Literatura 1945-1989 - Historia wersji

Praktykant o 09:01, 30 wrz 2019

2019-09-30T09:01:09Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:01, 30 wrz 2019
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Historia]]		[[Kategoria:Historia]]
			[[Kategoria:Kultura i sztuka]]
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 3 (2016)]]		[[Kategoria:Tom 3 (2016)]]

Praktykant o 09:37, 15 sty 2019

2019-01-15T09:37:30Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:37, 15 sty 2019
Linia 2:		Linia 2:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 3 (2016)]]		[[Kategoria:Tom 3 (2016)]]
			(ang. Literature 1945-1989, niem. Literatur 1945-1989)



	Autor:[[:dr Krystian Węgrzynek]]		Autor:[[:dr Krystian Węgrzynek]]

Praktykant o 11:49, 27 lis 2017

2017-11-27T11:49:04Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:49, 27 lis 2017
Linia 8:		Linia 8:

	[[Plik:Gustaw_Morcinek.jpg\|400px\|thumb\|right\|Gustaw Morcinek]]		[[Plik:Gustaw_Morcinek.jpg\|400px\|thumb\|right\|Gustaw Morcinek]]
	Ramy czasowe wynikające z wykorzystania cezur historycznych pozwalają zamknąć syntezę literatury pięknej województwa śląskiego w okresie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, natomiast zmieniające się granice administracyjne utrudniają precyzyjne zdefiniowanie obszaru opisu. W odniesieniu do życia społeczno-kulturalnego województwa śląskiego funkcjonuje jednak zastosowany przez Stanisława Berezowskiego<ref>S. Berezowski, Turystyczno-krajoznawczy przewodnik po województwie śląskim, Katowice 1937, s.36-44.</ref>, a spopularyzowany przez [[Gustaw Morcinek\|Gustawa Morcinka]]<ref>G. Morcinek, Pokład Joanny, Katowice 1971, s.255.</ref> podział na: [[Śląsk Biały, Czarny, Zielony\|Śląsk Czarny]] [[Przemysł województwa śląskiego\|okręg przemysłowy, Biały (okolice [[Lubliniec\|Lublińca]]) i Zielony ([[Pszczyna]], Cieszyńskie). Punktem centralnym na mapie tego obszaru są [[Katowice]], będące nie tylko stolicą Śląska Czarnego, ale także całego opisywanego obszaru. Polityka komunistycznych władz, zmierzająca do desilesianizacji regionu<ref>M. Smolorz, Śląsk wymyślony, Katowice 2012, s.248- 257. Przez to określenie autor rozumie „proces sterowanego wykorzenienia społeczności zamieszkującej dany obszar ze śląskiej tożsamości, oraz administracyjne i polityczne wyłączanie tego obszaru ze śląskiej strefy kulturowej, a nawet geograficznego Śląska”(Pokład Joanny, s. 248).</ref> oraz do dezintegracji terytorialnej historycznego [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] („Opolszczyzna”, „[[Podbeskidzie\|Podbeskidzie)]]” ukształtowała monoetniczny model kultury i wyrastającą z niej literacką wizję świata.		Ramy czasowe wynikające z wykorzystania cezur historycznych pozwalają zamknąć syntezę literatury pięknej województwa śląskiego w okresie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, natomiast zmieniające się granice administracyjne utrudniają precyzyjne zdefiniowanie obszaru opisu. W odniesieniu do życia społeczno-kulturalnego województwa śląskiego funkcjonuje jednak zastosowany przez Stanisława Berezowskiego<ref>S. Berezowski, Turystyczno-krajoznawczy przewodnik po województwie śląskim, Katowice 1937, s.36-44.</ref>, a spopularyzowany przez [[Gustaw Morcinek\|Gustawa Morcinka]]<ref>G. Morcinek, Pokład Joanny, Katowice 1971, s.255.</ref> podział na: [[Śląsk Biały, Czarny, Zielony\|Śląsk Czarny]] [[Przemysł województwa śląskiego\|okręg przemysłowy]], Biały (okolice [[Lubliniec\|Lublińca]]) i Zielony ([[Pszczyna]], Cieszyńskie). Punktem centralnym na mapie tego obszaru są [[Katowice]], będące nie tylko stolicą Śląska Czarnego, ale także całego opisywanego obszaru. Polityka komunistycznych władz, zmierzająca do desilesianizacji regionu<ref>M. Smolorz, Śląsk wymyślony, Katowice 2012, s.248- 257. Przez to określenie autor rozumie „proces sterowanego wykorzenienia społeczności zamieszkującej dany obszar ze śląskiej tożsamości, oraz administracyjne i polityczne wyłączanie tego obszaru ze śląskiej strefy kulturowej, a nawet geograficznego Śląska”(Pokład Joanny, s. 248).</ref> oraz do dezintegracji terytorialnej historycznego [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] („Opolszczyzna”, „[[Podbeskidzie\|Podbeskidzie)]]” ukształtowała monoetniczny model kultury i wyrastającą z niej literacką wizję świata.

	Termin „literatura śląska” stosuje się przede wszystkim w odniesieniu do obszaru całego historycznego [[Śląsk\|Śląska]] – w tym kontekście pojawia się w monumentalnej monografii Arno Lubosa „Geschichte der Literatur Schlesiens”<ref>A. Lubos, Geschichte der Literatur Schlesiens, München 1974, Bd. 3.</ref>, a po 1989 roku w tym znaczeniu używają go także polscy literaturoznawcy<ref>J. Lyszczyna, Język polski w literaturze na Śląsku do 1945 roku, w: Śląsk w polsko-niemieckiej i europejskiej wspólnocie interesów. Publikacja pokonferencyjna. Gliwice-Opole 2008, s. 88; J. Lyszczyna, Czy istnieje literatura śląska? „Fabryka Silesia” 2012, nr 1, s. 48. Por.także: J. Malicki, Problemy śląskiej syntezy historycznoliterackiej. Wprowadzenie do dyskusji, w: Metodologiczne aspekty historycznoliterackich badań śląskoznawczych, red. J. Malicki, E. Gondek. Katowice 1989; Z. Kadłubek, Silezjologia jako obietnica, w: Kalejdoskop tematów śląskich. Zbiór studiów filologicznych, red. K. Kossakowska-Jarosz, M. Iżykowska. Opole 2011; K. Kossakowska-Jarosz., Historia rodzimego piśmiennictwa na Górnym Śląsku w perspektywie kulturowej, w: Nowy regionalizm w badaniach literackich. Badawczy rekonesans i zarys perspektyw, red. M. Mikołajczak, E. Rybicka. Kraków 2012, t. 1.</ref>. Wcześniej w terminologii historycznoliterackiej stosuje się określenia: „literatura na Śląsku” czy też „piśmiennictwo na [[Śląsk Cieszyński\|Śląsku Cieszyńskim]]”<ref>Zob. np. J. Zaremba, Polska literatura na Śląsku, Katowice 1971; L. Brożek, Piśmiennictwo na Śląsku Cieszyńskim, w: Pisarze śląscy XIX i XX wieku, red. Z. Hierowski, Wrocław 1963; A. Lisińska-Tokarska, Opolszczyzna w literaturze pięknej, Opole 1976.</ref>. W odniesieniu do obszarów historycznie niezwiązanych ze Śląskiem funkcjonują pojęcia „literaturaZiemi Częstochowskiej” czy „literatura Zagłębia Dąbrowskiego”<ref>J. Mikołajtis, Historia literatury Ziemi Częstochowskiej, Częstochowa 1982; J. Pierzchała, Legenda Zagłębia, Katowice 1971, s. 194-294.</ref>. Przedmiotem opisu będą wszystkie wymienione tu regiony.		Termin „literatura śląska” stosuje się przede wszystkim w odniesieniu do obszaru całego historycznego [[Śląsk\|Śląska]] – w tym kontekście pojawia się w monumentalnej monografii Arno Lubosa „Geschichte der Literatur Schlesiens”<ref>A. Lubos, Geschichte der Literatur Schlesiens, München 1974, Bd. 3.</ref>, a po 1989 roku w tym znaczeniu używają go także polscy literaturoznawcy<ref>J. Lyszczyna, Język polski w literaturze na Śląsku do 1945 roku, w: Śląsk w polsko-niemieckiej i europejskiej wspólnocie interesów. Publikacja pokonferencyjna. Gliwice-Opole 2008, s. 88; J. Lyszczyna, Czy istnieje literatura śląska? „Fabryka Silesia” 2012, nr 1, s. 48. Por.także: J. Malicki, Problemy śląskiej syntezy historycznoliterackiej. Wprowadzenie do dyskusji, w: Metodologiczne aspekty historycznoliterackich badań śląskoznawczych, red. J. Malicki, E. Gondek. Katowice 1989; Z. Kadłubek, Silezjologia jako obietnica, w: Kalejdoskop tematów śląskich. Zbiór studiów filologicznych, red. K. Kossakowska-Jarosz, M. Iżykowska. Opole 2011; K. Kossakowska-Jarosz., Historia rodzimego piśmiennictwa na Górnym Śląsku w perspektywie kulturowej, w: Nowy regionalizm w badaniach literackich. Badawczy rekonesans i zarys perspektyw, red. M. Mikołajczak, E. Rybicka. Kraków 2012, t. 1.</ref>. Wcześniej w terminologii historycznoliterackiej stosuje się określenia: „literatura na Śląsku” czy też „piśmiennictwo na [[Śląsk Cieszyński\|Śląsku Cieszyńskim]]”<ref>Zob. np. J. Zaremba, Polska literatura na Śląsku, Katowice 1971; L. Brożek, Piśmiennictwo na Śląsku Cieszyńskim, w: Pisarze śląscy XIX i XX wieku, red. Z. Hierowski, Wrocław 1963; A. Lisińska-Tokarska, Opolszczyzna w literaturze pięknej, Opole 1976.</ref>. W odniesieniu do obszarów historycznie niezwiązanych ze Śląskiem funkcjonują pojęcia „literaturaZiemi Częstochowskiej” czy „literatura Zagłębia Dąbrowskiego”<ref>J. Mikołajtis, Historia literatury Ziemi Częstochowskiej, Częstochowa 1982; J. Pierzchała, Legenda Zagłębia, Katowice 1971, s. 194-294.</ref>. Przedmiotem opisu będą wszystkie wymienione tu regiony.

Praktykant: /* Nowa Fala i czasy Katangi */

2017-08-04T11:02:29Z

Nowa Fala i czasy Katangi

← poprzednia wersja		Wersja z 13:02, 4 sie 2017
Linia 67:		Linia 67:

	===Nowa Fala i czasy Katangi===		===Nowa Fala i czasy Katangi===
			[[Plik:Zofia Kossak Szczucka.jpg\|400px\|thumb\|right\|Zofia Kossak Szczucka]]
	Rok 1968 był ważną cezurą w życiu społeczno-kulturalnym regionu. Złożyło się na to kilka wydarzeń. Zmarła [[Zofia Kossak-Szczucka\|Zofia Kossak]], „matka chrzestna Gustawa Morcinka” (zmarł pięć lat wcześniej), która konsekwentnie realizowała w swoich dziełach ideę integrowania Górnego Śląska z Polską. Powstał w końcu [[Uniwersytet Śląski\|Uniwersytet Śląski]] (1968), o co bezskutecznie lokalne elity zabiegały od czasów międzywojennych. Do matecznika wrócił Kazimierz Kutz i stworzył swoją śląską trylogię („Sól ziemi czarnej”, „Perła w koronie”, „Paciorki jednego różańca”), zostając kierownikiem artystycznym nowego zespołu filmowego – Silesia (1972-1983). Henryk Waniek założył Oneiron, Ligę Spostrzeżeń Duchowych (1967-1978), grupę plastyczną nawiązującą do tradycji śląskich mistyków oraz kultury Orientu. Na lokalnym Parnasie pojawili się w tym czasie nowi artyści: Feliks Netz, poeta, pisarz, tłumacz i publicysta; Rafał Wojaczek, „poeta przeklęty”, niezwykła, tragiczna osobowość oraz – nieco później – zaintrygowani tym legendarnym twórcą poeci: Maciej Szczawiński i Jan Paweł Krasnodębski. Działa także grupa poetycka Monada, założona przez Krzysztofa Karwata, Piotra Zaczkowskiego i Antoniego Podleśnego.		Rok 1968 był ważną cezurą w życiu społeczno-kulturalnym regionu. Złożyło się na to kilka wydarzeń. Zmarła [[Zofia Kossak-Szczucka\|Zofia Kossak]], „matka chrzestna Gustawa Morcinka” (zmarł pięć lat wcześniej), która konsekwentnie realizowała w swoich dziełach ideę integrowania Górnego Śląska z Polską. Powstał w końcu [[Uniwersytet Śląski\|Uniwersytet Śląski]] (1968), o co bezskutecznie lokalne elity zabiegały od czasów międzywojennych. Do matecznika wrócił Kazimierz Kutz i stworzył swoją śląską trylogię („Sól ziemi czarnej”, „Perła w koronie”, „Paciorki jednego różańca”), zostając kierownikiem artystycznym nowego zespołu filmowego – Silesia (1972-1983). Henryk Waniek założył Oneiron, Ligę Spostrzeżeń Duchowych (1967-1978), grupę plastyczną nawiązującą do tradycji śląskich mistyków oraz kultury Orientu. Na lokalnym Parnasie pojawili się w tym czasie nowi artyści: Feliks Netz, poeta, pisarz, tłumacz i publicysta; Rafał Wojaczek, „poeta przeklęty”, niezwykła, tragiczna osobowość oraz – nieco później – zaintrygowani tym legendarnym twórcą poeci: Maciej Szczawiński i Jan Paweł Krasnodębski. Działa także grupa poetycka Monada, założona przez Krzysztofa Karwata, Piotra Zaczkowskiego i Antoniego Podleśnego.

Praktykant o 11:00, 4 sie 2017

2017-08-04T11:00:12Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:00, 4 sie 2017
Linia 7:		Linia 7:
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 3 (2016)\|TOM: 3 (2016)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 3 (2016)\|TOM: 3 (2016)]]

			[[Plik:Gustaw_Morcinek.jpg\|400px\|thumb\|right\|Gustaw Morcinek]]
	Ramy czasowe wynikające z wykorzystania cezur historycznych pozwalają zamknąć syntezę literatury pięknej województwa śląskiego w okresie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, natomiast zmieniające się granice administracyjne utrudniają precyzyjne zdefiniowanie obszaru opisu. W odniesieniu do życia społeczno-kulturalnego województwa śląskiego funkcjonuje jednak zastosowany przez Stanisława Berezowskiego<ref>S. Berezowski, Turystyczno-krajoznawczy przewodnik po województwie śląskim, Katowice 1937, s.36-44.</ref>, a spopularyzowany przez [[Gustaw Morcinek\|Gustawa Morcinka]]<ref>G. Morcinek, Pokład Joanny, Katowice 1971, s.255.</ref> podział na: [[Śląsk Biały, Czarny, Zielony\|Śląsk Czarny]] [[Przemysł województwa śląskiego\|okręg przemysłowy, Biały (okolice [[Lubliniec\|Lublińca]]) i Zielony ([[Pszczyna]], Cieszyńskie). Punktem centralnym na mapie tego obszaru są [[Katowice]], będące nie tylko stolicą Śląska Czarnego, ale także całego opisywanego obszaru. Polityka komunistycznych władz, zmierzająca do desilesianizacji regionu<ref>M. Smolorz, Śląsk wymyślony, Katowice 2012, s.248- 257. Przez to określenie autor rozumie „proces sterowanego wykorzenienia społeczności zamieszkującej dany obszar ze śląskiej tożsamości, oraz administracyjne i polityczne wyłączanie tego obszaru ze śląskiej strefy kulturowej, a nawet geograficznego Śląska”(Pokład Joanny, s. 248).</ref> oraz do dezintegracji terytorialnej historycznego [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] („Opolszczyzna”, „[[Podbeskidzie\|Podbeskidzie)]]” ukształtowała monoetniczny model kultury i wyrastającą z niej literacką wizję świata.		Ramy czasowe wynikające z wykorzystania cezur historycznych pozwalają zamknąć syntezę literatury pięknej województwa śląskiego w okresie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, natomiast zmieniające się granice administracyjne utrudniają precyzyjne zdefiniowanie obszaru opisu. W odniesieniu do życia społeczno-kulturalnego województwa śląskiego funkcjonuje jednak zastosowany przez Stanisława Berezowskiego<ref>S. Berezowski, Turystyczno-krajoznawczy przewodnik po województwie śląskim, Katowice 1937, s.36-44.</ref>, a spopularyzowany przez [[Gustaw Morcinek\|Gustawa Morcinka]]<ref>G. Morcinek, Pokład Joanny, Katowice 1971, s.255.</ref> podział na: [[Śląsk Biały, Czarny, Zielony\|Śląsk Czarny]] [[Przemysł województwa śląskiego\|okręg przemysłowy, Biały (okolice [[Lubliniec\|Lublińca]]) i Zielony ([[Pszczyna]], Cieszyńskie). Punktem centralnym na mapie tego obszaru są [[Katowice]], będące nie tylko stolicą Śląska Czarnego, ale także całego opisywanego obszaru. Polityka komunistycznych władz, zmierzająca do desilesianizacji regionu<ref>M. Smolorz, Śląsk wymyślony, Katowice 2012, s.248- 257. Przez to określenie autor rozumie „proces sterowanego wykorzenienia społeczności zamieszkującej dany obszar ze śląskiej tożsamości, oraz administracyjne i polityczne wyłączanie tego obszaru ze śląskiej strefy kulturowej, a nawet geograficznego Śląska”(Pokład Joanny, s. 248).</ref> oraz do dezintegracji terytorialnej historycznego [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] („Opolszczyzna”, „[[Podbeskidzie\|Podbeskidzie)]]” ukształtowała monoetniczny model kultury i wyrastającą z niej literacką wizję świata.

Praktykant: /* Źródła on-line */

2017-08-04T10:58:00Z

Źródła on-line

← poprzednia wersja		Wersja z 12:58, 4 sie 2017
Linia 234:		Linia 234:
	[http://www.polska-niemcy-interakcje.pl/articles/show/28 Browarny W., Śląsk w literaturze polskiej po 1945 roku.]		[http://www.polska-niemcy-interakcje.pl/articles/show/28 Browarny W., Śląsk w literaturze polskiej po 1945 roku.]

	[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/13995#description ~~„Fantana~~. Miesięcznik Literacko-Artystyczny]		[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/13995#description Fantana. Miesięcznik Literacko-Artystyczny]

	[http://www.sbc.org.pl/dlibra/publication?id=19773&tab=3 Kisiel M., Literatura polska i śląska, „Śląsk” 2000, nr 10, s. 56-61.]		[http://www.sbc.org.pl/dlibra/publication?id=19773&tab=3 Kisiel M., Literatura polska i śląska, „Śląsk” 2000, nr 10, s. 56-61.]

	[http://pisarze.pl/eseje/2453-janusz-termer-rzut-oka-na-wspolczesna-literature-gornego-slaska-i-zaglebia.html Termer J., Rzut oka na współczesną literaturę Górnego Śląska i Zagłębia.]		[http://pisarze.pl/eseje/2453-janusz-termer-rzut-oka-na-wspolczesna-literature-gornego-slaska-i-zaglebia.html Termer J., Rzut oka na współczesną literaturę Górnego Śląska i Zagłębia.]

Praktykant: /* Źródła on-line */

2017-08-04T10:57:32Z

Źródła on-line

← poprzednia wersja		Wersja z 12:57, 4 sie 2017
Linia 234:		Linia 234:
	[http://www.polska-niemcy-interakcje.pl/articles/show/28 Browarny W., Śląsk w literaturze polskiej po 1945 roku.]		[http://www.polska-niemcy-interakcje.pl/articles/show/28 Browarny W., Śląsk w literaturze polskiej po 1945 roku.]

	[[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/13995#description „Fantana. Miesięcznik Literacko-Artystyczny]]		[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/13995#description „Fantana. Miesięcznik Literacko-Artystyczny]

	[http://www.sbc.org.pl/dlibra/publication?id=19773&tab=3 Kisiel M., Literatura polska i śląska, „Śląsk” 2000, nr 10, s. 56-61.]		[http://www.sbc.org.pl/dlibra/publication?id=19773&tab=3 Kisiel M., Literatura polska i śląska, „Śląsk” 2000, nr 10, s. 56-61.]

	[http://pisarze.pl/eseje/2453-janusz-termer-rzut-oka-na-wspolczesna-literature-gornego-slaska-i-zaglebia.html Termer J., Rzut oka na współczesną literaturę Górnego Śląska i Zagłębia.]		[http://pisarze.pl/eseje/2453-janusz-termer-rzut-oka-na-wspolczesna-literature-gornego-slaska-i-zaglebia.html Termer J., Rzut oka na współczesną literaturę Górnego Śląska i Zagłębia.]

Praktykant o 10:56, 4 sie 2017

2017-08-04T10:56:58Z

← poprzednia wersja		Wersja z 12:56, 4 sie 2017
Linia 233:		Linia 233:

	[http://www.polska-niemcy-interakcje.pl/articles/show/28 Browarny W., Śląsk w literaturze polskiej po 1945 roku.]		[http://www.polska-niemcy-interakcje.pl/articles/show/28 Browarny W., Śląsk w literaturze polskiej po 1945 roku.]

			[[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/13995#description „Fantana. Miesięcznik Literacko-Artystyczny]]

	[http://www.sbc.org.pl/dlibra/publication?id=19773&tab=3 Kisiel M., Literatura polska i śląska, „Śląsk” 2000, nr 10, s. 56-61.]		[http://www.sbc.org.pl/dlibra/publication?id=19773&tab=3 Kisiel M., Literatura polska i śląska, „Śląsk” 2000, nr 10, s. 56-61.]

	[http://pisarze.pl/eseje/2453-janusz-termer-rzut-oka-na-wspolczesna-literature-gornego-slaska-i-zaglebia.html Termer J., Rzut oka na współczesną literaturę Górnego Śląska i Zagłębia.]		[http://pisarze.pl/eseje/2453-janusz-termer-rzut-oka-na-wspolczesna-literature-gornego-slaska-i-zaglebia.html Termer J., Rzut oka na współczesną literaturę Górnego Śląska i Zagłębia.]

Praktykant: /* Literatura przełomu 1956 */

2017-02-27T09:43:42Z

Literatura przełomu 1956

← poprzednia wersja		Wersja z 11:43, 27 lut 2017
Linia 52:		Linia 52:
	Przemiany roku 1956 symbolizuje ukazanie się nowego pisma noszącego taki właśnie tytuł. Wprawdzie żywot pisma był krótki (1956-1957), ale stało się ono oknem na świat dla Katowic. Na łamach „Przemian” drukowano fragmenty tekstów Alberta Camusa, Samuela Becketta, nowe przekłady Wiliama Butlera Yeatsa czy emigracyjne wiersze Stanisława Balińskiego; pisano o nowej gwieździe polskiego teatru – Tadeuszu Kantorze. Z tygodnikiem związana była grupa poetycka Domino, którą tworzyli Krystyna Broll-Jarecka, [[Tadeusz Kijonka\|Tadeusz Kijonka]], Czesław Slezák i Stanisław Horak. Kijonka opublikował tu wiersz zatytułowany „Węgrom”, a Bolesław Lubosz „Rapsod o śląskim wrześniu”. Teksty publicystyczne miały charakter rozrachunkowy – Marian Niewiarowski ujawniał nieprawidłowości w przemyśle górniczym („Kto siedzi górnikowi na karku”), a Stanisław Broszkiewicz opisywał konflikty autochtoni – przyjezdni („Krew i prawo”). Symboliczną metamorfozę miasta zaakcentowała redakcja (która rozpoczynała działalność jeszcze w Stalinogrodzie,) zamieszczając w nr. 3 tekst pt.: „Pięknie witamy w Katowicach”.		Przemiany roku 1956 symbolizuje ukazanie się nowego pisma noszącego taki właśnie tytuł. Wprawdzie żywot pisma był krótki (1956-1957), ale stało się ono oknem na świat dla Katowic. Na łamach „Przemian” drukowano fragmenty tekstów Alberta Camusa, Samuela Becketta, nowe przekłady Wiliama Butlera Yeatsa czy emigracyjne wiersze Stanisława Balińskiego; pisano o nowej gwieździe polskiego teatru – Tadeuszu Kantorze. Z tygodnikiem związana była grupa poetycka Domino, którą tworzyli Krystyna Broll-Jarecka, [[Tadeusz Kijonka\|Tadeusz Kijonka]], Czesław Slezák i Stanisław Horak. Kijonka opublikował tu wiersz zatytułowany „Węgrom”, a Bolesław Lubosz „Rapsod o śląskim wrześniu”. Teksty publicystyczne miały charakter rozrachunkowy – Marian Niewiarowski ujawniał nieprawidłowości w przemyśle górniczym („Kto siedzi górnikowi na karku”), a Stanisław Broszkiewicz opisywał konflikty autochtoni – przyjezdni („Krew i prawo”). Symboliczną metamorfozę miasta zaakcentowała redakcja (która rozpoczynała działalność jeszcze w Stalinogrodzie,) zamieszczając w nr. 3 tekst pt.: „Pięknie witamy w Katowicach”.

	Prekursorami przemian, także jeszcze w Stalinogrodzie, była inspirująca m.in. poetów Domina grupa plastyczna ST-53, zrzeszająca studentów [[Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach\|katowickiej filii ASP]]- Konrada Swinarskiego, [[Waldemar Świerzy\|Waldemara Świerzego]], Hilarego Krzysztofiaka. Z tą grupą związani byli też studenci Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej: Wojciech Kilar i [Henryk Mikołaj Górecki]].		Prekursorami przemian, także jeszcze w Stalinogrodzie, była inspirująca m.in. poetów Domina grupa plastyczna ST-53, zrzeszająca studentów [[Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach\|katowickiej filii ASP]]- Konrada Swinarskiego, [[Waldemar Świerzy\|Waldemara Świerzego]], Hilarego Krzysztofiaka. Z tą grupą związani byli też studenci Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej: Wojciech Kilar i [[Henryk Mikołaj Górecki]].

	Charakterystyczną ewolucję przechodzi pisarstwo Morcinka – jego późne powieści, takie jak chociażby „Czarna Julka” (1959; fragmenty na łamach „Przemian”) czy „Siedem zegarków kopidoła Joachima Rybki” (1960), odchodzą od poetyki socrealistycznej, a zmierzają w stronę powieści pikarejskiej. Większą uwagę poświęca też skoczowski prozaik literackiemu opracowywaniu ludowych podań („Jak górnik Bulandra diabła oszukał”, 1958).		Charakterystyczną ewolucję przechodzi pisarstwo Morcinka – jego późne powieści, takie jak chociażby „Czarna Julka” (1959; fragmenty na łamach „Przemian”) czy „Siedem zegarków kopidoła Joachima Rybki” (1960), odchodzą od poetyki socrealistycznej, a zmierzają w stronę powieści pikarejskiej. Większą uwagę poświęca też skoczowski prozaik literackiemu opracowywaniu ludowych podań („Jak górnik Bulandra diabła oszukał”, 1958).

Praktykant o 09:36, 27 lut 2017

2017-02-27T09:36:02Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:36, 27 lut 2017
Linia 196:		Linia 196:
	Powojenne życie literackie pod [[Jasna Góra\|Jasną Górą]] rozpoczęło się już w kwietniu 1945 roku, kiedy w lokalu Związku Literatów wystąpili tacy twórcy jak: Lesław Bartelski, Sławomir Folfasiński, Tadeusz Różewicz. Pierwsze literackie kroki stawiał Różewicz w Częstochowie - na łamach lokalnego „Głosu” ukazał się satyryczny wiersz „Figi z Unrry” (1945), a Spółdzielnia Wydawniczo-Artystyczna „Słowo” wydała zbiór „W łyżce wody” (1946). W tygodniku „Niedziela” Zofia Kossak zamieściła swoje wspomnienia z pobytu w [[KL Auschwitz]] zatytułowane „Lagier” (1945), poprzedzające książkową publikację „Z otchłani”. W 1947 roku Wacław Rousseau stworzył Klub Literacki, który wydawał pismo „Przemiany”. W pracach klubu uczestniczył m.in. Różewicz.		Powojenne życie literackie pod [[Jasna Góra\|Jasną Górą]] rozpoczęło się już w kwietniu 1945 roku, kiedy w lokalu Związku Literatów wystąpili tacy twórcy jak: Lesław Bartelski, Sławomir Folfasiński, Tadeusz Różewicz. Pierwsze literackie kroki stawiał Różewicz w Częstochowie - na łamach lokalnego „Głosu” ukazał się satyryczny wiersz „Figi z Unrry” (1945), a Spółdzielnia Wydawniczo-Artystyczna „Słowo” wydała zbiór „W łyżce wody” (1946). W tygodniku „Niedziela” Zofia Kossak zamieściła swoje wspomnienia z pobytu w [[KL Auschwitz]] zatytułowane „Lagier” (1945), poprzedzające książkową publikację „Z otchłani”. W 1947 roku Wacław Rousseau stworzył Klub Literacki, który wydawał pismo „Przemiany”. W pracach klubu uczestniczył m.in. Różewicz.

	Czas odwilży uruchamia nowe przedsięwzięcia. W 1956 z inicjatywy Józefa Mikołajtisa stworzony zostaje częstochowski oddział Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza. Dzięki działalności jego członków przypomniane zostają m.in. sylwetki Michała Bałuckiego, który pracował w Częstochowie jako nauczyciel oraz urodzonego w pobliskim [[Kłobuck\|Kłobucku]] Władysława Sebyły. W 1958 roku przy Politechnice Częstochowskiej uformowała się grupa poetycka Profile (Grzegorz Luterek, Jerzy Wawrzak). W tym samym czasie powstał miesięcznik „Nad Wartą”, gdzie publikuje swoje liryki m.in. Bogdan Loebl, znany szerzej jako autor tekstów piosenek zespołu Breakout. Początek lat 50-tych to czas debiutów dwóch ważnych w późniejszym czasie dla Częstochowy osobistości. W 1953 na łamach „Twórczości” pojawiają ~~sie~~ wiersze Ludmiły Marjańskiej, a dwa lata później w „Tygodniku Powszechnym” debiutuje Tadeusz Gierymski. Drugi z wymienionych zasłynął jako inicjator kariery literackiej Haliny Poświatowskiej, publikując jej debiutanckie wiersze.		Czas odwilży uruchamia nowe przedsięwzięcia. W 1956 z inicjatywy Józefa Mikołajtisa stworzony zostaje częstochowski oddział Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza. Dzięki działalności jego członków przypomniane zostają m.in. sylwetki Michała Bałuckiego, który pracował w Częstochowie jako nauczyciel oraz urodzonego w pobliskim [[Kłobuck\|Kłobucku]] Władysława Sebyły. W 1958 roku przy Politechnice Częstochowskiej uformowała się grupa poetycka Profile (Grzegorz Luterek, Jerzy Wawrzak). W tym samym czasie powstał miesięcznik „Nad Wartą”, gdzie publikuje swoje liryki m.in. Bogdan Loebl, znany szerzej jako autor tekstów piosenek zespołu Breakout. Początek lat 50-tych to czas debiutów dwóch ważnych w późniejszym czasie dla Częstochowy osobistości. W 1953 na łamach „Twórczości” pojawiają się wiersze Ludmiły Marjańskiej, a dwa lata później w „Tygodniku Powszechnym” debiutuje Tadeusz Gierymski. Drugi z wymienionych zasłynął jako inicjator kariery literackiej Haliny Poświatowskiej, publikując jej debiutanckie wiersze.

	Jej pierwsze liryki „Szczęście” i „Człowiek z Annapurny ukazały” się w „Głosie Częstochowskim” w 1956 roku. Wiersze poetki nie ilustrują wyraźnego związku z miastem z rodzinnym, natomiast ukazuje je autobiograficzna proza. Tak opisuje Poświatowska początki swojej literackiej kariery:		Jej pierwsze liryki „Szczęście” i „Człowiek z Annapurny ukazały” się w „Głosie Częstochowskim” w 1956 roku. Wiersze poetki nie ilustrują wyraźnego związku z miastem z rodzinnym, natomiast ukazuje je autobiograficzna proza. Tak opisuje Poświatowska początki swojej literackiej kariery:

← poprzednia wersja		Wersja z 13:49, 27 lis 2017
Linia 8:		Linia 8:

	[[Plik:Gustaw_Morcinek.jpg\|400px\|thumb\|right\|Gustaw Morcinek]]		[[Plik:Gustaw_Morcinek.jpg\|400px\|thumb\|right\|Gustaw Morcinek]]
	Ramy czasowe wynikające z wykorzystania cezur historycznych pozwalają zamknąć syntezę literatury pięknej województwa śląskiego w okresie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, natomiast zmieniające się granice administracyjne utrudniają precyzyjne zdefiniowanie obszaru opisu. W odniesieniu do życia społeczno-kulturalnego województwa śląskiego funkcjonuje jednak zastosowany przez Stanisława Berezowskiego<ref>S. Berezowski, Turystyczno-krajoznawczy przewodnik po województwie śląskim, Katowice 1937, s.36-44.</ref>, a spopularyzowany przez [[Gustaw Morcinek\|Gustawa Morcinka]]<ref>G. Morcinek, Pokład Joanny, Katowice 1971, s.255.</ref> podział na: [[Śląsk Biały, Czarny, Zielony\|Śląsk Czarny]] [[Przemysł województwa śląskiego\|okręg przemysłowy, Biały (okolice [[Lubliniec\|Lublińca]]) i Zielony ([[Pszczyna]], Cieszyńskie). Punktem centralnym na mapie tego obszaru są [[Katowice]], będące nie tylko stolicą Śląska Czarnego, ale także całego opisywanego obszaru. Polityka komunistycznych władz, zmierzająca do desilesianizacji regionu<ref>M. Smolorz, Śląsk wymyślony, Katowice 2012, s.248- 257. Przez to określenie autor rozumie „proces sterowanego wykorzenienia społeczności zamieszkującej dany obszar ze śląskiej tożsamości, oraz administracyjne i polityczne wyłączanie tego obszaru ze śląskiej strefy kulturowej, a nawet geograficznego Śląska”(Pokład Joanny, s. 248).</ref> oraz do dezintegracji terytorialnej historycznego [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] („Opolszczyzna”, „[[Podbeskidzie\|Podbeskidzie)]]” ukształtowała monoetniczny model kultury i wyrastającą z niej literacką wizję świata.		Ramy czasowe wynikające z wykorzystania cezur historycznych pozwalają zamknąć syntezę literatury pięknej województwa śląskiego w okresie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, natomiast zmieniające się granice administracyjne utrudniają precyzyjne zdefiniowanie obszaru opisu. W odniesieniu do życia społeczno-kulturalnego województwa śląskiego funkcjonuje jednak zastosowany przez Stanisława Berezowskiego<ref>S. Berezowski, Turystyczno-krajoznawczy przewodnik po województwie śląskim, Katowice 1937, s.36-44.</ref>, a spopularyzowany przez [[Gustaw Morcinek\|Gustawa Morcinka]]<ref>G. Morcinek, Pokład Joanny, Katowice 1971, s.255.</ref> podział na: [[Śląsk Biały, Czarny, Zielony\|Śląsk Czarny]] [[Przemysł województwa śląskiego\|okręg przemysłowy]], Biały (okolice [[Lubliniec\|Lublińca]]) i Zielony ([[Pszczyna]], Cieszyńskie). Punktem centralnym na mapie tego obszaru są [[Katowice]], będące nie tylko stolicą Śląska Czarnego, ale także całego opisywanego obszaru. Polityka komunistycznych władz, zmierzająca do desilesianizacji regionu<ref>M. Smolorz, Śląsk wymyślony, Katowice 2012, s.248- 257. Przez to określenie autor rozumie „proces sterowanego wykorzenienia społeczności zamieszkującej dany obszar ze śląskiej tożsamości, oraz administracyjne i polityczne wyłączanie tego obszaru ze śląskiej strefy kulturowej, a nawet geograficznego Śląska”(Pokład Joanny, s. 248).</ref> oraz do dezintegracji terytorialnej historycznego [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] („Opolszczyzna”, „[[Podbeskidzie\|Podbeskidzie)]]” ukształtowała monoetniczny model kultury i wyrastającą z niej literacką wizję świata.

	Termin „literatura śląska” stosuje się przede wszystkim w odniesieniu do obszaru całego historycznego [[Śląsk\|Śląska]] – w tym kontekście pojawia się w monumentalnej monografii Arno Lubosa „Geschichte der Literatur Schlesiens”<ref>A. Lubos, Geschichte der Literatur Schlesiens, München 1974, Bd. 3.</ref>, a po 1989 roku w tym znaczeniu używają go także polscy literaturoznawcy<ref>J. Lyszczyna, Język polski w literaturze na Śląsku do 1945 roku, w: Śląsk w polsko-niemieckiej i europejskiej wspólnocie interesów. Publikacja pokonferencyjna. Gliwice-Opole 2008, s. 88; J. Lyszczyna, Czy istnieje literatura śląska? „Fabryka Silesia” 2012, nr 1, s. 48. Por.także: J. Malicki, Problemy śląskiej syntezy historycznoliterackiej. Wprowadzenie do dyskusji, w: Metodologiczne aspekty historycznoliterackich badań śląskoznawczych, red. J. Malicki, E. Gondek. Katowice 1989; Z. Kadłubek, Silezjologia jako obietnica, w: Kalejdoskop tematów śląskich. Zbiór studiów filologicznych, red. K. Kossakowska-Jarosz, M. Iżykowska. Opole 2011; K. Kossakowska-Jarosz., Historia rodzimego piśmiennictwa na Górnym Śląsku w perspektywie kulturowej, w: Nowy regionalizm w badaniach literackich. Badawczy rekonesans i zarys perspektyw, red. M. Mikołajczak, E. Rybicka. Kraków 2012, t. 1.</ref>. Wcześniej w terminologii historycznoliterackiej stosuje się określenia: „literatura na Śląsku” czy też „piśmiennictwo na [[Śląsk Cieszyński\|Śląsku Cieszyńskim]]”<ref>Zob. np. J. Zaremba, Polska literatura na Śląsku, Katowice 1971; L. Brożek, Piśmiennictwo na Śląsku Cieszyńskim, w: Pisarze śląscy XIX i XX wieku, red. Z. Hierowski, Wrocław 1963; A. Lisińska-Tokarska, Opolszczyzna w literaturze pięknej, Opole 1976.</ref>. W odniesieniu do obszarów historycznie niezwiązanych ze Śląskiem funkcjonują pojęcia „literaturaZiemi Częstochowskiej” czy „literatura Zagłębia Dąbrowskiego”<ref>J. Mikołajtis, Historia literatury Ziemi Częstochowskiej, Częstochowa 1982; J. Pierzchała, Legenda Zagłębia, Katowice 1971, s. 194-294.</ref>. Przedmiotem opisu będą wszystkie wymienione tu regiony.		Termin „literatura śląska” stosuje się przede wszystkim w odniesieniu do obszaru całego historycznego [[Śląsk\|Śląska]] – w tym kontekście pojawia się w monumentalnej monografii Arno Lubosa „Geschichte der Literatur Schlesiens”<ref>A. Lubos, Geschichte der Literatur Schlesiens, München 1974, Bd. 3.</ref>, a po 1989 roku w tym znaczeniu używają go także polscy literaturoznawcy<ref>J. Lyszczyna, Język polski w literaturze na Śląsku do 1945 roku, w: Śląsk w polsko-niemieckiej i europejskiej wspólnocie interesów. Publikacja pokonferencyjna. Gliwice-Opole 2008, s. 88; J. Lyszczyna, Czy istnieje literatura śląska? „Fabryka Silesia” 2012, nr 1, s. 48. Por.także: J. Malicki, Problemy śląskiej syntezy historycznoliterackiej. Wprowadzenie do dyskusji, w: Metodologiczne aspekty historycznoliterackich badań śląskoznawczych, red. J. Malicki, E. Gondek. Katowice 1989; Z. Kadłubek, Silezjologia jako obietnica, w: Kalejdoskop tematów śląskich. Zbiór studiów filologicznych, red. K. Kossakowska-Jarosz, M. Iżykowska. Opole 2011; K. Kossakowska-Jarosz., Historia rodzimego piśmiennictwa na Górnym Śląsku w perspektywie kulturowej, w: Nowy regionalizm w badaniach literackich. Badawczy rekonesans i zarys perspektyw, red. M. Mikołajczak, E. Rybicka. Kraków 2012, t. 1.</ref>. Wcześniej w terminologii historycznoliterackiej stosuje się określenia: „literatura na Śląsku” czy też „piśmiennictwo na [[Śląsk Cieszyński\|Śląsku Cieszyńskim]]”<ref>Zob. np. J. Zaremba, Polska literatura na Śląsku, Katowice 1971; L. Brożek, Piśmiennictwo na Śląsku Cieszyńskim, w: Pisarze śląscy XIX i XX wieku, red. Z. Hierowski, Wrocław 1963; A. Lisińska-Tokarska, Opolszczyzna w literaturze pięknej, Opole 1976.</ref>. W odniesieniu do obszarów historycznie niezwiązanych ze Śląskiem funkcjonują pojęcia „literaturaZiemi Częstochowskiej” czy „literatura Zagłębia Dąbrowskiego”<ref>J. Mikołajtis, Historia literatury Ziemi Częstochowskiej, Częstochowa 1982; J. Pierzchała, Legenda Zagłębia, Katowice 1971, s. 194-294.</ref>. Przedmiotem opisu będą wszystkie wymienione tu regiony.

← poprzednia wersja		Wersja z 13:00, 4 sie 2017
Linia 7:		Linia 7:
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 3 (2016)\|TOM: 3 (2016)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 3 (2016)\|TOM: 3 (2016)]]

			[[Plik:Gustaw_Morcinek.jpg\|400px\|thumb\|right\|Gustaw Morcinek]]
	Ramy czasowe wynikające z wykorzystania cezur historycznych pozwalają zamknąć syntezę literatury pięknej województwa śląskiego w okresie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, natomiast zmieniające się granice administracyjne utrudniają precyzyjne zdefiniowanie obszaru opisu. W odniesieniu do życia społeczno-kulturalnego województwa śląskiego funkcjonuje jednak zastosowany przez Stanisława Berezowskiego<ref>S. Berezowski, Turystyczno-krajoznawczy przewodnik po województwie śląskim, Katowice 1937, s.36-44.</ref>, a spopularyzowany przez [[Gustaw Morcinek\|Gustawa Morcinka]]<ref>G. Morcinek, Pokład Joanny, Katowice 1971, s.255.</ref> podział na: [[Śląsk Biały, Czarny, Zielony\|Śląsk Czarny]] [[Przemysł województwa śląskiego\|okręg przemysłowy, Biały (okolice [[Lubliniec\|Lublińca]]) i Zielony ([[Pszczyna]], Cieszyńskie). Punktem centralnym na mapie tego obszaru są [[Katowice]], będące nie tylko stolicą Śląska Czarnego, ale także całego opisywanego obszaru. Polityka komunistycznych władz, zmierzająca do desilesianizacji regionu<ref>M. Smolorz, Śląsk wymyślony, Katowice 2012, s.248- 257. Przez to określenie autor rozumie „proces sterowanego wykorzenienia społeczności zamieszkującej dany obszar ze śląskiej tożsamości, oraz administracyjne i polityczne wyłączanie tego obszaru ze śląskiej strefy kulturowej, a nawet geograficznego Śląska”(Pokład Joanny, s. 248).</ref> oraz do dezintegracji terytorialnej historycznego [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] („Opolszczyzna”, „[[Podbeskidzie\|Podbeskidzie)]]” ukształtowała monoetniczny model kultury i wyrastającą z niej literacką wizję świata.		Ramy czasowe wynikające z wykorzystania cezur historycznych pozwalają zamknąć syntezę literatury pięknej województwa śląskiego w okresie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, natomiast zmieniające się granice administracyjne utrudniają precyzyjne zdefiniowanie obszaru opisu. W odniesieniu do życia społeczno-kulturalnego województwa śląskiego funkcjonuje jednak zastosowany przez Stanisława Berezowskiego<ref>S. Berezowski, Turystyczno-krajoznawczy przewodnik po województwie śląskim, Katowice 1937, s.36-44.</ref>, a spopularyzowany przez [[Gustaw Morcinek\|Gustawa Morcinka]]<ref>G. Morcinek, Pokład Joanny, Katowice 1971, s.255.</ref> podział na: [[Śląsk Biały, Czarny, Zielony\|Śląsk Czarny]] [[Przemysł województwa śląskiego\|okręg przemysłowy, Biały (okolice [[Lubliniec\|Lublińca]]) i Zielony ([[Pszczyna]], Cieszyńskie). Punktem centralnym na mapie tego obszaru są [[Katowice]], będące nie tylko stolicą Śląska Czarnego, ale także całego opisywanego obszaru. Polityka komunistycznych władz, zmierzająca do desilesianizacji regionu<ref>M. Smolorz, Śląsk wymyślony, Katowice 2012, s.248- 257. Przez to określenie autor rozumie „proces sterowanego wykorzenienia społeczności zamieszkującej dany obszar ze śląskiej tożsamości, oraz administracyjne i polityczne wyłączanie tego obszaru ze śląskiej strefy kulturowej, a nawet geograficznego Śląska”(Pokład Joanny, s. 248).</ref> oraz do dezintegracji terytorialnej historycznego [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] („Opolszczyzna”, „[[Podbeskidzie\|Podbeskidzie)]]” ukształtowała monoetniczny model kultury i wyrastającą z niej literacką wizję świata.