Prowincja śląska 1742-1815 - Historia wersji

Praktykant o 07:14, 16 sty 2019

2019-01-16T07:14:33Z

← poprzednia wersja		Wersja z 09:14, 16 sty 2019
Linia 2:		Linia 2:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]		[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]
			(ang. Province of Silesia between 1742-1815,niem. Provinz Schlesien 1742-1815)


	Autor:[[dr Jakub Grudniewski]]		Autor:[[dr Jakub Grudniewski]]

Praktykant: /* Śląsk jako prowincja w czasach fryderycjańskich */

2018-04-05T08:52:40Z

Śląsk jako prowincja w czasach fryderycjańskich

← poprzednia wersja		Wersja z 10:52, 5 kwi 2018
Linia 37:		Linia 37:
	Kamera głogowska składała się w latach 1742-1809 z następujących powiatów: Świebodzin, Zielona Góra, Kożuchów, Głogów, Góra, Szprotawa (obejmowały księstwo głogowskie oraz przyłączone doń wolne państwo stanowe Beuthen-Carolath (od 1741 roku księstwo Carolath); Żagań (powiat ten obejmował całe księstwo żagańskie); Lwówek Śląski-Bolesławiec, Jelenia Góra, Jawor (obejmowały teren księstwa jaworskiego); Złotoryja-Chojnów, Legnica, Lubań (obejmowały księstwo legnickie); Ścinawa-Rudna, Wołów (księstwo jaworskie); Milicz-Żmigród (z wolnego państwa stanowego milicko-żmigrodzkiego jak również z mniejszych władztw<ref>Gesamelte Nachrichten und Documente der gegenwärtigen Zustand des Herzothums Schlesiens, Königreich Böhmens, und Erb-HerzogthumOesterreichs betreffend, [bmw] 1742, s. 475‒483.</ref>.		Kamera głogowska składała się w latach 1742-1809 z następujących powiatów: Świebodzin, Zielona Góra, Kożuchów, Głogów, Góra, Szprotawa (obejmowały księstwo głogowskie oraz przyłączone doń wolne państwo stanowe Beuthen-Carolath (od 1741 roku księstwo Carolath); Żagań (powiat ten obejmował całe księstwo żagańskie); Lwówek Śląski-Bolesławiec, Jelenia Góra, Jawor (obejmowały teren księstwa jaworskiego); Złotoryja-Chojnów, Legnica, Lubań (obejmowały księstwo legnickie); Ścinawa-Rudna, Wołów (księstwo jaworskie); Milicz-Żmigród (z wolnego państwa stanowego milicko-żmigrodzkiego jak również z mniejszych władztw<ref>Gesamelte Nachrichten und Documente der gegenwärtigen Zustand des Herzothums Schlesiens, Königreich Böhmens, und Erb-HerzogthumOesterreichs betreffend, [bmw] 1742, s. 475‒483.</ref>.

	Kamera wrocławska obejmowała natomiast następujące powiaty: sycowski (obejmował wolne państwo stanowe w Sycowie oraz mniejsze władztwo w Goszczu), oleśnicki i trzebnicki (obejmowały one księstwo oleskie); wrocławski, średzki oraz namysłowski (obejmowały księstwo wrocławskie); oławski, brzeski, kluczborski, strzeliński, niemczański (powiaty te obejmowały księstwo brzeskie oraz położony w powiecie kluczborskim Weichbild wołczyński, który należał do księstwa oleśnickiego); świdnicki, strzegomski, bolkowsko-kamiennogórski, dzierżoniowski (powiaty należą do księstwa świdnickiego); kłodzki (rozciągający się na całe Hrabstwo Kłodzkie); ząbkowicki i ziębicki (obejmujące księstwo ziębickie); [[Powiat nyski\|nyski]] i [[Powiat grodkowski\|grodkowski]] (obejmujące księstwo nyskie, o ile należało ono do Prus); [[Powiat niemodliński\|niemodliński]], [[Powiat opolski\|opolski]], [[Powiat oleski\|oleski]], [[Powiat lubliniecki\|lubliniecki]], [[Powiat strzelecki\|strzelecki]], [[Powiat toszecko-gliwicki\|toszecko-gliwicki]], [[Powiat kozielski\|kozielski]], [[Powiat prudnicki\|prudnicki]] (obejmowały one byłe [[Księstwo opolskie\|księstwo opolskie]]); [[Powiat głubczycki\|głubczycki]] (powiat ten obejmował pruską część księstwa karniowskiego i morawski dystrykt ze stolicą w Kietrzu); [[Powiat raciborski\|raciborski]] (obejmujący [[Księstwo raciborskie\|księstwo raciborskie]]), [[Powiat bytomski\|bytomski]] (rozciągał się na terenie wolnego państwa stanowego bytomskiego) oraz [[Powiat pszczyński\|pszczyński]] (obejmował [[Pszczyńskie Wolne Państwo Stanowe\|wolne państwo ~~pszczyńskie~~]], wolne władztwo wodzisławskie oraz pruską część wolnego władztwa Chałupki)<ref>Tamże.</ref>.		Kamera wrocławska obejmowała natomiast następujące powiaty: sycowski (obejmował wolne państwo stanowe w Sycowie oraz mniejsze władztwo w Goszczu), oleśnicki i trzebnicki (obejmowały one księstwo oleskie); wrocławski, średzki oraz namysłowski (obejmowały księstwo wrocławskie); oławski, brzeski, kluczborski, strzeliński, niemczański (powiaty te obejmowały księstwo brzeskie oraz położony w powiecie kluczborskim Weichbild wołczyński, który należał do księstwa oleśnickiego); świdnicki, strzegomski, bolkowsko-kamiennogórski, dzierżoniowski (powiaty należą do księstwa świdnickiego); kłodzki (rozciągający się na całe Hrabstwo Kłodzkie); ząbkowicki i ziębicki (obejmujące księstwo ziębickie); [[Powiat nyski\|nyski]] i [[Powiat grodkowski\|grodkowski]] (obejmujące księstwo nyskie, o ile należało ono do Prus); [[Powiat niemodliński\|niemodliński]], [[Powiat opolski\|opolski]], [[Powiat oleski\|oleski]], [[Powiat lubliniecki\|lubliniecki]], [[Powiat strzelecki\|strzelecki]], [[Powiat toszecko-gliwicki\|toszecko-gliwicki]], [[Powiat kozielski\|kozielski]], [[Powiat prudnicki\|prudnicki]] (obejmowały one byłe [[Księstwo opolskie\|księstwo opolskie]]); [[Powiat głubczycki\|głubczycki]] (powiat ten obejmował pruską część księstwa karniowskiego i morawski dystrykt ze stolicą w Kietrzu); [[Powiat raciborski\|raciborski]] (obejmujący [[Księstwo raciborskie\|księstwo raciborskie]]), [[Powiat bytomski\|bytomski]] (rozciągał się na terenie wolnego państwa stanowego bytomskiego) oraz [[Powiat pszczyński\|pszczyński]] (obejmował [[Pszczyńskie Wolne Państwo Stanowe\|wolne pszczyńskie państwo stanowe]], wolne władztwo wodzisławskie oraz pruską część wolnego władztwa Chałupki)<ref>Tamże.</ref>.

	W wyniku zmian terytorialnych spowodowanych przez trzeci rozbiór Polski (1795) Prusom przypadł teren powiatów: [[Powiat siewierski\|siewierskiego]] i [[Powiat pilicki\|pilickiego]], leżących dotychczas w granicach I Rzeczypospolitej. Zostały one włączone do Prowincji Śląskiej jako tzw. [[Nowy Śląsk]] (Neu-Schlesien) i pozostały w Prusach do 1807 roku, kiedy to na mocy pokoju w Tylży, kończącego wojnę pomiędzy Napoleonem a IV koalicją antynapoleońską, przeszły do nowo utworzonego Księstwa Warszawskiego, a następnie po 1815 roku do Królestwa Polskiego i dały początek późniejszemu [[Zagłębie Dąbrowskie\|Zagłębiu Dąbrowskiemu]]. Kamery także istniały tylko do 1808 roku, kiedy to zostały zlikwidowane wskutek reform Steina-Hardenberga.		W wyniku zmian terytorialnych spowodowanych przez trzeci rozbiór Polski (1795) Prusom przypadł teren powiatów: [[Powiat siewierski\|siewierskiego]] i [[Powiat pilicki\|pilickiego]], leżących dotychczas w granicach I Rzeczypospolitej. Zostały one włączone do Prowincji Śląskiej jako tzw. [[Nowy Śląsk]] (Neu-Schlesien) i pozostały w Prusach do 1807 roku, kiedy to na mocy pokoju w Tylży, kończącego wojnę pomiędzy Napoleonem a IV koalicją antynapoleońską, przeszły do nowo utworzonego Księstwa Warszawskiego, a następnie po 1815 roku do Królestwa Polskiego i dały początek późniejszemu [[Zagłębie Dąbrowskie\|Zagłębiu Dąbrowskiemu]]. Kamery także istniały tylko do 1808 roku, kiedy to zostały zlikwidowane wskutek reform Steina-Hardenberga.

Praktykant: /* Pruskie zmiany administracyjne na początku XIX wieku */

2018-04-05T08:51:19Z

Pruskie zmiany administracyjne na początku XIX wieku

← poprzednia wersja		Wersja z 10:51, 5 kwi 2018
Linia 60:		Linia 60:
	W latach 1808/1809 zostały zlikwidowane fryderycjańskie Kamery oraz zarządzane przez nie okręgi. Na ich miejsce funkcjonować zaczęły w ramach Prowincji Śląskiej rejencje: legnicka i wrocławska, które rozpoczęły swoje urzędowanie w kwietniu 1809 roku<ref>P.Baumgart, Schlesien als preußische Provinz…, [w:] Verwaltungsgeschichte Ostdeutschlands…, s. 859.</ref>.		W latach 1808/1809 zostały zlikwidowane fryderycjańskie Kamery oraz zarządzane przez nie okręgi. Na ich miejsce funkcjonować zaczęły w ramach Prowincji Śląskiej rejencje: legnicka i wrocławska, które rozpoczęły swoje urzędowanie w kwietniu 1809 roku<ref>P.Baumgart, Schlesien als preußische Provinz…, [w:] Verwaltungsgeschichte Ostdeutschlands…, s. 859.</ref>.

	W tym kształcie ustrojowym Prowincja Ślaska ~~przetrwałą~~ do końca II wojny światowej, kiedy przestałą istnieć.		W tym kształcie ustrojowym Prowincja Ślaska przetrwała do końca II wojny światowej, kiedy przestałą istnieć.

	==Bibliografia==		==Bibliografia==

Praktykant: /* Śląsk jako prowincja w czasach fryderycjańskich */

2018-04-05T08:49:54Z

Śląsk jako prowincja w czasach fryderycjańskich

← poprzednia wersja		Wersja z 10:49, 5 kwi 2018
Linia 35:		Linia 35:
	Jednocześnie wprowadzono w Prowincji Śląskiej podział na powiaty, znany także z innych terenów pruskich. Tylko na Górnym Śląsku aż do 1743 roku zachowano stary ustrój terytorialny, istniejący już w epoce habsburskiej, prawdopodobnie ze względu na początkowo chęć wymiany Górnego Śląska na inne tereny habsburskie. Dopiero później utworzono więc na wschodzie prowincji powiaty pruskie podporządkowane Kamerze we Wrocławiu <ref>P. Baumgart, Schlesien als preußische Provinz…, s. 840. </ref>.		Jednocześnie wprowadzono w Prowincji Śląskiej podział na powiaty, znany także z innych terenów pruskich. Tylko na Górnym Śląsku aż do 1743 roku zachowano stary ustrój terytorialny, istniejący już w epoce habsburskiej, prawdopodobnie ze względu na początkowo chęć wymiany Górnego Śląska na inne tereny habsburskie. Dopiero później utworzono więc na wschodzie prowincji powiaty pruskie podporządkowane Kamerze we Wrocławiu <ref>P. Baumgart, Schlesien als preußische Provinz…, s. 840. </ref>.

	Kamera głogowska składała się w latach 1742-1809 z następujących powiatów: Świebodzin, Zielona Góra, Kożuchów, Głogów, Góra, Szprotawa (obejmowały księstwo głogowskie oraz przyłączone doń wolne ~~[[Bytomskie Państwo Stanowe\|~~państwo stanowe ~~bytomskie]]~~ (od 1741 roku księstwo Carolath); Żagań (powiat ten obejmował całe księstwo żagańskie); Lwówek Śląski-Bolesławiec, Jelenia Góra, Jawor (obejmowały teren księstwa jaworskiego); Złotoryja-Chojnów, Legnica, Lubań (obejmowały księstwo legnickie); Ścinawa-Rudna, Wołów (księstwo jaworskie); Milicz-Żmigród (z wolnego państwa stanowego milicko-żmigrodzkiego jak również z mniejszych władztw<ref>Gesamelte Nachrichten und Documente der gegenwärtigen Zustand des Herzothums Schlesiens, Königreich Böhmens, und Erb-HerzogthumOesterreichs betreffend, [bmw] 1742, s. 475‒483.</ref>.		Kamera głogowska składała się w latach 1742-1809 z następujących powiatów: Świebodzin, Zielona Góra, Kożuchów, Głogów, Góra, Szprotawa (obejmowały księstwo głogowskie oraz przyłączone doń wolne państwo stanowe Beuthen-Carolath (od 1741 roku księstwo Carolath); Żagań (powiat ten obejmował całe księstwo żagańskie); Lwówek Śląski-Bolesławiec, Jelenia Góra, Jawor (obejmowały teren księstwa jaworskiego); Złotoryja-Chojnów, Legnica, Lubań (obejmowały księstwo legnickie); Ścinawa-Rudna, Wołów (księstwo jaworskie); Milicz-Żmigród (z wolnego państwa stanowego milicko-żmigrodzkiego jak również z mniejszych władztw<ref>Gesamelte Nachrichten und Documente der gegenwärtigen Zustand des Herzothums Schlesiens, Königreich Böhmens, und Erb-HerzogthumOesterreichs betreffend, [bmw] 1742, s. 475‒483.</ref>.

	Kamera wrocławska obejmowała natomiast następujące powiaty: sycowski (obejmował wolne państwo stanowe w Sycowie oraz mniejsze władztwo w Goszczu), oleśnicki i trzebnicki (obejmowały one księstwo oleskie); wrocławski, średzki oraz namysłowski (obejmowały księstwo wrocławskie); oławski, brzeski, kluczborski, strzeliński, niemczański (powiaty te obejmowały księstwo brzeskie oraz położony w powiecie kluczborskim Weichbild wołczyński, który należał do księstwa oleśnickiego); świdnicki, strzegomski, bolkowsko-kamiennogórski, dzierżoniowski (powiaty należą do księstwa świdnickiego); kłodzki (rozciągający się na całe Hrabstwo Kłodzkie); ząbkowicki i ziębicki (obejmujące księstwo ziębickie); [[Powiat nyski\|nyski]] i [[Powiat grodkowski\|grodkowski]] (obejmujące księstwo nyskie, o ile należało ono do Prus); [[Powiat niemodliński\|niemodliński]], [[Powiat opolski\|opolski]], [[Powiat oleski\|oleski]], [[Powiat lubliniecki\|lubliniecki]], [[Powiat strzelecki\|strzelecki]], [[Powiat toszecko-gliwicki\|toszecko-gliwicki]], [[Powiat kozielski\|kozielski]], [[Powiat prudnicki\|prudnicki]] (obejmowały one byłe [[Księstwo opolskie\|księstwo opolskie]]); [[Powiat głubczycki\|głubczycki]] (powiat ten obejmował pruską część księstwa karniowskiego i morawski dystrykt ze stolicą w Kietrzu); [[Powiat raciborski\|raciborski]] (obejmujący [[Księstwo raciborskie\|księstwo raciborskie]]), [[Powiat bytomski\|bytomski]] (rozciągał się na terenie wolnego państwa stanowego bytomskiego) oraz [[Powiat pszczyński\|pszczyński]] (obejmował [[Pszczyńskie Wolne Państwo Stanowe\|wolne państwo pszczyńskie]], wolne władztwo wodzisławskie oraz pruską część wolnego władztwa Chałupki)<ref>Tamże.</ref>.		Kamera wrocławska obejmowała natomiast następujące powiaty: sycowski (obejmował wolne państwo stanowe w Sycowie oraz mniejsze władztwo w Goszczu), oleśnicki i trzebnicki (obejmowały one księstwo oleskie); wrocławski, średzki oraz namysłowski (obejmowały księstwo wrocławskie); oławski, brzeski, kluczborski, strzeliński, niemczański (powiaty te obejmowały księstwo brzeskie oraz położony w powiecie kluczborskim Weichbild wołczyński, który należał do księstwa oleśnickiego); świdnicki, strzegomski, bolkowsko-kamiennogórski, dzierżoniowski (powiaty należą do księstwa świdnickiego); kłodzki (rozciągający się na całe Hrabstwo Kłodzkie); ząbkowicki i ziębicki (obejmujące księstwo ziębickie); [[Powiat nyski\|nyski]] i [[Powiat grodkowski\|grodkowski]] (obejmujące księstwo nyskie, o ile należało ono do Prus); [[Powiat niemodliński\|niemodliński]], [[Powiat opolski\|opolski]], [[Powiat oleski\|oleski]], [[Powiat lubliniecki\|lubliniecki]], [[Powiat strzelecki\|strzelecki]], [[Powiat toszecko-gliwicki\|toszecko-gliwicki]], [[Powiat kozielski\|kozielski]], [[Powiat prudnicki\|prudnicki]] (obejmowały one byłe [[Księstwo opolskie\|księstwo opolskie]]); [[Powiat głubczycki\|głubczycki]] (powiat ten obejmował pruską część księstwa karniowskiego i morawski dystrykt ze stolicą w Kietrzu); [[Powiat raciborski\|raciborski]] (obejmujący [[Księstwo raciborskie\|księstwo raciborskie]]), [[Powiat bytomski\|bytomski]] (rozciągał się na terenie wolnego państwa stanowego bytomskiego) oraz [[Powiat pszczyński\|pszczyński]] (obejmował [[Pszczyńskie Wolne Państwo Stanowe\|wolne państwo pszczyńskie]], wolne władztwo wodzisławskie oraz pruską część wolnego władztwa Chałupki)<ref>Tamże.</ref>.

Praktykant: /* Powstanie Śląska pruskiego. Nowy kształt administracyjny oraz próby zintegrowania z państwem pruskim w XVIII wieku */

2018-04-05T08:48:18Z

Powstanie Śląska pruskiego. Nowy kształt administracyjny oraz próby zintegrowania z państwem pruskim w XVIII wieku

← poprzednia wersja		Wersja z 10:48, 5 kwi 2018
Linia 25:		Linia 25:
	Skonsolidowano również Śląsk z państwem pruskim pod względem administracji sądowej utrzymując sądownictwo patrymonialne na wsiach oraz sądy miejskie, a także sądy w niektórych księstwach (Mediatfürstenthumer). W drugiej instancji sądy te podlegały jednak zależnym od króla Prus rejencjom (Oberamtsregierungen)<ref>P. Baumgart, Schlesien als preußische Provinz…, s. 842.</ref>.		Skonsolidowano również Śląsk z państwem pruskim pod względem administracji sądowej utrzymując sądownictwo patrymonialne na wsiach oraz sądy miejskie, a także sądy w niektórych księstwach (Mediatfürstenthumer). W drugiej instancji sądy te podlegały jednak zależnym od króla Prus rejencjom (Oberamtsregierungen)<ref>P. Baumgart, Schlesien als preußische Provinz…, s. 842.</ref>.

	W drugiej fazie integracji, która zapoczątkowana została w 1763 roku, Śląsk został znacznie bardziej skutecznie włączony w ramy państwa pruskiego. Pozyskano wówczas przychylność szlachty, którą w 1768 roku obdarowano oddłużeniem na rzecz państwa, zaś dwa lata później utworzono specjalną instytucję kredytową dla niej przeznaczoną, tzw. Ziemstwo Śląskie (~~„Schlesischer~~ Landschaft”). Kapitał początkowy tej instytucji stanowiła pożyczka królewska. Król prowadził przy tym politykę tzw. „pozyskania szlachty” („Adelskonservation”), która polegała na dbaniu o zachowanie przywilejów warstwy szlacheckiej<ref>C. Grünhagen, Schlesien unmittelbar nach dem Hubertusburger Frieden, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesiens“ 25 (1891), s. 104.</ref>. Kolejnym motorem integracji był rozwój gospodarczy Śląska, który po 1763 roku nabrał rozpędu. Pruska polityka gospodarcza opierająca się na kameralizmie i jego filarach - fiskalizmie i protekcjonizmie - dawała pierwszeństwo przemysłowi i rzemiosłu przed handlem, zapewniając częściowe wsparcie również regionowi Śląska. Rozwinął się przemysł tekstylny, pomiędzy 1763 i 1786 rokiem na Śląsku powstało 1300 fabryk (manufaktur)<ref>P. Baumgart, Schlesien als preußische Provinz…, s. 844.</ref>. Prawdziwy impuls industrializacyjny nastąpił jednak dopiero na skutek wsparcia królewskim protektoratem górnictwa i hutnictwa. Ramy do ich rozwoju dały władze ogólnopaństwowe tworząc w 1768 roku departament górnictwa i hutnictwa w berlińskim Generalnym Dyrektorium, a w 1777 roku, kiedy ministrem przemysłu Prus został Friedrich Anton von Heinitz, to on właśnie, wraz ze swoim siostrzeńcem Friedrichem Wilhelmem von Redenem, wsparł rodzący się dopiero górnośląski przemysł, tworząc dla niego strukturę administracyjną ([[Wyższy Urząd Górniczy]] – Oberbergamt – we Wrocławiu oraz urzędy górnicze, między innymi w [[Tarnowskie Góry\|Tarnowskich Górach]]). Szczególne zasługi względem rozwoju przemysłu na pruskim Śląsku miał Reden, który sprowadził na Śląsk maszynę parową (1788), wybudował Kanał Kłodnicki o długości 45 km, zakładał fiskalne (państwowe) kopalnie węgla kamiennego oraz wybudował pierwszy wielki piec na terenie Niemiec ([[Gliwice]], 1796). Wydobycie węgla zwiększyło się w latach 1791-1817 na Górnym Śląsku dziesięciokrotnie – z 78 000 do 773 000 ton<ref>V. Loewe, Oberschlesien und der preussische Staat. T. 1: 1740-1815, Breslau 1930, s. 92.</ref>.		W drugiej fazie integracji, która zapoczątkowana została w 1763 roku, Śląsk został znacznie bardziej skutecznie włączony w ramy państwa pruskiego. Pozyskano wówczas przychylność szlachty, którą w 1768 roku obdarowano oddłużeniem na rzecz państwa, zaś dwa lata później utworzono specjalną instytucję kredytową dla niej przeznaczoną, tzw. Ziemstwo Śląskie („Schlesische Landschaft”). Kapitał początkowy tej instytucji stanowiła pożyczka królewska. Król prowadził przy tym politykę tzw. „pozyskania szlachty” („Adelskonservation”), która polegała na dbaniu o zachowanie przywilejów warstwy szlacheckiej<ref>C. Grünhagen, Schlesien unmittelbar nach dem Hubertusburger Frieden, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesiens“ 25 (1891), s. 104.</ref>. Kolejnym motorem integracji był rozwój gospodarczy Śląska, który po 1763 roku nabrał rozpędu. Pruska polityka gospodarcza opierająca się na kameralizmie i jego filarach - fiskalizmie i protekcjonizmie - dawała pierwszeństwo przemysłowi i rzemiosłu przed handlem, zapewniając częściowe wsparcie również regionowi Śląska. Rozwinął się przemysł tekstylny, pomiędzy 1763 i 1786 rokiem na Śląsku powstało 1300 fabryk (manufaktur)<ref>P. Baumgart, Schlesien als preußische Provinz…, s. 844.</ref>. Prawdziwy impuls industrializacyjny nastąpił jednak dopiero na skutek wsparcia królewskim protektoratem górnictwa i hutnictwa. Ramy do ich rozwoju dały władze ogólnopaństwowe tworząc w 1768 roku departament górnictwa i hutnictwa w berlińskim Generalnym Dyrektorium, a w 1777 roku, kiedy ministrem przemysłu Prus został Friedrich Anton von Heinitz, to on właśnie, wraz ze swoim siostrzeńcem Friedrichem Wilhelmem von Redenem, wsparł rodzący się dopiero górnośląski przemysł, tworząc dla niego strukturę administracyjną ([[Wyższy Urząd Górniczy]] – Oberbergamt – we Wrocławiu oraz urzędy górnicze, między innymi w [[Tarnowskie Góry\|Tarnowskich Górach]]). Szczególne zasługi względem rozwoju przemysłu na pruskim Śląsku miał Reden, który sprowadził na Śląsk maszynę parową (1788), wybudował Kanał Kłodnicki o długości 45 km, zakładał fiskalne (państwowe) kopalnie węgla kamiennego oraz wybudował pierwszy wielki piec na terenie Niemiec ([[Gliwice]], 1796). Wydobycie węgla zwiększyło się w latach 1791-1817 na Górnym Śląsku dziesięciokrotnie – z 78 000 do 773 000 ton<ref>V. Loewe, Oberschlesien und der preussische Staat. T. 1: 1740-1815, Breslau 1930, s. 92.</ref>.

	==Śląsk jako prowincja w czasach fryderycjańskich==		==Śląsk jako prowincja w czasach fryderycjańskich==

Praktykant o 13:28, 15 mar 2018

2018-03-15T13:28:59Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:28, 15 mar 2018
Linia 1:		Linia 1:
	Autor: [[dr Jakub Grudniewski]]		[[Kategoria:Historia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]
			Autor:[[dr Jakub Grudniewski]]

			::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
			:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 4 (2017)\|TOM: 4 (2017)]]

	Prowincja Śląska (niem. Provinz Schlesien) 1742-1815 – pruska jednostka administracyjna istniejąca w latach 1742-1945.		Prowincja Śląska (niem. Provinz Schlesien) 1742-1815 – pruska jednostka administracyjna istniejąca w latach 1742-1945.

Praktykant: /* Powstanie Śląska pruskiego. Nowy kształt administracyjny oraz próby zintegrowania z państwem pruskim w XVIII wieku */

2018-03-15T08:09:09Z

Powstanie Śląska pruskiego. Nowy kształt administracyjny oraz próby zintegrowania z państwem pruskim w XVIII wieku

← poprzednia wersja		Wersja z 10:09, 15 mar 2018
Linia 19:		Linia 19:
	Skonsolidowano również Śląsk z państwem pruskim pod względem administracji sądowej utrzymując sądownictwo patrymonialne na wsiach oraz sądy miejskie, a także sądy w niektórych księstwach (Mediatfürstenthumer). W drugiej instancji sądy te podlegały jednak zależnym od króla Prus rejencjom (Oberamtsregierungen)<ref>P. Baumgart, Schlesien als preußische Provinz…, s. 842.</ref>.		Skonsolidowano również Śląsk z państwem pruskim pod względem administracji sądowej utrzymując sądownictwo patrymonialne na wsiach oraz sądy miejskie, a także sądy w niektórych księstwach (Mediatfürstenthumer). W drugiej instancji sądy te podlegały jednak zależnym od króla Prus rejencjom (Oberamtsregierungen)<ref>P. Baumgart, Schlesien als preußische Provinz…, s. 842.</ref>.

	W drugiej fazie integracji, która zapoczątkowana została w 1763 roku, Śląsk został znacznie bardziej skutecznie włączony w ramy państwa pruskiego. Pozyskano wówczas przychylność szlachty, którą w 1768 roku obdarowano oddłużeniem na rzecz państwa, zaś dwa lata później utworzono specjalną instytucję kredytową dla niej przeznaczoną, tzw. Ziemstwo Śląskie („Schlesischer Landschaft”). Kapitał początkowy tej instytucji stanowiła pożyczka królewska. Król prowadził przy tym politykę tzw. „pozyskania szlachty” („Adelskonservation”), która polegała na dbaniu o zachowanie przywilejów warstwy szlacheckiej<ref>C. Grünhagen, Schlesien unmittelbar nach dem Hubertusburger Frieden, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesiens“ 25 (1891), s. 104.</ref>. Kolejnym motorem integracji był rozwój gospodarczy Śląska, który po 1763 roku nabrał rozpędu. Pruska polityka gospodarcza opierająca się na kameralizmie i jego filarach - fiskalizmie i protekcjonizmie - dawała pierwszeństwo przemysłowi i rzemiosłu przed handlem, zapewniając częściowe wsparcie również regionowi Śląska. Rozwinął się przemysł tekstylny, pomiędzy 1763 i 1786 rokiem na Śląsku powstało 1300 fabryk (manufaktur)<ref>P. Baumgart, Schlesien als preußische Provinz…, s. 844.</ref>. Prawdziwy impuls industrializacyjny nastąpił jednak dopiero na skutek wsparcia królewskim protektoratem górnictwa i hutnictwa. Ramy do ich rozwoju dały władze ogólnopaństwowe tworząc w 1768 roku departament górnictwa i hutnictwa w berlińskim Generalnym Dyrektorium, a w 1777 roku, kiedy ministrem przemysłu Prus został Friedrich Anton von Heinitz, to on właśnie, wraz ze swoim siostrzeńcem Friedrichem Wilhelmem von Redenem, wsparł rodzący się dopiero górnośląski przemysł, tworząc dla niego strukturę administracyjną ([[Wyższy Urząd Górniczy]] – Oberbergamt – we Wrocławiu oraz urzędy górnicze, między innymi w [[Tarnowskie Góry\|Tarnowskich Górach]]). Szczególne zasługi względem rozwoju przemysłu na pruskim Śląsku miał Reden, który sprowadził na Śląsk maszynę parową (1788), wybudował Kanał Kłodnicki o długości 45 km, zakładał fiskalne (państwowe) kopalnie węgla kamiennego oraz wybudował pierwszy wielki piec na terenie Niemiec ([[Gliwice]], 1796). Wydobycie węgla zwiększyło się w latach 1791-1817 na Górnym Śląsku dziesięciokrotnie – z 78 000 do 773 000 ton<ref>V. Loewe, Oberschlesien und der preussische Staat. T. 1: 1740-1815, Breslau 1930, s. 92.</ref>.		W drugiej fazie integracji, która zapoczątkowana została w 1763 roku, Śląsk został znacznie bardziej skutecznie włączony w ramy państwa pruskiego. Pozyskano wówczas przychylność szlachty, którą w 1768 roku obdarowano oddłużeniem na rzecz państwa, zaś dwa lata później utworzono specjalną instytucję kredytową dla niej przeznaczoną, tzw. Ziemstwo Śląskie („Schlesischer Landschaft”). Kapitał początkowy tej instytucji stanowiła pożyczka królewska. Król prowadził przy tym politykę tzw. „pozyskania szlachty” („Adelskonservation”), która polegała na dbaniu o zachowanie przywilejów warstwy szlacheckiej<ref>C. Grünhagen, Schlesien unmittelbar nach dem Hubertusburger Frieden, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesiens“ 25 (1891), s. 104.</ref>. Kolejnym motorem integracji był rozwój gospodarczy Śląska, który po 1763 roku nabrał rozpędu. Pruska polityka gospodarcza opierająca się na kameralizmie i jego filarach - fiskalizmie i protekcjonizmie - dawała pierwszeństwo przemysłowi i rzemiosłu przed handlem, zapewniając częściowe wsparcie również regionowi Śląska. Rozwinął się przemysł tekstylny, pomiędzy 1763 i 1786 rokiem na Śląsku powstało 1300 fabryk (manufaktur)<ref>P. Baumgart, Schlesien als preußische Provinz…, s. 844.</ref>. Prawdziwy impuls industrializacyjny nastąpił jednak dopiero na skutek wsparcia królewskim protektoratem górnictwa i hutnictwa. Ramy do ich rozwoju dały władze ogólnopaństwowe tworząc w 1768 roku departament górnictwa i hutnictwa w berlińskim Generalnym Dyrektorium, a w 1777 roku, kiedy ministrem przemysłu Prus został Friedrich Anton von Heinitz, to on właśnie, wraz ze swoim siostrzeńcem Friedrichem Wilhelmem von Redenem, wsparł rodzący się dopiero górnośląski przemysł, tworząc dla niego strukturę administracyjną ([[Wyższy Urząd Górniczy]] – Oberbergamt – we Wrocławiu oraz urzędy górnicze, między innymi w [[Tarnowskie Góry\|Tarnowskich Górach]]). Szczególne zasługi względem rozwoju przemysłu na pruskim Śląsku miał Reden, który sprowadził na Śląsk maszynę parową (1788), wybudował Kanał Kłodnicki o długości 45 km, zakładał fiskalne (państwowe) kopalnie węgla kamiennego oraz wybudował pierwszy wielki piec na terenie Niemiec ([[Gliwice]], 1796). Wydobycie węgla zwiększyło się w latach 1791-1817 na Górnym Śląsku dziesięciokrotnie – z 78 000 do 773 000 ton<ref>V. Loewe, Oberschlesien und der preussische Staat. T. 1: 1740-1815, Breslau 1930, s. 92.</ref>.

	==Śląsk jako prowincja w czasach fryderycjańskich==		==Śląsk jako prowincja w czasach fryderycjańskich==

Praktykant o 12:16, 12 mar 2018

2018-03-12T12:16:26Z

Podgląd zmian

Praktykant o 11:50, 12 mar 2018

2018-03-12T11:50:17Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:50, 12 mar 2018
Linia 1:		Linia 1:
	Autor: [[dr Jakub Grudniewski]]		Autor: [[dr Jakub Grudniewski]]

	Prowincja Śląska (niem. ~~ProvinzSchlesien~~) 1742-1815 – pruska jednostka administracyjna istniejąca w latach 1742-1945.		Prowincja Śląska (niem. Provinz Schlesien) 1742-1815 – pruska jednostka administracyjna istniejąca w latach 1742-1945.

	==Powstanie Śląska pruskiego. Nowy kształt administracyjny oraz próby zintegrowania ~~Śląska~~ z państwem pruskim w XVIII wieku==		==Powstanie Śląska pruskiego. Nowy kształt administracyjny oraz próby zintegrowania z państwem pruskim w XVIII wieku==

	W końcu okresu panowania dynastii [[Habsburgowie\|Habsburgów]] ~~nad~~ [[Śląsk\|Śląskiem]] ~~(1526-1740) kraj ten~~ był ~~częścią korony czeskiej~~. Nie był ~~państwem jednolitym~~ pod względem ustroju prawnego, ~~lecz~~ składał się z większych i mniejszych księstw i innych ~~całości~~ politycznych, które od czasów średniowiecznych ulegały ~~wielu~~ podziałom.		W końcu okresu panowania dynastii [[Habsburgowie\|Habsburgów]] [[Śląsk\|Śląskiem]] był osobnym krajem tworzącym Koronę Czeską. Nie był jednak jednolity pod względem ustroju prawnego, składał się z wielu większych i mniejszych księstw oraz innych organizmów politycznych, które od czasów średniowiecznych ulegały kolejnym podziałom.

	Krótko po wstąpieniu na tron króla Prus [[Fryderyk II Hohenzollern\|Fryderyka II]] nastąpił zgon cesarza [[Karol VI Habsburg\|Karola VI]] ~~z dynastii Habsburgów i wstąpienie na tron jego córki [[Maria Teresa Habsburg\|Marii Teresy]] (na podstawie specjalnego dokumentu~~, ~~który umożliwiał dziedziczenie tronu w linii żeńskiej, tzw. sankcji pragmatycznej). Fryderyk~~ postanowił wykorzystać ~~słabą pozycję polityczną Monarchii Habsburskiej~~ i ~~przekroczył 16 grudnia 1740 roku granicę pomiędzy pruską Brandenburgią a [[Śląsk Austriacki\|austriackim Śląskiem]]. W~~ wyniku [[Wojny śląskie\|wojny]] ~~(I wojny śląskiej~~, będącej częścią wojny o sukcesję austriacką~~) i kończącego go~~ pokoju zawartego w Berlinie 28 lipca 1742 roku ~~udało się Fryderykowi przyłączyć~~ do państwa pruskiego ~~Dolnego~~ i [[Górny ~~Śląski~~\|Górnego Śląska]] wraz z Hrabstwem Kłodzkim i eksklawą w Kietrzu, wyłączywszy jednak [[Księstwo cieszyńskie\|księstwo cieszyńskie]] i część księstw: opawskiego i karniowskiego, jak również jedną trzecią księstwa nysko-grodkowskiego. Prusom przypadło wówczas 35 000 km2 terenu Śląska, przy Austrii pozostało zaś ~~jedynie~~ 5100 km2. [[Śląsk pruski\|Pruski Śląsk]] ~~zamieszkiwało wówczas~~ około miliona mieszkańców. Król Prus ogłosił się ~~wówczas „suwerennym~~ księciem Śląska” („souveräner Herzog von Schlesien”). Panowanie Fryderyka II na Śląsku zostało utrwalone w ~~kończących dwie kolejne wojny~~ prusko-~~austriackie~~ pokojach w Dreźnie (25 grudnia 1745 roku) oraz w Hubertusburgu (15 lutego 1763 roku).		Krótko po wstąpieniu na tron króla Prus [[Fryderyk II Hohenzollern\|Fryderyka II]] nastąpił zgon cesarza [[Karol VI Habsburg\|Karola VI]], co król pruski postanowił wykorzystać i w wyniku [[Wojny śląskie\|I wojny śląskiej]], będącej częścią ogólnoeuropejskiej wojny o sukcesję austriacką, na mocy pokoju zawartego w Berlinie 28 lipca 1742 roku przyłączył do państwa pruskiego Dolny i [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] wraz z Hrabstwem Kłodzkim i eksklawą w Kietrzu ( wyłączywszy jednak [[Księstwo cieszyńskie\|księstwo cieszyńskie]] i część księstw: opawskiego i karniowskiego, jak również jedną trzecią księstwa nysko-grodkowskiego). Prusom przypadło wówczas 35 000 km2 terenu Śląska, przy Austrii pozostało zaś zaledwie 5100 km2. [[Śląsk pruski\|Pruski Śląsk]], na którym mieszkało około miliona mieszkańców. Król Prus ogłosił się suwerennym księciem Śląska” („souveräner Herzog von Schlesien”). Panowanie Fryderyka II na Śląsku zostało utrwalone w kolejnych dwóch wojnach prusko-austriackich, po korzystnych dla Prus pokojach w Dreźnie (25 grudnia 1745 roku) oraz w Hubertusburgu (15 lutego 1763 roku).

	~~Król Prus~~ latem 1742 roku ~~rozpoczął~~ przekształcanie istniejącego ustroju Śląska ~~w nowy ustrój, związany~~ z ~~istniejącym dotychczas w państwie pruskim~~. W tej pierwszej fazie ~~integracji Śląska z państwem pruskim~~ postanowiono również ~~o przynajmniej częściowej modernizacji~~ Śląska ~~pod względem finansowym~~, ~~wojskowym~~ i ~~gospodarczym~~, co miało odpowiadać potrzebom pruskiej monarchii absolutnej. ~~Druga~~ faza integracji Śląska z Prusami ~~trwała od końca~~ wojny siedmioletniej (1756-1763) do 1806 roku<ref>P. Baumgart, Schlesien als preußische Provinz zwischen Annexion, Reform und Revolution (1741-1848), [w:] Verwaltungsgeschichte Ostdeutschlands 1815-1918. Organisation – Aufgaben – Leistungen der Verwaltung, hrsg. von G. Heinrich, F.-W. Henning, K.G.A. Jeserich, Stuttgart-Berlin-Köln 1993, s. 837.</ref>.		Już latem 1742 roku na polecenie Fryderyka II rozpoczęto przekształcanie istniejącego ustroju Śląska i jego integrację z Królestwem Prus. W tej pierwszej fazie postanowiono również przeprowadzić modernizację Śląska w duchu pruskiego kameralizmu: finansową, wojskową i gospodarczą, co miało odpowiadać potrzebom pruskiej monarchii absolutnej. Po przerwie spowodowanej dramatycznym dla Prus przebiegiem działań wojennych, druga faza integracji Śląska z Prusami nastąpiła dopiero po zakończeniu wojny siedmioletniej (1756-1763) i trwała do 1806 roku<ref>P. Baumgart, Schlesien als preußische Provinz zwischen Annexion, Reform und Revolution (1741-1848), [w:] Verwaltungsgeschichte Ostdeutschlands 1815-1918. Organisation – Aufgaben – Leistungen der Verwaltung, hrsg. von G. Heinrich, F.-W. Henning, K.G.A. Jeserich, Stuttgart-Berlin-Köln 1993, s. 837.</ref>.

	Jeszcze w trakcie ~~trwania~~ działań wojennych w ~~wojnie z lat~~ 1740-1742 utworzono na terenie Śląska Generalny Komisariat Wojenny (General-Feldkriegskommissariat). W styczniu 1741 roku zostały przez Fryderyka II zawieszone dotychczasowe urzędy habsburskie, w tym Urząd Zwierzchni (Oberamt). W tej fazie nastąpiło również zhołdowanie stanów śląskich (dotychczasowych przedstawicieli władzy książęco-sądowniczej): dla Dolnego Śląska 7 listopada 1741 roku, 29 stycznia 1742 roku dla Hrabstwa Kłodzkiego oraz 18 marca 1743 roku dla Górnego Śląska. Król dążył również do zlikwidowania dotychczasowego znaczenia stanów w administracji i prawie obowiązującym na pruskim Śląsku. Śląsk został podzielony w styczniu 1742 roku na dwa okręgi kamer wojenno-dominialnych (Kriegs- undDomänenkammer), jedna z siedzibą w Głogowie, druga – we Wrocławiu. Te kolegialne urzędy miały szeroki zakres kompetencji, obejmujący pobór podatków, domeny królewskie, cła, lasy oraz inne regalia, a także kontrolę nad gospodarką (manufakturami, handlem i rolnictwem), nadzór nad miastami oraz nad Żydami, a także zakwaterowanie wojska. Na poziomie lokalnym wprowadzono system oddzielonej od siebie władzy radców podatkowych (w miastach) oraz landratów (na terenach wiejskich). W miastach pozostawiono szeroki samorząd<ref>Actenstücke, Berichte und andere Beiträge zur Geschichte Schlesiens seit dem Jahre 1740, hrsg. von Gustav Adolf Stenzel, „ScriptoresRerumSilesiacarum“ 5, Breslau 1851; F. Schädrich, Das Generalfeldkriegskommissariat in Schlesien 1741, „Historische Untersuchungen“ 2, Breslau 1913, s. 38-52.</ref>.		Jeszcze w trakcie toczących się działań wojennych w latach 1740-1742 utworzono na terenie Śląska Generalny Komisariat Wojenny (General-Feldkriegskommissariat). W styczniu 1741 roku zostały przez Fryderyka II zawieszone dotychczasowe urzędy habsburskie, w tym Urząd Zwierzchni (Oberamt). W tej fazie nastąpiło również zhołdowanie stanów śląskich (dotychczasowych przedstawicieli władzy książęco-sądowniczej): dla Dolnego Śląska 7 listopada 1741 roku, 29 stycznia 1742 roku dla Hrabstwa Kłodzkiego oraz 18 marca 1743 roku dla Górnego Śląska. Król dążył również do zlikwidowania dotychczasowego znaczenia stanów w administracji i w prawie.

	Istotne z punktu widzenia władzy obawiającej się prób przywrócenia monarchii Habsburgów na całym Śląsku było zorganizowanie administracji wojskowej. Polegała ona na utrzymywaniu oddziałów wojskowych w gotowości także w czasach pokoju, ~~utworzeniu~~ garnizonów wojskowych w miastach (w sumie 35 000 ludzi) oraz rozbudowie twierdz w Świdnicy, Nysie, Kłodzku, [[Koźle\|Koźlu]], Brzegu i Głogowie, a także ~~utworzeniu~~ nowej w Srebrnej Górze<ref>H. Henning, Der Zustand der schlesischen Festungen im Jahre 1756 und ihre Bedeutung für die Frage des Ursprungs des Siebenjährigen Krieges, Jena 1899.</ref>.		Śląsk otrzymał ostatecznie w czasach fryderycjańskich szczególne miejsce w systemie administracyjnym Prus. Przejawiało się ono w istnieniu specjalnego ministra Śląska. Ponadto prowincja została podzielona w styczniu 1742 roku na dwa okręgi kamer wojenno-dominialnych (Kriegs- und Domänenkammer), jedna z siedzibą w Głogowie, druga – we Wrocławiu. Te kolegialne urzędy miały szeroki zakres kompetencji, obejmujący pobór podatków, domeny królewskie, cła, lasy oraz inne regalia, a także kontrolę nad gospodarką (manufakturami, handlem i rolnictwem), nadzór nad miastami oraz nad Żydami, a także zakwaterowanie wojska. Na poziomie lokalnym wprowadzono system oddzielonej od siebie władzy radców podatkowych (w miastach) oraz landratów (na terenach wiejskich). W miastach pozostawiono szeroki samorząd<ref>Actenstücke, Berichte und andere Beiträge zur Geschichte Schlesiens seit dem Jahre 1740, hrsg. von Gustav Adolf Stenzel, „ScriptoresRerumSilesiacarum“ 5, Breslau 1851; F. Schädrich, Das Generalfeldkriegskommissariat in Schlesien 1741, „Historische Untersuchungen“ 2, Breslau 1913, s. 38-52.</ref>.

			Istotne z punktu widzenia władzy obawiającej się prób przywrócenia monarchii Habsburgów na całym Śląsku było zorganizowanie administracji wojskowej. Polegała ona na utrzymywaniu oddziałów wojskowych w gotowości, także w czasach pokoju, utworzenia garnizonów wojskowych w miastach (w sumie 35 000 ludzi) oraz rozbudowie twierdz w Świdnicy, Nysie, Kłodzku, [[Koźle\|Koźlu]], Brzegu i Głogowie, a także utworzenie nowej w Srebrnej Górze<ref>H. Henning, Der Zustand der schlesischen Festungen im Jahre 1756 und ihre Bedeutung für die Frage des Ursprungs des Siebenjährigen Krieges, Jena 1899.</ref>.

	Skonsolidowano również Śląsk z państwem pruskim pod względem administracji sądowej utrzymując sądownictwo patrymonialne na wsiach oraz sądy miejskie, a także sądy w niektórych księstwach (Mediatfürstenthumer). W drugiej instancji sądy te podlegały jednak zależnym od króla Prus rejencjom (Oberamtsregierungen)<ref>P. Baumgart, Schlesien als preußische Provinz…, s. 842.</ref>.		Skonsolidowano również Śląsk z państwem pruskim pod względem administracji sądowej utrzymując sądownictwo patrymonialne na wsiach oraz sądy miejskie, a także sądy w niektórych księstwach (Mediatfürstenthumer). W drugiej instancji sądy te podlegały jednak zależnym od króla Prus rejencjom (Oberamtsregierungen)<ref>P. Baumgart, Schlesien als preußische Provinz…, s. 842.</ref>.

	~~Śląsk otrzymał przy tym szczególne miejsce w systemie administracyjnym Prus. Przejawiało się ono w istnieniu specjalnego ministra Śląska<ref>Tamże, s. 840.</ref>.~~ W drugiej fazie integracji, która zapoczątkowana została w 1763 roku, Śląsk został znacznie bardziej skutecznie włączony w ramy państwa pruskiego. Pozyskano wówczas przychylność ~~śląskiej~~ szlachty, którą w 1768 roku obdarowano oddłużeniem na rzecz państwa, zaś dwa lata później utworzono specjalną instytucję kredytową dla niej przeznaczoną, tzw. Ziemstwo Śląskie (~~„SchlesischerLandschaft”~~). Kapitał początkowy tej instytucji stanowiła pożyczka królewska. Król prowadził przy tym politykę tzw. „pozyskania szlachty” („Adelskonservation”), która polegała na dbaniu o zachowanie przywilejów warstwy szlacheckiej<ref>C. Grünhagen, Schlesien unmittelbar nach dem Hubertusburger Frieden, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesiens“ 25 (1891), s. 104.</ref>. Kolejnym motorem integracji był rozwój gospodarczy Śląska, który po 1763 roku nabrał rozpędu. Pruska polityka gospodarcza opierająca się na kameralizmie i jego filarach - fiskalizmie i protekcjonizmie - dawała pierwszeństwo przemysłowi i rzemiosłu przed handlem, zapewniając ~~tylko~~ częściowe wsparcie regionowi Śląska. ~~Przemysł~~ tekstylny ~~uległ rozwojowi~~, pomiędzy 1763 i 1786 rokiem na Śląsku powstało 1300 fabryk (manufaktur)<ref>P. Baumgart, Schlesien als preußische Provinz…, s. 844.</ref>. ~~Jednak region rozwijał się przede wszystkim dzięki górnictwu~~ i ~~przemysłowi~~. Ramy do ich rozwoju dały władze ogólnopaństwowe tworząc w 1768 roku departament górnictwa i hutnictwa w berlińskim Generalnym Dyrektorium, a w 1777 roku ministrem przemysłu Prus został Friedrich Anton von Heinitz, ~~który~~ wraz ze swoim siostrzeńcem Friedrichem Wilhelmem von Redenem ~~wspierał~~ górnośląski przemysł tworząc dla niego strukturę administracyjną ([[Wyższy Urząd Górniczy]] – Oberbergamt – we Wrocławiu oraz urzędy górnicze, między innymi w [[Tarnowskie Góry\|Tarnowskich Górach]]). Szczególne zasługi względem rozwoju przemysłu na pruskim Śląsku ~~poczynił~~ Reden, który sprowadził na Śląsk maszynę parową (1788), wybudował Kanał Kłodnicki o długości 45 km, ~~budował~~ fiskalne (państwowe) kopalnie węgla kamiennego oraz wybudował pierwszy wielki piec na terenie Niemiec ([[Gliwice]], 1796). Wydobycie węgla zwiększyło się w latach 1791-1817 dziesięciokrotnie – z 78 000 do 773 000 ton<ref>V. Loewe, Oberschlesien und der preussische Staat. T. 1: 1740-1815, Breslau 1930, s. 92.</ref>.		W drugiej fazie integracji, która zapoczątkowana została w 1763 roku, Śląsk został znacznie bardziej skutecznie włączony w ramy państwa pruskiego. Pozyskano wówczas przychylność szlachty, którą w 1768 roku obdarowano oddłużeniem na rzecz państwa, zaś dwa lata później utworzono specjalną instytucję kredytową dla niej przeznaczoną, tzw. Ziemstwo Śląskie („Schlesischer Landschaft”). Kapitał początkowy tej instytucji stanowiła pożyczka królewska. Król prowadził przy tym politykę tzw. „pozyskania szlachty” („Adelskonservation”), która polegała na dbaniu o zachowanie przywilejów warstwy szlacheckiej<ref>C. Grünhagen, Schlesien unmittelbar nach dem Hubertusburger Frieden, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesiens“ 25 (1891), s. 104.</ref>. Kolejnym motorem integracji był rozwój gospodarczy Śląska, który po 1763 roku nabrał rozpędu. Pruska polityka gospodarcza opierająca się na kameralizmie i jego filarach - fiskalizmie i protekcjonizmie - dawała pierwszeństwo przemysłowi i rzemiosłu przed handlem, zapewniając częściowe wsparcie również regionowi Śląska. Rozwinął się przemysł tekstylny, pomiędzy 1763 i 1786 rokiem na Śląsku powstało 1300 fabryk (manufaktur)<ref>P. Baumgart, Schlesien als preußische Provinz…, s. 844.</ref>. Prawdziwy impuls industrializacyjny nastąpił jednak dopiero na skutek wsparcia królewskim protektoratem górnictwa i hutnictwa. Ramy do ich rozwoju dały władze ogólnopaństwowe tworząc w 1768 roku departament górnictwa i hutnictwa w berlińskim Generalnym Dyrektorium, a w 1777 roku, kiedy ministrem przemysłu Prus został Friedrich Anton von Heinitz, to on właśnie, wraz ze swoim siostrzeńcem Friedrichem Wilhelmem von Redenem, wsparł rodzący się dopiero górnośląski przemysł, tworząc dla niego strukturę administracyjną ([[Wyższy Urząd Górniczy]] – Oberbergamt – we Wrocławiu oraz urzędy górnicze, między innymi w [[Tarnowskie Góry\|Tarnowskich Górach]]). Szczególne zasługi względem rozwoju przemysłu na pruskim Śląsku miał Reden, który sprowadził na Śląsk maszynę parową (1788), wybudował Kanał Kłodnicki o długości 45 km, zakładał fiskalne (państwowe) kopalnie węgla kamiennego oraz wybudował pierwszy wielki piec na terenie Niemiec ([[Gliwice]], 1796). Wydobycie węgla zwiększyło się w latach 1791-1817 na Górnym Śląsku dziesięciokrotnie – z 78 000 do 773 000 ton<ref>V. Loewe, Oberschlesien und der preussische Staat. T. 1: 1740-1815, Breslau 1930, s. 92.</ref>.

	==Śląsk jako prowincja w czasach fryderycjańskich==		==Śląsk jako prowincja w czasach fryderycjańskich==

Praktykant: /* Bibliografia */

2018-02-08T09:59:50Z

Bibliografia

← poprzednia wersja		Wersja z 11:59, 8 lut 2018
Linia 71:		Linia 71:
	#Grünhagen C., AusHoyms Berichten von der schlesischen Grenze in den Jahren 1787-1791 und 1795, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesiens“ 34 (1900), s. 325‒338.		#Grünhagen C., AusHoyms Berichten von der schlesischen Grenze in den Jahren 1787-1791 und 1795, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesiens“ 34 (1900), s. 325‒338.
	#Grünhagen C., Biographie Hoyms, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesiens ” 46 (1912), s. 66‒89.		#Grünhagen C., Biographie Hoyms, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesiens ” 46 (1912), s. 66‒89.
	#Grünhagen C., Schlesien im Jahre 1797. Bericht des Ministers Grafen Hoym, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesiens“ 33 (1899), s. 355‒368.\		#Grünhagen C., Schlesien im Jahre 1797. Bericht des Ministers Grafen Hoym, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesiens“ 33 (1899), s. 355‒368.
	#Grünhagen C., Schlesien unmittelbar nach dem Hubertusburger Frieden, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesiens“ 25 (1891).		#Grünhagen C., Schlesien unmittelbar nach dem Hubertusburger Frieden, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesiens“ 25 (1891).
	#Grünhagen C., Schlesien unter Friedrich dem Großen. Band 1: 1740-1756 Band 2: 1756-1786, Breslau 1890, 1892.		#Grünhagen C., Schlesien unter Friedrich dem Großen. Band 1: 1740-1756 Band 2: 1756-1786, Breslau 1890, 1892.