Koziegłowski majorat Pankratiewów (1835-1919) - Historia wersji

Praktykant: /* Geneza donacji na rzecz rodziny Pankratiewów. Dzieje koziegłowskiego majoratu w latach 1835-1919 */

2025-01-13T18:21:17Z

Geneza donacji na rzecz rodziny Pankratiewów. Dzieje koziegłowskiego majoratu w latach 1835-1919

← poprzednia wersja		Wersja z 20:21, 13 sty 2025
Linia 35:		Linia 35:

	== Geneza donacji na rzecz rodziny Pankratiewów. Dzieje koziegłowskiego majoratu w latach 1835-1919 ==		== Geneza donacji na rzecz rodziny Pankratiewów. Dzieje koziegłowskiego majoratu w latach 1835-1919 ==
			[[Plik:4a.jpg\|mały\|389x389px\|Pałac Biskupów Krakowskich w Koziegłowach, lata 50-te XX wieku. W latach 1835-1919 tzw. Pałac Biskupi był siedzibą rodu Pankratiewów, władającego koziegłowskim majoratem (Fot. z prywatnych zbiorów autorki).]]
	Po klęsce powstania listopadowego (lata 1835-1845) rosyjski zaborca zastosował wobec polskiego społeczeństwa zamieszkującego teren Królestwa Polskiego szereg represji politycznych, kulturalnych i gospodarczych. Wśród wielu metod często wykorzystywanych przez ówcześnie panującego Mikołaja I szczególną rolę odgrywała konfiskata majątków ziemskich połączona z nadawaniem donacji carskim wyższym urzędnikom oraz dygnitarzom wojskowym, legitymującym się narodowością rosyjską i wyznaniem prawosławnym<ref>Politykę nadawania na własność carskim oficjalistom dóbr ziemskich na terenie Królestwa Polskiego stosował w ramach popowstańczych represji także car Aleksander po stłumieniu zrywu styczniowego (lata 1866-1871); J. Kaczkowski, ''Donacje w Królestwie Polskim'', Warszawa 1917, s. 40, https://bbc.mbp.org.pl/dlibra/publication/12479/edition/11322/content [Bialska Biblioteka Cyfrowa, dostęp: 01.09.2024]. </ref>. Metoda ta z jednej strony skutecznie uderzała w ekonomiczny i polityczny status polskiego ziemiaństwa, stanowiącego w ówczesnym okresie najbardziej świadomą swojej polskości warstwę polskiego społeczeństwa, z drugiej zaś umożliwiała oficjalne osadzanie przez rosyjskiego cara na terenie ziem Królestwa Polskiego etnicznych Rosjan<ref>M. Ryba, ''Donacje rosyjskie na ziemiach Królestwa Kongresowego. Rozważania na kanwie polskich zmagań o niepodległość w XIX i XX wieku'', „Roczniki Humanistyczne” 2006, t. 54, z. 2, s. 29-31.</ref>.		Po klęsce powstania listopadowego (lata 1835-1845) rosyjski zaborca zastosował wobec polskiego społeczeństwa zamieszkującego teren Królestwa Polskiego szereg represji politycznych, kulturalnych i gospodarczych. Wśród wielu metod często wykorzystywanych przez ówcześnie panującego Mikołaja I szczególną rolę odgrywała konfiskata majątków ziemskich połączona z nadawaniem donacji carskim wyższym urzędnikom oraz dygnitarzom wojskowym, legitymującym się narodowością rosyjską i wyznaniem prawosławnym<ref>Politykę nadawania na własność carskim oficjalistom dóbr ziemskich na terenie Królestwa Polskiego stosował w ramach popowstańczych represji także car Aleksander po stłumieniu zrywu styczniowego (lata 1866-1871); J. Kaczkowski, ''Donacje w Królestwie Polskim'', Warszawa 1917, s. 40, https://bbc.mbp.org.pl/dlibra/publication/12479/edition/11322/content [Bialska Biblioteka Cyfrowa, dostęp: 01.09.2024]. </ref>. Metoda ta z jednej strony skutecznie uderzała w ekonomiczny i polityczny status polskiego ziemiaństwa, stanowiącego w ówczesnym okresie najbardziej świadomą swojej polskości warstwę polskiego społeczeństwa, z drugiej zaś umożliwiała oficjalne osadzanie przez rosyjskiego cara na terenie ziem Królestwa Polskiego etnicznych Rosjan<ref>M. Ryba, ''Donacje rosyjskie na ziemiach Królestwa Kongresowego. Rozważania na kanwie polskich zmagań o niepodległość w XIX i XX wieku'', „Roczniki Humanistyczne” 2006, t. 54, z. 2, s. 29-31.</ref>.

Linia 42:		Linia 43:

	O gospodarczych dziejach majoratu w początkowym okresie władania nim przez Pankratiewów wiadomo niewiele. Całość dóbr otrzymanych w donacji przez generała Nikitę Pankratiewa miała obejmować ponad 4 tysiące morgów<ref>W. Walewski, F. Sulimierski, B. Chlebowski, ''Słownik geograficzny Królestwa...'', T. IV, s. 546, http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/546 [dostęp: 22.11.2024].</ref>, z czego sam folwark Koziegłowy miał liczyć 326 morgów obszaru<ref>Tamże, s. 547, http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/547 [dostęp: 22.11.2024].</ref>. Nieliczne zachowane dokumenty dotyczące ekonomii majoratu sugerują dość dużą osobistą aktywność właściciela donacji - Władimira Pankratiewa - w zarządzaniu nią. Wiadomo, że 2 (14) października 1846 roku Pankratiew zawarł akt rejentalny z żydowskim kupcem z [[Częstochowa\|Częstochowy]], potwierdzający duży kontrakt na sprzedaż koziegłowskiego drewna przez komorę celną w pobliskim Gniazdowie na teren Królestwa Prus. Pankratiew tym samym upoważniał Fajgenblata do wyrąbania „pięciu tysięcy siągów drzewa”<ref>Cytat za: L. Jagoda, ''Koziegłowy i wolna...'', s. 132.</ref> jodłowego, świerkowego lub sosnowego z części lasu donacyjnego leżącej na terenie osad Grabowiec, Gliniana Góra i Czarka. Ponadto, Władimir - choć sam pozostawał wyznania prawosławnego - znany był również jako fundator okolicznych kościołów rzymskokatolickich w Koziegłowach oraz Koziegłówkach. W życie tych dwóch parafii angażował się on nie tylko w aspekcie finansowym, ale również organizacyjnym i administracyjnym, udzielając tak zwanej prezenty, czyli zgody, kandydatom na probostwo w tych parafiach<ref>W. Froch, ''Dzieje Rzeniszowa i Markowic od średniowiecza...'', s. 44.</ref>. Zachował się także podpis dziedzica na protokole spisania inwentarza dotyczącego wyposażenia koziegłowskiego probostwa z września 1844 roku<ref>''Protokół spisania inwentarza wyposażenia probostwa w Koziegłowach przekazany nowemu proboszczowi ks. Marcelemu Malinowskiemu'', rękopis, Biblioteka Śląska w Katowicach, https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/384413/edition/362270?language=en [Śląska Biblioteka Cyfrowa, dostęp: 01.09.2024].</ref>.		O gospodarczych dziejach majoratu w początkowym okresie władania nim przez Pankratiewów wiadomo niewiele. Całość dóbr otrzymanych w donacji przez generała Nikitę Pankratiewa miała obejmować ponad 4 tysiące morgów<ref>W. Walewski, F. Sulimierski, B. Chlebowski, ''Słownik geograficzny Królestwa...'', T. IV, s. 546, http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/546 [dostęp: 22.11.2024].</ref>, z czego sam folwark Koziegłowy miał liczyć 326 morgów obszaru<ref>Tamże, s. 547, http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/547 [dostęp: 22.11.2024].</ref>. Nieliczne zachowane dokumenty dotyczące ekonomii majoratu sugerują dość dużą osobistą aktywność właściciela donacji - Władimira Pankratiewa - w zarządzaniu nią. Wiadomo, że 2 (14) października 1846 roku Pankratiew zawarł akt rejentalny z żydowskim kupcem z [[Częstochowa\|Częstochowy]], potwierdzający duży kontrakt na sprzedaż koziegłowskiego drewna przez komorę celną w pobliskim Gniazdowie na teren Królestwa Prus. Pankratiew tym samym upoważniał Fajgenblata do wyrąbania „pięciu tysięcy siągów drzewa”<ref>Cytat za: L. Jagoda, ''Koziegłowy i wolna...'', s. 132.</ref> jodłowego, świerkowego lub sosnowego z części lasu donacyjnego leżącej na terenie osad Grabowiec, Gliniana Góra i Czarka. Ponadto, Władimir - choć sam pozostawał wyznania prawosławnego - znany był również jako fundator okolicznych kościołów rzymskokatolickich w Koziegłowach oraz Koziegłówkach. W życie tych dwóch parafii angażował się on nie tylko w aspekcie finansowym, ale również organizacyjnym i administracyjnym, udzielając tak zwanej prezenty, czyli zgody, kandydatom na probostwo w tych parafiach<ref>W. Froch, ''Dzieje Rzeniszowa i Markowic od średniowiecza...'', s. 44.</ref>. Zachował się także podpis dziedzica na protokole spisania inwentarza dotyczącego wyposażenia koziegłowskiego probostwa z września 1844 roku<ref>''Protokół spisania inwentarza wyposażenia probostwa w Koziegłowach przekazany nowemu proboszczowi ks. Marcelemu Malinowskiemu'', rękopis, Biblioteka Śląska w Katowicach, https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/384413/edition/362270?language=en [Śląska Biblioteka Cyfrowa, dostęp: 01.09.2024].</ref>.
			[[Plik:4b.jpg\|mały\|389x389px\|Pałac Biskupów Krakowskich w Koziegłowach, lata 50-te XX wieku. W latach 1835-1919 tzw. Pałac Biskupi był siedzibą rodu Pankratiewów, władającego koziegłowskim majoratem (Fot. z prywatnych zbiorów autorki).]]
	Z kolei udział księżnej Barbary w zarządzaniu dobrami koziegłowskimi był raczej znacznie mniejszy niż jej męża, aczkolwiek do współczesności przetrwały pewne ślady jej związków z tym regionem. Na przykład, w ''Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'' została ona wskazana jako jedyna, wyłączna właścicielka osady Przymiarki-Warwaryno<ref>W. Walewski, F. Sulimierski, B. Chlebowski, ''Słownik geograficzny Królestwa...'', T. IX, s. 222, http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/222 [dostęp: 22.11.2024].</ref>, znajdującej się współcześnie w granicach wsi Koziegłówki.		Z kolei udział księżnej Barbary w zarządzaniu dobrami koziegłowskimi był raczej znacznie mniejszy niż jej męża, aczkolwiek do współczesności przetrwały pewne ślady jej związków z tym regionem. Na przykład, w ''Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'' została ona wskazana jako jedyna, wyłączna właścicielka osady Przymiarki-Warwaryno<ref>W. Walewski, F. Sulimierski, B. Chlebowski, ''Słownik geograficzny Królestwa...'', T. IX, s. 222, http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/222 [dostęp: 22.11.2024].</ref>, znajdującej się współcześnie w granicach wsi Koziegłówki.

Praktykant o 18:19, 13 sty 2025

2025-01-13T18:19:48Z

← poprzednia wersja		Wersja z 20:19, 13 sty 2025
Linia 21:		Linia 21:
	Donatariuszem, który w 1835 roku otrzymał z carskiego nadania koziegłowski majorat był - urodzony w 1788 roku i pochodzący ze zubożałej rodziny szlacheckiej z guberni kijowskiej - Nikita Pietrowicz Pankratiew. Podobnie jak jego ojciec, Petr Prokofiewicz<ref>''Petr Prokofiewicz Pankratiew (1757-1810)'' - tajny radca, pułkownik armii Cesarstwa Rosyjskiego, gubernator cywilny Kijowa. Do najważniejszych, sprawowanych przez niego, funkcji wojskowych należało przede wszystkim zajmowane przez niego od 1784 roku stanowisko adiutanta generalnego feldmarszałka księcia Repnina. Od 1800 roku był tajnym radcą, w latach 1801-1802 pełnił też funkcję cywilnego gubernatora Sankt Petersburga, a w 1804 roku został przeniesiony na to samo stanowisko w Kijowie, gdzie pozostał do końca życia. Wśród potomnych przetrwała o nim pamięć jako o ''“jednym z najszlachetniejszych i najbardziej uczciwych administratorów swoich czasów”'' (patrz: B. L. Modzalevsky, ''Pankratjew, Pietr Prokofjewicz'', [w:] ''Russkij biograficzeskij słowar''‘, t. 13, red. A. A. Połowcow, Sankt-Pietierburg 1902, s. 257-258 [Б. Л. Модзалевский, ''Панкратьев, Петр Прокофьевич,'' [w:] ''Русский биографический словарь'', T. 13, под редакцией А. А. Половцова, Санкт-Петербург 1902, c. 257-258], https://azbyka.ru/otechnik/Spravochniki/russkij-biograficheskij-slovar-tom-13/190 [dostęp: 01.09.2024].).</ref> oraz brat Teofil, swoją karierę wojskową Nikita Pankratiew rozpoczął ochotniczym wstąpieniem do armii w 1807 roku. W trakcie wojny między Imperium Rosyjskim a Turcją Osmańską (lata 1806-1812) w stopniu porucznika został przyjęty do elitarnej jednostki rosyjskiej piechoty - Lejb-Gwardyjskiego Pułku Jegrów Jego Imperatorskiej Wysokości<ref>V. M. Mukhanov, ''Pankratjew Nikita Pietrowicz'', [w:] ''Bolszaja rossijskaja encykłopiedija 2004-2017'' [В. М. Муханов, ''Панкра́тьев Никита Петрович,'' [w:] ''Большая российская энциклопедия 2004-2017''], https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2702556 [dostęp: 01.09.2024].</ref>. Od 1810 roku pełnił funkcję adiutanta późniejszego głównodowodzącego w czasie wojen napoleońskich, generała Michaiła Kutuzowa. Brał również udział we wszystkich regularnych bitwach wojny I Cesarstwa Francuskiego z Imperium Rosyjskim w 1812 roku. Po zakończeniu wojen napoleońskich, został awansowany do stopnia generał-majora. W okresie 1821-1831 dowodził wojskami rosyjskimi na Kaukazie i Zakukaziu, gdzie zyskał sławę bohatera wojennego<ref>A. Mikaberidze, ''The Russian Officer Corps of the Revolutionary and Napoleonic Wars, 1795-1815'', New York 2005, pp. 294-295; L. Jagoda, ''Koziegłowy i Wolna...'', s. 129.</ref>.		Donatariuszem, który w 1835 roku otrzymał z carskiego nadania koziegłowski majorat był - urodzony w 1788 roku i pochodzący ze zubożałej rodziny szlacheckiej z guberni kijowskiej - Nikita Pietrowicz Pankratiew. Podobnie jak jego ojciec, Petr Prokofiewicz<ref>''Petr Prokofiewicz Pankratiew (1757-1810)'' - tajny radca, pułkownik armii Cesarstwa Rosyjskiego, gubernator cywilny Kijowa. Do najważniejszych, sprawowanych przez niego, funkcji wojskowych należało przede wszystkim zajmowane przez niego od 1784 roku stanowisko adiutanta generalnego feldmarszałka księcia Repnina. Od 1800 roku był tajnym radcą, w latach 1801-1802 pełnił też funkcję cywilnego gubernatora Sankt Petersburga, a w 1804 roku został przeniesiony na to samo stanowisko w Kijowie, gdzie pozostał do końca życia. Wśród potomnych przetrwała o nim pamięć jako o ''“jednym z najszlachetniejszych i najbardziej uczciwych administratorów swoich czasów”'' (patrz: B. L. Modzalevsky, ''Pankratjew, Pietr Prokofjewicz'', [w:] ''Russkij biograficzeskij słowar''‘, t. 13, red. A. A. Połowcow, Sankt-Pietierburg 1902, s. 257-258 [Б. Л. Модзалевский, ''Панкратьев, Петр Прокофьевич,'' [w:] ''Русский биографический словарь'', T. 13, под редакцией А. А. Половцова, Санкт-Петербург 1902, c. 257-258], https://azbyka.ru/otechnik/Spravochniki/russkij-biograficheskij-slovar-tom-13/190 [dostęp: 01.09.2024].).</ref> oraz brat Teofil, swoją karierę wojskową Nikita Pankratiew rozpoczął ochotniczym wstąpieniem do armii w 1807 roku. W trakcie wojny między Imperium Rosyjskim a Turcją Osmańską (lata 1806-1812) w stopniu porucznika został przyjęty do elitarnej jednostki rosyjskiej piechoty - Lejb-Gwardyjskiego Pułku Jegrów Jego Imperatorskiej Wysokości<ref>V. M. Mukhanov, ''Pankratjew Nikita Pietrowicz'', [w:] ''Bolszaja rossijskaja encykłopiedija 2004-2017'' [В. М. Муханов, ''Панкра́тьев Никита Петрович,'' [w:] ''Большая российская энциклопедия 2004-2017''], https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2702556 [dostęp: 01.09.2024].</ref>. Od 1810 roku pełnił funkcję adiutanta późniejszego głównodowodzącego w czasie wojen napoleońskich, generała Michaiła Kutuzowa. Brał również udział we wszystkich regularnych bitwach wojny I Cesarstwa Francuskiego z Imperium Rosyjskim w 1812 roku. Po zakończeniu wojen napoleońskich, został awansowany do stopnia generał-majora. W okresie 1821-1831 dowodził wojskami rosyjskimi na Kaukazie i Zakukaziu, gdzie zyskał sławę bohatera wojennego<ref>A. Mikaberidze, ''The Russian Officer Corps of the Revolutionary and Napoleonic Wars, 1795-1815'', New York 2005, pp. 294-295; L. Jagoda, ''Koziegłowy i Wolna...'', s. 129.</ref>.

	Zdolności wojskowe i administracyjne Pankratiewa doceniali również jego przełożeni, chociaż niemały wpływ na rozwój jego kariery oficerskiej miały również protekcja i patronat roztoczone nad jego osobą przez feldmarszałka Iwana Fiedorowicza Paskiewicza. Dowództwo wojskowe na Zakaukaziu Pankratiew przejął właśnie po Paskiewiczu i na wyraźne jego polecenie, kiedy to w lutym 1831 roku przyszły Namiestnik Królestwa Polskiego stanął na czele wojsk rosyjskich pacyfikujących powstanie listopadowe. Również na wniosek Paskiewicza Pankratiew został przeniesiony w 1832 roku do Warszawy i - jako członek II Rady Stanu Królestwa Polskiego - stał się jednym z najbliższych współpracowników Namiestnika. Następnie 30 maja 1833 roku Pankratiew został mianowany Gubernatorem Wojennym Miasta Stołecznego Warszawy<ref>''Dodatek II do nr 8 Dziennika Województwa Lubelskiego'', Lublin, dnia 19 lutego 1834 roku, http://bc.wbp.lublin.pl/dlibra/applet?mimetype=image%2Fx.djvu&sec=false&handler=djvu_html5&content_url=%2FContent%2F13704%2FCZAS_1862c_1834_dodatek2_do_nr8_directory.djvu [dostęp: 01.09.2024]</ref>. Przewodniczył też Najwyższemu Sądowi Kryminalnemu, powołanemu dekretem carskim z 25 lutego 1832 roku dla osądzenia powstańców listopadowych nieobjętych amnestią<ref>J. S. Harbut, ''Noc listopadowa w świetle i cieniach procesu przed Najwyższym Sądem Kryminalnym'', Warszawa 1926, s. 69; A. Barszczewska-Krupa, ''Generacja powstańcza 1830-183. O przemianach w świadomości Polaków XIX wieku'', Łódź 1985, s. 203.</ref>.		Zdolności wojskowe i administracyjne Pankratiewa doceniali również jego przełożeni, chociaż niemały wpływ na rozwój jego kariery oficerskiej miały również protekcja i patronat roztoczone nad jego osobą przez feldmarszałka Iwana Fiedorowicza Paskiewicza. Dowództwo wojskowe na Zakaukaziu Pankratiew przejął właśnie po Paskiewiczu i na wyraźne jego polecenie, kiedy to w lutym 1831 roku przyszły Namiestnik Królestwa Polskiego stanął na czele wojsk rosyjskich pacyfikujących powstanie listopadowe. Również na wniosek Paskiewicza Pankratiew został przeniesiony w 1832 roku do Warszawy i - jako członek II Rady Stanu Królestwa Polskiego - stał się jednym z najbliższych współpracowników Namiestnika. Następnie 30 maja 1833 roku Pankratiew został mianowany Gubernatorem Wojennym Miasta Stołecznego Warszawy<ref>''Dodatek II do nr 8 Dziennika Województwa Lubelskiego'', Lublin, dnia 19 lutego 1834 roku, http://bc.wbp.lublin.pl/dlibra/applet?mimetype=image%2Fx.djvu&sec=false&handler=djvu_html5&content_url=%2FContent%2F13704%2FCZAS_1862c_1834_dodatek2_do_nr8_directory.djvu [dostęp: 01.09.2024]</ref>. Przewodniczył też Najwyższemu Sądowi Kryminalnemu, powołanemu dekretem carskim z 25 lutego 1832 roku dla osądzenia powstańców listopadowych nieobjętych amnestią<ref>J. S. Harbut, ''Noc listopadowa w świetle i cieniach procesu przed Najwyższym Sądem Kryminalnym'', Warszawa 1926, s. 69; A. Barszczewska-Krupa, ''Generacja powstańcza 1830-183. O przemianach w świadomości Polaków XIX wieku'', Łódź 1985, s. 203.</ref>.[[Plik:Fot. 3 Pomnik Elżbiety z Gierłowskich Pankratiewej, znajdujący się na koziegłowskim cmentarzu parafialnym. Na cokole pomnika widnieje napis w języku rosyjskim.jpg\|mały\|450x450px\|''Pomnik Elżbiety z Gierłowskich Pankratiewej, znajdujący się na koziegłowskim cmentarzu parafialnym'' (ze zbiorów prywatnych autorki): Na obelisku znajduje się ryte epitafium inskrypcyjne w języku rosyjskim. Tekst inskrypcji brzmi: ''“Elżbieta Iwanowna Pankratiewa ur. 21 września 1860 r. skon. 28 marca 1908 r. W dowód pamięci drogiej matce kochający syn”'' (ЕЛИЗAВЕTA ИВAHOВHA ПAHКPATЬЕВA POД 21 CЕHT 1860 Г. CКOH 28 МAPTA 1908 Г. BЬ ПAMЯTЬ ДOPOГOИ MATEPИ ЛЮБЯЩИ CЫHЬ).]]Generał Nikita Pankratiew właścicielem koziegłowskiego majoratu był bardzo krótko - zmarł 16 czerwca 1836 roku w Warszawie, pozostawiając po sobie czwórkę dzieci zrodzonych z małżeństwa ze szlachcianką Anną Gawriłowną Bibikową (1793-1826). Jego ciało zostało wystawione na widok publiczny w Pałacu Brühla, następnie trafiło na nowopowstały cmentarz prawosławny na Woli<ref>Oficjalnie cmentarz prawosławny na Woli otwarto dopiero w 1841 roku, pięć lat po śmierci gen. Nikity Pankratiewa, patrz: L. Jagoda, ''Koziegłowy i wolna...'', s. 130.</ref>.

	~~Generał Nikita Pankratiew właścicielem koziegłowskiego majoratu był bardzo krótko - zmarł 16 czerwca 1836 roku w Warszawie~~, ~~pozostawiając po sobie czwórkę dzieci zrodzonych~~ z ~~małżeństwa ze szlachcianką Anną Gawriłowną Bibikową (1793~~-~~1826). Jego ciało zostało wystawione na widok publiczny~~ w ~~Pałacu Brühla, następnie trafiło na nowopowstały cmentarz prawosławny na Woli~~<ref>~~Oficjalnie cmentarz prawosławny na Woli otwarto dopiero w 1841 roku~~, ~~pięć lat po śmierci gen~~. ~~Nikity Pankratiewa, patrz: L~~. ~~Jagoda~~, ~~''Koziegłowy i wolna~~.~~..''~~, ~~s. 130~~.</ref>.		Zgodnie z regułami dziedziczenia majoratów pierwszym spadkobiercą dóbr koziegłowskich został syn generała Nikity Pankratiewa, Władimir. Nowy dziedzic nie traktował tych dóbr jako swej głównej siedziby, co wprost wynikało z racji funkcji pełnionych przez niego w administracji Królestwa Polskiego. Początkowo - podobnie jak jego przodkowie - poświęcił się karierze wojskowej, osiągając stopień majora wojsk cesarskich w Pułku Zabajkalskim<ref>Tamże, s. 133.</ref>. Następnie został członkiem cywilnych władz Królestwa Polskiego, sprawując funkcję asesora kolegialnego. W 1852 roku jego zasługi dla państwa rosyjskiego zostały docenione przez cara Mikołaja I, o czym świadczyć może nominacja jego osoby na kamerjunkiera (młodszego szambelana) dworu carskiego<ref>Tamże.</ref>.

	~~Zgodnie~~ z ~~regułami dziedziczenia majoratów pierwszym spadkobiercą dóbr koziegłowskich został syn generała Nikity Pankratiewa~~, ~~Władimir~~. ~~Nowy dziedzic nie traktował tych dóbr jako swej głównej siedziby~~, ~~co wprost wynikało z racji funkcji pełnionych przez niego~~ w ~~administracji Królestwa Polskiego~~. ~~Początkowo - podobnie jak jego przodkowie - poświęcił się karierze wojskowej, osiągając stopień majora wojsk cesarskich~~ w ~~Pułku Zabajkalskim~~<ref>~~Tamże~~, s. ~~133~~.</ref>. ~~Następnie został członkiem cywilnych władz Królestwa Polskiego~~, ~~sprawując funkcję asesora kolegialnego~~. ~~W 1852 roku jego zasługi dla państwa rosyjskiego zostały docenione przez cara Mikołaja I~~, ~~o czym świadczyć może nominacja jego osoby~~ na ~~kamerjunkiera (młodszego szambelana) dworu carskiego~~<ref>~~Tamże~~.</ref>.		Około roku 1856 Władimir dokonał również dość korzystnego politycznie mariażu z księżną Barbarą Michaiłowną Gorczakową - córką nowego Namiestnika Królestwa Polskiego, Michaiła Dymitrowicza Gorczakowa. Nikołaj Wasiljewicz Berg, rosyjski poeta i dziennikarz, który po powstaniu styczniowym zamieszkał w Warszawie, w swoich ''Zapiskach o powstaniu polskiem 1863 i 1864 roku'' przypisywał tejże księżnej Barbarze wypromowanie w środowisku carskich oficjeli osoby margrabiego Aleksandra Wielopolskiego. Według Berga przyszły Naczelnik Rządu Cywilnego w Królestwie Polskim swe stanowisko miał zawdzięczać Pankratiewej „sąsiadującej z Wielopolskim z tytułu posiadanej donacyi”<ref>M. W. Berg, ''Zapiski o powstaniu polskiem 1863 i 1864 roku i poprzedzającej powstanie epoce demonstracyi od 1856 r.'', Kraków 1898, s. 196.</ref>. Owe sąsiedztwo Pankratiewów i Wielopolskich miało raczej charakter symboliczny, gdyż majorat koziegłowski należący do pierwszego rodu dzieliło od Ordynacji Myszkowskiej należącej do Wielopolskich z Chrobrza ponad 100 kilometrów. Jednakże powiat miechowski, na którym położona była jedna z trzech części wchodzących w skład Ordynacji<ref>A. Toporski, ''Rozrywki rodziny Wielopolskich z Chrobrza w świetle korespondencji prywatnej z lat 1875-1937'', „Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach” 2013, t. 28, s. 69.</ref>, faktycznie graniczył z powiatem olkuskim, w którym to z kolei położony był majątek Pankratiewów.

	Około roku 1856 Władimir dokonał również dość korzystnego politycznie mariażu z księżną Barbarą Michaiłowną Gorczakową - córką nowego Namiestnika Królestwa Polskiego, Michaiła Dymitrowicza Gorczakowa. Nikołaj Wasiljewicz Berg, rosyjski poeta i dziennikarz, który po powstaniu styczniowym zamieszkał w Warszawie, w swoich ''Zapiskach o powstaniu polskiem 1863 i 1864 roku'' przypisywał tejże księżnej Barbarze wypromowanie w środowisku carskich oficjeli osoby margrabiego Aleksandra Wielopolskiego. Według Berga przyszły Naczelnik Rządu Cywilnego w Królestwie Polskim swe stanowisko miał zawdzięczać Pankratiewej „sąsiadującej z Wielopolskim z tytułu posiadanej donacyi”<ref>M. W. Berg, ''Zapiski o powstaniu polskiem 1863 i 1864 roku i poprzedzającej powstanie epoce demonstracyi od 1856 r.'', Kraków 1898, s. 196.</ref>. Owe sąsiedztwo Pankratiewów i Wielopolskich miało raczej charakter symboliczny, gdyż majorat koziegłowski należący do pierwszego rodu dzieliło od Ordynacji Myszkowskiej należącej do Wielopolskich z Chrobrza ponad 100 kilometrów. Jednakże powiat miechowski, na którym położona była jedna z trzech części wchodzących w skład Ordynacji<ref>A. Toporski, ''Rozrywki rodziny Wielopolskich z Chrobrza w świetle korespondencji prywatnej z lat 1875-1937'', „Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach” 2013, t. 28, s. 69.</ref>, faktycznie graniczył z powiatem olkuskim, w którym to z kolei położony był majątek Pankratiewów.[[Plik:Fot. 3 Pomnik Elżbiety z Gierłowskich Pankratiewej, znajdujący się na koziegłowskim cmentarzu parafialnym. Na cokole pomnika widnieje napis w języku rosyjskim.jpg\|mały\|450x450px\|''Pomnik Elżbiety z Gierłowskich Pankratiewej, znajdujący się na koziegłowskim cmentarzu parafialnym'' (ze zbiorów prywatnych autorki): Na obelisku znajduje się ryte epitafium inskrypcyjne w języku rosyjskim. Tekst inskrypcji brzmi: ''“Elżbieta Iwanowna Pankratiewa ur. 21 września 1860 r. skon. 28 marca 1908 r. W dowód pamięci drogiej matce kochający syn”'' (ЕЛИЗAВЕTA ИВAHOВHA ПAHКPATЬЕВA POД 21 CЕHT 1860 Г. CКOH 28 МAPTA 1908 Г. BЬ ПAMЯTЬ ДOPOГOИ MATEPИ ЛЮБЯЩИ CЫHЬ).]]Władimir i Barbara Pankratiewowie mieli jednego syna - Michaiła, który to w drugiej połowie XIX wieku był już formalnym właścicielem dóbr koziegłowskich<ref>Michaił Pankratiew po swym dziadzie po kądzieli odziedziczył również drugi majątek, również majorat nadany po powstaniu listopadowym księciu Gorczakowowi, położony w okolicach Pułtuska, we wsi Obryte, patrz: L. Jagoda, ''Koziegłowy i Wolna...'', s. 137. </ref>. Jedynymi namacalnymi pozostałościami po tym pokoleniu Pankratiewów, które zachowały się do współczesności w materialnym dziedzictwie Koziegłów, są antyczne meble - szafa, stolik, biurko oraz trzy krzesła - wyprodukowane na zamówienie księżnej Barbary w Bydgoszczy w 1865 roku i stanowiące ówczesne elementy wyposażenia koziegłowskiego Pałacu Biskupów<ref>Tamże.</ref>.		Władimir i Barbara Pankratiewowie mieli jednego syna - Michaiła, który to w drugiej połowie XIX wieku był już formalnym właścicielem dóbr koziegłowskich<ref>Michaił Pankratiew po swym dziadzie po kądzieli odziedziczył również drugi majątek, również majorat nadany po powstaniu listopadowym księciu Gorczakowowi, położony w okolicach Pułtuska, we wsi Obryte, patrz: L. Jagoda, ''Koziegłowy i Wolna...'', s. 137. </ref>. Jedynymi namacalnymi pozostałościami po tym pokoleniu Pankratiewów, które zachowały się do współczesności w materialnym dziedzictwie Koziegłów, są antyczne meble - szafa, stolik, biurko oraz trzy krzesła - wyprodukowane na zamówienie księżnej Barbary w Bydgoszczy w 1865 roku i stanowiące ówczesne elementy wyposażenia koziegłowskiego Pałacu Biskupów<ref>Tamże.</ref>.
	Michaił Pankratiew był pierwszym właścicielem majoratu, który na stałe osiadł w Koziegłowach. Stopniowo ulegał on także fraternizacji z okoliczną ludnością polską, czego znamiennym dowodem był ślub, jaki zawarł w 1884 roku z włościanką pochodzącą z nieodległej wsi Lgota, Elżbietą z Gierłowskich. Małżeństwo na stałe zamieszkało w Koziegłowach, a z czasem niedaleko dawnego Pałacu Biskupiego wybudowało dla siebie nowy dwór<ref>Tamże, s. 138.</ref>. W tym okresie również lokalna ludność uznawała już dziedzica za swojego krajana, o czym świadczyć może fakt podawania w roku 1883 przez Michaiła do rzymskokatolickiego chrztu nowonarodzonej córki włościan z Markowic<ref>W. Froch, ''Dzieje Rzeniszowa i Markowic od średniowiecza do końca I wojny światowej, Lublin 1999'', s. 103-105.</ref>.		Michaił Pankratiew był pierwszym właścicielem majoratu, który na stałe osiadł w Koziegłowach. Stopniowo ulegał on także fraternizacji z okoliczną ludnością polską, czego znamiennym dowodem był ślub, jaki zawarł w 1884 roku z włościanką pochodzącą z nieodległej wsi Lgota, Elżbietą z Gierłowskich. Małżeństwo na stałe zamieszkało w Koziegłowach, a z czasem niedaleko dawnego Pałacu Biskupiego wybudowało dla siebie nowy dwór<ref>Tamże, s. 138.</ref>. W tym okresie również lokalna ludność uznawała już dziedzica za swojego krajana, o czym świadczyć może fakt podawania w roku 1883 przez Michaiła do rzymskokatolickiego chrztu nowonarodzonej córki włościan z Markowic<ref>W. Froch, ''Dzieje Rzeniszowa i Markowic od średniowiecza do końca I wojny światowej, Lublin 1999'', s. 103-105.</ref>.

Praktykant o 18:18, 13 sty 2025

2025-01-13T18:18:55Z

Podgląd zmian

Praktykant o 18:17, 13 sty 2025

2025-01-13T18:17:47Z

← poprzednia wersja		Wersja z 20:17, 13 sty 2025
Linia 6:		Linia 6:
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 12 (2025)\|TOM: 12 (2025)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 12 (2025)\|TOM: 12 (2025)]]
			[[Plik:Ryc. 1 Koziegłowy, projekt domu wiejskiego dla wielmożnego Pankratieffa (Włodzimierza Pankratiewa).jpg\|mały\|389x389px\|''Koziegłowy, projekt domu wiejskiego dla wielmożnego Pankratieffa (Włodzimierza Pankratiewa)'', rok 1847, Archiwum Główne Akt Dawnych, Zbiór planów po Henryku i Leandrze Marconich: sygn. 1/414/0/-/572 - 13 ark. 1.]]
	Majorat koziegłowski to określenie używane na dobra ziemskie znajdujące się na terenie ziemi koziegłowskiej, które w roku 1835 w formie niezbywalnej i dziedzicznej donacji na mocy carskiego ukazu nadano generałowi Nikicie Pankratiewowi i jego potomkom. Donacja, obejmująca „dobra [[Koziegłowy]], [...] z należącemi do nich folwarkami, wsiami i innemi użytkami i przynależytościami do wysokości czystego rocznego dochodu złotych polskich dwudziestu tysięcy”<ref>''Dziennik Praw Królestwa Polskiego'' [dalej ''DPKP''], t. 17, nr 62 [1835/1836], s. 330-331.</ref>, pozostawała w rękach rosyjskiego rodu Pankratiewów do 1919 roku.		Majorat koziegłowski to określenie używane na dobra ziemskie znajdujące się na terenie ziemi koziegłowskiej, które w roku 1835 w formie niezbywalnej i dziedzicznej donacji na mocy carskiego ukazu nadano generałowi Nikicie Pankratiewowi i jego potomkom. Donacja, obejmująca „dobra [[Koziegłowy]], [...] z należącemi do nich folwarkami, wsiami i innemi użytkami i przynależytościami do wysokości czystego rocznego dochodu złotych polskich dwudziestu tysięcy”<ref>''Dziennik Praw Królestwa Polskiego'' [dalej ''DPKP''], t. 17, nr 62 [1835/1836], s. 330-331.</ref>, pozostawała w rękach rosyjskiego rodu Pankratiewów do 1919 roku.

Linia 21:		Linia 21:

	== Losy kolejnych dziedziców koziegłowskiego majoratu ==		== Losy kolejnych dziedziców koziegłowskiego majoratu ==
			[[Plik:Ryc. 2 Portret gen. Nikity Pietrowicza Pankratiewa..jpg\|mały\|429x429px\|Portret gen. Nikity Pietrowicza Pankratiewa. Źródło: I. D. Sytin, Wojennaja encykłopiedija, T. 17, Moskwa 1914 [И. Д. Сытин, Военная энциклопедия, T. 17, Москва 1914], https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004002277?page=242&rotate=0&theme=white [dostęp: 01.09.2024].]]
	Donatariuszem, który w 1835 roku otrzymał z carskiego nadania koziegłowski majorat był - urodzony w 1788 roku i pochodzący ze zubożałej rodziny szlacheckiej z guberni kijowskiej - Nikita Pietrowicz Pankratiew. Podobnie jak jego ojciec, Petr Prokofiewicz<ref>''Petr Prokofiewicz Pankratiew (1757-1810)'' - tajny radca, pułkownik armii Cesarstwa Rosyjskiego, gubernator cywilny Kijowa. Do najważniejszych, sprawowanych przez niego, funkcji wojskowych należało przede wszystkim zajmowane przez niego od 1784 roku stanowisko adiutanta generalnego feldmarszałka księcia Repnina. Od 1800 roku był tajnym radcą, w latach 1801-1802 pełnił też funkcję cywilnego gubernatora Sankt Petersburga, a w 1804 roku został przeniesiony na to samo stanowisko w Kijowie, gdzie pozostał do końca życia. Wśród potomnych przetrwała o nim pamięć jako o ''“jednym z najszlachetniejszych i najbardziej uczciwych administratorów swoich czasów”'' (patrz: B. L. Modzalevsky, ''Pankratjew, Pietr Prokofjewicz'', [w:] ''Russkij biograficzeskij słowar''‘, t. 13, red. A. A. Połowcow, Sankt-Pietierburg 1902, s. 257-258 [Б. Л. Модзалевский, ''Панкратьев, Петр Прокофьевич,'' [w:] ''Русский биографический словарь'', T. 13, под редакцией А. А. Половцова, Санкт-Петербург 1902, c. 257-258], https://azbyka.ru/otechnik/Spravochniki/russkij-biograficheskij-slovar-tom-13/190 [dostęp: 01.09.2024].).</ref> oraz brat Teofil, swoją karierę wojskową Nikita Pankratiew rozpoczął ochotniczym wstąpieniem do armii w 1807 roku. W trakcie wojny między Imperium Rosyjskim a Turcją Osmańską (lata 1806-1812) w stopniu porucznika został przyjęty do elitarnej jednostki rosyjskiej piechoty - Lejb-Gwardyjskiego Pułku Jegrów Jego Imperatorskiej Wysokości<ref>V. M. Mukhanov, ''Pankratjew Nikita Pietrowicz'', [w:] ''Bolszaja rossijskaja encykłopiedija 2004-2017'' [В. М. Муханов, ''Панкра́тьев Никита Петрович,'' [w:] ''Большая российская энциклопедия 2004-2017''], https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2702556 [dostęp: 01.09.2024].</ref>. Od 1810 roku pełnił funkcję adiutanta późniejszego głównodowodzącego w czasie wojen napoleońskich, generała Michaiła Kutuzowa. Brał również udział we wszystkich regularnych bitwach wojny I Cesarstwa Francuskiego z Imperium Rosyjskim w 1812 roku. Po zakończeniu wojen napoleońskich, został awansowany do stopnia generał-majora. W okresie 1821-1831 dowodził wojskami rosyjskimi na Kaukazie i Zakukaziu, gdzie zyskał sławę bohatera wojennego<ref>A. Mikaberidze, ''The Russian Officer Corps of the Revolutionary and Napoleonic Wars, 1795-1815'', New York 2005, pp. 294-295; L. Jagoda, ''Koziegłowy i Wolna...'', s. 129.</ref>.		Donatariuszem, który w 1835 roku otrzymał z carskiego nadania koziegłowski majorat był - urodzony w 1788 roku i pochodzący ze zubożałej rodziny szlacheckiej z guberni kijowskiej - Nikita Pietrowicz Pankratiew. Podobnie jak jego ojciec, Petr Prokofiewicz<ref>''Petr Prokofiewicz Pankratiew (1757-1810)'' - tajny radca, pułkownik armii Cesarstwa Rosyjskiego, gubernator cywilny Kijowa. Do najważniejszych, sprawowanych przez niego, funkcji wojskowych należało przede wszystkim zajmowane przez niego od 1784 roku stanowisko adiutanta generalnego feldmarszałka księcia Repnina. Od 1800 roku był tajnym radcą, w latach 1801-1802 pełnił też funkcję cywilnego gubernatora Sankt Petersburga, a w 1804 roku został przeniesiony na to samo stanowisko w Kijowie, gdzie pozostał do końca życia. Wśród potomnych przetrwała o nim pamięć jako o ''“jednym z najszlachetniejszych i najbardziej uczciwych administratorów swoich czasów”'' (patrz: B. L. Modzalevsky, ''Pankratjew, Pietr Prokofjewicz'', [w:] ''Russkij biograficzeskij słowar''‘, t. 13, red. A. A. Połowcow, Sankt-Pietierburg 1902, s. 257-258 [Б. Л. Модзалевский, ''Панкратьев, Петр Прокофьевич,'' [w:] ''Русский биографический словарь'', T. 13, под редакцией А. А. Половцова, Санкт-Петербург 1902, c. 257-258], https://azbyka.ru/otechnik/Spravochniki/russkij-biograficheskij-slovar-tom-13/190 [dostęp: 01.09.2024].).</ref> oraz brat Teofil, swoją karierę wojskową Nikita Pankratiew rozpoczął ochotniczym wstąpieniem do armii w 1807 roku. W trakcie wojny między Imperium Rosyjskim a Turcją Osmańską (lata 1806-1812) w stopniu porucznika został przyjęty do elitarnej jednostki rosyjskiej piechoty - Lejb-Gwardyjskiego Pułku Jegrów Jego Imperatorskiej Wysokości<ref>V. M. Mukhanov, ''Pankratjew Nikita Pietrowicz'', [w:] ''Bolszaja rossijskaja encykłopiedija 2004-2017'' [В. М. Муханов, ''Панкра́тьев Никита Петрович,'' [w:] ''Большая российская энциклопедия 2004-2017''], https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2702556 [dostęp: 01.09.2024].</ref>. Od 1810 roku pełnił funkcję adiutanta późniejszego głównodowodzącego w czasie wojen napoleońskich, generała Michaiła Kutuzowa. Brał również udział we wszystkich regularnych bitwach wojny I Cesarstwa Francuskiego z Imperium Rosyjskim w 1812 roku. Po zakończeniu wojen napoleońskich, został awansowany do stopnia generał-majora. W okresie 1821-1831 dowodził wojskami rosyjskimi na Kaukazie i Zakukaziu, gdzie zyskał sławę bohatera wojennego<ref>A. Mikaberidze, ''The Russian Officer Corps of the Revolutionary and Napoleonic Wars, 1795-1815'', New York 2005, pp. 294-295; L. Jagoda, ''Koziegłowy i Wolna...'', s. 129.</ref>.

Linia 32:		Linia 33:

	Władimir i Barbara Pankratiewowie mieli jednego syna - Michaiła, który to w drugiej połowie XIX wieku był już formalnym właścicielem dóbr koziegłowskich<ref>Michaił Pankratiew po swym dziadzie po kądzieli odziedziczył również drugi majątek, również majorat nadany po powstaniu listopadowym księciu Gorczakowowi, położony w okolicach Pułtuska, we wsi Obryte, patrz: L. Jagoda, ''Koziegłowy i Wolna...'', s. 137. </ref>. Jedynymi namacalnymi pozostałościami po tym pokoleniu Pankratiewów, które zachowały się do współczesności w materialnym dziedzictwie Koziegłów, są antyczne meble - szafa, stolik, biurko oraz trzy krzesła - wyprodukowane na zamówienie księżnej Barbary w Bydgoszczy w 1865 roku i stanowiące ówczesne elementy wyposażenia koziegłowskiego Pałacu Biskupów<ref>Tamże.</ref>.		Władimir i Barbara Pankratiewowie mieli jednego syna - Michaiła, który to w drugiej połowie XIX wieku był już formalnym właścicielem dóbr koziegłowskich<ref>Michaił Pankratiew po swym dziadzie po kądzieli odziedziczył również drugi majątek, również majorat nadany po powstaniu listopadowym księciu Gorczakowowi, położony w okolicach Pułtuska, we wsi Obryte, patrz: L. Jagoda, ''Koziegłowy i Wolna...'', s. 137. </ref>. Jedynymi namacalnymi pozostałościami po tym pokoleniu Pankratiewów, które zachowały się do współczesności w materialnym dziedzictwie Koziegłów, są antyczne meble - szafa, stolik, biurko oraz trzy krzesła - wyprodukowane na zamówienie księżnej Barbary w Bydgoszczy w 1865 roku i stanowiące ówczesne elementy wyposażenia koziegłowskiego Pałacu Biskupów<ref>Tamże.</ref>.
			[[Plik:Fot. 3 Pomnik Elżbiety z Gierłowskich Pankratiewej, znajdujący się na koziegłowskim cmentarzu parafialnym. Na cokole pomnika widnieje napis w języku rosyjskim.jpg\|mały\|450x450px\|''Pomnik Elżbiety z Gierłowskich Pankratiewej, znajdujący się na koziegłowskim cmentarzu parafialnym'' (ze zbiorów prywatnych autorki): Na obelisku znajduje się ryte epitafium inskrypcyjne w języku rosyjskim. Tekst inskrypcji brzmi: ''“Elżbieta Iwanowna Pankratiewa ur. 21 września 1860 r. skon. 28 marca 1908 r. W dowód pamięci drogiej matce kochający syn”'' (ЕЛИЗAВЕTA ИВAHOВHA ПAHКPATЬЕВA POД 21 CЕHT 1860 Г. CКOH 28 МAPTA 1908 Г. BЬ ПAMЯTЬ ДOPOГOИ MATEPИ ЛЮБЯЩИ CЫHЬ).]]
	Michaił Pankratiew był pierwszym właścicielem majoratu, który na stałe osiadł w Koziegłowach. Stopniowo ulegał on także fraternizacji z okoliczną ludnością polską, czego znamiennym dowodem był ślub, jaki zawarł w 1884 roku z włościanką pochodzącą z nieodległej wsi Lgota, Elżbietą z Gierłowskich. Małżeństwo na stałe zamieszkało w Koziegłowach, a z czasem niedaleko dawnego Pałacu Biskupiego wybudowało dla siebie nowy dwór<ref>Tamże, s. 138.</ref>. W tym okresie również lokalna ludność uznawała już dziedzica za swojego krajana, o czym świadczyć może fakt podawania w roku 1883 przez Michaiła do rzymskokatolickiego chrztu nowonarodzonej córki włościan z Markowic<ref>W. Froch, ''Dzieje Rzeniszowa i Markowic od średniowiecza do końca I wojny światowej, Lublin 1999'', s. 103-105.</ref>.		Michaił Pankratiew był pierwszym właścicielem majoratu, który na stałe osiadł w Koziegłowach. Stopniowo ulegał on także fraternizacji z okoliczną ludnością polską, czego znamiennym dowodem był ślub, jaki zawarł w 1884 roku z włościanką pochodzącą z nieodległej wsi Lgota, Elżbietą z Gierłowskich. Małżeństwo na stałe zamieszkało w Koziegłowach, a z czasem niedaleko dawnego Pałacu Biskupiego wybudowało dla siebie nowy dwór<ref>Tamże, s. 138.</ref>. W tym okresie również lokalna ludność uznawała już dziedzica za swojego krajana, o czym świadczyć może fakt podawania w roku 1883 przez Michaiła do rzymskokatolickiego chrztu nowonarodzonej córki włościan z Markowic<ref>W. Froch, ''Dzieje Rzeniszowa i Markowic od średniowiecza do końca I wojny światowej, Lublin 1999'', s. 103-105.</ref>.

Praktykant: /* Przypisy */

2025-01-13T18:10:37Z

Przypisy

← poprzednia wersja		Wersja z 20:10, 13 sty 2025
Linia 78:		Linia 78:

	== Przypisy ==		== Przypisy ==
			<references/>

	== Źródła on-line ==		== Źródła on-line ==

Praktykant o 18:10, 13 sty 2025

2025-01-13T18:10:17Z

Podgląd zmian

Praktykant o 17:22, 13 sty 2025

2025-01-13T17:22:29Z

← poprzednia wersja		Wersja z 19:22, 13 sty 2025
Linia 7:		Linia 7:
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 12 (2025)\|TOM: 12 (2025)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 12 (2025)\|TOM: 12 (2025)]]

	~~Plecionkarstwo jako~~		Majorat koziegłowski to określenie używane na dobra ziemskie znajdujące się na terenie ziemi koziegłowskiej, które w roku 1835 w formie niezbywalnej i dziedzicznej donacji na mocy carskiego ukazu nadano generałowi Nikicie Pankratiewowi i jego potomkom. Donacja, obejmująca „dobra [[Koziegłowy]], [...] z należącemi do nich folwarkami, wsiami i innemi użytkami i przynależytościami do wysokości czystego rocznego dochodu złotych polskich dwudziestu tysięcy”<ref>''Dziennik Praw Królestwa Polskiego'' [dalej ''DPKP''], t. 17, nr 62 [1835/1836], s. 330-331.</ref>, pozostawała w rękach rosyjskiego rodu Pankratiewów do 1919 roku.

			== Dzieje koziegłowskich dóbr ziemskich do 1835 roku ==
			Najstarsze dzieje koziegłowskich dóbr ziemskich, podobnie jak samego miasta, sięgają okresu średniowiecza. Kronikarz [[Jan Długosz]] pisał o nich: „miasto i zamek w ziemi siewierskiej”<ref>J. Długosz, ''Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis,'' T. 2, Kraków 1864, s. 191, https://polona.pl/item-view/da61d616-9ce0-4402-85d9-34d0aff78806?page=6 [Polona, dostęp: 01.09.2024].</ref>, położonej na geograficznej i kulturowej granicy dzielącej [[Małopolska\|Małopolskę]] od [[Śląsk\|Śląska]]. Legendarnym założycielem Koziegłów miał być Drogosław herbu Zerwikaptur, którego potomkom nie udało się jednak utrzymać koziegłowskich włości. Na przełomie XII i XIII wieku tereny te dostały się pod władanie wojewody krakowskiego Mikołaja, herbu Lis<ref>F. Kiryk, ''Siewierz, Czeladź, Koziegłowy. Studia i materiały z dziejów Siewierza i Księstwa Siewierskiego'', Katowice 1994, s. 259.</ref>, który od księcia [[Kazimierz II Sprawiedliwy\|Kazimierza Sprawiedliwego]] otrzymał pozwolenie na budowę zamku warownego. Dobra należące do Mikołaja stały się zaczątkiem koziegłowskich dóbr ziemskich.

			W latach 1178/1179-1443 cała ziemia siewierska, a wraz z nią także dobra koziegłowskie, znalazły się pod panowaniem książąt śląskich. Przez cały ten okres dzieliły - zarówno w aspekcie administracyjnym, jak i kulturowym - losy piastowskich księstw [[Górny Śląsk\|górnośląskich]]. W 1281 roku zostały włączone do [[Księstwo bytomsko-kozielskie\|księstwa bytomskiego]], które od 1327 roku związane było stosunkiem lennym z państwem czeskim rządzonym przez Luksemburczyków. W pierwszej połowie XIV wieku w wyniku transakcji handlowych między przedstawicielami poszczególnych gałęzi Piastów śląskich, wraz z ziemią siewierską przeszły najpierw w posiadanie Piastów cieszyńskich, a później książąt jaworsko-świdnickich<ref>J. Sperka, ''Księstwo siewierskie'', ”Encyklopedia Województwa Śląskiego”, T. 1 [2014], [[Księstwo siewierskie\|https://ibrbs.pl/index.php/Ksi%C4%99stwo_siewierskie]] [dostęp: 01.09.2024].</ref>.

			W drugiej połowie XIV wieku w posiadanie dóbr koziegłowskich wszedł kasztelan sądecki i starosta kolski - Krystyn I herbu Lis, pozostający w bliskich stosunkach z ówczesnym królem Polski, [[Władysław II Jagiełło\|Władysławem Jagiełłą]]. W 1443 roku ziemia siewierska, wraz z wchodzącymi w jej skład dobrami koziegłowskimi, została zakupiona przez biskupów krakowskich, pełniących odtąd na tym terenie rolę książąt siewierskich<ref>Tamże.</ref>. Same dobra koziegłowskie formalnie natomiast nadal stanowiły własność potomków Krystyna I, członków rodu Koziegłowskich herbu Lis - stąd zwane były również Lisowszczyzną<ref>L. Jagoda, ''Koziegłowy i Wolna Wieś Gniazdów,'' Koziegłowy 2014, s. 50.</ref>. W okresie władania nimi przez starostę lelowskiego, Jana Koziegłowskiego, w skład Lisowszczyzny wchodziły: „miasto Koziegłowy i wsi Cynków, Gęzin, Gniazdów, Koclin, Koziegłówki, Kruszyny, Kamienica, Kuźnica, [[Lgota]], [[Myszków]], Siedlec, Smardzew, Winowno i Wojsławice czyli I miasto i 14 wsi”<ref>H. Polaczkówna, ''Szlachta na Siewierzu Biskupim w latach 1442-1790. Z mapą rozsiedlenia Siewierza i z trzema tablicami w tekście'', Lwów 1913, s. 23,http://www.quomodo.org.pl/dane/genealogia/Szlachta_na_Siewierzu_Biskupim.pdf [dostęp: 01.09.2024].</ref>. Po śmierci Jana jego syn, Krystyn IV, odsprzedał dobra koziegłowskie w 1519 roku Janowi Konarskiemu, biskupowi krakowskiemu, za 10 000 florenów<ref>F. Kiryk, ''Siewierz, Czeladź, Koziegłowy...'', s. 269.</ref>. W ten sposób zostały one na ponad 200 lat bezpośrednio włączone do „dóbr biskupów krakowskich [[Księstwo siewierskie\|księstwa Siewierskiego]]”<ref>J. Wiśniewski, ''Diecezja Częstochowska. Opis historyczny kościołów i zabytków w dekanatach: będzińskim, dąbrowskim, sączowskim, zawierciańskim i żareckim oraz parafji Olsztyn'', Marjówka Opoczyńska 1936, s. 137.</ref>, gdzie gospodarczo odgrywały rolę głównego centrum górniczo-hutniczego księstwa<ref>J. Wiśniewska, ''Dzieje Miasta i Gminy Koziegłowy'', Katowice 1996, s. 46. </ref>.

			Do roku 1790, tj. do likwidacji księstwa siewierskiego i jego odrębności ustrojowej przez Sejm Czteroletni oraz przyłączenia do Rzeczpospolitej leżących w jego obrębie ziem, klucz koziegłowski stanowił obok klucza siewierskiego jedną z dwóch jednostek zarządu dóbr przez biskupów krakowskich<ref>A. Nowakowski, ''Dzieje ustroju i prawa księstwa siewierskiego'', Warszawa 1992, s. 58.</ref>. Zarząd ten biskupi krakowscy zwykle wykonywali poprzez dzierżawienie dóbr koziegłowskich osobom prywatnym. W skład dóbr koziegłowskich wchodziły dwa kompleksy biskupiego majątku: majątek dworski (zamkowy) zarządzany przez starostę oraz tzw. Wójtostwo Koziegłowskie, którym kierował wójt<ref>L. Jagoda, ''Koziegłowy w Księstwie Siewierskim'', ”Koziegłowy dawno temu. Blog historyczny Leonarda Jagody”, https://historia.kozieglowy.org/r-3-kozieglowy-w-ksiestwie-siewierskim/ [dostęp: 01.09.2024].</ref>. Siedzibą klucza koziegłowskiego, gdzie m.in. wykonywano sądownictwo związane ze sprawami z klucza, był koziegłowski zamek. Jednym z zarządców tego zamku w pierwszej połowie XVII wieku był starosta Aleksander Denis (Dynis) - „sługa biskupa krakowskiego”, który według pisarza Waleriana Nekady-Trepki miał wyróżniać się spośród polskich szlachciców kolorem skóry: „Dynis Aleksander, Murzyn,[...]. Temu zasługi dał był biskup… Za starostę w Koziegłowach był w Siewierszczyźnie”<ref>N.W. Trepka, ''Liber generationis plebeanorum (Liber chamorum)'', oprac. R. Leszczyński, Wrocław 1995, s. 340.</ref>. Starostowie rezydowali jednak nie na niszczejącym koziegłowskim zamku, ale w byłym dworze rodu Lisów, który wśród okolicznej ludności zyskał nazwę Pałacu Biskupów.

			Po trzecim rozbiorze Polski ziemia siewierska i dobra ziemskie koziegłowskie znalazły się w granicach zaboru pruskiego, wchodząc do roku 1807 w skład nowej prowincji pruskiej, tzw. [[Nowy Śląsk\|Nowego Śląska]]. W 1807 roku ziemie Nowego Śląska zostały włączone do Księstwa Warszawskiego, a po [[Kongres Wiedeński\|kongresie wiedeńskim]] znalazły się w granicach Królestwa Polskiego<ref>J. Sperka, ''Księstwo siewierskie'', ”Encyklopedia Województwa Śląskiego”, T. 1 [2014], [[Księstwo siewierskie\|https://ibrbs.pl/index.php/Ksi%C4%99stwo_siewierskie]] [dostęp: 01.09.2024].</ref>. Aż do uzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 roku ziemia koziegłowska leżała dokładnie na pograniczu zaborów pruskiego i rosyjskiego, oddzielając historyczne tereny Małopolski i Górnego Śląska<ref>L. Jagoda, ''Zakamarki historii – pałac w Czarnym Lesie'', ”Koziegłowy dawno temu. Blog historyczny Leonarda Jagody”, https://historia.kozieglowy.org/r-7-zakamarki-historii-palac-w-czarnym-lesie/ [dostęp: 01.09.2024].</ref>.

Praktykant: Utworzono nową stronę "Kategoria:Historia Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny Kategoria:Tom 12 (2025) Autor: Anna Niedbała ::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO :::::::::::::::::::::::::TOM: 12 (2025) Plecionkarstwo jako"

2025-01-13T17:00:39Z

Utworzono nową stronę "Kategoria:Historia Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny Kategoria:Tom 12 (2025) Autor: Anna Niedbała ::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO :::::::::::::::::::::::::TOM: 12 (2025) Plecionkarstwo jako"

Nowa strona

[[Kategoria:Historia]]
[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
[[Kategoria:Tom 12 (2025)]]
Autor: [[Anna Niedbała]]

::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 12 (2025)|TOM: 12 (2025)]]

Plecionkarstwo jako