodzie (rys. 1). Nazwa jest pojęciem geograficznym, używanym na określenie rozległych terenów piaszczystych, położonych pomiędzy obecnym miastem [[Dąbrowa Górnicza]] w [[Województwo śląskie\|województwie śląskim]] a miejscowością Klucze w powiecie olkuskim, należącym do województwa małopolskiego (rys. 2-5). W obrębie województwa śląskiego znajduje się jedynie zachodni fragment Pustyni Błędowskiej, który pod względem fizycznogeograficznym należy do [[Garb Tarnogórski\|Garbu Tarnogórskiego]] jako mezoregionu [[Wyżyna Śląska\|Wyżyny Śląskiej]]<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Wy%C5%BCyna_%C5%9Al%C4%85sko-Krakowska_%E2%80%93_region_fizycznogeograficzny R. Dulias: Wyżyna Śląsko-Krakowska – region fizycznogeograficzny, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2014, t. 1.]</ref>.		Pustynia Błędowska jest unikatowym – z krajobrazowego punktu widzenia – fragmentem obszaru Polski. Stanowi ona obszar o długości około 8 km i szerokości sięgającej 4 km, a graniczy z miejscowościami: [[Chechło]] na północy, [[Laski]] na południu, Klucze na wschodzie oraz [[Rudy]] i [[Błędów]] na zachodzie (rys. 1). Nazwa jest pojęciem geograficznym, używanym na określenie rozległych terenów piaszczystych, położonych pomiędzy obecnym miastem [[Dąbrowa Górnicza]] w [[Województwo śląskie\|województwie śląskim]] a miejscowością Klucze w powiecie olkuskim, należącym do województwa małopolskiego (rys. 2-5). W obrębie województwa śląskiego znajduje się jedynie zachodni fragment Pustyni Błędowskiej, który pod względem fizycznogeograficznym należy do [[Garb Tarnogórski\|Garbu Tarnogórskiego]] jako mezoregionu [[Wyżyna Śląska\|Wyżyny Śląskiej]]<ref>[http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Wy%C5%BCyna_%C5%9Al%C4%85sko-Krakowska_%E2%80%93_region_fizycznogeograficzny R. Dulias: Wyżyna Śląsko-Krakowska – region fizycznogeograficzny, w: „Encyklopedia Województwa Śląskiego” 2014, t. 1.]</ref>.