Karpaty Zewnętrzne - Historia wersji

Garbaczm o 13:50, 9 mar 2016

2016-03-09T13:50:24Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:50, 9 mar 2016
Linia 26:		Linia 26:
	Basen sedymentacyjny Karpat zewnętrznych był fragmentem północnej części oceanu Tetydy. Był to basen głębokomorski o szerokości kilkuset kilometrów. Położony był między płytą północnoeuropejską na północy a grzbietem czorsztyńskim na południu. Ocean Tetydy podzielony był grzbietami podwodnymi na mniejsze baseny, w których odbywała się sedymentacja poszczególnych serii (magurskiej, śląskiej, podśląskiej i skolskiej) budujących obecnie płaszczowiny Karpat fliszowych.		Basen sedymentacyjny Karpat zewnętrznych był fragmentem północnej części oceanu Tetydy. Był to basen głębokomorski o szerokości kilkuset kilometrów. Położony był między płytą północnoeuropejską na północy a grzbietem czorsztyńskim na południu. Ocean Tetydy podzielony był grzbietami podwodnymi na mniejsze baseny, w których odbywała się sedymentacja poszczególnych serii (magurskiej, śląskiej, podśląskiej i skolskiej) budujących obecnie płaszczowiny Karpat fliszowych.

	Najstarszymi skałami Karpat fliszowych, występującymi na obszarze [[Województwo śląskie ~~(III RP)~~\|województwa śląskiego]], są łupki cieszyńskie dolne (formacja wędryńska) powstałe w jurze górnej (kimeryd – tyton). Są to ciemnoszare łupki margliste z podrzędnie występującymi wkładkami cienkoławicowych wapieni pelitycznych lub detrytycznych o miąższości dochodzącej do 300 metrów. Skały te występują w rejonie Żywca i Bielska-Białej wyłącznie w obrębie płaszczowiny śląskiej. Powyżej formacji wędryńskiej, w rejonie [[Żywiec\|Żywca]], [[Bielsko-Biała\|Bielska-Białej]] i [[Kozy\|Kóz]], występują wapienie cieszyńskie (formacja wapieni cieszyńskich; tyton górny – berias). Są to cienkoławicowe wapienie pelityczne lub drobnoziarniste ku górze przechodzące w wapienie średnio- i gruboziarniste o miąższości dochodzącej do 200 m. Nad wapieniami cieszyńskimi, w obrębie płaszczowiny śląskiej i podśląskiej, zalegają łupki cieszyńskie górne (walanżyn – hoteryw). Są to ciemnoszare łupki margliste i cienkoławicowe, drobnoziarniste piaskowce z wtrąceniami wapieni detrytycznych i syderytów. Miąższość tej serii dochodzi do 300 m. Powyżej zalegają warstwy grodziskie (hoteryw – apt), które na obszarze województwa śląskiego występują w obrębie płaszczowiny śląskiej (na wschód od Bielska-Białej). Są to gruboziarniste piaskowce i zlepieńce kwarcytowe o miąższości nie przekraczającej 50 m. Pogłębienie zbiornika spowodowało rozwój sedymentacji ilastej. Powstała seria łupków wierzchowskich (formacja wierzowska; barrem – alb), odsłaniających się w rejonie Żywca oraz na wschód od Bielska-Białej w obrębie płaszczowiny śląskiej i podśląskiej. Jest to seria czarnych, liściastych łupków bitumicznych, lokalnie przeławiconych piaskowcami typu grodziskiego o miąższości do 200 – 500 m. Wyżej w profilu pojawiają się warstwy lgockie (formacja lgocka; alb i cenoman), które wykształcone są w postaci naprzemianległych piaskowców cienko- i średnioławicowych oraz ciemnoszarych łupków. Skały te występują w rejonie Żywca oraz na wschód od Bielska-Białej w obrębie płaszczowiny śląskiej. Miąższość warstw lgockich wynosi około 300 m. W najwyższej części występują niebieskie rogowce, gezy i cienkoławicowe piaskowce (rogowce mikuszowickie).		Najstarszymi skałami Karpat fliszowych, występującymi na obszarze [[Województwo śląskie\|województwa śląskiego]], są łupki cieszyńskie dolne (formacja wędryńska) powstałe w jurze górnej (kimeryd – tyton). Są to ciemnoszare łupki margliste z podrzędnie występującymi wkładkami cienkoławicowych wapieni pelitycznych lub detrytycznych o miąższości dochodzącej do 300 metrów. Skały te występują w rejonie Żywca i Bielska-Białej wyłącznie w obrębie płaszczowiny śląskiej. Powyżej formacji wędryńskiej, w rejonie [[Żywiec\|Żywca]], [[Bielsko-Biała\|Bielska-Białej]] i [[Kozy\|Kóz]], występują wapienie cieszyńskie (formacja wapieni cieszyńskich; tyton górny – berias). Są to cienkoławicowe wapienie pelityczne lub drobnoziarniste ku górze przechodzące w wapienie średnio- i gruboziarniste o miąższości dochodzącej do 200 m. Nad wapieniami cieszyńskimi, w obrębie płaszczowiny śląskiej i podśląskiej, zalegają łupki cieszyńskie górne (walanżyn – hoteryw). Są to ciemnoszare łupki margliste i cienkoławicowe, drobnoziarniste piaskowce z wtrąceniami wapieni detrytycznych i syderytów. Miąższość tej serii dochodzi do 300 m. Powyżej zalegają warstwy grodziskie (hoteryw – apt), które na obszarze województwa śląskiego występują w obrębie płaszczowiny śląskiej (na wschód od Bielska-Białej). Są to gruboziarniste piaskowce i zlepieńce kwarcytowe o miąższości nie przekraczającej 50 m. Pogłębienie zbiornika spowodowało rozwój sedymentacji ilastej. Powstała seria łupków wierzchowskich (formacja wierzowska; barrem – alb), odsłaniających się w rejonie Żywca oraz na wschód od Bielska-Białej w obrębie płaszczowiny śląskiej i podśląskiej. Jest to seria czarnych, liściastych łupków bitumicznych, lokalnie przeławiconych piaskowcami typu grodziskiego o miąższości do 200 – 500 m. Wyżej w profilu pojawiają się warstwy lgockie (formacja lgocka; alb i cenoman), które wykształcone są w postaci naprzemianległych piaskowców cienko- i średnioławicowych oraz ciemnoszarych łupków. Skały te występują w rejonie Żywca oraz na wschód od Bielska-Białej w obrębie płaszczowiny śląskiej. Miąższość warstw lgockich wynosi około 300 m. W najwyższej części występują niebieskie rogowce, gezy i cienkoławicowe piaskowce (rogowce mikuszowickie).

	W późnej kredzie, w wyniku ruchów tektonicznych, nastąpiło duże zróżnicowanie basenu sedymentacyjnego. Powstały dwie prowincje sedymentacyjne: [[Prowincja Śląska]] na zachodzie i prowincja inoceramowa na wschodzie.		W późnej kredzie, w wyniku ruchów tektonicznych, nastąpiło duże zróżnicowanie basenu sedymentacyjnego. Powstały dwie prowincje sedymentacyjne: [[Prowincja Śląska]] na zachodzie i prowincja inoceramowa na wschodzie.

Garbaczm o 12:44, 9 mar 2016

2016-03-09T12:44:43Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:44, 9 mar 2016
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Geografia]]		[[Kategoria:Geografia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autor: [[dr hab. Jolanta Burda]]		Autor: [[dr hab. Jolanta Burda]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm: /* Jednostki płaszczowinowe Karpat zewnętrznych */

2015-07-20T08:04:44Z

Jednostki płaszczowinowe Karpat zewnętrznych

← poprzednia wersja		Wersja z 10:04, 20 lip 2015
Linia 42:		Linia 42:
	==Jednostki płaszczowinowe Karpat zewnętrznych==		==Jednostki płaszczowinowe Karpat zewnętrznych==

	Południowa część województwa śląskiego obejmuje fragment Karpat zewnętrznych, gdzie płaszczowiny karpackie nasunięte są na neogeńskie utwory molasowe, wypełniające ~~[[Zapadlisko przedkarpackie\|~~zapadlisko przedkarpackie]], pod którymi występują prekambryjsko-paleozoiczne utwory platformowe (opisane w części dotyczącej budowy geologicznej województwa śląskiego). Na tym obszarze występują utwory serii podśląskiej, śląskiej, przedmagurskiej i magurskiej budujące płaszczowiny o tych samych nazwach.		Południowa część województwa śląskiego obejmuje fragment Karpat zewnętrznych, gdzie płaszczowiny karpackie nasunięte są na neogeńskie utwory molasowe, wypełniające zapadlisko przedkarpackie, pod którymi występują prekambryjsko-paleozoiczne utwory platformowe (opisane w części dotyczącej budowy geologicznej województwa śląskiego). Na tym obszarze występują utwory serii podśląskiej, śląskiej, przedmagurskiej i magurskiej budujące płaszczowiny o tych samych nazwach.

	===Płaszczowina podśląska===		===Płaszczowina podśląska===
Linia 51:		Linia 51:
	===Płaszczowina śląska===		===Płaszczowina śląska===
	[[Plik:Wychodnie warstw istebniańskich w Beskidzie Slaskim.jpg\|300px\|thumb\|right\|Fot. 3. Wychodnie warstw istebniańskich w Beskidzie Śląskim(pasmo Magurki Radziechowskiej).]]		[[Plik:Wychodnie warstw istebniańskich w Beskidzie Slaskim.jpg\|300px\|thumb\|right\|Fot. 3. Wychodnie warstw istebniańskich w Beskidzie Śląskim(pasmo Magurki Radziechowskiej).]]
	Płaszczowina śląska rozciąga się na obszarze polskich Karpat od Beskidu Śląskiego po Bieszczady (Rys.). Zajmuje ok. 1/3 powierzchni polskich Karpat zewnętrznych. Nasunięta jest na utwory płaszczowiny podśląskiej. Profil stratygraficzny płaszczowiny śląskiej obejmuje osady od najmłodszej jury aż po oligocen. W części zachodniej płaszczowina śląska dzieli się na dwie płaszczowiny cząstkowe: cieszyńską i godulską. Płaszczowina cieszyńska występuje na obszarze Pogórza Cieszyńskiego i Bielskiego. Zbudowana jest głównie z mocno sfałdowanych łupków i wapieni najmłodszej jury i najstarszej kredy, które nasunięte są na płaszczowinę podśląską. W skałach osadowych płaszczowiny cieszyńskiej występują liczne intruzje cieszynitów należących do cieszyńskiej prowincji magmowej, będącej przejawem wulkanizmu ekstensyjnego (Włodyka 2010).		Płaszczowina śląska rozciąga się na obszarze polskich Karpat od Beskidu Śląskiego po Bieszczady (Rys.). Zajmuje ok. 1/3 powierzchni polskich Karpat zewnętrznych. Nasunięta jest na utwory płaszczowiny podśląskiej. Profil stratygraficzny płaszczowiny śląskiej obejmuje osady od najmłodszej jury aż po oligocen. W części zachodniej płaszczowina śląska dzieli się na dwie płaszczowiny cząstkowe: cieszyńską i godulską. Płaszczowina cieszyńska występuje na obszarze Pogórza Cieszyńskiego i Bielskiego. Zbudowana jest głównie z mocno sfałdowanych łupków i wapieni najmłodszej jury i najstarszej kredy, które nasunięte są na płaszczowinę podśląską. W skałach osadowych płaszczowiny cieszyńskiej występują liczne intruzje [[Cieszynit\|cieszynitów]] należących do cieszyńskiej prowincji magmowej, będącej przejawem wulkanizmu ekstensyjnego (Włodyka 2010).
	[[Plik:Kopuła szczytowa Pilska.jpg\|300px\|thumb\|right\|Fot.1. Kopuła szczytowa Pilska (1557 m n.p.m.), zbudowana ze skał płaszczowiny magurskiej.]]		[[Plik:Kopuła szczytowa Pilska.jpg\|300px\|thumb\|right\|Fot.1. Kopuła szczytowa Pilska (1557 m n.p.m.), zbudowana ze skał płaszczowiny magurskiej.]]
	Płaszczowina godulska zbudowana jest z wielu ogniw o przewadze piaskowców (warstwy lgockie, godulskie, istebniańskie). Odporne na wietrzenie piaskowce godulskie i istebniańskie budują najwyższe szczyty Beskidu Śląskiego. W części zachodniej Beskidów znaczącą rolę odgrywają uskoki o kierunkach od NNW-SSE do N-S, dzielące płaszczowinę godulską na blok Beskidu Małego i blok Beskidu Śląskiego. Pomiędzy nimi znajduje się Kotlina Żywiecka powstała na miejscu żywieckiego okna tektonicznego. W oknie tektonicznym odsłaniają się mało odporne na wietrzenie łupki i margle płaszczowiny cieszyńskiej i skały płaszczowiny podśląskiej.		Płaszczowina godulska zbudowana jest z wielu ogniw o przewadze piaskowców (warstwy lgockie, godulskie, istebniańskie). Odporne na wietrzenie piaskowce godulskie i istebniańskie budują najwyższe szczyty Beskidu Śląskiego. W części zachodniej Beskidów znaczącą rolę odgrywają uskoki o kierunkach od NNW-SSE do N-S, dzielące płaszczowinę godulską na blok Beskidu Małego i blok Beskidu Śląskiego. Pomiędzy nimi znajduje się Kotlina Żywiecka powstała na miejscu żywieckiego okna tektonicznego. W oknie tektonicznym odsłaniają się mało odporne na wietrzenie łupki i margle płaszczowiny cieszyńskiej i skały płaszczowiny podśląskiej.
Linia 58:		Linia 58:
	===Łuski przedmagurskie===		===Łuski przedmagurskie===

	Na płaszczowinę śląską nasunięte są łuski przedmagurskie, które ciągną się wąskim pasem od Istebnej przez Koniaków, Kamesznicę do Sporysza. Na wschodzie chowają się pod płaszczowinę magurską. W jej skład wchodzą tylko utwory kredy górnej i paleogenu.		Na płaszczowinę śląską nasunięte są łuski przedmagurskie, które ciągną się wąskim pasem od Istebnej przez Koniaków, Kamesznicę do [[Sporysz\|Sporysza]]. Na wschodzie chowają się pod płaszczowinę magurską. W jej skład wchodzą tylko utwory kredy górnej i paleogenu.

	===Płaszczowina magurska===		===Płaszczowina magurska===
Linia 67:		Linia 67:

	Południową granicę płaszczowiny magurskiej stanowi podłużny uskok przesuwczy, biegnący wzdłuż północnej krawędzi pienińskiego pasa skałkowego (Birkenmajer 1986). Granicę północną wyznacza czoło nasunięcia magurskiego (Rys. 1). Stratygraficzna miąższość serii magurskiej wynosi od 2 km w części północnej do 3,5 km w części południowej (Poprawa i in. 2002).		Południową granicę płaszczowiny magurskiej stanowi podłużny uskok przesuwczy, biegnący wzdłuż północnej krawędzi pienińskiego pasa skałkowego (Birkenmajer 1986). Granicę północną wyznacza czoło nasunięcia magurskiego (Rys. 1). Stratygraficzna miąższość serii magurskiej wynosi od 2 km w części północnej do 3,5 km w części południowej (Poprawa i in. 2002).




	==Bibliografia==		==Bibliografia==

Garbaczm: /* Basen sedymentacyjny Karpat zewnętrznych */

2015-07-20T07:56:45Z

Basen sedymentacyjny Karpat zewnętrznych

← poprzednia wersja		Wersja z 09:56, 20 lip 2015
Linia 30:		Linia 30:
	Bezpośrednio na warstwach godulskich występują warstwy istebniańskie (formacja istebniańska), które budują południową część Beskidu Śląskiego (na północ od linii [[Istebna]] – [[Koniaków]]). Kompleks ten złożony jest głównie z gruboławicowych, jasnoszarych, gruboziarnistych piaskowców arkozowych oraz zlepieńców o miąższości około 1000 m (warstwy istebniańskie dolne). Powyżej występują grubo- i średnioławicowe piaskowce drobno- i średnioziarniste z wkładkami czarnych łupków ilastych z detrytusem roślinnym o miąższości około 600 m (warstwy istebniańskie górne).		Bezpośrednio na warstwach godulskich występują warstwy istebniańskie (formacja istebniańska), które budują południową część Beskidu Śląskiego (na północ od linii [[Istebna]] – [[Koniaków]]). Kompleks ten złożony jest głównie z gruboławicowych, jasnoszarych, gruboziarnistych piaskowców arkozowych oraz zlepieńców o miąższości około 1000 m (warstwy istebniańskie dolne). Powyżej występują grubo- i średnioławicowe piaskowce drobno- i średnioziarniste z wkładkami czarnych łupków ilastych z detrytusem roślinnym o miąższości około 600 m (warstwy istebniańskie górne).

	W prowincji inoceramowej wyróżnia się część północną (związana z płaszczowiną skolską) i część południową (związaną z płaszczowiną magurską). Skałami charakterystycznymi dla obu części są cienko- i średnioławicowe piaskowce wapniste o barwie szarej lub niebieskoszarej, zawierające pokruszone skorupy inoceramów oraz liczne hieroglify (warstwy inoceramowe, warstwy ropianieckie, formacja ropianiecka). Miąższość warstw inoceramowych na obszarze Beskidu Żywieckiego, gdzie występują w jądrach antyklin i łusek, wynosi 350 - 450 m.		W prowincji inoceramowej wyróżnia się część północną (związana z płaszczowiną skolską) i część południową (związaną z płaszczowiną magurską). Skałami charakterystycznymi dla obu części są cienko- i średnioławicowe piaskowce wapniste o barwie szarej lub niebieskoszarej, zawierające pokruszone skorupy inoceramów oraz liczne hieroglify (warstwy inoceramowe, warstwy ropianieckie, formacja ropianiecka). Miąższość warstw inoceramowych na obszarze [[Beskid Żywiecki\|Beskidu Żywieckiego]], gdzie występują w jądrach antyklin i łusek, wynosi 350-450 m.

	W paleogenie, w basenie Karpat zewnętrznych powstała jeszcze jedna seria grubo- i średnioławicowych piaskowców gruboziarnistych z licznymi egzotykami (piaskowce ciężkowickie). Maksymalna miąższość piaskowców ciężkowickich wynosi około 500 m. Najpełniejszy profil tych skał występuje w serii śląskiej. W serii magurskiej piaskowce ciężkowickie powstały jedynie w części północnej zbiornika. W części południowej osadzały się skały bardziej drobnoziarniste, miejscami węglanowe. Są to warstwy: beloweskie, hieroglifowe i łąckie (eocen). Warstwy beloweskie, o miąższości do 150 m, występują w rejonie Ujsołów i Korbielowa, w obrębie płaszczowiny magurskiej. Są to cienkoławicowe, drobnoziarniste piaskowce wapniste z licznymi biohieroglifami. Warstwy hieroglifowe składają się z cienkoławicowych piaskowców z wkładkami łupków o miąższości około 150 m. Występują w obrębie płaszczowiny śląskiej i magurskiej. Warstwy łąckie występują w profilu serii magurskiej, w Beskidzie Żywieckim w rejonie Ujsołów i Korbielowa. Złożone są głównie z występujących przemiennie ławic frakcjonalnie warstwowanych, drobnoziarnistych piaskowców wapnistych i margli. Miąższość tych warstw wynosi około 150 m.		W paleogenie, w basenie Karpat zewnętrznych powstała jeszcze jedna seria grubo- i średnioławicowych piaskowców gruboziarnistych z licznymi egzotykami (piaskowce ciężkowickie). Maksymalna miąższość piaskowców ciężkowickich wynosi około 500 m. Najpełniejszy profil tych skał występuje w serii śląskiej. W serii magurskiej piaskowce ciężkowickie powstały jedynie w części północnej zbiornika. W części południowej osadzały się skały bardziej drobnoziarniste, miejscami węglanowe. Są to warstwy: beloweskie, hieroglifowe i łąckie (eocen). Warstwy beloweskie, o miąższości do 150 m, występują w rejonie Ujsołów i Korbielowa, w obrębie płaszczowiny magurskiej. Są to cienkoławicowe, drobnoziarniste piaskowce wapniste z licznymi biohieroglifami. Warstwy hieroglifowe składają się z cienkoławicowych piaskowców z wkładkami łupków o miąższości około 150 m. Występują w obrębie płaszczowiny śląskiej i magurskiej. Warstwy łąckie występują w profilu serii magurskiej, w Beskidzie Żywieckim w rejonie [[Ujsoły\|Ujsołów]] i [[Korbielów\|Korbielowa]]. Złożone są głównie z występujących przemiennie ławic frakcjonalnie warstwowanych, drobnoziarnistych piaskowców wapnistych i margli. Miąższość tych warstw wynosi około 150 m.

	W eocenie i wczesnym oligocenie w południowej części obu prowincji (śląskiej i inoceramowej) powstał kompleks gruboławicowych piaskowców magurskich (formacja magurska), z których zbudowane są najwyższe szczyty Beskidów. Skały te zalegają na warstwach beloweskich, łąckich lub hieroglifowych. Wykształcone są jako gruboławicowe, drobnoziarniste piaskowce mikowe. W południowej części obszaru występują piaskowce zlepieńcowate.		W eocenie i wczesnym oligocenie w południowej części obu prowincji (śląskiej i inoceramowej) powstał kompleks gruboławicowych piaskowców magurskich (formacja magurska), z których zbudowane są najwyższe szczyty Beskidów. Skały te zalegają na warstwach beloweskich, łąckich lub hieroglifowych. Wykształcone są jako gruboławicowe, drobnoziarniste piaskowce mikowe. W południowej części obszaru występują piaskowce zlepieńcowate.

	W oligocenie w północnej części basenu tworzyły się warstwy menilitowe występujące w profilu serii podśląskiej, śląskiej i przedmagurskiej. Są to łupki bitumiczne barwy czekoladowo-burunatnej lub czarnej, w niższej części zawierające brunatne rogowce. Miąższość warstw menilitowych dochodzi do 100 m. Powyżej występują warstwy krośnieńskie sięgające aż po najniższy miocen. Są to najczęściej średnioławicowe, drobno- i średnioziarniste piaskowce o spoiwie ilastym i ilasto-węglanowym o miąższości około 1000 m. Skały te występują w rejonie Żywca, na południowych stokach Beskidu Śląskiego i Małego w obrębie jednostki śląskiej, natomiast w rejonie Kamesznicy – Węgierskiej Górki oraz Rychwałdu znajdują się w obrebie jednostki przedmagurskiej.		W oligocenie w północnej części basenu tworzyły się warstwy menilitowe występujące w profilu serii podśląskiej, śląskiej i przedmagurskiej. Są to łupki bitumiczne barwy czekoladowo-burunatnej lub czarnej, w niższej części zawierające brunatne rogowce. Miąższość warstw menilitowych dochodzi do 100 m. Powyżej występują warstwy krośnieńskie sięgające aż po najniższy miocen. Są to najczęściej średnioławicowe, drobno- i średnioziarniste piaskowce o spoiwie ilastym i ilasto-węglanowym o miąższości około 1000 m. Skały te występują w rejonie Żywca, na południowych stokach Beskidu Śląskiego i Małego w obrębie jednostki śląskiej, natomiast w rejonie [[Kamesznica\|Kamesznicy]] – [[Węgierska Górka\|Węgierskiej Górki]] oraz [[Rychwałd\|Rychwałdu]] znajdują się w obrebie jednostki przedmagurskiej.

	Sedymentacja w basenie Karpat zewnętrznych została przerwana ruchami tektonicznymi fazy sawskiej we wczesnym miocenie. Całkowita miąższość osadów fliszowych powstałych w zbiorniku Karpat zewnętrznych wynosi 5 – 7 km (Mizerski 2011).		Sedymentacja w basenie Karpat zewnętrznych została przerwana ruchami tektonicznymi fazy sawskiej we wczesnym miocenie. Całkowita miąższość osadów fliszowych powstałych w zbiorniku Karpat zewnętrznych wynosi 5 – 7 km (Mizerski 2011).

Garbaczm o 07:50, 20 lip 2015

2015-07-20T07:50:39Z

← poprzednia wersja		Wersja z 09:50, 20 lip 2015
Linia 24:		Linia 24:
	Basen sedymentacyjny Karpat zewnętrznych był fragmentem północnej części oceanu Tetydy. Był to basen głębokomorski o szerokości kilkuset kilometrów. Położony był między płytą północnoeuropejską na północy a grzbietem czorsztyńskim na południu. Ocean Tetydy podzielony był grzbietami podwodnymi na mniejsze baseny, w których odbywała się sedymentacja poszczególnych serii (magurskiej, śląskiej, podśląskiej i skolskiej) budujących obecnie płaszczowiny Karpat fliszowych.		Basen sedymentacyjny Karpat zewnętrznych był fragmentem północnej części oceanu Tetydy. Był to basen głębokomorski o szerokości kilkuset kilometrów. Położony był między płytą północnoeuropejską na północy a grzbietem czorsztyńskim na południu. Ocean Tetydy podzielony był grzbietami podwodnymi na mniejsze baseny, w których odbywała się sedymentacja poszczególnych serii (magurskiej, śląskiej, podśląskiej i skolskiej) budujących obecnie płaszczowiny Karpat fliszowych.

	Najstarszymi skałami Karpat fliszowych, występującymi na obszarze województwa śląskiego, są łupki cieszyńskie dolne (formacja wędryńska) powstałe w jurze górnej (kimeryd – tyton). Są to ciemnoszare łupki margliste z podrzędnie występującymi wkładkami cienkoławicowych wapieni pelitycznych lub detrytycznych o miąższości dochodzącej do 300 metrów. Skały te występują w rejonie Żywca i Bielska-Białej wyłącznie w obrębie płaszczowiny śląskiej. Powyżej formacji wędryńskiej, w rejonie Żywca, Bielska-Białej i Kóz, występują wapienie cieszyńskie (formacja wapieni cieszyńskich; tyton górny – berias). Są to cienkoławicowe wapienie pelityczne lub drobnoziarniste ku górze przechodzące w wapienie średnio- i gruboziarniste o miąższości dochodzącej do 200 m. Nad wapieniami cieszyńskimi, w obrębie płaszczowiny śląskiej i podśląskiej, zalegają łupki cieszyńskie górne (walanżyn – hoteryw). Są to ciemnoszare łupki margliste i cienkoławicowe, drobnoziarniste piaskowce z wtrąceniami wapieni detrytycznych i syderytów. Miąższość tej serii dochodzi do 300 m. Powyżej zalegają warstwy grodziskie (hoteryw – apt), które na obszarze województwa śląskiego występują w obrębie płaszczowiny śląskiej (na wschód od Bielska-Białej). Są to gruboziarniste piaskowce i zlepieńce kwarcytowe o miąższości nie przekraczającej 50 m. Pogłębienie zbiornika spowodowało rozwój sedymentacji ilastej. Powstała seria łupków wierzchowskich (formacja wierzowska; barrem – alb), odsłaniających się w rejonie Żywca oraz na wschód od Bielska-Białej w obrębie płaszczowiny śląskiej i podśląskiej. Jest to seria czarnych, liściastych łupków bitumicznych, lokalnie przeławiconych piaskowcami typu grodziskiego o miąższości do 200 – 500 m. Wyżej w profilu pojawiają się warstwy lgockie (formacja lgocka; alb i cenoman), które wykształcone są w postaci naprzemianległych piaskowców cienko- i średnioławicowych oraz ciemnoszarych łupków. Skały te występują w rejonie Żywca oraz na wschód od Bielska-Białej w obrębie płaszczowiny śląskiej. Miąższość warstw lgockich wynosi około 300 m. W najwyższej części występują niebieskie rogowce, gezy i cienkoławicowe piaskowce (rogowce mikuszowickie).		Najstarszymi skałami Karpat fliszowych, występującymi na obszarze [[Województwo śląskie (III RP)\|województwa śląskiego]], są łupki cieszyńskie dolne (formacja wędryńska) powstałe w jurze górnej (kimeryd – tyton). Są to ciemnoszare łupki margliste z podrzędnie występującymi wkładkami cienkoławicowych wapieni pelitycznych lub detrytycznych o miąższości dochodzącej do 300 metrów. Skały te występują w rejonie Żywca i Bielska-Białej wyłącznie w obrębie płaszczowiny śląskiej. Powyżej formacji wędryńskiej, w rejonie [[Żywiec\|Żywca]], [[Bielsko-Biała\|Bielska-Białej]] i [[Kozy\|Kóz]], występują wapienie cieszyńskie (formacja wapieni cieszyńskich; tyton górny – berias). Są to cienkoławicowe wapienie pelityczne lub drobnoziarniste ku górze przechodzące w wapienie średnio- i gruboziarniste o miąższości dochodzącej do 200 m. Nad wapieniami cieszyńskimi, w obrębie płaszczowiny śląskiej i podśląskiej, zalegają łupki cieszyńskie górne (walanżyn – hoteryw). Są to ciemnoszare łupki margliste i cienkoławicowe, drobnoziarniste piaskowce z wtrąceniami wapieni detrytycznych i syderytów. Miąższość tej serii dochodzi do 300 m. Powyżej zalegają warstwy grodziskie (hoteryw – apt), które na obszarze województwa śląskiego występują w obrębie płaszczowiny śląskiej (na wschód od Bielska-Białej). Są to gruboziarniste piaskowce i zlepieńce kwarcytowe o miąższości nie przekraczającej 50 m. Pogłębienie zbiornika spowodowało rozwój sedymentacji ilastej. Powstała seria łupków wierzchowskich (formacja wierzowska; barrem – alb), odsłaniających się w rejonie Żywca oraz na wschód od Bielska-Białej w obrębie płaszczowiny śląskiej i podśląskiej. Jest to seria czarnych, liściastych łupków bitumicznych, lokalnie przeławiconych piaskowcami typu grodziskiego o miąższości do 200 – 500 m. Wyżej w profilu pojawiają się warstwy lgockie (formacja lgocka; alb i cenoman), które wykształcone są w postaci naprzemianległych piaskowców cienko- i średnioławicowych oraz ciemnoszarych łupków. Skały te występują w rejonie Żywca oraz na wschód od Bielska-Białej w obrębie płaszczowiny śląskiej. Miąższość warstw lgockich wynosi około 300 m. W najwyższej części występują niebieskie rogowce, gezy i cienkoławicowe piaskowce (rogowce mikuszowickie).

	W późnej kredzie, w wyniku ruchów tektonicznych, nastąpiło duże zróżnicowanie basenu sedymentacyjnego. Powstały dwie prowincje sedymentacyjne: [[~~prowincja śląska~~]] na zachodzie i prowincja inoceramowa na wschodzie.		W późnej kredzie, w wyniku ruchów tektonicznych, nastąpiło duże zróżnicowanie basenu sedymentacyjnego. Powstały dwie prowincje sedymentacyjne: [[Prowincja Śląska]] na zachodzie i prowincja inoceramowa na wschodzie.
	W prowincji śląskiej powstawały warstwy godulskie (formacja godulska; turon i senon) i warstwy istebniańskie (senon i paleocen). Z warstw godulskich zbudowane są najwyższe szczyty Beskidu Śląskiego (m.in. Skrzyczne – 1250 n n.p.m.). Ich miąższość na tym obszarze przekracza 2000 m. W Beskidzie Śląskim i Małym warstwy godulskie są trójdzielne. Skały najstarsze (warstwy godulskie dolne) reprezentowane jest przez uławicone piaskowce glaukonitowe o spoiwie ilasto-węglanowym, przeławicone czarnymi i zielonymi łupkami. Wyżej występują gruboławicowe piaskowce, przeławicone wkładkami zielonych łupków (warstwy godulskie środkowe), powyżej których zalegają serie piaskowców, zlepieńców i łupków (warstwy godulskie górne). Formacje godulską charakteryzuje przewaga piaskowców glaukonitowych, często gruboławicowych		W prowincji śląskiej powstawały warstwy godulskie (formacja godulska; turon i senon) i warstwy istebniańskie (senon i paleocen). Z warstw godulskich zbudowane są najwyższe szczyty [[Beskid Śląski\|Beskidu Śląskiego]] (m.in. [[Skrzyczne]] – 1250 n n.p.m.). Ich miąższość na tym obszarze przekracza 2000 m. W Beskidzie Śląskim i [[Beskid Mały\|Małym]] warstwy godulskie są trójdzielne. Skały najstarsze (warstwy godulskie dolne) reprezentowane jest przez uławicone piaskowce glaukonitowe o spoiwie ilasto-węglanowym, przeławicone czarnymi i zielonymi łupkami. Wyżej występują gruboławicowe piaskowce, przeławicone wkładkami zielonych łupków (warstwy godulskie środkowe), powyżej których zalegają serie piaskowców, zlepieńców i łupków (warstwy godulskie górne). Formacje godulską charakteryzuje przewaga piaskowców glaukonitowych, często gruboławicowych
	Bezpośrednio na warstwach godulskich występują warstwy istebniańskie (formacja istebniańska), które budują południową część Beskidu Śląskiego (na północ od linii Istebna – Koniaków). Kompleks ten złożony jest głównie z gruboławicowych, jasnoszarych, gruboziarnistych piaskowców arkozowych oraz zlepieńców o miąższości około 1000 m (warstwy istebniańskie dolne). Powyżej występują grubo- i średnioławicowe piaskowce drobno- i średnioziarniste z wkładkami czarnych łupków ilastych z detrytusem roślinnym o miąższości około 600 m (warstwy istebniańskie górne).		Bezpośrednio na warstwach godulskich występują warstwy istebniańskie (formacja istebniańska), które budują południową część Beskidu Śląskiego (na północ od linii [[Istebna]] – [[Koniaków]]). Kompleks ten złożony jest głównie z gruboławicowych, jasnoszarych, gruboziarnistych piaskowców arkozowych oraz zlepieńców o miąższości około 1000 m (warstwy istebniańskie dolne). Powyżej występują grubo- i średnioławicowe piaskowce drobno- i średnioziarniste z wkładkami czarnych łupków ilastych z detrytusem roślinnym o miąższości około 600 m (warstwy istebniańskie górne).

	W prowincji inoceramowej wyróżnia się część północną (związana z płaszczowiną skolską) i część południową (związaną z płaszczowiną magurską). Skałami charakterystycznymi dla obu części są cienko- i średnioławicowe piaskowce wapniste o barwie szarej lub niebieskoszarej, zawierające pokruszone skorupy inoceramów oraz liczne hieroglify (warstwy inoceramowe, warstwy ropianieckie, formacja ropianiecka). Miąższość warstw inoceramowych na obszarze Beskidu Żywieckiego, gdzie występują w jądrach antyklin i łusek, wynosi 350 - 450 m.		W prowincji inoceramowej wyróżnia się część północną (związana z płaszczowiną skolską) i część południową (związaną z płaszczowiną magurską). Skałami charakterystycznymi dla obu części są cienko- i średnioławicowe piaskowce wapniste o barwie szarej lub niebieskoszarej, zawierające pokruszone skorupy inoceramów oraz liczne hieroglify (warstwy inoceramowe, warstwy ropianieckie, formacja ropianiecka). Miąższość warstw inoceramowych na obszarze Beskidu Żywieckiego, gdzie występują w jądrach antyklin i łusek, wynosi 350 - 450 m.

Garbaczm o 07:37, 20 lip 2015

2015-07-20T07:37:16Z

← poprzednia wersja		Wersja z 09:37, 20 lip 2015
Linia 5:		Linia 5:


	Karpaty stanowią najdalej na północ wysunięty fragment wielkiego pasma alpidów europejskich. Są orogenem powstałym w pobliżu lub na krawędzi platformy wschodnioeuropejskiej w wyniku zamknięcia fragmentu basenu Tetydy. Mają kształt łuku łączącego się z Alpami Wschodnimi na zachodzie i Bałkanami na wschodzie (Rys. 1). Tradycyjnie Karpaty dzieli się na starsze (późnokredowe) pasmo fałdowe nazywane Karpatami wewnętrznymi i młodsze (oligoceńsko-środkowomioceńskie), znane jako Karpaty zewnętrzne (fliszowe). Karpaty zewnętrzne ciągną się od okolic Wiednia do rzeki Dymbowicy w Rumunii. Na obszarze Polski znajduje się zachodnia część Karpat zewnętrznych (Zewnętrzne Karpaty Zachodnie). Należą do nich [[Beskidy]], Gorce oraz Bieszczady. Granicą południową Karpat zewnętrznych jest pieniński pas skałkowy, zbudowany z wapienno-krzemionkowych skał mezozoicznych, fliszowych skał górnokredowych i paleogenu (Golonka i in., 2007).		Karpaty stanowią najdalej na północ wysunięty fragment wielkiego pasma alpidów europejskich. Są orogenem powstałym w pobliżu lub na krawędzi platformy wschodnioeuropejskiej w wyniku zamknięcia fragmentu basenu Tetydy. Mają kształt łuku łączącego się z Alpami Wschodnimi na zachodzie i Bałkanami na wschodzie (Rys. 1). Tradycyjnie Karpaty dzieli się na starsze (późnokredowe) pasmo fałdowe nazywane Karpatami wewnętrznymi i młodsze (oligoceńsko-środkowomioceńskie), znane jako Karpaty zewnętrzne (fliszowe). Karpaty zewnętrzne ciągną się od okolic Wiednia do rzeki Dymbowicy w Rumunii. Na obszarze Polski znajduje się zachodnia część Karpat zewnętrznych (Zewnętrzne Karpaty Zachodnie). Należą do nich [[Beskidy Zachodnie\|Beskidy]], Gorce oraz Bieszczady. Granicą południową Karpat zewnętrznych jest pieniński pas skałkowy, zbudowany z wapienno-krzemionkowych skał mezozoicznych, fliszowych skał górnokredowych i paleogenu (Golonka i in., 2007).

	Północną granicę Zachodnich Karpat Zewnętrznych stanowią autochtoniczne osady miocenu [[Zapadlisko przedkarpackie\|zapadliska przedkarpackiego]], przykrywające paleozoiczne struktury bloków małopolskiego i górnośląskiego.		Północną granicę Zachodnich Karpat Zewnętrznych stanowią autochtoniczne osady miocenu [[Zapadlisko przedkarpackie\|zapadliska przedkarpackiego]], przykrywające paleozoiczne struktury bloków małopolskiego i górnośląskiego.

Garbaczm o 07:30, 20 lip 2015

2015-07-20T07:30:37Z

← poprzednia wersja		Wersja z 09:30, 20 lip 2015
Linia 7:		Linia 7:
	Karpaty stanowią najdalej na północ wysunięty fragment wielkiego pasma alpidów europejskich. Są orogenem powstałym w pobliżu lub na krawędzi platformy wschodnioeuropejskiej w wyniku zamknięcia fragmentu basenu Tetydy. Mają kształt łuku łączącego się z Alpami Wschodnimi na zachodzie i Bałkanami na wschodzie (Rys. 1). Tradycyjnie Karpaty dzieli się na starsze (późnokredowe) pasmo fałdowe nazywane Karpatami wewnętrznymi i młodsze (oligoceńsko-środkowomioceńskie), znane jako Karpaty zewnętrzne (fliszowe). Karpaty zewnętrzne ciągną się od okolic Wiednia do rzeki Dymbowicy w Rumunii. Na obszarze Polski znajduje się zachodnia część Karpat zewnętrznych (Zewnętrzne Karpaty Zachodnie). Należą do nich [[Beskidy]], Gorce oraz Bieszczady. Granicą południową Karpat zewnętrznych jest pieniński pas skałkowy, zbudowany z wapienno-krzemionkowych skał mezozoicznych, fliszowych skał górnokredowych i paleogenu (Golonka i in., 2007).		Karpaty stanowią najdalej na północ wysunięty fragment wielkiego pasma alpidów europejskich. Są orogenem powstałym w pobliżu lub na krawędzi platformy wschodnioeuropejskiej w wyniku zamknięcia fragmentu basenu Tetydy. Mają kształt łuku łączącego się z Alpami Wschodnimi na zachodzie i Bałkanami na wschodzie (Rys. 1). Tradycyjnie Karpaty dzieli się na starsze (późnokredowe) pasmo fałdowe nazywane Karpatami wewnętrznymi i młodsze (oligoceńsko-środkowomioceńskie), znane jako Karpaty zewnętrzne (fliszowe). Karpaty zewnętrzne ciągną się od okolic Wiednia do rzeki Dymbowicy w Rumunii. Na obszarze Polski znajduje się zachodnia część Karpat zewnętrznych (Zewnętrzne Karpaty Zachodnie). Należą do nich [[Beskidy]], Gorce oraz Bieszczady. Granicą południową Karpat zewnętrznych jest pieniński pas skałkowy, zbudowany z wapienno-krzemionkowych skał mezozoicznych, fliszowych skał górnokredowych i paleogenu (Golonka i in., 2007).

	Północną granicę Zachodnich Karpat Zewnętrznych stanowią autochtoniczne osady miocenu [[Zapadlisko przedkarpackie\|zapadliska przedkarpackiego]], przykrywające paleozoiczne struktury ~~[[Blok małopolski\|~~bloków małopolskiego]] i ~~[[Blok górnośląski\|~~górnośląskiego]].		Północną granicę Zachodnich Karpat Zewnętrznych stanowią autochtoniczne osady miocenu [[Zapadlisko przedkarpackie\|zapadliska przedkarpackiego]], przykrywające paleozoiczne struktury bloków małopolskiego i górnośląskiego.

	Karpaty zewnętrzne zbudowane są głównie z górnojurajskich, kredowych i paleogeńskich skał fliszowych, ponasuwanych w postaci płaszczowin na osady miocenu, wypełniające zapadlisko przedkarpackie. Flisz karpacki powstał w głębokim zbiorniku morskim (ocean Tetydy). Składa się z rytmicznie wykształconych, różnej grubości warstw piaskowców i łupków, rzadziej zlepieńców i piaskowców albo wapieni i margli. Skały te osadzały się na znacznych głębokościach sięgających nawet kilku tysięcy metrów, z tak zwanych prądów zawiesinowych. Nagromadzone na obrzeżach basenu osady (iły, muły, piaski, żwiry), osuwając się ze skłonu, mieszały się z wodą morską, tworząc zawiesinę spływającą dynamicznie w głąb basenu. Ławice osadów powstałych z prądów zawiesinowych noszą nazwę turbidytów.		Karpaty zewnętrzne zbudowane są głównie z górnojurajskich, kredowych i paleogeńskich skał fliszowych, ponasuwanych w postaci płaszczowin na osady miocenu, wypełniające zapadlisko przedkarpackie. Flisz karpacki powstał w głębokim zbiorniku morskim (ocean Tetydy). Składa się z rytmicznie wykształconych, różnej grubości warstw piaskowców i łupków, rzadziej zlepieńców i piaskowców albo wapieni i margli. Skały te osadzały się na znacznych głębokościach sięgających nawet kilku tysięcy metrów, z tak zwanych prądów zawiesinowych. Nagromadzone na obrzeżach basenu osady (iły, muły, piaski, żwiry), osuwając się ze skłonu, mieszały się z wodą morską, tworząc zawiesinę spływającą dynamicznie w głąb basenu. Ławice osadów powstałych z prądów zawiesinowych noszą nazwę turbidytów.

Garbaczm: /* Bibliografia */

2015-07-20T07:22:09Z

Bibliografia

← poprzednia wersja		Wersja z 09:22, 20 lip 2015
Linia 74:		Linia 74:

	#Birkenmajer K., Przewodnik geologiczny po pienińskim pasie skałkowym, wyd. Geologiczne, Warszawa 1979.		#Birkenmajer K., Przewodnik geologiczny po pienińskim pasie skałkowym, wyd. Geologiczne, Warszawa 1979.
	#Golonka J., Waśkowska-Oliwa A., ~~2007:~~ Stratygrafia polskich Karpat fliszowych pomiędzy Bielskiem-Białą a Nowym Targiem, Geologia, Tom 33, Zeszyt 4/1.		#Golonka J., Waśkowska-Oliwa A., Stratygrafia polskich Karpat fliszowych pomiędzy Bielskiem-Białą a Nowym Targiem, "Geologia" 2007, Tom 33, Zeszyt 4/1.
	#Mizerski W., Geologia Polski, wyd. PWN, Warszawa 2011.		#Mizerski W., Geologia Polski, wyd. PWN, Warszawa 2011.
	#Oszczypko N., ~~2006:~~ Late Jurassic-Miocene evolution of the Outer Carpathian fold-and-thrust belt its fordeep basin (Western Carpathians, Poland, Geological Quarterly, 50/1.		#Oszczypko N., Late Jurassic-Miocene evolution of the Outer Carpathian fold-and-thrust belt its fordeep basin Western Carpathians, Poland, "Geological Quarterly" 2006, 50/1.
	#Oszczypko N., Ślączka A., Żytko K., ~~2008:~~ Regionalizacja tektoniczna Polski – Karpaty zewnętrzne i zapadlisko przedkarpackie, Przegląd Geologiczny, vol. 56, nr 10.		#Oszczypko N., Ślączka A., Żytko K., Regionalizacja tektoniczna Polski – Karpaty zewnętrzne i zapadlisko przedkarpackie, "Przegląd Geologiczny" 2008, vol. 56, nr 10.
	#Stupnicka E., ~~1997:~~ Geologia regionalna Polski, ~~Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego~~, Warszawa.		#Stupnicka E., Geologia regionalna Polski, wyd. UW, Warszawa 1997.
	#Waśkowska-Oliwa A., Krobicki M., Golonka J., Słomka T., Ślączka A., Doktor M., ~~2008:~~ Stanowiska najstarszych skał osadowych w polskich Karpatach fliszowych jako obiekty geoturystyczne, Kwartalnik AGH Geologia, ~~Zeszyt~~ 3/1.		#Waśkowska-Oliwa A., Krobicki M., Golonka J., Słomka T., Ślączka A., Doktor M., Stanowiska najstarszych skał osadowych w polskich Karpatach fliszowych jako obiekty geoturystyczne, "Kwartalnik AGH Geologia" 2008, z. 3/1.
	#Włodyka R., ~~2010:~~ Ewolucja składu mineralnego skał cieszyńskiej prowincji magmowej, ~~Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego~~, Katowice.		#Włodyka R., Ewolucja składu mineralnego skał cieszyńskiej prowincji magmowej, wyd. UŚ, Katowice 2010.
	#Zuchiewicz W., ~~1990:~~ Morphological development of the Beskid Niski Mts. and Quaternary palaeogeography of the Polish Flysch Carpathians, Kwartalnik Geologiczny, 33.		#Zuchiewicz W., Morphological development of the Beskid Niski Mts. and Quaternary palaeogeography of the Polish Flysch Carpathians, "Kwartalnik Geologiczny" 1990, s. 33.
	#Żytko K., ~~1999:~~ Korelacja głównych strukturalnych jednostek Karpat Zachodnich i Wschodnich. Prace Państwowego Instytutu Geologicznego, 168.		#Żytko K., Korelacja głównych strukturalnych jednostek Karpat Zachodnich i Wschodnich, "Prace Państwowego Instytutu Geologicznego" 1999, s. 168.

	==Źródła on-line==		==Źródła on-line==

	[http://geosilesia.us.edu.pl/ Portal GeoSilesia]		[http://geosilesia.us.edu.pl/ Portal GeoSilesia]

Garbaczm: /* Bibliografia */

2015-07-20T07:03:46Z

Bibliografia

← poprzednia wersja		Wersja z 09:03, 20 lip 2015
Linia 73:		Linia 73:
	==Bibliografia==		==Bibliografia==

	#Birkenmajer K., ~~1979:~~ Przewodnik geologiczny po pienińskim pasie skałkowym, ~~Wydawnictwo~~ Geologiczne, Warszawa.		#Birkenmajer K., Przewodnik geologiczny po pienińskim pasie skałkowym, wyd. Geologiczne, Warszawa 1979.
	#Golonka J., Waśkowska-Oliwa A., 2007: Stratygrafia polskich Karpat fliszowych pomiędzy Bielskiem-Białą a Nowym Targiem, Geologia, Tom 33, Zeszyt 4/1.		#Golonka J., Waśkowska-Oliwa A., 2007: Stratygrafia polskich Karpat fliszowych pomiędzy Bielskiem-Białą a Nowym Targiem, Geologia, Tom 33, Zeszyt 4/1.
	#Mizerski W., ~~2011:~~ Geologia Polski, ~~Wydawnictwo Naukowe~~ PWN, Warszawa.		#Mizerski W., Geologia Polski, wyd. PWN, Warszawa 2011.
	#Oszczypko N., 2006: Late Jurassic-Miocene evolution of the Outer Carpathian fold-and-thrust belt its fordeep basin (Western Carpathians, Poland, Geological Quarterly, 50/1.		#Oszczypko N., 2006: Late Jurassic-Miocene evolution of the Outer Carpathian fold-and-thrust belt its fordeep basin (Western Carpathians, Poland, Geological Quarterly, 50/1.
	#Oszczypko N., Ślączka A., Żytko K., 2008: Regionalizacja tektoniczna Polski – Karpaty zewnętrzne i zapadlisko przedkarpackie, Przegląd Geologiczny, vol. 56, nr 10.		#Oszczypko N., Ślączka A., Żytko K., 2008: Regionalizacja tektoniczna Polski – Karpaty zewnętrzne i zapadlisko przedkarpackie, Przegląd Geologiczny, vol. 56, nr 10.

Garbaczm o 09:59, 3 cze 2015

2015-06-03T09:59:58Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:59, 3 cze 2015
Linia 26:		Linia 26:
	Najstarszymi skałami Karpat fliszowych, występującymi na obszarze województwa śląskiego, są łupki cieszyńskie dolne (formacja wędryńska) powstałe w jurze górnej (kimeryd – tyton). Są to ciemnoszare łupki margliste z podrzędnie występującymi wkładkami cienkoławicowych wapieni pelitycznych lub detrytycznych o miąższości dochodzącej do 300 metrów. Skały te występują w rejonie Żywca i Bielska-Białej wyłącznie w obrębie płaszczowiny śląskiej. Powyżej formacji wędryńskiej, w rejonie Żywca, Bielska-Białej i Kóz, występują wapienie cieszyńskie (formacja wapieni cieszyńskich; tyton górny – berias). Są to cienkoławicowe wapienie pelityczne lub drobnoziarniste ku górze przechodzące w wapienie średnio- i gruboziarniste o miąższości dochodzącej do 200 m. Nad wapieniami cieszyńskimi, w obrębie płaszczowiny śląskiej i podśląskiej, zalegają łupki cieszyńskie górne (walanżyn – hoteryw). Są to ciemnoszare łupki margliste i cienkoławicowe, drobnoziarniste piaskowce z wtrąceniami wapieni detrytycznych i syderytów. Miąższość tej serii dochodzi do 300 m. Powyżej zalegają warstwy grodziskie (hoteryw – apt), które na obszarze województwa śląskiego występują w obrębie płaszczowiny śląskiej (na wschód od Bielska-Białej). Są to gruboziarniste piaskowce i zlepieńce kwarcytowe o miąższości nie przekraczającej 50 m. Pogłębienie zbiornika spowodowało rozwój sedymentacji ilastej. Powstała seria łupków wierzchowskich (formacja wierzowska; barrem – alb), odsłaniających się w rejonie Żywca oraz na wschód od Bielska-Białej w obrębie płaszczowiny śląskiej i podśląskiej. Jest to seria czarnych, liściastych łupków bitumicznych, lokalnie przeławiconych piaskowcami typu grodziskiego o miąższości do 200 – 500 m. Wyżej w profilu pojawiają się warstwy lgockie (formacja lgocka; alb i cenoman), które wykształcone są w postaci naprzemianległych piaskowców cienko- i średnioławicowych oraz ciemnoszarych łupków. Skały te występują w rejonie Żywca oraz na wschód od Bielska-Białej w obrębie płaszczowiny śląskiej. Miąższość warstw lgockich wynosi około 300 m. W najwyższej części występują niebieskie rogowce, gezy i cienkoławicowe piaskowce (rogowce mikuszowickie).		Najstarszymi skałami Karpat fliszowych, występującymi na obszarze województwa śląskiego, są łupki cieszyńskie dolne (formacja wędryńska) powstałe w jurze górnej (kimeryd – tyton). Są to ciemnoszare łupki margliste z podrzędnie występującymi wkładkami cienkoławicowych wapieni pelitycznych lub detrytycznych o miąższości dochodzącej do 300 metrów. Skały te występują w rejonie Żywca i Bielska-Białej wyłącznie w obrębie płaszczowiny śląskiej. Powyżej formacji wędryńskiej, w rejonie Żywca, Bielska-Białej i Kóz, występują wapienie cieszyńskie (formacja wapieni cieszyńskich; tyton górny – berias). Są to cienkoławicowe wapienie pelityczne lub drobnoziarniste ku górze przechodzące w wapienie średnio- i gruboziarniste o miąższości dochodzącej do 200 m. Nad wapieniami cieszyńskimi, w obrębie płaszczowiny śląskiej i podśląskiej, zalegają łupki cieszyńskie górne (walanżyn – hoteryw). Są to ciemnoszare łupki margliste i cienkoławicowe, drobnoziarniste piaskowce z wtrąceniami wapieni detrytycznych i syderytów. Miąższość tej serii dochodzi do 300 m. Powyżej zalegają warstwy grodziskie (hoteryw – apt), które na obszarze województwa śląskiego występują w obrębie płaszczowiny śląskiej (na wschód od Bielska-Białej). Są to gruboziarniste piaskowce i zlepieńce kwarcytowe o miąższości nie przekraczającej 50 m. Pogłębienie zbiornika spowodowało rozwój sedymentacji ilastej. Powstała seria łupków wierzchowskich (formacja wierzowska; barrem – alb), odsłaniających się w rejonie Żywca oraz na wschód od Bielska-Białej w obrębie płaszczowiny śląskiej i podśląskiej. Jest to seria czarnych, liściastych łupków bitumicznych, lokalnie przeławiconych piaskowcami typu grodziskiego o miąższości do 200 – 500 m. Wyżej w profilu pojawiają się warstwy lgockie (formacja lgocka; alb i cenoman), które wykształcone są w postaci naprzemianległych piaskowców cienko- i średnioławicowych oraz ciemnoszarych łupków. Skały te występują w rejonie Żywca oraz na wschód od Bielska-Białej w obrębie płaszczowiny śląskiej. Miąższość warstw lgockich wynosi około 300 m. W najwyższej części występują niebieskie rogowce, gezy i cienkoławicowe piaskowce (rogowce mikuszowickie).

	W późnej kredzie, w wyniku ruchów tektonicznych, nastąpiło duże zróżnicowanie basenu sedymentacyjnego. Powstały dwie prowincje sedymentacyjne: prowincja śląska na zachodzie i prowincja inoceramowa na wschodzie.		W późnej kredzie, w wyniku ruchów tektonicznych, nastąpiło duże zróżnicowanie basenu sedymentacyjnego. Powstały dwie prowincje sedymentacyjne: [[prowincja śląska]] na zachodzie i prowincja inoceramowa na wschodzie.
	W prowincji śląskiej powstawały warstwy godulskie (formacja godulska; turon i senon) i warstwy istebniańskie (senon i paleocen). Z warstw godulskich zbudowane są najwyższe szczyty Beskidu Śląskiego (m.in. Skrzyczne – 1250 n n.p.m.). Ich miąższość na tym obszarze przekracza 2000 m. W Beskidzie Śląskim i Małym warstwy godulskie są trójdzielne. Skały najstarsze (warstwy godulskie dolne) reprezentowane jest przez uławicone piaskowce glaukonitowe o spoiwie ilasto-węglanowym, przeławicone czarnymi i zielonymi łupkami. Wyżej występują gruboławicowe piaskowce, przeławicone wkładkami zielonych łupków (warstwy godulskie środkowe), powyżej których zalegają serie piaskowców, zlepieńców i łupków (warstwy godulskie górne). Formacje godulską charakteryzuje przewaga piaskowców glaukonitowych, często gruboławicowych		W prowincji śląskiej powstawały warstwy godulskie (formacja godulska; turon i senon) i warstwy istebniańskie (senon i paleocen). Z warstw godulskich zbudowane są najwyższe szczyty Beskidu Śląskiego (m.in. Skrzyczne – 1250 n n.p.m.). Ich miąższość na tym obszarze przekracza 2000 m. W Beskidzie Śląskim i Małym warstwy godulskie są trójdzielne. Skały najstarsze (warstwy godulskie dolne) reprezentowane jest przez uławicone piaskowce glaukonitowe o spoiwie ilasto-węglanowym, przeławicone czarnymi i zielonymi łupkami. Wyżej występują gruboławicowe piaskowce, przeławicone wkładkami zielonych łupków (warstwy godulskie środkowe), powyżej których zalegają serie piaskowców, zlepieńców i łupków (warstwy godulskie górne). Formacje godulską charakteryzuje przewaga piaskowców glaukonitowych, często gruboławicowych
	Bezpośrednio na warstwach godulskich występują warstwy istebniańskie (formacja istebniańska), które budują południową część Beskidu Śląskiego (na północ od linii Istebna – Koniaków). Kompleks ten złożony jest głównie z gruboławicowych, jasnoszarych, gruboziarnistych piaskowców arkozowych oraz zlepieńców o miąższości około 1000 m (warstwy istebniańskie dolne). Powyżej występują grubo- i średnioławicowe piaskowce drobno- i średnioziarniste z wkładkami czarnych łupków ilastych z detrytusem roślinnym o miąższości około 600 m (warstwy istebniańskie górne).		Bezpośrednio na warstwach godulskich występują warstwy istebniańskie (formacja istebniańska), które budują południową część Beskidu Śląskiego (na północ od linii Istebna – Koniaków). Kompleks ten złożony jest głównie z gruboławicowych, jasnoszarych, gruboziarnistych piaskowców arkozowych oraz zlepieńców o miąższości około 1000 m (warstwy istebniańskie dolne). Powyżej występują grubo- i średnioławicowe piaskowce drobno- i średnioziarniste z wkładkami czarnych łupków ilastych z detrytusem roślinnym o miąższości około 600 m (warstwy istebniańskie górne).