Księstwo zatorskie - Historia wersji

Praktykant o 09:36, 15 sty 2019

2019-01-15T09:36:40Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:36, 15 sty 2019
Linia 2:		Linia 2:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]		[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
			(ang. Duchy of Zator, niem. Herzogtum Zator)


	Autor: [[prof. dr hab. Jerzy Sperka]]		Autor: [[prof. dr hab. Jerzy Sperka]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm o 11:57, 9 mar 2016

2016-03-09T11:57:04Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:57, 9 mar 2016
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Historia]]		[[Kategoria:Historia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autor: [[prof. dr hab. Jerzy Sperka]]		Autor: [[prof. dr hab. Jerzy Sperka]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Ania o 12:37, 24 cze 2015

2015-06-24T12:37:43Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:37, 24 cze 2015
Linia 5:		Linia 5:

	==Księstwo zatorskie==		==Księstwo zatorskie==
			[[Plik:Księstwo oświęcimsko-zatorskie.jpg\|400px\|thumb\|right\|Mapa księstwa oświęcimsko-zatorskiego]]
	Księstwo zatorskie powstało w wyniku podziału [[Księstwo oświęcimskie\|księstwa oświęcimskiego]] między synów księcia [[Kazimierz I Oświęcimski\|Kazimierza I oświęcimskiego]]. 19 stycznia 1445 roku podział przeprowadził [[Mikołaj V Karniowski\|Mikołaj V]], [[Księstwo raciborskie\|książę opawsko-raciborski]] wraz z gronem 9 szlachciców z księstwa oświęcimskiego. W wyniku losowania najstarszemu z braci, [[Wacław I Zatorski\|Wacławowi I]], przypadła część zatorska z Zatorem i Wadowicami (670 km2), średniemu, [[Przemysław Toszecki\|Przemysławowi]], część toszecka z [[Toszek\|Toszkiem]], natomiast najmłodszemu, [[Jan IV Oświęcimski\|Janowi IV]] (Januszowi) część z Oświęcimiem, Kętami i [[Żywiec\|Żywcem]] (1800 km2) oraz część ziemi gliwickiej z połową [[Gliwice\|Gliwic]]. Każdy z braci miał zachować tytuł księcia oświęcimskiego; uregulowano także kwestie emisji monet, które dla księstwa oświęcimskiego, jak i zatorskiego miały być bite w mennicy w Oświęcimiu. Wszyscy książęta zobowiązali się też partycypować w budowie zamku w Zatorze dla Wacława, który z tego powodu miał jeszcze prawo przez 3 lata rezydować na zamku oświęcimskim. Granica między księstwem oświęcimskim a zatorskim przebiegała na linii: Roczyny-Bulowice-Nidek-Głębowice-Włosienica-Monowice, czyli od kompleksów leśnych przy [[Przełęcz Kocierska \|Przełęczy Kocierskiej]] (Lasy Kocierskie), aż do [[Wisła (rzeka)\|Wisły]], biegnąc wzdłuż rzeki Wieprzówki. Jeszcze w 1440 roku książę Wacław I pod naciskiem wojsk zawarł przymierze z Królestwem Polskim, a rok późnej (1441) zobowiązał się złożyć hołd lenny królowi polskiemu [[Kazimierz IV Jagiellończyk\|Kazimierzowi Jagiellończykowi]], do czego doszło w 1456 roku (26 VI).		Księstwo zatorskie powstało w wyniku podziału [[Księstwo oświęcimskie\|księstwa oświęcimskiego]] między synów księcia [[Kazimierz I Oświęcimski\|Kazimierza I oświęcimskiego]]. 19 stycznia 1445 roku podział przeprowadził [[Mikołaj V Karniowski\|Mikołaj V]], [[Księstwo raciborskie\|książę opawsko-raciborski]] wraz z gronem 9 szlachciców z księstwa oświęcimskiego. W wyniku losowania najstarszemu z braci, [[Wacław I Zatorski\|Wacławowi I]], przypadła część zatorska z Zatorem i Wadowicami (670 km2), średniemu, [[Przemysław Toszecki\|Przemysławowi]], część toszecka z [[Toszek\|Toszkiem]], natomiast najmłodszemu, [[Jan IV Oświęcimski\|Janowi IV]] (Januszowi) część z Oświęcimiem, Kętami i [[Żywiec\|Żywcem]] (1800 km2) oraz część ziemi gliwickiej z połową [[Gliwice\|Gliwic]]. Każdy z braci miał zachować tytuł księcia oświęcimskiego; uregulowano także kwestie emisji monet, które dla księstwa oświęcimskiego, jak i zatorskiego miały być bite w mennicy w Oświęcimiu. Wszyscy książęta zobowiązali się też partycypować w budowie zamku w Zatorze dla Wacława, który z tego powodu miał jeszcze prawo przez 3 lata rezydować na zamku oświęcimskim. Granica między księstwem oświęcimskim a zatorskim przebiegała na linii: Roczyny-Bulowice-Nidek-Głębowice-Włosienica-Monowice, czyli od kompleksów leśnych przy [[Przełęcz Kocierska \|Przełęczy Kocierskiej]] (Lasy Kocierskie), aż do [[Wisła (rzeka)\|Wisły]], biegnąc wzdłuż rzeki Wieprzówki. Jeszcze w 1440 roku książę Wacław I pod naciskiem wojsk zawarł przymierze z Królestwem Polskim, a rok późnej (1441) zobowiązał się złożyć hołd lenny królowi polskiemu [[Kazimierz IV Jagiellończyk\|Kazimierzowi Jagiellończykowi]], do czego doszło w 1456 roku (26 VI).

Ania o 12:05, 24 cze 2015

2015-06-24T12:05:27Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:05, 24 cze 2015
Linia 18:		Linia 18:
	#Rajman J., Pogranicze śląsko-małopolskie w średniowieczu, Kraków 1998.		#Rajman J., Pogranicze śląsko-małopolskie w średniowieczu, Kraków 1998.
	#Osiem wieków historii i kultury miasta Zatora i regionu, red. T. Gąsowski, współpraca P. Stanko, Kraków 2006.		#Osiem wieków historii i kultury miasta Zatora i regionu, red. T. Gąsowski, współpraca P. Stanko, Kraków 2006.

			==Źródła online==
			[http://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ihd/content/pageview/2184967 Ducatus Oswieczensis et Zatoriensis descriptiom, Köln, Iohan Buxemacher 1608]

Garbaczm: Utworzono nową stronę "Kategoria:Historia Autor: prof. dr hab. Jerzy Sperka ::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO ::::::::::::::::::::::::: [[ENCYKLOPEDIA WOJ..."

2015-06-24T09:50:27Z

Utworzono nową stronę "Kategoria:Historia Autor: prof. dr hab. Jerzy Sperka ::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO ::::::::::::::::::::::::: [[ENCYKLOPEDIA WOJ..."

Nowa strona

[[Kategoria:Historia]]
Autor: [[prof. dr hab. Jerzy Sperka]]
::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
::::::::::::::::::::::::: [[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 1 (2014)|TOM: 1 (2014)]]

==Księstwo zatorskie==
Księstwo zatorskie powstało w wyniku podziału [[Księstwo oświęcimskie|księstwa oświęcimskiego]] między synów księcia [[Kazimierz I Oświęcimski|Kazimierza I oświęcimskiego]]. 19 stycznia 1445 roku podział przeprowadził [[Mikołaj V Karniowski|Mikołaj V]], [[Księstwo raciborskie|książę opawsko-raciborski]] wraz z gronem 9 szlachciców z księstwa oświęcimskiego. W wyniku losowania najstarszemu z braci, [[Wacław I Zatorski|Wacławowi I]], przypadła część zatorska z Zatorem i Wadowicami (670 km2), średniemu, [[Przemysław Toszecki|Przemysławowi]], część toszecka z [[Toszek|Toszkiem]], natomiast najmłodszemu, [[Jan IV Oświęcimski|Janowi IV]] (Januszowi) część z Oświęcimiem, Kętami i [[Żywiec|Żywcem]] (1800 km2) oraz część ziemi gliwickiej z połową [[Gliwice|Gliwic]]. Każdy z braci miał zachować tytuł księcia oświęcimskiego; uregulowano także kwestie emisji monet, które dla księstwa oświęcimskiego, jak i zatorskiego miały być bite w mennicy w Oświęcimiu. Wszyscy książęta zobowiązali się też partycypować w budowie zamku w Zatorze dla Wacława, który z tego powodu miał jeszcze prawo przez 3 lata rezydować na zamku oświęcimskim. Granica między księstwem oświęcimskim a zatorskim przebiegała na linii: Roczyny-Bulowice-Nidek-Głębowice-Włosienica-Monowice, czyli od kompleksów leśnych przy [[Przełęcz Kocierska |Przełęczy Kocierskiej]] (Lasy Kocierskie), aż do [[Wisła (rzeka)|Wisły]], biegnąc wzdłuż rzeki Wieprzówki. Jeszcze w 1440 roku książę Wacław I pod naciskiem wojsk zawarł przymierze z Królestwem Polskim, a rok późnej (1441) zobowiązał się złożyć hołd lenny królowi polskiemu [[Kazimierz IV Jagiellończyk|Kazimierzowi Jagiellończykowi]], do czego doszło w 1456 roku (26 VI).

Po śmierci Wacława (żonatego z [[Maria Kopczowska |Marią]], córką szlachcica z ziemi siewierskiej Urbana Kopczowskiego zwanego Świrczyną) zmarłego w 1465 roku, jego synowie: [[Kazimierz II Zatorski|Kazimierz]], [[Wacław II Zatorski|Wacław II]], [[Jan V Zatorski|Jan V (Janusz)]] i [[Władysław Zatorski|Władysław]] (Włodek) rządzili początkowo wspólnie. Do podziału doszło dopiero 28 maja 1474 roku, na mocy którego Kazimierz wraz z Wacławem otrzymali część wschodnią księstwa (na wschód od rzeki Skawy po granicę z Polską), natomiast Władysław z Janem zachodnią część księstwa (na zachód od rzeki Skawy). Część wschodnia księstwa nie uległa dalszemu podziałowi, ponieważ najpierw była rządzona wspólnie przez Kazimierza i Wacława, a po śmierci Wacława ok. roku 1487, całość dostała się w ręce Kazimierza. W tym roku książę wraz żoną Małgorzatą (córką Mikołaja V księcia karniowskiego) zapisali swe dobra księciu raciborskiemu Janowi V (młodszemu), który miał je objąć po ich śmierci. Na ten zapis nie zgodził się jednak król polski Kazimierz Jagiellończyk, zwierzchnik książąt zatorskich. Kazimierz zatorski utrzymywał bliskie kontakty z dworem królewskim i mieszczaństwem krakowskim, był dobroczyńcą tamtejszych kościołów. Zmarł zapewne w 1490 roku, a małżeństwo z Małgorzatą (zm. 1508) było bezdzietne; księżna miała dożywocie zapisane na Spytkowicach i Bachowicach. Władysław i Jan V, którzy otrzymali część zachodnią księstwa zatorskiego po pewnym czasie zapewne podzieli się wydzieloną częścią księstwa w związku z ich małżeństwami. Władysław (Włodek) był żonaty z bliżej nie znana Anną, a ich córką była [[Agnieszka Zatorska (1477/1480-1505)|Agnieszka]] (zm. 1505), której ojciec w 1492 roku zapisał dożywocie na Wadowicach; król Polski nie respektował jednak tego zapisu po śmierci Włodka (zm. 1494). Jan jeszcze w 1477 roku zawarł traktat o wzajemnym dziedziczeniu w razie braku męskiego potomstwa z bratem swej żony [[Barbara Cieszyńska|Barbary]], [[Kazimierz II Cieszyński|Kazimierzem II]], księciem cieszyńskim, ale król polski też tego nie zaaprobował (jak się okazało jedynym potomkiem księcia był pozamałżeński syn Jan).

Jan V przeżył swoich braci, a w związku z tym, że nie pozostawili męskich potomków przejął po nich ich części i zjednoczył na powrót księstwo zatorskie. Jednak już w 1494 roku sprzedał swoje księstwo za 80 000 florenów i dostawy pewnej ilości soli, królowi Polski [[Jan I Olbracht|Janowi Olbrachtowi]], zachowując dożywotnio tytuł księcia oświęcimskiego i pana Zatora; dokument potwierdzający transakcję król polski wydał 21 września tego roku w Radomiu. Po śmierci Jana V 17 VIII 1513 roku (został zabity przez Wawrzyńca Myszkowskiego, z którym toczył spór o odpływ wody ze stawów z Laskowej koło Spytkowic) księstwo zostało włączone do Królestwa Polskiego edyktem [[Zygmunt I Stary|Zygmunta Starego]] z 26 września tego roku, a ostatecznej inkorporacji dokonał sejm polski w 1564 roku. Dalsze losy byłego księstwa zatorskiego wyglądały tak samo jak byłego księstwa oświęcimskiego.

==Bibliografia==
#Baczkowski K., Stosunki księstwa oświęcimskiego i zatorskiego z Koroną Czeską w późnym średniowieczu, w: Osiem wieków historii i kultury miasta Zatora i regionu, red. T. Gąsowski, współpraca P. Stanko, Kraków 2006.
#Nowakowski A., Dzieje ustroju i prawa księstw Oświęcimskiego i Zatorskiego, Białystok 1988.
#Piastowie. Leksykon biograficzny, red. S. Szczur, K. Ożóg Kraków 1999.
#Prokop K. R., Księstwa oświęcimskie i zatorskie wobec Korony Polskiej w latach 1438-1513. Dzieje polityczne, Kraków 2002.
#Rajman J., Pogranicze śląsko-małopolskie w średniowieczu, Kraków 1998.
#Osiem wieków historii i kultury miasta Zatora i regionu, red. T. Gąsowski, współpraca P. Stanko, Kraków 2006.