Ochrona środowiska - Historia wersji

Praktykant o 11:50, 11 lut 2022

2022-02-11T11:50:14Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:50, 11 lut 2022
Linia 2:		Linia 2:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]		[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autorzy: [[prof UŚ dr hab. Mariusz Rzętała]], [[dr Andrzej Jaguś]]		Autorzy: [[prof. dr hab. Mariusz Rzętała]], [[dr Andrzej Jaguś]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	::::::::::::::::::::::::: [[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 1 (2014)\|TOM: 1 (2014)]]		::::::::::::::::::::::::: [[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 1 (2014)\|TOM: 1 (2014)]]

Garbaczm: /* Ochrona wód */

2021-03-17T08:03:02Z

Ochrona wód

← poprzednia wersja		Wersja z 10:03, 17 mar 2021
Linia 54:		Linia 54:
	Bezpośrednia ochrona jakości wód polega głównie na ograniczaniu ładunku zanieczyszczeń dostających się do środowiska wodnego wraz ze ściekami. Zmniejszenie ilości pobieranej ze środowiska i wykorzystywanej wody pociągnęło za sobą zmniejszenie ilości powstających ścieków, przy czym w ostatnich latach spadek ten dotyczył ścieków komunalnych (Tab. 1). Zmniejszaniu ilości ścieków towarzyszy intensyfikacja ich oczyszczania poprzez rozbudowę sieci kanalizacyjnych, uruchamianie nowych oczyszczalni, bądź modernizację istniejących, w ramach licznych projektów własnych lub współfinansowanych ze środków unijnych. W przypadku ścieków przemysłowych, w 2011 roku były one oczyszczane w 184 oczyszczalniach. Oczyszczaniu podlegało około 72% tych ścieków. Większość ścieków przemysłowych nieoczyszczanych to wody kopalniane, których zrzut do środowiska często jest kontrolowany tylko poprzez odpowiednie dozowanie. W przypadku oczyszczania ścieków komunalnych obserwuje się wyraźny progres (Tab. 1), tzn. wzrasta liczba oczyszczalni komunalnych i odsetek korzystających z nich mieszkańców, stąd odsetek ścieków oczyszczanych w ich ogólnej ilości jest bardzo wysoki – 98,6% w 2011 roku.		Bezpośrednia ochrona jakości wód polega głównie na ograniczaniu ładunku zanieczyszczeń dostających się do środowiska wodnego wraz ze ściekami. Zmniejszenie ilości pobieranej ze środowiska i wykorzystywanej wody pociągnęło za sobą zmniejszenie ilości powstających ścieków, przy czym w ostatnich latach spadek ten dotyczył ścieków komunalnych (Tab. 1). Zmniejszaniu ilości ścieków towarzyszy intensyfikacja ich oczyszczania poprzez rozbudowę sieci kanalizacyjnych, uruchamianie nowych oczyszczalni, bądź modernizację istniejących, w ramach licznych projektów własnych lub współfinansowanych ze środków unijnych. W przypadku ścieków przemysłowych, w 2011 roku były one oczyszczane w 184 oczyszczalniach. Oczyszczaniu podlegało około 72% tych ścieków. Większość ścieków przemysłowych nieoczyszczanych to wody kopalniane, których zrzut do środowiska często jest kontrolowany tylko poprzez odpowiednie dozowanie. W przypadku oczyszczania ścieków komunalnych obserwuje się wyraźny progres (Tab. 1), tzn. wzrasta liczba oczyszczalni komunalnych i odsetek korzystających z nich mieszkańców, stąd odsetek ścieków oczyszczanych w ich ogólnej ilości jest bardzo wysoki – 98,6% w 2011 roku.

	Efektem działań ograniczających dopływ zanieczyszczeń do wód jest poprawa ich jakości. Informacji w tym zakresie dostarczają między innymi wyniki państwowego monitoringu wód, realizowanego przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach, a w przypadku wód podziemnych także Państwowy Instytut Geologiczny (PIG PIB). Na obszarze województwa śląskiego, monitoring jakości wód powierzchniowych w 2012 roku obejmował 118 punktów na wodach płynących oraz wody 10 zbiorników zaporowych. Wody podziemne były badane w 94 punktach w ramach krajowej sieci monitoringu diagnostycznego, w 61 punktach sieci regionalnej oraz w 28 punktach monitoringu badawczego (12 w powiecie tarnogórskim – badania trichloroetenu oraz tetrachloroetenu; 16 w rejonie Dąbrowy Górniczej – badania zanieczyszczeń przemysłowych). Przykładem sukcesywnej poprawy jakości wód mogą być zaprezentowane w tabeli 2 korzystne zmiany wielu parametrów fizykochemicznych wód rzeki [[Przemsza\|Przemszy]] w Chełmku (na granicy województwa śląskiego i małopolskiego). Interesującym faktem w aspekcie poprawy jakości wód jest także samooczyszczanie wód cieków podczas ich przepływu przez zbiorniki wodne, np. przez zbiornik Pogoria I<ref>A. Jaguś, M. Rzętała, Hydrochemiczne konsekwencje zasilania zbiorników przepływowych wodami zanieczyszczonymi, "Rocznik Ochrona Środowiska" 2012, nr 14, s. 632-649.</ref>. Podejmowane są także działania mające na celu oczyszczanie niektórych zbiorników. Czasem oczyszczanie jest rezultatem działania rekultywacyjnego, jakim był np. montaż rury Olszewskiego w [[Zbiornik Pławniowice\|zbiorniku Pławniowice]] (rura odprowadzająca ze zbiornika wody przydenne), a czasem zachodzi przy okazji innych prac, choćby wydobycia osadów (np. ze zbiornika Dzierżno Duże).		Efektem działań ograniczających dopływ zanieczyszczeń do wód jest poprawa ich jakości. Informacji w tym zakresie dostarczają między innymi wyniki państwowego monitoringu wód, realizowanego przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach, a w przypadku wód podziemnych także Państwowy Instytut Geologiczny (PIG PIB). Na obszarze województwa śląskiego, monitoring jakości wód powierzchniowych w 2012 roku obejmował 118 punktów na wodach płynących oraz wody 10 zbiorników zaporowych. Wody podziemne były badane w 94 punktach w ramach krajowej sieci monitoringu diagnostycznego, w 61 punktach sieci regionalnej oraz w 28 punktach monitoringu badawczego (12 w powiecie tarnogórskim – badania trichloroetenu oraz tetrachloroetenu; 16 w rejonie Dąbrowy Górniczej – badania zanieczyszczeń przemysłowych). Przykładem sukcesywnej poprawy jakości wód mogą być zaprezentowane w tabeli 2 korzystne zmiany wielu parametrów fizykochemicznych wód rzeki [[Przemsza\|Przemszy]] w Chełmku (na granicy województwa śląskiego i małopolskiego). Interesującym faktem w aspekcie poprawy jakości wód jest także samooczyszczanie wód cieków podczas ich przepływu przez zbiorniki wodne, np. przez zbiornik Pogoria I<ref>A. Jaguś, M. Rzętała, Hydrochemiczne konsekwencje zasilania zbiorników przepływowych wodami zanieczyszczonymi, "Rocznik Ochrona Środowiska" 2012, nr 14, s. 632-649.</ref>. Podejmowane są także działania mające na celu oczyszczanie niektórych zbiorników. Czasem oczyszczanie jest rezultatem działania rekultywacyjnego, jakim był np. montaż rury Olszewskiego w [[Zbiornik Pławniowice\|zbiorniku Pławniowice]] (rura odprowadzająca ze zbiornika wody przydenne), a czasem zachodzi przy okazji innych prac, choćby wydobycia osadów (np. ze [[Zbiornik Dzierżno Duże\|zbiornika Dzierżno Duże]]).

	==Ochrona gleb i powierzchni ziemi==		==Ochrona gleb i powierzchni ziemi==

Praktykant o 06:51, 28 lut 2017

2017-02-28T06:51:17Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:51, 28 lut 2017
Linia 2:		Linia 2:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]		[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autorzy: [[~~Prof~~ UŚ dr hab. Mariusz Rzętała]], [[dr Andrzej Jaguś]]		Autorzy: [[prof UŚ dr hab. Mariusz Rzętała]], [[dr Andrzej Jaguś]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	::::::::::::::::::::::::: [[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 1 (2014)\|TOM: 1 (2014)]]		::::::::::::::::::::::::: [[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 1 (2014)\|TOM: 1 (2014)]]

Praktykant o 06:36, 28 lut 2017

2017-02-28T06:36:17Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:36, 28 lut 2017
Linia 2:		Linia 2:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]		[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autorzy: [[dr hab. ~~prof. UŚ~~ Mariusz Rzętała]], [[dr Andrzej Jaguś]]		Autorzy: [[Prof UŚ dr hab. Mariusz Rzętała]], [[dr Andrzej Jaguś]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	::::::::::::::::::::::::: [[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 1 (2014)\|TOM: 1 (2014)]]		::::::::::::::::::::::::: [[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 1 (2014)\|TOM: 1 (2014)]]

Garbaczm o 13:56, 9 mar 2016

2016-03-09T13:56:11Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:56, 9 mar 2016
Linia 15:		Linia 15:
	Wymieniona ustawa oraz idące w ślad za nią liczne akty wykonawcze precyzują warunki i procedury dla realizacji zabiegów chroniących środowisko. Mowa tu między innymi o monitoringu poszczególnych komponentów środowiska, ocenie parametrów środowiskowych i ich poziomach jakie winny zostać osiągnięte, a nawet o zasadach postępowania administracyjnego. Efektem ochrony środowiska ma być zrównoważone funkcjonowanie ekosystemów, a więc na odpowiednim poziomie czystości i bioróżnorodności. Mogą temu służyć różnorodne działania – typowo technologiczne, np. kanalizacja gospodarstw domowych i oczyszczanie ścieków, odpylanie emitowanych gazów, rekultywacja terenów zdegradowanych, lub pośrednie, np. pobieranie opłat za korzystanie ze środowiska, czy też wydzielanie stref ochronnych, jak choćby stref niedostępnych dla ruchu pojazdów, stref ciszy, stref ochrony źródliskowej itp. Czasem działania ochronne nie są potrzebne – wystarczy zaprzestanie postępowania zmieniającego środowisko (np. zaniechanie pozyskiwania surowców) by w przyrodzie doszło do regeneracji ekosystemów, w tym ich samooczyszczenia i zasiedlenia przez organizmy żywe. W tym miejscu warto jednak nadmienić, że spontaniczna renaturalizacja, bez celowych zabiegów rekultywacyjnych, skutkuje czasem procesami niekorzystnymi, np. sukcesjami roślinnymi o niskim wskaźniku bioróżnorodności, także z udziałem obcych gatunków inwazyjnych. Trzeba też pamiętać, że wszelkie działania ochronne muszą być dostosowane do regionalnych, a nawet lokalnych uwarunkowań środowiskowych. Zatem podejmowanie ochrony środowiska powinno być podparte zarówno wiedzą technologiczną, jak i przyrodniczo-ekologiczną, i opiniowane przez odpowiednie panele ekspertów. Przywrócenie równowagi przyrodniczej to z reguły proces skomplikowany i długotrwały, a jej zachowanie wymaga szczególnej ostrożności w użytkowaniu zasobów środowiskowych przez człowieka.		Wymieniona ustawa oraz idące w ślad za nią liczne akty wykonawcze precyzują warunki i procedury dla realizacji zabiegów chroniących środowisko. Mowa tu między innymi o monitoringu poszczególnych komponentów środowiska, ocenie parametrów środowiskowych i ich poziomach jakie winny zostać osiągnięte, a nawet o zasadach postępowania administracyjnego. Efektem ochrony środowiska ma być zrównoważone funkcjonowanie ekosystemów, a więc na odpowiednim poziomie czystości i bioróżnorodności. Mogą temu służyć różnorodne działania – typowo technologiczne, np. kanalizacja gospodarstw domowych i oczyszczanie ścieków, odpylanie emitowanych gazów, rekultywacja terenów zdegradowanych, lub pośrednie, np. pobieranie opłat za korzystanie ze środowiska, czy też wydzielanie stref ochronnych, jak choćby stref niedostępnych dla ruchu pojazdów, stref ciszy, stref ochrony źródliskowej itp. Czasem działania ochronne nie są potrzebne – wystarczy zaprzestanie postępowania zmieniającego środowisko (np. zaniechanie pozyskiwania surowców) by w przyrodzie doszło do regeneracji ekosystemów, w tym ich samooczyszczenia i zasiedlenia przez organizmy żywe. W tym miejscu warto jednak nadmienić, że spontaniczna renaturalizacja, bez celowych zabiegów rekultywacyjnych, skutkuje czasem procesami niekorzystnymi, np. sukcesjami roślinnymi o niskim wskaźniku bioróżnorodności, także z udziałem obcych gatunków inwazyjnych. Trzeba też pamiętać, że wszelkie działania ochronne muszą być dostosowane do regionalnych, a nawet lokalnych uwarunkowań środowiskowych. Zatem podejmowanie ochrony środowiska powinno być podparte zarówno wiedzą technologiczną, jak i przyrodniczo-ekologiczną, i opiniowane przez odpowiednie panele ekspertów. Przywrócenie równowagi przyrodniczej to z reguły proces skomplikowany i długotrwały, a jej zachowanie wymaga szczególnej ostrożności w użytkowaniu zasobów środowiskowych przez człowieka.

	Ochrona środowiska w [[Województwo śląskie ~~(III RP)~~\|województwie śląskim]] nabiera specyficznego i ważkiego znaczenia w skali Polski. Wynika to ze znaczących przekształceń środowiska przyrodniczego, spowodowanych kilkuwiekową działalnością górniczo-przemysłową w tzw. [[Górnośląski Okręg Przemysłowy\|Górnośląskim Okręgu Przemysłowym]]. Prace wydobywcze, przetwórstwo kopalin, ekspansja zabudowy komunalnej i przemysłowej oraz wszelkie następstwa tych działań i procesów (np. trzebież lasów, składowanie odpadów, osiadanie terenu), doprowadziły zwłaszcza w centralnej części dzisiejszego województwa do wielkoskalowej degradacji środowiska. Pilną potrzebę podjęcia ochrony środowiska potwierdziło wydzielenie na tym terenie w latach 80. XX wieku trzech obszarów ekologicznego zagrożenia (Uchwała Rady Ministrów nr 21/83): górnośląskiego, rybnickiego i myszkowsko-zawierciańskiego. Proces przywracania równowagi przyrodniczej nawiązuje do przemian ustrojowo-gospodarczych po 1989 roku. Ich konsekwencją było ograniczenie produkcji przemysłowej i co za tym idzie spadek emisji zanieczyszczeń do środowiska, racjonalizacja korzystania z zasobów środowiska, a z czasem wzrost świadomości ekologicznej i kształtowania przestrzeni w warunkach prawa europejskiego implementowanego na prawodawstwo polskie. Wskutek różnorodnych działań technologicznych i prawno-administracyjnych stan środowiska uległ wyraźnej poprawie, czego dowodem niech będą treści poniższych bloków tematycznych hasła ''ochrona środowiska''. Obecnie, w odniesieniu do Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, zupełnie nieuzasadniony jest stereotypowy pogląd o zniszczeniach i zanieczyszczeniu środowiska przekraczającym wszelkie dopuszczalne normy i deprecjonowanie informacji na temat sukcesów zabiegów ochronnych, a także spontanicznej regeneracji przyrody<ref>A. T. Jankowski, M. Rzętała, Stereotyp w postrzeganiu stanu środowiska przyrodniczego Wyżyny Śląskiej, Znaczenie badań krajobrazowych dla zrównoważonego rozwoju, wyd. UW, s. 641-654.</ref>.		Ochrona środowiska w [[Województwo śląskie\|województwie śląskim]] nabiera specyficznego i ważkiego znaczenia w skali Polski. Wynika to ze znaczących przekształceń środowiska przyrodniczego, spowodowanych kilkuwiekową działalnością górniczo-przemysłową w tzw. [[Górnośląski Okręg Przemysłowy\|Górnośląskim Okręgu Przemysłowym]]. Prace wydobywcze, przetwórstwo kopalin, ekspansja zabudowy komunalnej i przemysłowej oraz wszelkie następstwa tych działań i procesów (np. trzebież lasów, składowanie odpadów, osiadanie terenu), doprowadziły zwłaszcza w centralnej części dzisiejszego województwa do wielkoskalowej degradacji środowiska. Pilną potrzebę podjęcia ochrony środowiska potwierdziło wydzielenie na tym terenie w latach 80. XX wieku trzech obszarów ekologicznego zagrożenia (Uchwała Rady Ministrów nr 21/83): górnośląskiego, rybnickiego i myszkowsko-zawierciańskiego. Proces przywracania równowagi przyrodniczej nawiązuje do przemian ustrojowo-gospodarczych po 1989 roku. Ich konsekwencją było ograniczenie produkcji przemysłowej i co za tym idzie spadek emisji zanieczyszczeń do środowiska, racjonalizacja korzystania z zasobów środowiska, a z czasem wzrost świadomości ekologicznej i kształtowania przestrzeni w warunkach prawa europejskiego implementowanego na prawodawstwo polskie. Wskutek różnorodnych działań technologicznych i prawno-administracyjnych stan środowiska uległ wyraźnej poprawie, czego dowodem niech będą treści poniższych bloków tematycznych hasła ''ochrona środowiska''. Obecnie, w odniesieniu do Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, zupełnie nieuzasadniony jest stereotypowy pogląd o zniszczeniach i zanieczyszczeniu środowiska przekraczającym wszelkie dopuszczalne normy i deprecjonowanie informacji na temat sukcesów zabiegów ochronnych, a także spontanicznej regeneracji przyrody<ref>A. T. Jankowski, M. Rzętała, Stereotyp w postrzeganiu stanu środowiska przyrodniczego Wyżyny Śląskiej, Znaczenie badań krajobrazowych dla zrównoważonego rozwoju, wyd. UW, s. 641-654.</ref>.

	==Ochrona powietrza==		==Ochrona powietrza==

Garbaczm o 12:52, 9 mar 2016

2016-03-09T12:52:35Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:52, 9 mar 2016
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Geografia]]		[[Kategoria:Geografia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autorzy: [[dr hab. prof. UŚ Mariusz Rzętała]], [[dr Andrzej Jaguś]]		Autorzy: [[dr hab. prof. UŚ Mariusz Rzętała]], [[dr Andrzej Jaguś]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm o 10:00, 28 sie 2015

2015-08-28T10:00:58Z

← poprzednia wersja		Wersja z 12:00, 28 sie 2015
Linia 94:		Linia 94:
	Niewłaściwa gospodarka odpadami może być źródłem zanieczyszczenia wszystkich komponentów środowiska przyrodniczego. Dotyczy to praktycznie każdego etapu postępowania z odpadami: gromadzenia, transportu, składowania, przeróbki. Zasady prawidłowej gospodarki odpadami na szczeblu krajowym reguluje Ustawa o odpadach<ref>Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, Dz.U. 2013 poz. 21, z późniejszymi zmianami.</ref> wraz z właściwymi aktami wykonawczymi, natomiast w poszczególnych województwach realizowane są założenia wojewódzkich „Planów gospodarki odpadami”. W województwie śląskim, obok dokumentu planistycznego<ref>Plan gospodarki odpadami dla województwa śląskiego 2014, Katowice 2012.</ref>, określono regionalizację tej gospodarki (uchwały Sejmiku Województwa Śląskiego nr IV/25/2/2012 oraz IV/32/9/2013). W czterech regionach, w systemie gospodarowania odpadami funkcjonuje 6 instalacji do mechaniczno-biologicznego przetwarzania zmieszanych odpadów komunalnych, 32 sortownie odpadów komunalnych, 30 kompostowni odpadów komunalnych, 7 instalacji do produkcji paliw alternatywnych, 28 składowisk odpadów komunalnych i inne składowiska. Działania ochronne w gospodarce odpadami kojarzą się głównie z eliminacją dzikich składowisk odpadów oraz właściwą eksploatacją składowisk użytkowanych prawnie, np. z ich właściwym odizolowaniem od środowiska gruntowo-wodnego, zabezpieczeniem przed skażeniem powietrza, czy rekultywacją. Należy je jednak identyfikować już od początkowych etapów cyklu życia produktów, tj. od zabiegów ograniczających ilość wytwarzanych odpadów. Ważne są także instrumenty prawno-administracyjne, wpływające w aspekcie ochronnym (oszczędnościowym) na gospodarowanie odpadami, takie jak opłaty marszałkowskie za składowanie odpadów, obostrzenia w składowaniu odpadów niebezpiecznych.		Niewłaściwa gospodarka odpadami może być źródłem zanieczyszczenia wszystkich komponentów środowiska przyrodniczego. Dotyczy to praktycznie każdego etapu postępowania z odpadami: gromadzenia, transportu, składowania, przeróbki. Zasady prawidłowej gospodarki odpadami na szczeblu krajowym reguluje Ustawa o odpadach<ref>Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, Dz.U. 2013 poz. 21, z późniejszymi zmianami.</ref> wraz z właściwymi aktami wykonawczymi, natomiast w poszczególnych województwach realizowane są założenia wojewódzkich „Planów gospodarki odpadami”. W województwie śląskim, obok dokumentu planistycznego<ref>Plan gospodarki odpadami dla województwa śląskiego 2014, Katowice 2012.</ref>, określono regionalizację tej gospodarki (uchwały Sejmiku Województwa Śląskiego nr IV/25/2/2012 oraz IV/32/9/2013). W czterech regionach, w systemie gospodarowania odpadami funkcjonuje 6 instalacji do mechaniczno-biologicznego przetwarzania zmieszanych odpadów komunalnych, 32 sortownie odpadów komunalnych, 30 kompostowni odpadów komunalnych, 7 instalacji do produkcji paliw alternatywnych, 28 składowisk odpadów komunalnych i inne składowiska. Działania ochronne w gospodarce odpadami kojarzą się głównie z eliminacją dzikich składowisk odpadów oraz właściwą eksploatacją składowisk użytkowanych prawnie, np. z ich właściwym odizolowaniem od środowiska gruntowo-wodnego, zabezpieczeniem przed skażeniem powietrza, czy rekultywacją. Należy je jednak identyfikować już od początkowych etapów cyklu życia produktów, tj. od zabiegów ograniczających ilość wytwarzanych odpadów. Ważne są także instrumenty prawno-administracyjne, wpływające w aspekcie ochronnym (oszczędnościowym) na gospodarowanie odpadami, takie jak opłaty marszałkowskie za składowanie odpadów, obostrzenia w składowaniu odpadów niebezpiecznych.

	Wzrost kosztochłonności produkcji (obok ogólnej recesji działalności przemysłowej) i postępowania z odpadami w dobie gospodarki rynkowej przyczynił się do racjonalizacji zużycia surowców. Przełożyło się to na zmniejszenie ilości wytwarzanych odpadów, co wyraźnie widać na przykładzie województwa śląskiego. W 2001 roku wytworzono w jego obrębie 45,87 mln ton odpadów przemysłowych oraz 1,54 mln ton odpadów komunalnych<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2001 roku~~. Wojewoda Śląski, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Biblioteka Monitoringu Środowiska~~, Katowice 2002.</ref>, natomiast w 2011 roku 35,18 mln ton opadów przemysłowych i 1,36 mln ton odpadów komunalnych<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku~~. Wojewoda Śląski, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Biblioteka Monitoringu Środowiska~~, Katowice 2012.</ref>. Podstawą ochrony środowiska w gospodarce odpadami jest przetwórstwo odpadów wytworzonych i przez to minimalizacja ich gromadzenia na składowiskach. W tym zakresie dane dla województwa śląskiego za 2011 rok są następujące<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku~~. Wojewoda Śląski, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Biblioteka Monitoringu Środowiska~~, Katowice 2012.</ref>: z wytworzonych odpadów przemysłowych 87,5% poddano odzyskowi, 0,01% unieszkodliwiono termicznie, 0,02% unieszkodliwiono w inny sposób, 1,67% zmagazynowano czasowo, 10,8% (3,78 mln ton) trafiło na składowiska należące do zakładów przemysłowych (np. hałdy, baseny osadowe); z zebranych odpadów komunalnych 76,2% zdeponowano na składowiskach komunalnych, a pozostałą część skierowano na linie segregacyjne i do kompostowni. Widoczna jest zatem potrzeba przede wszystkim lepszego zagospodarowania odpadów komunalnych, choć w ostatnich latach nastąpiła w tym zakresie duża poprawa – w 2001 roku na składowiska trafiło aż 95,5% odpadów komunalnych. Poprawa ta wynika z ciągłego powstawania nowych linii do segregacji odpadów, kompostowni, instalacji przetwórstwa odpadów itp. Problemem w województwie śląskim są odpady przemysłowe zeskładowane w przeszłości. Ich ilość na końcu 2011 roku określono na prawie 551 mln ton, a zajmują powierzchnię 1737 hektarów<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku~~. Wojewoda Śląski, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Biblioteka Monitoringu Środowiska~~, Katowice 2012.</ref>, którą należy traktować jako poprzemysłową i zdegradowaną. Powierzchnia ta stopniowo jest rekultywowana – w 2011 roku zabiegi objęły 65,7 ha. Rekultywacja bywa jednak trudna, zwłaszcza w obrębie zwałowisk odpadów górnictwa węglowego, które często wykazują aktywność termiczną. Materiał ze starych składowisk, w miarę możliwości, wydobywa się z przeznaczeniem na cele przemysłowe lub np. dla budownictwa, czy produkcji kruszyw drogowych. Potrzebę działań w zakresie rekultywacji podkreśla fakt, że odpady były niegdyś składowane bezpośrednio na gruncie i stanowią teraz obiekty o charakterze „bomb ekologicznych”. W ostatnich latach, działania rekultywacyjne na szeroką skalę prowadzi się na terenach byłych Zakładów Chemicznych „Tarnowskie Góry”, ale szereg prac naprawczych obejmuje też uważane za szczególnie niebezpieczne tereny Zakładów Chemicznych „Organika Azot” S.A. w Jaworznie, Huty Metali Nieżelaznych „Szopienice” S.A. w Katowicach, PMIB „Izolacja” w Ogrodzieńcu, byłej Rafinerii Czechowice S.A. w Czechowicach-Dziedzicach.		Wzrost kosztochłonności produkcji (obok ogólnej recesji działalności przemysłowej) i postępowania z odpadami w dobie gospodarki rynkowej przyczynił się do racjonalizacji zużycia surowców. Przełożyło się to na zmniejszenie ilości wytwarzanych odpadów, co wyraźnie widać na przykładzie województwa śląskiego. W 2001 roku wytworzono w jego obrębie 45,87 mln ton odpadów przemysłowych oraz 1,54 mln ton odpadów komunalnych<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2001 roku, Katowice 2002.</ref>, natomiast w 2011 roku 35,18 mln ton opadów przemysłowych i 1,36 mln ton odpadów komunalnych<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku, Katowice 2012.</ref>. Podstawą ochrony środowiska w gospodarce odpadami jest przetwórstwo odpadów wytworzonych i przez to minimalizacja ich gromadzenia na składowiskach. W tym zakresie dane dla województwa śląskiego za 2011 rok są następujące<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku, Katowice 2012.</ref>: z wytworzonych odpadów przemysłowych 87,5% poddano odzyskowi, 0,01% unieszkodliwiono termicznie, 0,02% unieszkodliwiono w inny sposób, 1,67% zmagazynowano czasowo, 10,8% (3,78 mln ton) trafiło na składowiska należące do zakładów przemysłowych (np. hałdy, baseny osadowe); z zebranych odpadów komunalnych 76,2% zdeponowano na składowiskach komunalnych, a pozostałą część skierowano na linie segregacyjne i do kompostowni. Widoczna jest zatem potrzeba przede wszystkim lepszego zagospodarowania odpadów komunalnych, choć w ostatnich latach nastąpiła w tym zakresie duża poprawa – w 2001 roku na składowiska trafiło aż 95,5% odpadów komunalnych. Poprawa ta wynika z ciągłego powstawania nowych linii do segregacji odpadów, kompostowni, instalacji przetwórstwa odpadów itp. Problemem w województwie śląskim są odpady przemysłowe zeskładowane w przeszłości. Ich ilość na końcu 2011 roku określono na prawie 551 mln ton, a zajmują powierzchnię 1737 hektarów<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku, Katowice 2012.</ref>, którą należy traktować jako poprzemysłową i zdegradowaną. Powierzchnia ta stopniowo jest rekultywowana – w 2011 roku zabiegi objęły 65,7 ha. Rekultywacja bywa jednak trudna, zwłaszcza w obrębie zwałowisk odpadów górnictwa węglowego, które często wykazują aktywność termiczną. Materiał ze starych składowisk, w miarę możliwości, wydobywa się z przeznaczeniem na cele przemysłowe lub np. dla budownictwa, czy produkcji kruszyw drogowych. Potrzebę działań w zakresie rekultywacji podkreśla fakt, że odpady były niegdyś składowane bezpośrednio na gruncie i stanowią teraz obiekty o charakterze „bomb ekologicznych”. W ostatnich latach, działania rekultywacyjne na szeroką skalę prowadzi się na terenach byłych Zakładów Chemicznych „Tarnowskie Góry”, ale szereg prac naprawczych obejmuje też uważane za szczególnie niebezpieczne tereny Zakładów Chemicznych „Organika Azot” S.A. w Jaworznie, Huty Metali Nieżelaznych „Szopienice” S.A. w Katowicach, PMIB „Izolacja” w [[Ogrodzieniec\|Ogrodzieńcu]], byłej Rafinerii Czechowice S.A. w [[Czechowice-Dziedzice\|Czechowicach-Dziedzicach]].

	Większość dawnych oraz wytwarzanych obecnie odpadów przemysłowych to odpady niebezpieczne. Należy do nich zaliczyć także wycofane z produkcji materiały zawierające azbest, które według założeń krajowych powinny zostać unieszkodliwione do 2032 roku. W województwie śląskim unieszkodliwiono w latach 2008-2011 ponad 10 tys. ton odpadów azbestowych, pochodzących z demontażu w obiektach przemysłowych i budynkach mieszkalnych. Odpady te deponowano na składowiskach w Knurowie, Jastrzębiu Zdroju, Dąbrowie Górniczej (2 składowiska) oraz Świętochłowicach (jeden obiekt został zamknięty w 2009 roku, lecz uruchomiono nowy w 2012 roku). Istotnym działaniem rekultywacyjnym w odniesieniu do odpadów niebezpiecznych było przeprowadzenie w latach 1998-2009 likwidacji 7 mogilników (w Chorzowie, Świerklańcu, Pszczynie, Zabrzu, Sośnicowicach, Pilchowicach, Cieszynie), z których usunięto 167,55 ton przeterminowanych pestycydów i opakowań po takich środkach.		Większość dawnych oraz wytwarzanych obecnie odpadów przemysłowych to odpady niebezpieczne. Należy do nich zaliczyć także wycofane z produkcji materiały zawierające azbest, które według założeń krajowych powinny zostać unieszkodliwione do 2032 roku. W województwie śląskim unieszkodliwiono w latach 2008-2011 ponad 10 tys. ton odpadów azbestowych, pochodzących z demontażu w obiektach przemysłowych i budynkach mieszkalnych. Odpady te deponowano na składowiskach w [[Knurów\|Knurowie]], [[Jastrzębie-Zdrój\|Jastrzębiu-Zdroju]], Dąbrowie Górniczej (2 składowiska) oraz Świętochłowicach (jeden obiekt został zamknięty w 2009 roku, lecz uruchomiono nowy w 2012 roku). Istotnym działaniem rekultywacyjnym w odniesieniu do odpadów niebezpiecznych było przeprowadzenie w latach 1998-2009 likwidacji 7 mogilników (w [[Chorzów\|Chorzowie]], [[Świerklaniec\|Świerklańcu]], [[Pszczyna\|Pszczynie]], [[Zabrze\|Zabrzu]], [[Sośnicowice\|Sośnicowicach]], [[Pilochowice\|Pilchowicach]], [[Cieszyn\|Cieszynie]]), z których usunięto 167,55 ton przeterminowanych pestycydów i opakowań po takich środkach.

	Działania ochronne w gospodarce odpadami województwa śląskiego są wyszczególniane w kolejnych Planach gospodarki odpadami. W aktualnym dokumencie<ref>Plan gospodarki odpadami dla województwa śląskiego 2014~~. Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego, ARCADIS Sp. z o.o.~~, Katowice 2012.</ref> obejmują one lata 2012-2022, i dotyczą w dużej mierze budowy, rozbudowy lub likwidacji składowisk, eliminacji dzikich wysypisk, rozwoju selektywnej zbiórki odpadów, budowy sortowni i kompostowni, montażu linii przeróbki odpadów, rekultywacji starych składowisk itp. Zakłada się, że już do końca 2014 roku składowane będzie maksymalnie 60% wytworzonych odpadów komunalnych. Zakłada się także bardzo wysoki poziom odzysku materiałów z poszczególnych grup odpadów przemysłowych.		Działania ochronne w gospodarce odpadami województwa śląskiego są wyszczególniane w kolejnych Planach gospodarki odpadami. W aktualnym dokumencie<ref>Plan gospodarki odpadami dla województwa śląskiego 2014, Katowice 2012.</ref> obejmują one lata 2012-2022, i dotyczą w dużej mierze budowy, rozbudowy lub likwidacji składowisk, eliminacji dzikich wysypisk, rozwoju selektywnej zbiórki odpadów, budowy sortowni i kompostowni, montażu linii przeróbki odpadów, rekultywacji starych składowisk itp. Zakłada się, że już do końca 2014 roku składowane będzie maksymalnie 60% wytworzonych odpadów komunalnych. Zakłada się także bardzo wysoki poziom odzysku materiałów z poszczególnych grup odpadów przemysłowych.

Garbaczm o 09:54, 28 sie 2015

2015-08-28T09:54:55Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:54, 28 sie 2015
Linia 56:		Linia 56:
	==Ochrona gleb i powierzchni ziemi==		==Ochrona gleb i powierzchni ziemi==

	Ochrona powierzchni ziemi, według Ustawy Prawo ochrony środowiska, polega na<ref>Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, Dz.U. 2008 Nr 25 poz. 150, z późniejszymi zmianami.</ref>:		[[Gleby województwa śląskieg\|Ochrona powierzchni ziemi]], według Ustawy Prawo ochrony środowiska, polega na<ref>Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, Dz.U. 2008 Nr 25 poz. 150, z późniejszymi zmianami.</ref>:

	*'''1)zapewnieniu jak najlepszej jej jakości, w szczególności przez:'''		*'''1)zapewnieniu jak najlepszej jej jakości, w szczególności przez:'''
Linia 92:		Linia 92:
	==Ochrona w gospodarce odpadami==		==Ochrona w gospodarce odpadami==

	Niewłaściwa gospodarka odpadami może być źródłem zanieczyszczenia wszystkich komponentów środowiska przyrodniczego. Dotyczy to praktycznie każdego etapu postępowania z odpadami: gromadzenia, transportu, składowania, przeróbki. Zasady prawidłowej gospodarki odpadami na szczeblu krajowym reguluje Ustawa o odpadach<ref>Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Dz.U. 2013 poz. 21, z późniejszymi zmianami.</ref> wraz z właściwymi aktami wykonawczymi, natomiast w poszczególnych województwach realizowane są założenia wojewódzkich „Planów gospodarki odpadami”. W województwie śląskim, obok dokumentu planistycznego<ref>Plan gospodarki odpadami dla województwa śląskiego 2014~~. Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego, ARCADIS Sp. z o.o.~~, Katowice 2012.</ref>, określono regionalizację tej gospodarki (uchwały Sejmiku Województwa Śląskiego nr IV/25/2/2012 oraz IV/32/9/2013). W czterech regionach, w systemie gospodarowania odpadami funkcjonuje 6 instalacji do mechaniczno-biologicznego przetwarzania zmieszanych odpadów komunalnych, 32 sortownie odpadów komunalnych, 30 kompostowni odpadów komunalnych, 7 instalacji do produkcji paliw alternatywnych, 28 składowisk odpadów komunalnych i inne składowiska. Działania ochronne w gospodarce odpadami kojarzą się głównie z eliminacją dzikich składowisk odpadów oraz właściwą eksploatacją składowisk użytkowanych prawnie, np. z ich właściwym odizolowaniem od środowiska gruntowo-wodnego, zabezpieczeniem przed skażeniem powietrza, czy rekultywacją. Należy je jednak identyfikować już od początkowych etapów cyklu życia produktów, tj. od zabiegów ograniczających ilość wytwarzanych odpadów. Ważne są także instrumenty prawno-administracyjne, wpływające w aspekcie ochronnym (oszczędnościowym) na gospodarowanie odpadami, takie jak opłaty marszałkowskie za składowanie odpadów, obostrzenia w składowaniu odpadów niebezpiecznych.		Niewłaściwa gospodarka odpadami może być źródłem zanieczyszczenia wszystkich komponentów środowiska przyrodniczego. Dotyczy to praktycznie każdego etapu postępowania z odpadami: gromadzenia, transportu, składowania, przeróbki. Zasady prawidłowej gospodarki odpadami na szczeblu krajowym reguluje Ustawa o odpadach<ref>Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, Dz.U. 2013 poz. 21, z późniejszymi zmianami.</ref> wraz z właściwymi aktami wykonawczymi, natomiast w poszczególnych województwach realizowane są założenia wojewódzkich „Planów gospodarki odpadami”. W województwie śląskim, obok dokumentu planistycznego<ref>Plan gospodarki odpadami dla województwa śląskiego 2014, Katowice 2012.</ref>, określono regionalizację tej gospodarki (uchwały Sejmiku Województwa Śląskiego nr IV/25/2/2012 oraz IV/32/9/2013). W czterech regionach, w systemie gospodarowania odpadami funkcjonuje 6 instalacji do mechaniczno-biologicznego przetwarzania zmieszanych odpadów komunalnych, 32 sortownie odpadów komunalnych, 30 kompostowni odpadów komunalnych, 7 instalacji do produkcji paliw alternatywnych, 28 składowisk odpadów komunalnych i inne składowiska. Działania ochronne w gospodarce odpadami kojarzą się głównie z eliminacją dzikich składowisk odpadów oraz właściwą eksploatacją składowisk użytkowanych prawnie, np. z ich właściwym odizolowaniem od środowiska gruntowo-wodnego, zabezpieczeniem przed skażeniem powietrza, czy rekultywacją. Należy je jednak identyfikować już od początkowych etapów cyklu życia produktów, tj. od zabiegów ograniczających ilość wytwarzanych odpadów. Ważne są także instrumenty prawno-administracyjne, wpływające w aspekcie ochronnym (oszczędnościowym) na gospodarowanie odpadami, takie jak opłaty marszałkowskie za składowanie odpadów, obostrzenia w składowaniu odpadów niebezpiecznych.

	Wzrost kosztochłonności produkcji (obok ogólnej recesji działalności przemysłowej) i postępowania z odpadami w dobie gospodarki rynkowej przyczynił się do racjonalizacji zużycia surowców. Przełożyło się to na zmniejszenie ilości wytwarzanych odpadów, co wyraźnie widać na przykładzie województwa śląskiego. W 2001 roku wytworzono w jego obrębie 45,87 mln ton odpadów przemysłowych oraz 1,54 mln ton odpadów komunalnych<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2001 roku. Wojewoda Śląski, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Biblioteka Monitoringu Środowiska, Katowice 2002.</ref>, natomiast w 2011 roku 35,18 mln ton opadów przemysłowych i 1,36 mln ton odpadów komunalnych<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku. Wojewoda Śląski, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Biblioteka Monitoringu Środowiska, Katowice 2012.</ref>. Podstawą ochrony środowiska w gospodarce odpadami jest przetwórstwo odpadów wytworzonych i przez to minimalizacja ich gromadzenia na składowiskach. W tym zakresie dane dla województwa śląskiego za 2011 rok są następujące<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku. Wojewoda Śląski, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Biblioteka Monitoringu Środowiska, Katowice 2012.</ref>: z wytworzonych odpadów przemysłowych 87,5% poddano odzyskowi, 0,01% unieszkodliwiono termicznie, 0,02% unieszkodliwiono w inny sposób, 1,67% zmagazynowano czasowo, 10,8% (3,78 mln ton) trafiło na składowiska należące do zakładów przemysłowych (np. hałdy, baseny osadowe); z zebranych odpadów komunalnych 76,2% zdeponowano na składowiskach komunalnych, a pozostałą część skierowano na linie segregacyjne i do kompostowni. Widoczna jest zatem potrzeba przede wszystkim lepszego zagospodarowania odpadów komunalnych, choć w ostatnich latach nastąpiła w tym zakresie duża poprawa – w 2001 roku na składowiska trafiło aż 95,5% odpadów komunalnych. Poprawa ta wynika z ciągłego powstawania nowych linii do segregacji odpadów, kompostowni, instalacji przetwórstwa odpadów itp. Problemem w województwie śląskim są odpady przemysłowe zeskładowane w przeszłości. Ich ilość na końcu 2011 roku określono na prawie 551 mln ton, a zajmują powierzchnię 1737 hektarów<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku. Wojewoda Śląski, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Biblioteka Monitoringu Środowiska, Katowice 2012.</ref>, którą należy traktować jako poprzemysłową i zdegradowaną. Powierzchnia ta stopniowo jest rekultywowana – w 2011 roku zabiegi objęły 65,7 ha. Rekultywacja bywa jednak trudna, zwłaszcza w obrębie zwałowisk odpadów górnictwa węglowego, które często wykazują aktywność termiczną. Materiał ze starych składowisk, w miarę możliwości, wydobywa się z przeznaczeniem na cele przemysłowe lub np. dla budownictwa, czy produkcji kruszyw drogowych. Potrzebę działań w zakresie rekultywacji podkreśla fakt, że odpady były niegdyś składowane bezpośrednio na gruncie i stanowią teraz obiekty o charakterze „bomb ekologicznych”. W ostatnich latach, działania rekultywacyjne na szeroką skalę prowadzi się na terenach byłych Zakładów Chemicznych „Tarnowskie Góry”, ale szereg prac naprawczych obejmuje też uważane za szczególnie niebezpieczne tereny Zakładów Chemicznych „Organika Azot” S.A. w Jaworznie, Huty Metali Nieżelaznych „Szopienice” S.A. w Katowicach, PMIB „Izolacja” w Ogrodzieńcu, byłej Rafinerii Czechowice S.A. w Czechowicach-Dziedzicach.		Wzrost kosztochłonności produkcji (obok ogólnej recesji działalności przemysłowej) i postępowania z odpadami w dobie gospodarki rynkowej przyczynił się do racjonalizacji zużycia surowców. Przełożyło się to na zmniejszenie ilości wytwarzanych odpadów, co wyraźnie widać na przykładzie województwa śląskiego. W 2001 roku wytworzono w jego obrębie 45,87 mln ton odpadów przemysłowych oraz 1,54 mln ton odpadów komunalnych<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2001 roku. Wojewoda Śląski, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Biblioteka Monitoringu Środowiska, Katowice 2002.</ref>, natomiast w 2011 roku 35,18 mln ton opadów przemysłowych i 1,36 mln ton odpadów komunalnych<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku. Wojewoda Śląski, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Biblioteka Monitoringu Środowiska, Katowice 2012.</ref>. Podstawą ochrony środowiska w gospodarce odpadami jest przetwórstwo odpadów wytworzonych i przez to minimalizacja ich gromadzenia na składowiskach. W tym zakresie dane dla województwa śląskiego za 2011 rok są następujące<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku. Wojewoda Śląski, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Biblioteka Monitoringu Środowiska, Katowice 2012.</ref>: z wytworzonych odpadów przemysłowych 87,5% poddano odzyskowi, 0,01% unieszkodliwiono termicznie, 0,02% unieszkodliwiono w inny sposób, 1,67% zmagazynowano czasowo, 10,8% (3,78 mln ton) trafiło na składowiska należące do zakładów przemysłowych (np. hałdy, baseny osadowe); z zebranych odpadów komunalnych 76,2% zdeponowano na składowiskach komunalnych, a pozostałą część skierowano na linie segregacyjne i do kompostowni. Widoczna jest zatem potrzeba przede wszystkim lepszego zagospodarowania odpadów komunalnych, choć w ostatnich latach nastąpiła w tym zakresie duża poprawa – w 2001 roku na składowiska trafiło aż 95,5% odpadów komunalnych. Poprawa ta wynika z ciągłego powstawania nowych linii do segregacji odpadów, kompostowni, instalacji przetwórstwa odpadów itp. Problemem w województwie śląskim są odpady przemysłowe zeskładowane w przeszłości. Ich ilość na końcu 2011 roku określono na prawie 551 mln ton, a zajmują powierzchnię 1737 hektarów<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku. Wojewoda Śląski, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Biblioteka Monitoringu Środowiska, Katowice 2012.</ref>, którą należy traktować jako poprzemysłową i zdegradowaną. Powierzchnia ta stopniowo jest rekultywowana – w 2011 roku zabiegi objęły 65,7 ha. Rekultywacja bywa jednak trudna, zwłaszcza w obrębie zwałowisk odpadów górnictwa węglowego, które często wykazują aktywność termiczną. Materiał ze starych składowisk, w miarę możliwości, wydobywa się z przeznaczeniem na cele przemysłowe lub np. dla budownictwa, czy produkcji kruszyw drogowych. Potrzebę działań w zakresie rekultywacji podkreśla fakt, że odpady były niegdyś składowane bezpośrednio na gruncie i stanowią teraz obiekty o charakterze „bomb ekologicznych”. W ostatnich latach, działania rekultywacyjne na szeroką skalę prowadzi się na terenach byłych Zakładów Chemicznych „Tarnowskie Góry”, ale szereg prac naprawczych obejmuje też uważane za szczególnie niebezpieczne tereny Zakładów Chemicznych „Organika Azot” S.A. w Jaworznie, Huty Metali Nieżelaznych „Szopienice” S.A. w Katowicach, PMIB „Izolacja” w Ogrodzieńcu, byłej Rafinerii Czechowice S.A. w Czechowicach-Dziedzicach.

Garbaczm o 09:52, 28 sie 2015

2015-08-28T09:52:32Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:52, 28 sie 2015
Linia 27:		Linia 27:
	W Polsce, a szczególnie na obszarze dzisiejszego województwa śląskiego, wielkość emisji zanieczyszczeń do powietrza uległa zmniejszeniu na skutek recesji przemysłu, racjonalizacji zużycia paliw, a także instalowania urządzeń oczyszczających, aby spełnić standardy emisyjne. Stąd też, jak wspomniano, problemem w ochronie powietrza nie jest już nadmierna emisja zanieczyszczeń przemysłowych. Często podawanym skutkiem pośrednich i bezpośrednich zabiegów ochronnych jest bardzo znaczne zmniejszenie emisji pyłów i w konsekwencji ich depozycji. Jeszcze w końcu lat 70. XX wieku tylko na obszarze dawnego województwa katowickiego emitowano rocznie ponad 600 tys. ton zanieczyszczeń pyłowych, tymczasem na początku XXI wieku (w 2001 roku) w województwie śląskim wyemitowano ich 32,8 tys. ton<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2001 roku, Katowice 2002.</ref>. Emisja zanieczyszczeń pyłowych w województwie śląskim w 2006 roku wynosiła już zaledwie 20,1 tys. ton<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2006 roku, Katowice 2007.</ref>. Znaczący spadek w skali dziesięcioleci dotyczył także emisji zanieczyszczeń gazowych, lecz od końca lat 90. XX wieku widoczna była tendencja wzrostowa. Jej wyrazem mogą być następujące dane wielkości emisji gazów w województwie śląskim<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2001 roku, Katowice 2002.</ref>, <ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2006 roku, Katowice 2007.</ref>: 2001 r. – 34,09 mln ton, 2004 r. – 42,24 mln ton, 2006 r. – 45,16 mln ton. Funkcjonowanie urządzeń redukujących emisję pyłów i gazów do atmosfery poważnie ogranicza wyemitowane ilości. W raporcie dotyczącym stanu środowiska w województwie śląskim w 2011 roku<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku, Katowice 2012.</ref> odnotowano, że w 335 zakładach szczególnie uciążliwych dla czystości powietrza, w urządzeniach oczyszczających zatrzymano aż 99,7% wytworzonych zanieczyszczeń pyłowych oraz 30,5% wytworzonych zanieczyszczeń gazowych. Najbardziej niekorzystna sytuacja dotyczy spalania paliw w gospodarstwach domowych. W tym sektorze interesującą dla ochrony powietrza alternatywą jest zastąpienie paliwa węglowego biomasą. Najbardziej znane jest wykorzystanie biomasy wierzbowej, dające efekt ekologiczny w postaci redukcji emisji wielu substancji nawet o ponad 90% w stosunku do emisji ze spalania węgla<ref>K. Węglarzy, I. Skrzyżala, Czy Salix viminalis poprawia bilans energetyczny kraju?, "Inżynieria Ekologiczna" 2013, nr 33, s. 164-174.</ref>. Plantacje roślin energetycznych w województwie śląskim (fot. 1) nie są jednak rozpowszechnione, co może wynikać z cofnięcia w 2010 roku wsparcia ekonomicznego dla upraw roślin energetycznych.		W Polsce, a szczególnie na obszarze dzisiejszego województwa śląskiego, wielkość emisji zanieczyszczeń do powietrza uległa zmniejszeniu na skutek recesji przemysłu, racjonalizacji zużycia paliw, a także instalowania urządzeń oczyszczających, aby spełnić standardy emisyjne. Stąd też, jak wspomniano, problemem w ochronie powietrza nie jest już nadmierna emisja zanieczyszczeń przemysłowych. Często podawanym skutkiem pośrednich i bezpośrednich zabiegów ochronnych jest bardzo znaczne zmniejszenie emisji pyłów i w konsekwencji ich depozycji. Jeszcze w końcu lat 70. XX wieku tylko na obszarze dawnego województwa katowickiego emitowano rocznie ponad 600 tys. ton zanieczyszczeń pyłowych, tymczasem na początku XXI wieku (w 2001 roku) w województwie śląskim wyemitowano ich 32,8 tys. ton<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2001 roku, Katowice 2002.</ref>. Emisja zanieczyszczeń pyłowych w województwie śląskim w 2006 roku wynosiła już zaledwie 20,1 tys. ton<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2006 roku, Katowice 2007.</ref>. Znaczący spadek w skali dziesięcioleci dotyczył także emisji zanieczyszczeń gazowych, lecz od końca lat 90. XX wieku widoczna była tendencja wzrostowa. Jej wyrazem mogą być następujące dane wielkości emisji gazów w województwie śląskim<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2001 roku, Katowice 2002.</ref>, <ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2006 roku, Katowice 2007.</ref>: 2001 r. – 34,09 mln ton, 2004 r. – 42,24 mln ton, 2006 r. – 45,16 mln ton. Funkcjonowanie urządzeń redukujących emisję pyłów i gazów do atmosfery poważnie ogranicza wyemitowane ilości. W raporcie dotyczącym stanu środowiska w województwie śląskim w 2011 roku<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku, Katowice 2012.</ref> odnotowano, że w 335 zakładach szczególnie uciążliwych dla czystości powietrza, w urządzeniach oczyszczających zatrzymano aż 99,7% wytworzonych zanieczyszczeń pyłowych oraz 30,5% wytworzonych zanieczyszczeń gazowych. Najbardziej niekorzystna sytuacja dotyczy spalania paliw w gospodarstwach domowych. W tym sektorze interesującą dla ochrony powietrza alternatywą jest zastąpienie paliwa węglowego biomasą. Najbardziej znane jest wykorzystanie biomasy wierzbowej, dające efekt ekologiczny w postaci redukcji emisji wielu substancji nawet o ponad 90% w stosunku do emisji ze spalania węgla<ref>K. Węglarzy, I. Skrzyżala, Czy Salix viminalis poprawia bilans energetyczny kraju?, "Inżynieria Ekologiczna" 2013, nr 33, s. 164-174.</ref>. Plantacje roślin energetycznych w województwie śląskim (fot. 1) nie są jednak rozpowszechnione, co może wynikać z cofnięcia w 2010 roku wsparcia ekonomicznego dla upraw roślin energetycznych.

	W sektorze ochrony powietrza, każdego roku w województwie śląskim realizowane są zadania (często przy współfinansowaniu przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach) pozwalające na zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do atmosfery. Przykładowo w roku 2011 zakończono realizację aż 224 zadań, np. budowę bloku energetycznego przez Koksownię „PRZYJAŹŃ” Sp. z o.o. z Dąbrowy Górniczej (w którym będzie wykorzystywany gaz odpadowy) lub budowę instalacji zasilania biomasą oraz modernizację kotła fluidalnego OF-135 w Elektrociepłowni Tychy S.A. Działania takie, a także akty prawa miejscowego wprowadzające programy ochrony powietrza, wpływają na poprawę jakości powietrza w województwie, choć nadal zdarzają się przekroczenia poziomów dopuszczalnych niektórych substancji. Najbardziej znacząca poprawa była obserwowana przed rokiem 2000<ref>M. Leśniok, Zanieczyszczenie wód opadowych w obrębie Wyżyny Śląsko-Krakowskiej, Katowice 1996.</ref>,<ref>M. Leśniok, Zróżnicowanie zanieczyszczenia powietrza i zakwaszenia opadów atmosferycznych na Wyżynie Śląsko-Krakowskiej w latach 1986-1999, Środowisko przyrodnicze regionu górnośląskiego – stan poznania, zagrożenia i ochrona, Sosnowiec 2000, s. 45-49.</ref>. Średnioroczne stężenie pyłu zawieszonego w Sosnowcu zmniejszyło się od ponad 200 μg/m³ w połowie lat 1980. do około 60 μg/m³ w końcu lat 1990. Z kolei w ciągu lat 1990., średnioroczne stężenia SO2 i NOx w Cieszynie zmniejszyły się od około 40 do około 10 μg/m³. Obecnie, informacji o stanie sanitarnym powietrza dostarcza system zwany Śląskim Monitoringiem Powietrza. W 2012 roku obejmował on funkcjonowanie około 200 stanowisk pomiarów jakości powietrza, w tym 16 automatycznych stacji monitoringu.		W sektorze ochrony powietrza, każdego roku w województwie śląskim realizowane są zadania (często przy współfinansowaniu przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach) pozwalające na zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do atmosfery. Przykładowo w roku 2011 zakończono realizację aż 224 zadań, np. budowę bloku energetycznego przez Koksownię „PRZYJAŹŃ” Sp. z o.o. z Dąbrowy Górniczej (w którym będzie wykorzystywany gaz odpadowy) lub budowę instalacji zasilania biomasą oraz modernizację kotła fluidalnego OF-135 w Elektrociepłowni Tychy S.A. Działania takie, a także akty prawa miejscowego wprowadzające programy ochrony powietrza, wpływają na poprawę jakości powietrza w województwie, choć nadal zdarzają się przekroczenia poziomów dopuszczalnych niektórych substancji. Najbardziej znacząca poprawa była obserwowana przed rokiem 2000<ref>M. Leśniok, Zanieczyszczenie wód opadowych w obrębie Wyżyny Śląsko-Krakowskiej, Katowice 1996.</ref>,<ref>M. Leśniok, Zróżnicowanie zanieczyszczenia powietrza i zakwaszenia opadów atmosferycznych na Wyżynie Śląsko-Krakowskiej w latach 1986-1999, Środowisko przyrodnicze regionu górnośląskiego – stan poznania, zagrożenia i ochrona, Sosnowiec 2000, s. 45-49.</ref>. Średnioroczne stężenie pyłu zawieszonego w [[Sosnowiec\|Sosnowcu]] zmniejszyło się od ponad 200 μg/m³ w połowie lat 1980. do około 60 μg/m³ w końcu lat 1990. Z kolei w ciągu lat 1990., średnioroczne stężenia SO2 i NOx w Cieszynie zmniejszyły się od około 40 do około 10 μg/m³. Obecnie, informacji o stanie sanitarnym powietrza dostarcza system zwany Śląskim Monitoringiem Powietrza. W 2012 roku obejmował on funkcjonowanie około 200 stanowisk pomiarów jakości powietrza, w tym 16 automatycznych stacji monitoringu.

	==Ochrona wód==		==Ochrona wód==
Linia 40:		Linia 40:
	[[Plik:Ochr8.jpg\|300px\|thumb\|right\|Fot. 8. Sportowa Dolina w Bytomiu – dawne wyrobisko dolomitów (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Ochr8.jpg\|300px\|thumb\|right\|Fot. 8. Sportowa Dolina w Bytomiu – dawne wyrobisko dolomitów (fot. M. Rzętała).]]

	Ochrona wód polega na zapewnieniu ich jak najlepszej jakości, w tym utrzymywanie ilości wody na poziomie zapewniającym ochronę równowagi biologicznej, w szczególności przez:		Ochrona [[Wody powierzchniowe\|wód]] polega na zapewnieniu ich jak najlepszej jakości, w tym utrzymywanie ilości wody na poziomie zapewniającym ochronę równowagi biologicznej, w szczególności przez:

	# utrzymywanie jakości wód powyżej albo co najmniej na poziomie wymaganym w przepisach;		# utrzymywanie jakości wód powyżej albo co najmniej na poziomie wymaganym w przepisach;
Linia 71:		Linia 71:
	Odrębnymi, lecz uzupełniającymi się przepisami, zostały objęte grunty rolne i leśne, dla których zasady ochrony wyartykułowano w Ustawie o ochronie gruntów rolnych i leśnych<ref>Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych, Dz.U. 1995 Nr 16 poz. 78, z późniejszymi zmianami.</ref>, zwracając szczególną uwagę na problem zachowania ich dotychczasowych funkcji. A zatem kwestią kluczową w ochronie powierzchni ziemi jest utrzymanie gruntów w takim stanie morfologicznym i fizykochemicznym, aby możliwe było ich wykorzystanie. Wykorzystanie to może mieć charakter produkcyjny, ale nie mniej istotnym kierunkiem jest przystosowanie terenu np. do funkcji rekreacyjnych, edukacyjnych, czy nawet handlowo-usługowych.		Odrębnymi, lecz uzupełniającymi się przepisami, zostały objęte grunty rolne i leśne, dla których zasady ochrony wyartykułowano w Ustawie o ochronie gruntów rolnych i leśnych<ref>Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych, Dz.U. 1995 Nr 16 poz. 78, z późniejszymi zmianami.</ref>, zwracając szczególną uwagę na problem zachowania ich dotychczasowych funkcji. A zatem kwestią kluczową w ochronie powierzchni ziemi jest utrzymanie gruntów w takim stanie morfologicznym i fizykochemicznym, aby możliwe było ich wykorzystanie. Wykorzystanie to może mieć charakter produkcyjny, ale nie mniej istotnym kierunkiem jest przystosowanie terenu np. do funkcji rekreacyjnych, edukacyjnych, czy nawet handlowo-usługowych.

	W województwie śląskim, ochrona powierzchni ziemi w dużej mierze nabiera charakteru rekultywacyjnego w związku z rozprzestrzenieniem terenów zniszczonych przez wydobycie surowców, składowanie odpadów górniczych, czy też przetwórstwo kopalin i inny przemysł. Częstym kierunkiem działań ochronnych jest rekultywowanie hałd i zwałowisk górniczych, poprzez odpowiednie modelowanie ukształtowania, czasem użyźnienie powierzchni, a następnie wprowadzanie roślinności zielnej, krzewiastej i drzewiastej (Fot. 5-7), co w konsekwencji może skutkować przekazaniem gruntów do użytkowania rolniczego lub prowadzenia gospodarki leśnej. Nie brak też zabiegów rekultywacyjnych w kierunku społecznym, tj. adaptacji terenów pogórniczych na obszary o funkcjach wypoczynkowych. Przykładem może być zagospodarowanie obszaru górnictwa dolomitu w Bytomiu, gdzie urozmaiconą rzeźbę terenu wykorzystano do utworzenia terenów rekreacyjno-sportowych pod nazwą Sportowa Dolina (Fot. 8). Tereny bardziej wyrównane (poprzemysłowe, różnorodne nieużytki) znajdują z kolei zainteresowanie ze strony deweloperów lub inwestorów centrów handlowo-usługowych – na takich właśnie wybudowano np. kompleks Silesia City Center w Katowicach oraz kompleks Plejada w Sosnowcu. Obok zabiegów rekultywacyjnych znane są przypadki spontanicznych sukcesji roślinnych na terenach pogórniczych, które doprowadziły do uformowania obszarów cennych przyrodniczo pod względem naukowym, edukacyjnym i społecznym, czego przykładem jest teren rezerwatu przyrody Segiet na pograniczu [[Bytom\|Bytomia]] i [[Tarnowskie Góry\|Tarnowskich Gór]]. W sytuacji degradacji powierzchni ziemi w formie wyrobisk poeksploatacyjnych, powszechny jest ich wodny kierunek rekultywacji, prowadzący do tworzenia zbiorników (np. zespół zbiorników wodnych [[Pogoria]], zbiorniki [[Dzierżno]] Małe i Duże), które pod warunkiem korzystnej jakości wód służą wypoczynkowi i rekreacji. Woda wypełnia też wiele niecek z osiadania i zapadlisk, które przy niewielkiej (a nawet bez) ingerencji człowieka mogą utworzyć cenną kompozycję przyrodniczo-krajobrazową, jaką są na przykład – wspomniane w bloku dotyczącym ochrony wód – [[Zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Żabie Doły"\|Żabie Doły]] na pograniczu Bytomia i [[Chorzów\|Chorzowa]]. Najlepszym przykładem powodzenia działań rekultywacyjnych, przeprowadzonych kompleksowo i na dużym obszarze (około 6 km²), jest istniejący już kilkadziesiąt lat Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku w Chorzowie (jeden z największych parków śródmiejskich w Europie), w którym znajdują się zbiorniki wodne, kompleksy leśne, tereny zieleni parkowej, ogród zoologiczny i wiele obiektów użytkowych.		W województwie śląskim, ochrona powierzchni ziemi w dużej mierze nabiera charakteru rekultywacyjnego w związku z rozprzestrzenieniem terenów zniszczonych przez wydobycie surowców, składowanie odpadów górniczych, czy też przetwórstwo kopalin i inny przemysł. Częstym kierunkiem działań ochronnych jest rekultywowanie hałd i zwałowisk górniczych, poprzez odpowiednie modelowanie ukształtowania, czasem użyźnienie powierzchni, a następnie wprowadzanie roślinności zielnej, krzewiastej i drzewiastej (Fot. 5-7), co w konsekwencji może skutkować przekazaniem gruntów do użytkowania rolniczego lub prowadzenia gospodarki leśnej. Nie brak też zabiegów rekultywacyjnych w kierunku społecznym, tj. adaptacji terenów pogórniczych na obszary o funkcjach wypoczynkowych. Przykładem może być zagospodarowanie obszaru górnictwa dolomitu w Bytomiu, gdzie urozmaiconą rzeźbę terenu wykorzystano do utworzenia terenów rekreacyjno-sportowych pod nazwą Sportowa Dolina (Fot. 8). Tereny bardziej wyrównane (poprzemysłowe, różnorodne nieużytki) znajdują z kolei zainteresowanie ze strony deweloperów lub inwestorów centrów handlowo-usługowych – na takich właśnie wybudowano np. kompleks Silesia City Center w [[Katowice\|Katowicach]] oraz kompleks Plejada w Sosnowcu. Obok zabiegów rekultywacyjnych znane są przypadki spontanicznych sukcesji roślinnych na terenach pogórniczych, które doprowadziły do uformowania obszarów cennych przyrodniczo pod względem naukowym, edukacyjnym i społecznym, czego przykładem jest teren [[Rezerwat przyrody Segiet\|rezerwatu przyrody Segiet]] na pograniczu [[Bytom\|Bytomia]] i [[Tarnowskie Góry\|Tarnowskich Gór]]. W sytuacji degradacji powierzchni ziemi w formie wyrobisk poeksploatacyjnych, powszechny jest ich wodny kierunek rekultywacji, prowadzący do tworzenia zbiorników (np. zespół zbiorników wodnych [[Pogoria]], zbiorniki [[Dzierżno]] Małe i Duże), które pod warunkiem korzystnej jakości wód służą wypoczynkowi i rekreacji. Woda wypełnia też wiele niecek z osiadania i zapadlisk, które przy niewielkiej (a nawet bez) ingerencji człowieka mogą utworzyć cenną kompozycję przyrodniczo-krajobrazową, jaką są na przykład – wspomniane w bloku dotyczącym ochrony wód – [[Zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Żabie Doły"\|Żabie Doły]] na pograniczu Bytomia i [[Chorzów\|Chorzowa]]. Najlepszym przykładem powodzenia działań rekultywacyjnych, przeprowadzonych kompleksowo i na dużym obszarze (około 6 km²), jest istniejący już kilkadziesiąt lat Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku w Chorzowie (jeden z największych parków śródmiejskich w Europie), w którym znajdują się zbiorniki wodne, kompleksy leśne, tereny zieleni parkowej, ogród zoologiczny i wiele obiektów użytkowych.

	Wyraźna tendencja do ochrony powierzchni ziemi poprzez przywracanie wartości przyrodniczych i funkcjonalności terenom zniszczonym jest widoczna od czasu przemian ustrojowo-gospodarczych. Z końcem lat 1980., grunty zdewastowane i zdegradowane w dawnym [[Województwo katowickie w Polsce Ludowej\|województwie katowickim]] zajmowały powierzchnię ponad 10 tys. ha, a dzięki zabiegom rekultywacyjnym bądź samoistnej renaturalizacji, w ciągu 10 lat ich wielkość zmniejszyła się o około 20%<ref>Roczniki statystyczne, 1979-2008, wyd. GUS, Warszawa.</ref>, <ref>Roczniki statystyczne województwa katowickiego, Katowice 1997-1998.</ref>, <ref>Roczniki statystyczne województwa śląskiego, Katowice 2000-2008.</ref> <ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2005 roku, Katowice 2006.</ref>. Również w obrębie województwa śląskiego (od końca lat 1990.) tendencja ta została utrzymana. Każdego roku pewien areał gruntów zdewastowanych i zdegradowanych jest objęty rekultywacją – w 2011 roku były to 243 hektary, z czego 68 ha zrekultywowano na cele rolnicze, a 40 ha na cele leśne<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku, Katowice 2012.</ref>. Wśród przykładowych działań ochronnych w ostatnich latach, pokazując ich różnorodność profilową, można wymienić: rekultywację zdegradowanego terenu po byłych Zakładach Chemicznych „Tarnowskie Góry”, zagospodarowanie przyrodnicze zwałowiska odpadów powęglowych w Chorzowie i [[Siemianowice Śląskie\|Siemianowicach Śląskich]], założenie upraw sadowniczych w [[Śląski Ogród Botaniczny\|Śląskim Ogrodzie Botanicznym]] w [[Mikołów\|Mikołowie]], zamknięcie i rekultywację składowiska odpadów we [[Włodowice\|Włodowicach]] i wiele innych, związanych też z usuwaniem szkód w środowisku, np. odnawianiem powierzchni wiatrołomowych. Należy dodać, że wszelkie działania polegające na wprowadzaniu roślinności na terenach o urozmaiconej rzeźbie stanowią – obok ich planowego przeznaczenia – ochronę przed erozją oraz ruchami masowymi gruntu (obrywaniem, osuwaniem, spełzywaniem).		Wyraźna tendencja do ochrony powierzchni ziemi poprzez przywracanie wartości przyrodniczych i funkcjonalności terenom zniszczonym jest widoczna od czasu przemian ustrojowo-gospodarczych. Z końcem lat 1980., grunty zdewastowane i zdegradowane w dawnym [[Województwo katowickie w Polsce Ludowej\|województwie katowickim]] zajmowały powierzchnię ponad 10 tys. ha, a dzięki zabiegom rekultywacyjnym bądź samoistnej renaturalizacji, w ciągu 10 lat ich wielkość zmniejszyła się o około 20%<ref>Roczniki statystyczne, 1979-2008, wyd. GUS, Warszawa.</ref>, <ref>Roczniki statystyczne województwa katowickiego, Katowice 1997-1998.</ref>, <ref>Roczniki statystyczne województwa śląskiego, Katowice 2000-2008.</ref> <ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2005 roku, Katowice 2006.</ref>. Również w obrębie województwa śląskiego (od końca lat 1990.) tendencja ta została utrzymana. Każdego roku pewien areał gruntów zdewastowanych i zdegradowanych jest objęty rekultywacją – w 2011 roku były to 243 hektary, z czego 68 ha zrekultywowano na cele rolnicze, a 40 ha na cele leśne<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku, Katowice 2012.</ref>. Wśród przykładowych działań ochronnych w ostatnich latach, pokazując ich różnorodność profilową, można wymienić: rekultywację zdegradowanego terenu po byłych Zakładach Chemicznych „Tarnowskie Góry”, zagospodarowanie przyrodnicze zwałowiska odpadów powęglowych w Chorzowie i [[Siemianowice Śląskie\|Siemianowicach Śląskich]], założenie upraw sadowniczych w [[Śląski Ogród Botaniczny\|Śląskim Ogrodzie Botanicznym]] w [[Mikołów\|Mikołowie]], zamknięcie i rekultywację składowiska odpadów we [[Włodowice\|Włodowicach]] i wiele innych, związanych też z usuwaniem szkód w środowisku, np. odnawianiem powierzchni wiatrołomowych. Należy dodać, że wszelkie działania polegające na wprowadzaniu roślinności na terenach o urozmaiconej rzeźbie stanowią – obok ich planowego przeznaczenia – ochronę przed erozją oraz ruchami masowymi gruntu (obrywaniem, osuwaniem, spełzywaniem).

Garbaczm o 09:45, 28 sie 2015

2015-08-28T09:45:17Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:45, 28 sie 2015
Linia 30:		Linia 30:

	==Ochrona wód==		==Ochrona wód==
	[[Plik:Ochr tabela.png\|400px\|thumb\|left\|Tabela 1. Gospodarka wodno-ściekowa w woj. śląskim w latach 2001 i 2011 (na podstawie raportów o stanie środowiska w województwie śląskim<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2001 roku~~. Wojewoda Śląski, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Biblioteka Monitoringu Środowiska~~, Katowice 2002.</ref>, <ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku~~. Wojewoda Śląski, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Biblioteka Monitoringu Środowiska~~, Katowice 2012.</ref>. ]]		[[Plik:Ochr tabela.png\|400px\|thumb\|left\|Tabela 1. Gospodarka wodno-ściekowa w woj. śląskim w latach 2001 i 2011 (na podstawie raportów o stanie środowiska w województwie śląskim<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2001 roku, Katowice 2002.</ref>, <ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku, Katowice 2012.</ref>. ]]
	[[Plik:Ochr tab2.png\|thumb\|400px\|left\|Tabela 2. Stan jakościowy wody Przemszy w Chełmku (średnie wartości parametrów w latach 1993, 2001 i 2011) na podstawie danych OBKiŚ oraz WIOŚ w Katowicach.]]		[[Plik:Ochr tab2.png\|thumb\|400px\|left\|Tabela 2. Stan jakościowy wody Przemszy w Chełmku (średnie wartości parametrów w latach 1993, 2001 i 2011) na podstawie danych OBKiŚ oraz WIOŚ w Katowicach.]]
	[[Plik:Ochr2.jpg\|300px\|thumb\|right\|Fot. 2. Wyrobisko poeksploatacyjne Kuźnica Warężyńska w początkowym okresie rekultywacji (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Ochr2.jpg\|300px\|thumb\|right\|Fot. 2. Wyrobisko poeksploatacyjne Kuźnica Warężyńska w początkowym okresie rekultywacji (fot. M. Rzętała).]]
Linia 40:		Linia 40:
	[[Plik:Ochr8.jpg\|300px\|thumb\|right\|Fot. 8. Sportowa Dolina w Bytomiu – dawne wyrobisko dolomitów (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Ochr8.jpg\|300px\|thumb\|right\|Fot. 8. Sportowa Dolina w Bytomiu – dawne wyrobisko dolomitów (fot. M. Rzętała).]]

	Ochrona wód polega na zapewnieniu ich jak najlepszej jakości, w tym utrzymywanie ilości wody na poziomie zapewniającym ochronę równowagi biologicznej, w szczególności przez: 1) utrzymywanie jakości wód powyżej albo co najmniej na poziomie wymaganym w przepisach; 2) doprowadzanie jakości wód co najmniej do wymaganego przepisami poziomu, gdy nie jest on osiągnięty<ref>Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. Dz.U. 2008 Nr 25 poz. 150, z późniejszymi zmianami).</ref>. W aspekcie jakościowym, działania ochronne są w dużej części mocno powiązane np. z ochroną powietrza, ochroną gleb, czy też z bezpieczeństwem w gospodarce odpadami, gdyż zanieczyszczenia dostają się do wód różnymi drogami. Odbywa się to nie tylko wraz ze zrzutem nieczystości bezpośrednio do wód, ale między innymi także w wyniku depozycji substancji z atmosfery lub ich migracji ze środowiska gruntowego do wód podziemnych i powierzchniowych. Stąd też w niniejszym bloku poruszona zostanie problematyka ochrony bezpośredniej.		Ochrona wód polega na zapewnieniu ich jak najlepszej jakości, w tym utrzymywanie ilości wody na poziomie zapewniającym ochronę równowagi biologicznej, w szczególności przez:
	Wobec ubogich zasobów wodnych województwa śląskiego, ochrona stanu ilościowego wód polega przede wszystkim na tworzeniu zbiorników wodnych. Mowa tu nie tylko o budowie zapór na ciekach, ale także zatapianiu większości wyrobisk surowców mineralnych. Spektakularnym przykładem wodnego kierunku rekultywacji wyrobisk w ostatnich latach jest utworzenie dużego zbiornika Kuźnica Warężyńska (fot. 2 i 3) w rejonie Dąbrowy Górniczej. Ponieważ każda forma gromadzenia wody jest istotna, w województwie utrzymywane są liczne niewielkie zbiorniki celowe (stawy rekreacyjne, zbiorniki wody przemysłowej, stawy hodowlane), a także pozwala się na spontaniczne zalewanie przez wody gruntowe powstających wklęsłych form terenu, zwłaszcza niecek z osiadania. Zbiorniki takie asymilują się w środowisku i nierzadko tworzą interesujące enklawy bogactwa przyrodniczego, czego przykładem może być zespół zbiorników na pograniczu Bytomia i Chorzowa, objęty ochroną prawną jako „Zespół przyrodniczo-krajobrazowy Żabie Doły” (fot. 4). Skalę powstawania zbiorników wodnych związanych z rozwojem przemysłu i przekształceniami środowiska w XX wieku najlepiej oddają dane na temat liczby zbiorników wodnych<ref>Stanisław Czaja, Zmiany stosunków wodnych w warunkach silnej antropopresji (na przykładzie konurbacji katowickiej), Katowice 1999.</ref>. W roku 1902 na obszarze konurbacji katowickiej występowały 142 zbiorniki wodne o łącznej powierzchni 1,92 km². W roku 1955 ich liczba wynosiła 1130, a powierzchnia 8,10 km². Dla roku 1994 dane są następujące: 1188 i 10,2 km². Liczne występowanie zbiorników wodnych zwłaszcza w centralnej części województwa przydaje temu obszarowi charakteru pojeziernego<ref>Mariusz Rzętała, Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008.</ref>.

	Ochronie ilościowego stanu zasobów wodnych przysłużyły się w sposób nieplanowy zmiany sytuacji gospodarczej Polski po transformacji ustrojowej. Ograniczenie produkcji przemysłowej, a także determinowana ekonomicznie racjonalizacja wykorzystywania zasobów środowiskowych (wzrost cen wody i odbioru ścieków, opłaty za korzystanie ze środowiska) spowodowały znaczny spadek poboru wód – w województwie śląskim w przykładowym dziesięcioleciu od 2001 r. do 2011 r. o ponad 20%<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2001 roku~~. Wojewoda Śląski, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Biblioteka Monitoringu Środowiska~~, Katowice 2002.</ref>, <ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku~~. Wojewoda Śląski, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Biblioteka Monitoringu Środowiska~~, Katowice 2012.</ref> (Tab. 1). Nieco większa eksploatacja dotyczy wód powierzchniowych. W 2011 roku, dla celów produkcji, wody powierzchniowe i podziemne pobierane były w podobnych proporcjach, lecz na potrzeby wodociągowe w ponad 60% pobrano wody powierzchniowe<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku~~. Wojewoda Śląski, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Biblioteka Monitoringu Środowiska~~, Katowice 2012.</ref>.		# utrzymywanie jakości wód powyżej albo co najmniej na poziomie wymaganym w przepisach;
			# doprowadzanie jakości wód co najmniej do wymaganego przepisami poziomu, gdy nie jest on osiągnięty<ref>Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. Dz.U. 2008 Nr 25 poz. 150, z późniejszymi zmianami).</ref>.

			W aspekcie jakościowym, działania ochronne są w dużej części mocno powiązane np. z ochroną powietrza, ochroną gleb, czy też z bezpieczeństwem w gospodarce odpadami, gdyż zanieczyszczenia dostają się do wód różnymi drogami. Odbywa się to nie tylko wraz ze zrzutem nieczystości bezpośrednio do wód, ale między innymi także w wyniku depozycji substancji z atmosfery lub ich migracji ze środowiska gruntowego do wód podziemnych i powierzchniowych. Stąd też w niniejszym bloku poruszona zostanie problematyka ochrony bezpośredniej.
			Wobec ubogich zasobów wodnych województwa śląskiego, ochrona stanu ilościowego wód polega przede wszystkim na tworzeniu zbiorników wodnych. Mowa tu nie tylko o budowie zapór na ciekach, ale także zatapianiu większości wyrobisk surowców mineralnych. Spektakularnym przykładem wodnego kierunku rekultywacji wyrobisk w ostatnich latach jest utworzenie dużego [[Zbiornik Kuźnica Warężyńska\|zbiornika Kuźnica Warężyńska]] (fot. 2 i 3) w rejonie [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowy Górniczej]]. Ponieważ każda forma gromadzenia wody jest istotna, w województwie utrzymywane są liczne niewielkie zbiorniki celowe (stawy rekreacyjne, zbiorniki wody przemysłowej, stawy hodowlane), a także pozwala się na spontaniczne zalewanie przez wody gruntowe powstających wklęsłych form terenu, zwłaszcza niecek z osiadania. Zbiorniki takie asymilują się w środowisku i nierzadko tworzą interesujące enklawy bogactwa przyrodniczego, czego przykładem może być zespół zbiorników na pograniczu Bytomia i Chorzowa, objęty ochroną prawną jako [[Zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Żabie Doły"\|„Zespół przyrodniczo-krajobrazowy Żabie Doły”]] (fot. 4). Skalę powstawania zbiorników wodnych związanych z rozwojem przemysłu i przekształceniami środowiska w XX wieku najlepiej oddają dane na temat liczby zbiorników wodnych<ref>S. Czaja, Zmiany stosunków wodnych w warunkach silnej antropopresji (na przykładzie konurbacji katowickiej), Katowice 1999.</ref>. W roku 1902 na obszarze [[Konurbacja katowicka\|\|konurbacji katowickiej]] występowały 142 zbiorniki wodne o łącznej powierzchni 1,92 km². W roku 1955 ich liczba wynosiła 1130, a powierzchnia 8,10 km². Dla roku 1994 dane są następujące: 1188 i 10,2 km². Liczne występowanie zbiorników wodnych zwłaszcza w centralnej części województwa przydaje temu obszarowi charakteru pojeziernego<ref>M. Rzętała, Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego, Katowice 2008.</ref>.

			Ochronie ilościowego stanu zasobów wodnych przysłużyły się w sposób nieplanowy zmiany sytuacji gospodarczej Polski po transformacji ustrojowej. Ograniczenie produkcji przemysłowej, a także determinowana ekonomicznie racjonalizacja wykorzystywania zasobów środowiskowych (wzrost cen wody i odbioru ścieków, opłaty za korzystanie ze środowiska) spowodowały znaczny spadek poboru wód – w województwie śląskim w przykładowym dziesięcioleciu od 2001 r. do 2011 r. o ponad 20%<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2001 roku, Katowice 2002.</ref>, <ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku, Katowice 2012.</ref> (Tab. 1). Nieco większa eksploatacja dotyczy wód powierzchniowych. W 2011 roku, dla celów produkcji, wody powierzchniowe i podziemne pobierane były w podobnych proporcjach, lecz na potrzeby wodociągowe w ponad 60% pobrano wody powierzchniowe<ref>Stan środowiska w województwie śląskim w 2011 roku, Katowice 2012.</ref>.

	Bezpośrednia ochrona jakości wód polega głównie na ograniczaniu ładunku zanieczyszczeń dostających się do środowiska wodnego wraz ze ściekami. Zmniejszenie ilości pobieranej ze środowiska i wykorzystywanej wody pociągnęło za sobą zmniejszenie ilości powstających ścieków, przy czym w ostatnich latach spadek ten dotyczył ścieków komunalnych (Tab. 1). Zmniejszaniu ilości ścieków towarzyszy intensyfikacja ich oczyszczania poprzez rozbudowę sieci kanalizacyjnych, uruchamianie nowych oczyszczalni, bądź modernizację istniejących, w ramach licznych projektów własnych lub współfinansowanych ze środków unijnych. W przypadku ścieków przemysłowych, w 2011 roku były one oczyszczane w 184 oczyszczalniach. Oczyszczaniu podlegało około 72% tych ścieków. Większość ścieków przemysłowych nieoczyszczanych to wody kopalniane, których zrzut do środowiska często jest kontrolowany tylko poprzez odpowiednie dozowanie. W przypadku oczyszczania ścieków komunalnych obserwuje się wyraźny progres (Tab. 1), tzn. wzrasta liczba oczyszczalni komunalnych i odsetek korzystających z nich mieszkańców, stąd odsetek ścieków oczyszczanych w ich ogólnej ilości jest bardzo wysoki – 98,6% w 2011 roku.		Bezpośrednia ochrona jakości wód polega głównie na ograniczaniu ładunku zanieczyszczeń dostających się do środowiska wodnego wraz ze ściekami. Zmniejszenie ilości pobieranej ze środowiska i wykorzystywanej wody pociągnęło za sobą zmniejszenie ilości powstających ścieków, przy czym w ostatnich latach spadek ten dotyczył ścieków komunalnych (Tab. 1). Zmniejszaniu ilości ścieków towarzyszy intensyfikacja ich oczyszczania poprzez rozbudowę sieci kanalizacyjnych, uruchamianie nowych oczyszczalni, bądź modernizację istniejących, w ramach licznych projektów własnych lub współfinansowanych ze środków unijnych. W przypadku ścieków przemysłowych, w 2011 roku były one oczyszczane w 184 oczyszczalniach. Oczyszczaniu podlegało około 72% tych ścieków. Większość ścieków przemysłowych nieoczyszczanych to wody kopalniane, których zrzut do środowiska często jest kontrolowany tylko poprzez odpowiednie dozowanie. W przypadku oczyszczania ścieków komunalnych obserwuje się wyraźny progres (Tab. 1), tzn. wzrasta liczba oczyszczalni komunalnych i odsetek korzystających z nich mieszkańców, stąd odsetek ścieków oczyszczanych w ich ogólnej ilości jest bardzo wysoki – 98,6% w 2011 roku.

	Efektem działań ograniczających dopływ zanieczyszczeń do wód jest poprawa ich jakości. Informacji w tym zakresie dostarczają między innymi wyniki państwowego monitoringu wód, realizowanego przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach, a w przypadku wód podziemnych także Państwowy Instytut Geologiczny (PIG PIB). Na obszarze województwa śląskiego, monitoring jakości wód powierzchniowych w 2012 roku obejmował 118 punktów na wodach płynących oraz wody 10 zbiorników zaporowych. Wody podziemne były badane w 94 punktach w ramach krajowej sieci monitoringu diagnostycznego, w 61 punktach sieci regionalnej oraz w 28 punktach monitoringu badawczego (12 w powiecie tarnogórskim – badania trichloroetenu oraz tetrachloroetenu; 16 w rejonie Dąbrowy Górniczej – badania zanieczyszczeń przemysłowych). Przykładem sukcesywnej poprawy jakości wód mogą być zaprezentowane w tabeli 2 korzystne zmiany wielu parametrów fizykochemicznych wód rzeki Przemszy w Chełmku (na granicy województwa śląskiego i małopolskiego). Interesującym faktem w aspekcie poprawy jakości wód jest także samooczyszczanie wód cieków podczas ich przepływu przez zbiorniki wodne, np. przez zbiornik Pogoria I<ref>~~Andrzej~~ Jaguś, ~~Mariusz~~ Rzętała, Hydrochemiczne konsekwencje zasilania zbiorników przepływowych wodami zanieczyszczonymi, Rocznik Ochrona Środowiska 14~~, Koszalin 2012~~, s.632-649.</ref>. Podejmowane są także działania mające na celu oczyszczanie niektórych zbiorników. Czasem oczyszczanie jest rezultatem działania rekultywacyjnego, jakim był np. montaż rury Olszewskiego w zbiorniku Pławniowice (rura odprowadzająca ze zbiornika wody przydenne), a czasem zachodzi przy okazji innych prac, choćby wydobycia osadów (np. ze zbiornika Dzierżno Duże).		Efektem działań ograniczających dopływ zanieczyszczeń do wód jest poprawa ich jakości. Informacji w tym zakresie dostarczają między innymi wyniki państwowego monitoringu wód, realizowanego przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach, a w przypadku wód podziemnych także Państwowy Instytut Geologiczny (PIG PIB). Na obszarze województwa śląskiego, monitoring jakości wód powierzchniowych w 2012 roku obejmował 118 punktów na wodach płynących oraz wody 10 zbiorników zaporowych. Wody podziemne były badane w 94 punktach w ramach krajowej sieci monitoringu diagnostycznego, w 61 punktach sieci regionalnej oraz w 28 punktach monitoringu badawczego (12 w powiecie tarnogórskim – badania trichloroetenu oraz tetrachloroetenu; 16 w rejonie Dąbrowy Górniczej – badania zanieczyszczeń przemysłowych). Przykładem sukcesywnej poprawy jakości wód mogą być zaprezentowane w tabeli 2 korzystne zmiany wielu parametrów fizykochemicznych wód rzeki [[Przemsza\|Przemszy]] w Chełmku (na granicy województwa śląskiego i małopolskiego). Interesującym faktem w aspekcie poprawy jakości wód jest także samooczyszczanie wód cieków podczas ich przepływu przez zbiorniki wodne, np. przez zbiornik Pogoria I<ref>A. Jaguś, M. Rzętała, Hydrochemiczne konsekwencje zasilania zbiorników przepływowych wodami zanieczyszczonymi, "Rocznik Ochrona Środowiska" 2012, nr 14, s. 632-649.</ref>. Podejmowane są także działania mające na celu oczyszczanie niektórych zbiorników. Czasem oczyszczanie jest rezultatem działania rekultywacyjnego, jakim był np. montaż rury Olszewskiego w [[Zbiornik Pławniowice\|zbiorniku Pławniowice]] (rura odprowadzająca ze zbiornika wody przydenne), a czasem zachodzi przy okazji innych prac, choćby wydobycia osadów (np. ze zbiornika Dzierżno Duże).

	==Ochrona gleb i powierzchni ziemi==		==Ochrona gleb i powierzchni ziemi==

	Ochrona powierzchni ziemi, według Ustawy Prawo ochrony środowiska, polega na<ref>Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, Dz.U. 2008 Nr 25 poz. 150, z późniejszymi zmianami.</ref>:		Ochrona powierzchni ziemi, według Ustawy Prawo ochrony środowiska, polega na<ref>Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, Dz.U. 2008 Nr 25 poz. 150, z późniejszymi zmianami.</ref>:

	*'''1)zapewnieniu jak najlepszej jej jakości, w szczególności przez:'''		*'''1)zapewnieniu jak najlepszej jej jakości, w szczególności przez:'''

	*a) racjonalne gospodarowanie,		*a) racjonalne gospodarowanie,
	*b) zachowanie wartości przyrodniczych,		*b) zachowanie wartości przyrodniczych,