Prowincja śląska 1815-1919 - Historia wersji

Praktykant o 07:15, 16 sty 2019

2019-01-16T07:15:43Z

← poprzednia wersja		Wersja z 09:15, 16 sty 2019
Linia 2:		Linia 2:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]		[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]
			(ang. Province of Silesia between 1815-1919,niem. Provinz Schlesien 1815-1919)

	Autor:[[dr Jakub Grudniewski]]		Autor:[[dr Jakub Grudniewski]]


	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Praktykant o 09:01, 5 kwi 2018

2018-04-05T09:01:28Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:01, 5 kwi 2018
Linia 1:		Linia 1:
	Autor: [[dr Jakub Grudniewski]]		[[Kategoria:Historia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]
			Autor:[[dr Jakub Grudniewski]]

			::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
			:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 4 (2017)\|TOM: 4 (2017)]]

	==Nowa organizacja prowincjonalna po 1807 roku==		==Nowa organizacja prowincjonalna po 1807 roku==

Praktykant: /* Prowincja śląska po reformach 1815 roku */

2018-04-05T09:00:37Z

Prowincja śląska po reformach 1815 roku

← poprzednia wersja		Wersja z 11:00, 5 kwi 2018
Linia 16:		Linia 16:
	[[Plik:Hrabia Robert von Zedlitz-Trützschler.jpg\|400px\|thumb\|right\|Hrabia Robert von Zedlitz-Trützschler, nadprezydent prowincji śląskiej ]]		[[Plik:Hrabia Robert von Zedlitz-Trützschler.jpg\|400px\|thumb\|right\|Hrabia Robert von Zedlitz-Trützschler, nadprezydent prowincji śląskiej ]]

	Ustalenia kongresu wiedeńskiego z 1815 roku zakładały zmiany granic państwowych w Europie. Saksonia musiała była zmuszona oddać znaczną część swojego terytorium Prusom, a zmiany terytorialne nie ominęły również Śląska. Do Prowincji Śląskiej inkorporowano Dolne Łużyce oraz dwie trzecie terytorium Górnych Łużyc. Pomimo sprzeciwu tamtejszej szlachty, 1 czerwca 1816 roku tereny łużyckie zostały administracyjnie włączone do rejencji legnickiej. Jednocześnie od Śląska odłączono Świebodzin, który został włączony do Brandenburgii. Wiązało się to również z kolejnymi zmianami w hierarchii organów władzy prowincjonalnej. Według ~~„Verordnungwegenverbesserter~~ Einrichtung der Provinzial-, Polizei- Und Finanzbehörden“ z 26 grudnia 1808 roku<ref>Verordnung wegen verbesserter Einrichtung der Provinzial-, Polizei- und Finanzbehörden. De dato Königsberg, den 26. Dezember 1808.</ref> dotychczasowe Kamery Wojny i Domen stały się rejencjami, skupiając w sobie kompetencje obejmujące całość administracji wewnętrznej. W Prowincji Śląskiej zostały utworzone cztery okręgi rejencyjne: legnicka, dzierżoniowska, wrocławska i opolska. Ta druga, obejmująca swoim zasięgiem administracyjnym teren Sudetów, została jednak wkrótce rozwiązana z powodów finansowych (8 kwietnia 1820 roku). Powiaty, które się na nią składały, zostały podzielone pomiędzy rejencję w Legnicy i we Wrocławiu<ref>Verordnung wegen verbesserter Einrichtung der Provinzialbehörden vom 30. April 1815, [w:] Gesetz-Sammlung für die Königlichen Preußischen Staaten 1815, s. 85-98.</ref>.		Ustalenia kongresu wiedeńskiego z 1815 roku zakładały zmiany granic państwowych w Europie. Saksonia musiała była zmuszona oddać znaczną część swojego terytorium Prusom, a zmiany terytorialne nie ominęły również Śląska. Do Prowincji Śląskiej inkorporowano Dolne Łużyce oraz dwie trzecie terytorium Górnych Łużyc. Pomimo sprzeciwu tamtejszej szlachty, 1 czerwca 1816 roku tereny łużyckie zostały administracyjnie włączone do rejencji legnickiej. Jednocześnie od Śląska odłączono Świebodzin, który został włączony do Brandenburgii. Wiązało się to również z kolejnymi zmianami w hierarchii organów władzy prowincjonalnej. Według „ Verordnung wegen verbesserter Einrichtung der Provinzial-, Polizei- Und Finanzbehörden“ z 26 grudnia 1808 roku<ref>Verordnung wegen verbesserter Einrichtung der Provinzial-, Polizei- und Finanzbehörden. De dato Königsberg, den 26. Dezember 1808.</ref> dotychczasowe Kamery Wojny i Domen stały się rejencjami, skupiając w sobie kompetencje obejmujące całość administracji wewnętrznej. W Prowincji Śląskiej zostały utworzone cztery okręgi rejencyjne: legnicka, dzierżoniowska, wrocławska i opolska. Ta druga, obejmująca swoim zasięgiem administracyjnym teren Sudetów, została jednak wkrótce rozwiązana z powodów finansowych (8 kwietnia 1820 roku). Powiaty, które się na nią składały, zostały podzielone pomiędzy rejencję w Legnicy i we Wrocławiu<ref>Verordnung wegen verbesserter Einrichtung der Provinzialbehörden vom 30. April 1815, [w:] Gesetz-Sammlung für die Königlichen Preußischen Staaten 1815, s. 85-98.</ref>.

	Szybko okazało się, że ta nowa instytucja powiększyła tylko chaos kompetencyjny spowodowany wojną. Dotychczasowy prezydent głogowskiej Kamery Wojny i Domen, [[Carl Georg von Massow\|Georg von Massow]], który zasłużył się w 1807 roku przy ratowaniu skarbu pruskiego przed wojskami Napoleona, w lecie tego roku został komisarycznym następcą ministra Śląska, hrabiego von Hoyma, a w końcu 1808 roku pierwszym nadprezydentem prowincji śląskiej. Miał on jednak problem z nakłonieniem swoich urzędników (którzy w administracji fryderycjańskiej służyli od trzydziestu lat) do przeprowadzenia reformy Steina. Zarzucano mu, że nie posiada własnej inicjatywy oraz że celowo opóźnia wprowadzenie reform, przez co popadł w konflikt z Merckelem, wiceprezydentem rejencji wrocławskiej. Już jesienią 1809 roku król [[Fryderyk Wilhelm III Hohenzollern\|Fryderyk Wilhelm III]] uznał, iż stanowisko nadprezydenta jest zbędne, a w roku następnym pruska rada ministrów przyznała w tym względzie rację królowi. Latem 1810 roku, kiedy kanclerzem Prus został Hardenberg, zlikwidowano urząd nadprezydenta. Niespodziewanie przywrócono go jednak pięć lat później, po tym jak administracja pruskich prowincji, w tym Śląska, została uregulowana na nowo edyktem z 30 kwietnia 1815 roku.		Szybko okazało się, że ta nowa instytucja powiększyła tylko chaos kompetencyjny spowodowany wojną. Dotychczasowy prezydent głogowskiej Kamery Wojny i Domen, [[Carl Georg von Massow\|Georg von Massow]], który zasłużył się w 1807 roku przy ratowaniu skarbu pruskiego przed wojskami Napoleona, w lecie tego roku został komisarycznym następcą ministra Śląska, hrabiego von Hoyma, a w końcu 1808 roku pierwszym nadprezydentem prowincji śląskiej. Miał on jednak problem z nakłonieniem swoich urzędników (którzy w administracji fryderycjańskiej służyli od trzydziestu lat) do przeprowadzenia reformy Steina. Zarzucano mu, że nie posiada własnej inicjatywy oraz że celowo opóźnia wprowadzenie reform, przez co popadł w konflikt z Merckelem, wiceprezydentem rejencji wrocławskiej. Już jesienią 1809 roku król [[Fryderyk Wilhelm III Hohenzollern\|Fryderyk Wilhelm III]] uznał, iż stanowisko nadprezydenta jest zbędne, a w roku następnym pruska rada ministrów przyznała w tym względzie rację królowi. Latem 1810 roku, kiedy kanclerzem Prus został Hardenberg, zlikwidowano urząd nadprezydenta. Niespodziewanie przywrócono go jednak pięć lat później, po tym jak administracja pruskich prowincji, w tym Śląska, została uregulowana na nowo edyktem z 30 kwietnia 1815 roku.

Praktykant: /* Nowa organizacja prowincjonalna po 1807 roku */

2018-04-05T08:54:08Z

Nowa organizacja prowincjonalna po 1807 roku

← poprzednia wersja		Wersja z 10:54, 5 kwi 2018
Linia 9:		Linia 9:
	Już po pokoju w Tylży (7 lipca 1807 roku) postanowiono przeprowadzić w Prusach i na [[Śląsk\|Śląsku]] daleko idące reformy administracyjne. Głogowska kamera wojny i domen została przeniesiona do Legnicy, gdzie utworzono rejencję legnicką, będącą organem władzy ogólno administracyjnej (w przeciwieństwie do rejencji XVIII-wiecznych, które były zasadniczo władzą sądowniczą). Drugą rejencję utworzono we Wrocławiu (na miejsce dotychczasowej kamery wojny i domen)<ref>Verordnung wegen verbesserter Einrichtung der Provinzial-, Polizei- und Finanz-Behörden. Vom 26 Dezember 1808, [w:] Novum Corpus ConstitutionumPrussico-BrandenburgensiumPraecipueMarchicarum, Oder Neue Sammlung Königl. Preußl. und Churfürstl. Brandenburgischer, sonderlich in der Chur- und Marck-Brandenburg, Wie auch andern Provintzien, publicirten und ergangenen Ordnungen, Edicten, Mandaten, Rescripten ... Vom Anfang des Jahrs 1751 und folgenden Zeiten ..., [hrsg. von Samuel von Coccejus], Bd. 12, Von 1806. bis 27sten Oktober, 1810. als von welchem letztern Zeitpunkte ab die Gesetz-Sammlung für die Königlichen Preußischen Staaten erschienen ist, Berlin 1822, s. 679‒704.</ref>. Dalsze zmiany nastąpiły po zakończeniu [[Kongres Wiedeński\|kongresu wiedeńskiego]]. W prowincji śląskiej utworzono wówczas dwie nowe rejencje - jedną z siedzibą w [[Rejencja opolska\|Opolu]], drugą w Dzierżoniowie. Rejencja dzierżoniowska została zlikwidowana w 1820 roku ze względu na wysokie koszty utrzymania. Utworzenie nowych rejencji było świadectwem istnienia specyfiki obydwu regionów: [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] i Pogórza Sudeckiego z rozwiniętym przemysłem tkackim. Ostatecznie teren rejencji dzierżoniowskiej został podzielony pomiędzy rejencję legnicką a wrocławską<ref>R. Kamionka, Reorganisation der Kreiseinteilung Schlesiens in der Stein-Hardenbergschen Reformperiode, Breslau 1934, s. 90.</ref>.		Już po pokoju w Tylży (7 lipca 1807 roku) postanowiono przeprowadzić w Prusach i na [[Śląsk\|Śląsku]] daleko idące reformy administracyjne. Głogowska kamera wojny i domen została przeniesiona do Legnicy, gdzie utworzono rejencję legnicką, będącą organem władzy ogólno administracyjnej (w przeciwieństwie do rejencji XVIII-wiecznych, które były zasadniczo władzą sądowniczą). Drugą rejencję utworzono we Wrocławiu (na miejsce dotychczasowej kamery wojny i domen)<ref>Verordnung wegen verbesserter Einrichtung der Provinzial-, Polizei- und Finanz-Behörden. Vom 26 Dezember 1808, [w:] Novum Corpus ConstitutionumPrussico-BrandenburgensiumPraecipueMarchicarum, Oder Neue Sammlung Königl. Preußl. und Churfürstl. Brandenburgischer, sonderlich in der Chur- und Marck-Brandenburg, Wie auch andern Provintzien, publicirten und ergangenen Ordnungen, Edicten, Mandaten, Rescripten ... Vom Anfang des Jahrs 1751 und folgenden Zeiten ..., [hrsg. von Samuel von Coccejus], Bd. 12, Von 1806. bis 27sten Oktober, 1810. als von welchem letztern Zeitpunkte ab die Gesetz-Sammlung für die Königlichen Preußischen Staaten erschienen ist, Berlin 1822, s. 679‒704.</ref>. Dalsze zmiany nastąpiły po zakończeniu [[Kongres Wiedeński\|kongresu wiedeńskiego]]. W prowincji śląskiej utworzono wówczas dwie nowe rejencje - jedną z siedzibą w [[Rejencja opolska\|Opolu]], drugą w Dzierżoniowie. Rejencja dzierżoniowska została zlikwidowana w 1820 roku ze względu na wysokie koszty utrzymania. Utworzenie nowych rejencji było świadectwem istnienia specyfiki obydwu regionów: [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] i Pogórza Sudeckiego z rozwiniętym przemysłem tkackim. Ostatecznie teren rejencji dzierżoniowskiej został podzielony pomiędzy rejencję legnicką a wrocławską<ref>R. Kamionka, Reorganisation der Kreiseinteilung Schlesiens in der Stein-Hardenbergschen Reformperiode, Breslau 1934, s. 90.</ref>.

	W ~~1795~~ roku liczba śląskich powiatów zwiększyła się z 48 do 57. Dołączono wówczas cztery powiaty łużyckie (zgorzelecki, lubański, rothenburski oraz wojerecki) i utworzono całkowicie nowe: [[Powiat rybnicki\|rybnicki]], bystrzycki, wałbrzyski, kamiennogórski, świerzawski i bolesławiecki). Jednocześnie dokonano korekty istniejących powiatów (w roku 1817 w rejencji opolskiej, w 1818 roku w rejencji legnickiej oraz wrocławskiej)<ref>T. Ładogórski, Ludność, [w:] Historia Śląska t. II 1763-1850, cz. II 1807-1850, red. S. Michalkiewicz, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970, s. 84.</ref>.		W 1825 roku liczba śląskich powiatów zwiększyła się z 48 do 57.. Dołączono wówczas cztery powiaty łużyckie (zgorzelecki, lubański, rothenburski oraz wojerecki) i utworzono całkowicie nowe: [[Powiat rybnicki\|rybnicki]], bystrzycki, wałbrzyski, kamiennogórski, świerzawski i bolesławiecki). Jednocześnie dokonano korekty istniejących powiatów (w roku 1817 w rejencji opolskiej, w 1818 roku w rejencji legnickiej oraz wrocławskiej)<ref>T. Ładogórski, Ludność, [w:] Historia Śląska t. II 1763-1850, cz. II 1807-1850, red. S. Michalkiewicz, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970, s. 84.</ref>.

	==Prowincja śląska po reformach 1815 roku==		==Prowincja śląska po reformach 1815 roku==

Praktykant o 07:17, 16 mar 2018

2018-03-16T07:17:50Z

Podgląd zmian

Praktykant o 12:30, 15 mar 2018

2018-03-15T12:30:19Z

Podgląd zmian

Praktykant o 11:52, 15 mar 2018

2018-03-15T11:52:52Z

Praktykant o 11:22, 15 mar 2018

2018-03-15T11:22:26Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:22, 15 mar 2018
Linia 11:		Linia 11:
	Liczba powiatów śląskich zwiększyła się z 48 w 1795 roku do 57. Dołączono w sumie cztery powiaty łużyckie (zgorzelecki, lubański, rothenburski oraz wojerecki) oraz utworzono całkowicie nowe: [[Powiat rybnicki\|rybnicki]], bystrzycki, wałbrzyski, kamiennogórski, świerzawski i bolesławiecki). Jednocześnie dokonano korekty istniejących powiatów (w roku 1817 w rejencji opolskiej, w 1818 roku w rejencji legnickiej oraz wrocławskiej)<ref>T. Ładogórski, Ludność, [w:] Historia Śląska t. II 1763-1850, cz. II 1807-1850, red. S. Michalkiewicz, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970, s. 84.</ref>.		Liczba powiatów śląskich zwiększyła się z 48 w 1795 roku do 57. Dołączono w sumie cztery powiaty łużyckie (zgorzelecki, lubański, rothenburski oraz wojerecki) oraz utworzono całkowicie nowe: [[Powiat rybnicki\|rybnicki]], bystrzycki, wałbrzyski, kamiennogórski, świerzawski i bolesławiecki). Jednocześnie dokonano korekty istniejących powiatów (w roku 1817 w rejencji opolskiej, w 1818 roku w rejencji legnickiej oraz wrocławskiej)<ref>T. Ładogórski, Ludność, [w:] Historia Śląska t. II 1763-1850, cz. II 1807-1850, red. S. Michalkiewicz, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970, s. 84.</ref>.

	==~~Władze administracyjne~~==		==Organy władzy prowincji: nadprezydent, sejm śląski==

	~~Kongres wiedeński wymusił~~ zmiany granic ~~państw ówczesnej Europy~~. Saksonia musiała oddać znaczną część swojego terytorium Prusom. Odnosiło się to ~~między innymi~~ do Dolnych Łużyc oraz dwóch trzecich terytorium Górnych Łużyc, które zostały inkorporowane do Prowincji Śląskiej.		Ustalenia kongresu wiedeńskiego w 1815 roku spowodowały zmiany granic państwowych w Europie. Saksonia musiała oddać znaczną część swojego terytorium Prusom. Odnosiło się to także do Dolnych Łużyc oraz dwóch trzecich terytorium Górnych Łużyc, które zostały inkorporowane do Prowincji Śląskiej.

	Nowa organizacja terytorialna związana była również z utworzeniem nowych urzędów, tak zwanych rejencji, ~~co nastąpiło na skutek~~ tzw. ustawy o ulepszonym porządku urzędów z 30 kwietnia 1815 roku. W Prowincji Śląskiej zostały utworzone cztery okręgi rejencyjne: legnicka, dzierżoniowska, wrocławska i opolska. Rejencja dzierżoniowska, obejmująca swoim zasięgiem administracyjnym teren Sudetów została jednak wkrótce rozwiązana z powodów finansowych (8 kwietnia 1820 roku). Powiaty, które do niej wchodziły zostały podzielone pomiędzy rejencję w Legnicy i we Wrocławiu<ref>Verordnung wegen verbesserter Einrichtung der Provinzialbehörden vom 30. April 1815, [w:] Gesetz-Sammlung für die Königlichen Preußischen Staaten 1815, s. 85-98.</ref>.		Nowa organizacja terytorialna związana była również z utworzeniem nowych urzędów, tak zwanych rejencji, po wydaniu tzw. ustawy o ulepszonym porządku urzędów z 30 kwietnia 1815 roku. W Prowincji Śląskiej zostały utworzone cztery okręgi rejencyjne: legnicka, dzierżoniowska, wrocławska i opolska. Rejencja dzierżoniowska, obejmująca swoim zasięgiem administracyjnym teren Sudetów została jednak wkrótce rozwiązana z powodów finansowych (8 kwietnia 1820 roku). Powiaty, które do niej wchodziły zostały podzielone pomiędzy rejencję w Legnicy i we Wrocławiu<ref>Verordnung wegen verbesserter Einrichtung der Provinzialbehörden vom 30. April 1815, [w:] Gesetz-Sammlung für die Königlichen Preußischen Staaten 1815, s. 85-98.</ref>.

	Ustawa z 1815 roku bardziej szczegółowo precyzowała kompetencje [[Nadprezydent (Prowincja Śląska)\|nadprezydenta]], jednak pod tym względem nie nastąpiły zmiany kompetencji już istniejących. Nadprezydent był najwyższą władzą cywilną na podległym sobie terenie, a w przypadku wojny odpowiedzialny był za bezpieczeństwo prowincji. Nadprezydent prowincji stanął również na czele powołanego rozporządzeniem z 22 października 1817 roku Prowincjonalnego Kolegium Szkolnego (Provinzialschulkollegium), które sprawowało nadzór nad szkolnictwem na szczeblu średnim<ref>Tamże.</ref>.		Ustawa z 1815 roku bardziej szczegółowo precyzowała kompetencje [[Nadprezydent (Prowincja Śląska)\|nadprezydenta]], jednak pod tym względem nie nastąpiły zmiany kompetencji już istniejących. Nadprezydent był najwyższą władzą cywilną na podległym sobie terenie, a w przypadku wojny odpowiedzialny był za bezpieczeństwo prowincji. Nadprezydent prowincji stanął również na czele powołanego rozporządzeniem z 22 października 1817 roku Prowincjonalnego Kolegium Szkolnego (Provinzialschulkollegium), które sprawowało nadzór nad szkolnictwem na szczeblu średnim<ref>Tamże.</ref>.

	W instrukcji z 31 grudnia 1825 roku zostały uregulowane w większym stopniu kompetencje nadprezydenta prowincji, które odtąd zostały znacznie rozszerzone<ref>Die Instruktion für die Oberpräsidenten vom 31. Dezember 1825 Und die Instruktion zur Geschäftsführung der Regierungen in den Königlich Preußischen Staaten vom 23. October 1817. Zusammengestellt und mit Erläuterungen versehen, Hannover 1884.</ref>. Nadprezydent został uznany za instancję pośrednią pomiędzy ministerstwami a rejencjami. Wyłączną kompetencją nadprezydenta były sprawy reprezentacji stanowej, ~~konflikty kompetencyjne~~ pomiędzy urzędnikami niższego szczebla oraz wszystkie sprawy, które przekraczały zasięg działalności pojedynczych rejencji (na przykład sprawy prowincjonalnych zakładów leczniczych). Nadprezydent wykonywał również nadzór w stosunku do katolików. W 1845 roku uprawnienia nadprezydentów zostały rozszerzone poprzez nadanie im prawa udzielania koncesji w dziedzinie handlu i przemysłu. Ordynacja gminna z 1853 roku ~~nadała~~ im prawo do rozstrzygania we wszystkich sprawach gminnych. Nadzorowali ~~również różne~~ zakłady~~, takie jak~~ domy poprawcze, zakłady dla chorych umysłowo ~~itd~~. ~~Nadprezydentowi podlegali prezydenci~~ rejencji~~, prowincjonalne urzędy skarbowe oraz komisja generalna do spraw uwłaszczenia chłopów (tzw. komisja śląska~~)~~. Kontrolował on urzędników,~~ odbierał od nich zażalenia ~~oraz przewodniczył w konsystorzu do spraw ewangelickich i w kolegium medycznym (Medizinal-Kollegium)~~. W przypadku rejencji wrocławskiej nadprezydent i prezydent rejencji byli tą samą osobą wobec czego dla rejencji ~~wrocławskiej~~ powoływano nie jej prezydenta, lecz wiceprezydenta (z uprawnieniami prezydenta rejencji wrocławskiej). Oprócz nadprezydenta, organami prowincji były dwa konsystorze (jeden dla spraw wyznań i szkolnictwa, drugi dla spraw medycznych), którym przewodniczył nadprezydent oraz wyłącznie mu podporządkowane: Komisja Śląska (zwana też Generalną) utworzona w celu realizacji reformy rolnej oraz prowincjonalne dyrekcje podatkowe<ref>K. Orzechowski, Państwo i prawo, [w:] Historia Śląska Tom II 1763-1850, Część II 1807-1850, red. S. Michalkiewicz, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970, s. 139-140.</ref>.W 1883 roku ustanowiono przy nadprezydencie dwa organy samorządowe: radę prowincjonalną (Provinizialrat) oraz wydział prowincjonalny (Provinzialausschuss).		W instrukcji z 31 grudnia 1825 roku zostały uregulowane w większym stopniu kompetencje nadprezydenta prowincji, które odtąd zostały znacznie rozszerzone<ref>Die Instruktion für die Oberpräsidenten vom 31. Dezember 1825 Und die Instruktion zur Geschäftsführung der Regierungen in den Königlich Preußischen Staaten vom 23. October 1817. Zusammengestellt und mit Erläuterungen versehen, Hannover 1884.</ref>. Nadprezydent został uznany za instancję pośrednią pomiędzy ministerstwami a rejencjami. Wyłączną kompetencją nadprezydenta były sprawy reprezentacji stanowej, rozstrzyganie konfliktów kompetencyjnych pomiędzy urzędnikami niższego szczebla oraz wszystkie sprawy, które przekraczały zasięg działalności pojedynczych rejencji (na przykład sprawy prowincjonalnych zakładów leczniczych). Nadprezydent wykonywał również nadzór w stosunku do katolików. W 1845 roku uprawnienia nadprezydentów zostały rozszerzone poprzez nadanie im prawa udzielania koncesji w dziedzinie handlu i przemysłu. Ordynacja gminna z 1853 roku przyznawała im także prawo do rozstrzygania we wszystkich sprawach gminnych. Nadzorowali ponadto placówki edukacyjne i socjalne(tzw. zakłady): domy poprawcze, zakłady dla chorych umysłowo itp. Nadprezydent kontrolował urzędników (w tym prezydentów rejencji) i odbierał od nich zażalenia. W przypadku rejencji wrocławskiej nadprezydent i prezydent rejencji byli tą samą osobą, wobec czego dla tej rejencji powoływano nie jej prezydenta, lecz wiceprezydenta (z uprawnieniami prezydenta rejencji wrocławskiej).

	~~Reformatorzy pruscy początku XIX wieku planowali przywrócenie reprezentacji stanowych~~. ~~Idea ta została jednak zrealizowana dopiero~~ w ~~latach 20~~. ~~XIX wieku~~ w ~~myśl ustawy z 1823 roku. Śląski sejm prowincjonalny składał się z czterech kurii~~: ~~książąt i wolnych panów~~, ~~posiadaczy dóbr rycerskich~~, ~~posłów miejskich oraz posłów gmin wiejskich~~. ~~Miejscem zgromadzeń był~~ Wrocław, ~~a sejmowi przewodniczył marszałek mianowany spośród pierwszej kurii~~. ~~Na posiedzeniach obecny był również nadprezydent prowincji jako komisarz rządowy~~. ~~Osobny sejm~~ prowincjonalny ~~miały Górne Łużyce, częściowo włączone po 1815 roku do Śląska~~.		Oprócz nadprezydenta, organami prowincji były dwa konsystorze (jeden dla spraw wyznań i szkolnictwa, drugi dla spraw medycznych - Medizinal-Kollegium), którym tylko przewodniczył nadprezydent. Komisja Śląska (zwana też Generalną), utworzona w celu realizacji reformy rolnej oraz prowincjonalne dyrekcje podatkowe były z kolei wyłącznie podporządkowane najwyższemu urzędnikowi prowincji śląskiej<ref>K. Orzechowski, Państwo i prawo, [w:] Historia Śląska Tom II 1763-1850, Część II 1807-1850, red. S. Michalkiewicz, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970, s. 139-140.</ref>.W 1883 roku ustanowiono przy nadprezydencie jeszcze dwa inneorgany samorządowe: radę prowincjonalną (Provinizialrat) oraz wydział prowincjonalny (Provinzialausschuss).

	W swoich kompetencjach śląski sejm prowincjonalny miał prawo omawiania projektów ustaw dotyczących Śląska oraz projektów ustaw dotyczących praw osobowych, majątkowych i podatkowych. Przyjmował on także skargi i petycje dotyczące Śląska jako prowincji. Miał on w swoim ręku również sprawy zakładów dla ubogich, inwalidów, ociemniałych itd. ale za zgodą królewską.		Reformatorzy pruscy początku XIX wieku planowali przywrócenie reprezentacji stanowych. Idea ta została jednak zrealizowana dopiero w latach 20. XIX wieku w myśl ustawy z 1823 roku. Śląski sejm prowincjonalny składał się z czterech kurii: książąt i wolnych panów, posiadaczy dóbr rycerskich, posłów miejskich oraz posłów gmin wiejskich. Miejscem zgromadzeń był Wrocław, a sejmowi przewodniczył marszałek mianowany spośród członków pierwszej kurii. Na posiedzeniach sejmu obecny był nadprezydent prowincji jako komisarz rządowy. Osobny sejm prowincjonalny miały Górne Łużyce, częściowo włączone po 1815 roku do Śląska. W swoich kompetencjach śląski sejm prowincjonalny miał prawo omawiania projektów ustaw dotyczących Śląska oraz projektów ustaw dotyczących praw osobowych, majątkowych i podatkowych. Przyjmował także skargi i petycje dotyczące Śląska jako prowincji. Miał w swoim ręku również sprawy zakładów dla ubogich, inwalidów, ociemniałych itd. ale za zgodą królewską.

	W 1842 roku utworzono wydział stanowy, kolegium, które miało działać wówczas, gdy nie obradował sejm prowincjonalny. W jego skład wchodziło 6 członków dwóch pierwszych kurii, 4 posłów miejskich i 2 wiejskich. Przewodniczącym był marszałek sejmu prowincjonalnego<ref>Tamże, s. 141.</ref>.		W 1842 roku utworzono wydział stanowy, kolegium, które miało działać wówczas, gdy nie obradował sejm prowincjonalny. W jego skład wchodziło 6 członków dwóch pierwszych kurii, 4 posłów miejskich i 2 wiejskich. Przewodniczącym był marszałek sejmu prowincjonalnego<ref>Tamże, s. 141.</ref>.

Praktykant: /* Nowa organizacja prowincjonalna po 1807 roku */

2018-03-15T09:57:42Z

Nowa organizacja prowincjonalna po 1807 roku

← poprzednia wersja		Wersja z 11:57, 15 mar 2018
Linia 2:		Linia 2:

	==Nowa organizacja prowincjonalna po 1807 roku==		==Nowa organizacja prowincjonalna po 1807 roku==
	[[Plik:Provinz-Schlesien-1888-Handtke.jpg\|400px\|thumb\|right\|Mapa Prowincji 1888, autor IBR]]		[[Plik:Provinz-Schlesien-1888-Handtke.jpg\|400px\|thumb\|right\|Mapa Prowincji 1888, autor: IBR]]

			[[Plik:12 prow sl¦ůska uprzemys+éowienie.jpg\|400px\|thumb\|right\|autor: IBR]]


	Już po pokoju w Tylży (7 lipca 1807 roku) postanowiono przeprowadzić w Prusach i na [[Śląsk\|Śląsku]] daleko idące reformy administracyjne. Głogowska kamera wojny i domen została przeniesiona do Legnicy, gdzie utworzono rejencję legnicką jako organ władzy ogólnoadministracyjnej (w przeciwieństwie do rejencji XVIII-wiecznych, które były zasadniczo władzą sądowniczą). Drugą rejencję utworzono we Wrocławiu (na miejsce dotychczasowej kamery wojny i domen)<ref>Verordnung wegen verbesserter Einrichtung der Provinzial-, Polizei- und Finanz-Behörden. Vom 26 Dezember 1808, [w:] Novum Corpus ConstitutionumPrussico-BrandenburgensiumPraecipueMarchicarum, Oder Neue Sammlung Königl. Preußl. und Churfürstl. Brandenburgischer, sonderlich in der Chur- und Marck-Brandenburg, Wie auch andern Provintzien, publicirten und ergangenen Ordnungen, Edicten, Mandaten, Rescripten ... Vom Anfang des Jahrs 1751 und folgenden Zeiten ..., [hrsg. von Samuel von Coccejus], Bd. 12, Von 1806. bis 27sten Oktober, 1810. als von welchem letztern Zeitpunkte ab die Gesetz-Sammlung für die Königlichen Preußischen Staaten erschienen ist, Berlin 1822, s. 679‒704.</ref>. Dalsze zmiany nastąpiły po zakończeniu [[Kongres Wiedeński\|kongresu wiedeńskiego]]. Wówczas utworzono w prowincji śląskiej dwie nowe rejencje, jedną z siedzibą w [[Rejencja opolska\|Opolu]], drugą zaś w Dzierżoniowie. Rejencja dzierżoniowska została ze względu na wysokie koszty utrzymania zlikwidowana w 1820 roku. Utworzenie nowych rejencji było świadectwem istnienia specyfiki obydwu regionów: [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] i Pogórza Sudeckiego z rozwiniętym przemysłem tkackim. Ostatecznie teren rejencji dzierżoniowskiej został podzielony pomiędzy rejencję legnicką a wrocławską<ref>R. Kamionka, Reorganisation der Kreiseinteilung Schlesiens in der Stein-Hardenbergschen Reformperiode, Breslau 1934, s. 90.</ref>.		Już po pokoju w Tylży (7 lipca 1807 roku) postanowiono przeprowadzić w Prusach i na [[Śląsk\|Śląsku]] daleko idące reformy administracyjne. Głogowska kamera wojny i domen została przeniesiona do Legnicy, gdzie utworzono rejencję legnicką jako organ władzy ogólnoadministracyjnej (w przeciwieństwie do rejencji XVIII-wiecznych, które były zasadniczo władzą sądowniczą). Drugą rejencję utworzono we Wrocławiu (na miejsce dotychczasowej kamery wojny i domen)<ref>Verordnung wegen verbesserter Einrichtung der Provinzial-, Polizei- und Finanz-Behörden. Vom 26 Dezember 1808, [w:] Novum Corpus ConstitutionumPrussico-BrandenburgensiumPraecipueMarchicarum, Oder Neue Sammlung Königl. Preußl. und Churfürstl. Brandenburgischer, sonderlich in der Chur- und Marck-Brandenburg, Wie auch andern Provintzien, publicirten und ergangenen Ordnungen, Edicten, Mandaten, Rescripten ... Vom Anfang des Jahrs 1751 und folgenden Zeiten ..., [hrsg. von Samuel von Coccejus], Bd. 12, Von 1806. bis 27sten Oktober, 1810. als von welchem letztern Zeitpunkte ab die Gesetz-Sammlung für die Königlichen Preußischen Staaten erschienen ist, Berlin 1822, s. 679‒704.</ref>. Dalsze zmiany nastąpiły po zakończeniu [[Kongres Wiedeński\|kongresu wiedeńskiego]]. Wówczas utworzono w prowincji śląskiej dwie nowe rejencje, jedną z siedzibą w [[Rejencja opolska\|Opolu]], drugą zaś w Dzierżoniowie. Rejencja dzierżoniowska została ze względu na wysokie koszty utrzymania zlikwidowana w 1820 roku. Utworzenie nowych rejencji było świadectwem istnienia specyfiki obydwu regionów: [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] i Pogórza Sudeckiego z rozwiniętym przemysłem tkackim. Ostatecznie teren rejencji dzierżoniowskiej został podzielony pomiędzy rejencję legnicką a wrocławską<ref>R. Kamionka, Reorganisation der Kreiseinteilung Schlesiens in der Stein-Hardenbergschen Reformperiode, Breslau 1934, s. 90.</ref>.

Praktykant: /* Nowa organizacja prowincjonalna po 1807 roku */

2018-03-15T08:37:17Z

Nowa organizacja prowincjonalna po 1807 roku

← poprzednia wersja		Wersja z 10:37, 15 mar 2018
Linia 2:		Linia 2:

	==Nowa organizacja prowincjonalna po 1807 roku==		==Nowa organizacja prowincjonalna po 1807 roku==
			[[Plik:Provinz-Schlesien-1888-Handtke.jpg\|400px\|thumb\|right\|Mapa Prowincji 1888, autor IBR]]

	Już po pokoju w Tylży (7 lipca 1807 roku) postanowiono przeprowadzić w Prusach i na [[Śląsk\|Śląsku]] daleko idące reformy administracyjne. Głogowska kamera wojny i domen została przeniesiona do Legnicy, gdzie utworzono rejencję legnicką jako organ władzy ogólnoadministracyjnej (w przeciwieństwie do rejencji XVIII-wiecznych, które były zasadniczo władzą sądowniczą). Drugą rejencję utworzono we Wrocławiu (na miejsce dotychczasowej kamery wojny i domen)<ref>Verordnung wegen verbesserter Einrichtung der Provinzial-, Polizei- und Finanz-Behörden. Vom 26 Dezember 1808, [w:] Novum Corpus ConstitutionumPrussico-BrandenburgensiumPraecipueMarchicarum, Oder Neue Sammlung Königl. Preußl. und Churfürstl. Brandenburgischer, sonderlich in der Chur- und Marck-Brandenburg, Wie auch andern Provintzien, publicirten und ergangenen Ordnungen, Edicten, Mandaten, Rescripten ... Vom Anfang des Jahrs 1751 und folgenden Zeiten ..., [hrsg. von Samuel von Coccejus], Bd. 12, Von 1806. bis 27sten Oktober, 1810. als von welchem letztern Zeitpunkte ab die Gesetz-Sammlung für die Königlichen Preußischen Staaten erschienen ist, Berlin 1822, s. 679‒704.</ref>. Dalsze zmiany nastąpiły po zakończeniu [[Kongres Wiedeński\|kongresu wiedeńskiego]]. Wówczas utworzono w prowincji śląskiej dwie nowe rejencje, jedną z siedzibą w [[Rejencja opolska\|Opolu]], drugą zaś w Dzierżoniowie. Rejencja dzierżoniowska została ze względu na wysokie koszty utrzymania zlikwidowana w 1820 roku. Utworzenie nowych rejencji było świadectwem istnienia specyfiki obydwu regionów: [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] i Pogórza Sudeckiego z rozwiniętym przemysłem tkackim. Ostatecznie teren rejencji dzierżoniowskiej został podzielony pomiędzy rejencję legnicką a wrocławską<ref>R. Kamionka, Reorganisation der Kreiseinteilung Schlesiens in der Stein-Hardenbergschen Reformperiode, Breslau 1934, s. 90.</ref>.		Już po pokoju w Tylży (7 lipca 1807 roku) postanowiono przeprowadzić w Prusach i na [[Śląsk\|Śląsku]] daleko idące reformy administracyjne. Głogowska kamera wojny i domen została przeniesiona do Legnicy, gdzie utworzono rejencję legnicką jako organ władzy ogólnoadministracyjnej (w przeciwieństwie do rejencji XVIII-wiecznych, które były zasadniczo władzą sądowniczą). Drugą rejencję utworzono we Wrocławiu (na miejsce dotychczasowej kamery wojny i domen)<ref>Verordnung wegen verbesserter Einrichtung der Provinzial-, Polizei- und Finanz-Behörden. Vom 26 Dezember 1808, [w:] Novum Corpus ConstitutionumPrussico-BrandenburgensiumPraecipueMarchicarum, Oder Neue Sammlung Königl. Preußl. und Churfürstl. Brandenburgischer, sonderlich in der Chur- und Marck-Brandenburg, Wie auch andern Provintzien, publicirten und ergangenen Ordnungen, Edicten, Mandaten, Rescripten ... Vom Anfang des Jahrs 1751 und folgenden Zeiten ..., [hrsg. von Samuel von Coccejus], Bd. 12, Von 1806. bis 27sten Oktober, 1810. als von welchem letztern Zeitpunkte ab die Gesetz-Sammlung für die Königlichen Preußischen Staaten erschienen ist, Berlin 1822, s. 679‒704.</ref>. Dalsze zmiany nastąpiły po zakończeniu [[Kongres Wiedeński\|kongresu wiedeńskiego]]. Wówczas utworzono w prowincji śląskiej dwie nowe rejencje, jedną z siedzibą w [[Rejencja opolska\|Opolu]], drugą zaś w Dzierżoniowie. Rejencja dzierżoniowska została ze względu na wysokie koszty utrzymania zlikwidowana w 1820 roku. Utworzenie nowych rejencji było świadectwem istnienia specyfiki obydwu regionów: [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] i Pogórza Sudeckiego z rozwiniętym przemysłem tkackim. Ostatecznie teren rejencji dzierżoniowskiej został podzielony pomiędzy rejencję legnicką a wrocławską<ref>R. Kamionka, Reorganisation der Kreiseinteilung Schlesiens in der Stein-Hardenbergschen Reformperiode, Breslau 1934, s. 90.</ref>.