Karpaty Zachodnie, regiony geomorfologiczne - Historia wersji

Garbaczm o 13:51, 9 mar 2016

2016-03-09T13:51:38Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:51, 9 mar 2016
Linia 14:		Linia 14:
	[[Plik:Karpaty geo rys 4.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys. 4. Typy rzeźby Karpat Zachodnich w województwie śląskim (wg Starkla, 1972b).]]		[[Plik:Karpaty geo rys 4.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys. 4. Typy rzeźby Karpat Zachodnich w województwie śląskim (wg Starkla, 1972b).]]

	W granicach [[Województwo śląskie ~~(III RP)~~\|województwa śląskiego]] znajduje się podprowincja Karpaty Zachodnie, w obrębie której wyróżnia się makroregion [[Karpaty Zewnętrzne]]. Góry te zbudowane są z utworów fliszowych wieku kredowego i paleogeńskiego, sfałdowanych w czasie orogenezy alpejskiej w neogenie. W obrębie Zachodnich Karpat Zewnętrznych różna dojrzałość rzeźby, kontrasty w odporności skał i zróżnicowana tektonika oraz intensywność ruchów górotwórczych zdecydowały o wyróżnieniu pasa górskiego w postaci Beskidów oraz pasa wyżynnego [[Pogórze Beskidzkie\|Pogórza Karpackiego]]. Taki zasadniczy podział został zaproponowany przy regionalizacji geomorfologicznej przez M. Klimaszewskiego (1972) i L. Starkla (1972 a, b). (tab. 1, 2 [[Plik:Tab 2 .pdf]], rys. 1, 2). Natomiast S. Gilewska (1986) wprowadziła literowo-cyfrowy system oznaczania jednostek geomorfologicznych, który w miarę możliwości nawiązuje do systemu regionalizacji fizycznogeograficznej opracowanej przez J. Kondrackiego (2002) i do Karpat Zachodnich zaliczyła również Kotliny Podkarpackie Zachodnie: [[Kotlina Ostrawska\|Kotlinę Ostrawską]] i [[Kotlina Oświęcimska\|Oświęcimską]] z mezoregionami: [[Płaskowyż Rybnicki]], [[Równina Pszczyńska]], [[Dolina Górnej Wisły]] – odcinek zachodni oraz [[Podgórze Wilamowickie\|Dział Wilamowicki]] (tab 3., rys. 3).		W granicach [[Województwo śląskie\|województwa śląskiego]] znajduje się podprowincja Karpaty Zachodnie, w obrębie której wyróżnia się makroregion [[Karpaty Zewnętrzne]]. Góry te zbudowane są z utworów fliszowych wieku kredowego i paleogeńskiego, sfałdowanych w czasie orogenezy alpejskiej w neogenie. W obrębie Zachodnich Karpat Zewnętrznych różna dojrzałość rzeźby, kontrasty w odporności skał i zróżnicowana tektonika oraz intensywność ruchów górotwórczych zdecydowały o wyróżnieniu pasa górskiego w postaci Beskidów oraz pasa wyżynnego [[Pogórze Beskidzkie\|Pogórza Karpackiego]]. Taki zasadniczy podział został zaproponowany przy regionalizacji geomorfologicznej przez M. Klimaszewskiego (1972) i L. Starkla (1972 a, b). (tab. 1, 2 [[Plik:Tab 2 .pdf]], rys. 1, 2). Natomiast S. Gilewska (1986) wprowadziła literowo-cyfrowy system oznaczania jednostek geomorfologicznych, który w miarę możliwości nawiązuje do systemu regionalizacji fizycznogeograficznej opracowanej przez J. Kondrackiego (2002) i do Karpat Zachodnich zaliczyła również Kotliny Podkarpackie Zachodnie: [[Kotlina Ostrawska\|Kotlinę Ostrawską]] i [[Kotlina Oświęcimska\|Oświęcimską]] z mezoregionami: [[Płaskowyż Rybnicki]], [[Równina Pszczyńska]], [[Dolina Górnej Wisły]] – odcinek zachodni oraz [[Podgórze Wilamowickie\|Dział Wilamowicki]] (tab 3., rys. 3).

	Wyróżnione w obrębie karpackiej części województwa śląskiego typy rzeźby: pogórzy, den dolin rzecznych i kotlin oraz gór niskich i średnich z elementami rzeźby wysokogórskiej tworząc różnorodne układy przestrzenne są przyczyną zróżnicowania sąsiadujących ze sobą obszarów i podstawą wydzielenia jednostek regionalnych niższego rzędu. Podział ten uwzględnia piętrowość krajobrazów, etapy ewolucji rzeźby Karpat oraz wpływ odporności skał i tektoniki na styl rzeźby (Starkel, 1972b).		Wyróżnione w obrębie karpackiej części województwa śląskiego typy rzeźby: pogórzy, den dolin rzecznych i kotlin oraz gór niskich i średnich z elementami rzeźby wysokogórskiej tworząc różnorodne układy przestrzenne są przyczyną zróżnicowania sąsiadujących ze sobą obszarów i podstawą wydzielenia jednostek regionalnych niższego rzędu. Podział ten uwzględnia piętrowość krajobrazów, etapy ewolucji rzeźby Karpat oraz wpływ odporności skał i tektoniki na styl rzeźby (Starkel, 1972b).

Garbaczm o 12:44, 9 mar 2016

2016-03-09T12:44:37Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:44, 9 mar 2016
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Geografia]]		[[Kategoria:Geografia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autor:[[dr Jolanta Pełka-Gościniak]]		Autor:[[dr Jolanta Pełka-Gościniak]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm: /* Bibliografia */

2015-07-16T12:05:28Z

Bibliografia

← poprzednia wersja		Wersja z 14:05, 16 lip 2015
Linia 53:		Linia 53:

	#Gilewska S., Podział Polski na jednostki geomorfologiczne, "Przegląd Geograficzny" 1986, nr. 58 (1-2), s. 16-40.		#Gilewska S., Podział Polski na jednostki geomorfologiczne, "Przegląd Geograficzny" 1986, nr. 58 (1-2), s. 16-40.
	#Gilewska S., ~~1999:~~ Rzeźba. w: ~~L. Starkel (red.).~~ Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze. ~~Wydawnictwo Naukowe~~ PWN, Warszawa: 243-287.		#Gilewska S., Rzeźba, w: Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze, red. L. Starkel, wyd. PWN, Warszawa 1999, s. 243-287.
	#Klimaszewski M. ~~(red.)~~, ~~1972:~~ Geomorfologia Polski, t. 1, Góry i wyżyny, PWN, Warszawa, s. 387.		#Klimaszewski M., Geomorfologia Polski, t. 1, Góry i wyżyny, wyd. PWN, Warszawa 1972, s. 387.
	#Starkel L., ~~1972a:~~ Karpaty Zewnętrzne~~. [~~w:] M. Klimaszewski ~~(red~~.~~) Geomorfologia Polski~~, t. 1. ~~PWN~~, ~~Warszawa:~~ 52-115.		#Starkel L., Karpaty Zewnętrzne, w: Geomorfologia Polski, red. M. Klimaszewski, wyd. PWN, Warszawa 1972a, t. 1., s. 52-115.
	#Starkel L., ~~1972b:~~ Charakterystyka rzeźby polskich Karpat i jej znaczenie dla gospodarki ludzkiej. Problemy Zagospodarowania Ziem Górskich, KZZG PAN, PWN, Warszawa Kraków, 10: 75-150.		#Starkel L., Charakterystyka rzeźby polskich Karpat i jej znaczenie dla gospodarki ludzkiej. Problemy Zagospodarowania Ziem Górskich, KZZG PAN, wyd. PWN, Warszawa-Kraków 1972b, 10, s. 75-150.
	#Starkel L., ~~1983:~~ Rzeźba województwa bielskiego. Folia Geographica, Ser. Geogr. - Phys., ~~vol~~. ~~XV:~~ 5-21		#Starkel L., Rzeźba województwa bielskiego, "Folia Geographica" 1983, vol. XV, wyd. Ser. Geogr.-Phys., s. 5-21.
	#Starkel L., Baumgart-Kotarba M., Kramarz K., Niemirowski M., Partyka J., ~~1973:~~ Cechy morfologiczne terenów reprezentacyjnych Karpat (uzupełnienie charakterystyki rzeźby Polskich Karpat). Problemy #Zagospodarowania Ziem Górskich, PAN KZZG, PWN, Warszawa, ~~Kraków~~ 12: 77-92.		#Starkel L., Baumgart-Kotarba M., Kramarz K., Niemirowski M., Partyka J., Cechy morfologiczne terenów reprezentacyjnych Karpat (uzupełnienie charakterystyki rzeźby Polskich Karpat). Problemy Zagospodarowania Ziem Górskich, PAN KZZG, wyd. PWN, Warszawa-Kraków 1973, 12, 77-92.

	==Źródła on-line==		==Źródła on-line==

Garbaczm: /* Bibliografia */

2015-07-16T11:50:05Z

Bibliografia

← poprzednia wersja		Wersja z 13:50, 16 lip 2015
Linia 52:		Linia 52:
	==Bibliografia==		==Bibliografia==

	#Gilewska S., ~~1986:~~ Podział Polski na jednostki geomorfologiczne. Przegląd Geograficzny, 58 (1-2):16-40.		#Gilewska S., Podział Polski na jednostki geomorfologiczne, "Przegląd Geograficzny" 1986, nr. 58 (1-2), s. 16-40.
	#Gilewska S., 1999: Rzeźba. (w:) L. Starkel (red.). Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa: 243-287.		#Gilewska S., 1999: Rzeźba. w: L. Starkel (red.). Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa: 243-287.
	#Klimaszewski M. (red.), 1972: Geomorfologia Polski, t. 1, Góry i wyżyny, PWN, Warszawa, s. 387.		#Klimaszewski M. (red.), 1972: Geomorfologia Polski, t. 1, Góry i wyżyny, PWN, Warszawa, s. 387.
	#Starkel L., 1972a: Karpaty Zewnętrzne. [w:] M. Klimaszewski (red.) Geomorfologia Polski, t. 1. PWN, Warszawa: 52-115.		#Starkel L., 1972a: Karpaty Zewnętrzne. [w:] M. Klimaszewski (red.) Geomorfologia Polski, t. 1. PWN, Warszawa: 52-115.

Garbaczm: /* Beskid Żywiecki */

2015-07-16T11:48:47Z

Beskid Żywiecki

← poprzednia wersja		Wersja z 13:48, 16 lip 2015
Linia 44:		Linia 44:
	===Beskid Żywiecki===		===Beskid Żywiecki===

	Masyw Beskidu Żywieckiego budują serie odpornych piaskowców magurskich i częściowo inoceramowych płaszczowiny magurskiej. Piaskowce magurskie o miąższości do 1600 m tworzą pasma o charakterze inwersyjnym. Głębokości rozcięcia sięgają do 800 m, stoki wypukłe i wypukło-wklęsłe mają nachylenie 20-35º. Beskid Żywiecki nie tworzy jednolitego pasma górskiego. Składa się z szerokich, zwartych pasm górskich oddzielonych wąskimi obniżeniami dolinnymi. Na terenie województwa śląskiego wyróżnia się Grupę Wielkiej Raczy oraz Grupę Pilska.		Masyw Beskidu Żywieckiego budują serie odpornych piaskowców magurskich i częściowo inoceramowych płaszczowiny magurskiej. Piaskowce magurskie o miąższości do 1600 m tworzą pasma o charakterze inwersyjnym. Głębokości rozcięcia sięgają do 800 m, stoki wypukłe i wypukło-wklęsłe mają nachylenie 20-35º. Beskid Żywiecki nie tworzy jednolitego pasma górskiego. Składa się z szerokich, zwartych pasm górskich oddzielonych wąskimi obniżeniami dolinnymi. Na terenie województwa śląskiego wyróżnia się Grupę Wielkiej Raczy oraz [[Pilsko\|Grupę Pilska]].

	Grupa Wielkiej Raczy (1236 m n.p.m.) o widlastym układzie grzbietów rozcięta jest przez dopływy górnej Soły. Składa się z wyższego stopnia- kilku grzbietów o przebiegu SW-NE (Pasmo Wielkiej Raczy-Rycerzowej), które ma charakter inwersyjny ale ze względu na upady na południe osie grzbietów mają cechy monoklinalne. Od północy przylega doń niższy stopień - Pasmo Zwardońskie złożone z kilku kopulastych gór wyspowych .		Grupa Wielkiej Raczy (1236 m n.p.m.) o widlastym układzie grzbietów rozcięta jest przez dopływy górnej Soły. Składa się z wyższego stopnia- kilku grzbietów o przebiegu SW-NE (Pasmo Wielkiej Raczy-Rycerzowej), które ma charakter inwersyjny ale ze względu na upady na południe osie grzbietów mają cechy monoklinalne. Od północy przylega doń niższy stopień - Pasmo Zwardońskie złożone z kilku kopulastych gór wyspowych .

Garbaczm: /* Obniżenie Jabłonkowskie */

2015-07-16T11:39:45Z

Obniżenie Jabłonkowskie

← poprzednia wersja		Wersja z 13:39, 16 lip 2015
Linia 34:		Linia 34:
	===Obniżenie Jabłonkowskie===		===Obniżenie Jabłonkowskie===

	Obniżenie Jabłonkowskie wykształciło się w mało odpornych seriach skalnych. Tworzy ciąg kotlin i bram o przewadze rzeźby pogórskiej o biegu SWW-NEE znajdujący się pomiędzy Beskidami Morawsko-Śląskimi a Beskidem Żywieckim. Ma cechy rzeźby inwersyjnej. W granicach województwa tworzą je: Brama Koniakowska, Kotlina Żywiecka i Brama Krzeszowska. W jego obrębie charakter pogórza ograniczonego górami ma obszar Bramy Koniakowskiej, zaś Kotlina Żywiecka i Kotlina Jeleśni są kotlinami erozyjnymi.		Obniżenie Jabłonkowskie wykształciło się w mało odpornych seriach skalnych. Tworzy ciąg kotlin i bram o przewadze rzeźby pogórskiej o biegu SWW-NEE znajdujący się pomiędzy Beskidami Morawsko-Śląskimi a Beskidem Żywieckim. Ma cechy rzeźby inwersyjnej. W granicach województwa tworzą je: [[Brama Koniakowska]], Kotlina Żywiecka i [[Brama Krzeszowska]]. W jego obrębie charakter pogórza ograniczonego górami ma obszar Bramy Koniakowskiej, zaś Kotlina Żywiecka i [[Kotlina Jeleśni]] są kotlinami erozyjnymi.

	Brama Koniakowska obejmuje szereg garbów i grzbietów leżących na poziomie średnich i wysokich pogórzy (do 900 m n.p.m.). Rozcięta jedynie na głębokość 100-300 m stanowi typowy obszar wododziałowy między Beskidem Śląskim a grupą Wielkiej Raczy. Dzięki dużym kontrastom w odporności w obrębie stropu płaszczowiny śląskiej i łuski przedmagurskiej dominuje układ pasmowy a w miękkich łupkach powstała Kotlina Istebnej, zamknięta przełomowym odcinkiem Olzy o charakterze epigenetycznym.		Brama Koniakowska obejmuje szereg garbów i grzbietów leżących na poziomie średnich i wysokich pogórzy (do 900 m n.p.m.). Rozcięta jedynie na głębokość 100-300 m stanowi typowy obszar wododziałowy między Beskidem Śląskim a grupą [[Wielka Racza\|Wielkiej Raczy]]. Dzięki dużym kontrastom w odporności w obrębie stropu płaszczowiny śląskiej i łuski przedmagurskiej dominuje układ pasmowy a w miękkich łupkach powstała Kotlina Istebnej, zamknięta przełomowym odcinkiem Olzy o charakterze epigenetycznym.

	Kotlina Żywiecka o kształcie trójkąta ma charakter okna tektonicznego. Od zachodu ograniczona jest linią uskoku (uskok nożycowy). Dno kotliny leży na wysokości 350-400 m n.p.m. a w jej dnie występują osady jednostki podśląskiej. Znaczną część dna kotliny zajmują terasy i stożki napływowe Soły i jej dopływów.		Kotlina Żywiecka o kształcie trójkąta ma charakter okna tektonicznego. Od zachodu ograniczona jest linią uskoku (uskok nożycowy). Dno kotliny leży na wysokości 350-400 m n.p.m. a w jej dnie występują osady jednostki podśląskiej. Znaczną część dna kotliny zajmują terasy i stożki napływowe Soły i jej dopływów.

	Brama Krzeszowska obejmująca międzyrzecze Soły i Skawy tworzy wąską strefę pogórskich garbów (500-600 m n. p. m), znajdującą się pomiędzy Beskidem Małym i Żywieckim. Nad tymi garbami w poziomie pogórskim, założonymi na mniej odpornych skałach, wznoszą się twardzielcowe grzbiety zbudowane z piaskowców magurskich (Łosek - 871 m n.p.m., Bąków – 766 m n.p.m). Grzbiety są rozcięte dolinkami o głębokości około 100 m.		Brama Krzeszowska obejmująca międzyrzecze Soły i Skawy tworzy wąską strefę pogórskich garbów (500-600 m n. p. m), znajdującą się pomiędzy Beskidem Małym i Żywieckim. Nad tymi garbami w poziomie pogórskim, założonymi na mniej odpornych skałach, wznoszą się twardzielcowe grzbiety zbudowane z piaskowców magurskich ([[Łosek]] - 871 m n.p.m., Bąków – 766 m n.p.m). Grzbiety są rozcięte dolinkami o głębokości około 100 m.

	===Beskid Żywiecki===		===Beskid Żywiecki===

Garbaczm o 11:23, 16 lip 2015

2015-07-16T11:23:05Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:23, 16 lip 2015
Linia 12:		Linia 12:
	[[Plik:Karpaty geo rys 4.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys. 4. Typy rzeźby Karpat Zachodnich w województwie śląskim (wg Starkla, 1972b).]]		[[Plik:Karpaty geo rys 4.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys. 4. Typy rzeźby Karpat Zachodnich w województwie śląskim (wg Starkla, 1972b).]]

	W granicach [[Województwo śląskie (III RP)\|województwa śląskiego]] znajduje się podprowincja Karpaty Zachodnie, w obrębie której wyróżnia się makroregion [[Karpaty Zewnętrzne]]. Góry te zbudowane są z utworów fliszowych wieku kredowego i paleogeńskiego, sfałdowanych w czasie orogenezy alpejskiej w neogenie. W obrębie Zachodnich Karpat Zewnętrznych różna dojrzałość rzeźby, kontrasty w odporności skał i zróżnicowana tektonika oraz intensywność ruchów górotwórczych zdecydowały o wyróżnieniu pasa górskiego w postaci Beskidów oraz pasa wyżynnego [[Pogórze Beskidzkie\|Pogórza Karpackiego]]. Taki zasadniczy podział został zaproponowany przy regionalizacji geomorfologicznej przez M. Klimaszewskiego (1972) i L. Starkla (1972 a, b). (tab. 1, 2 [[Plik:Tab 2 .pdf]], rys. 1, 2). Natomiast S. Gilewska (1986) wprowadziła literowo-cyfrowy system oznaczania jednostek geomorfologicznych, który w miarę możliwości nawiązuje do systemu regionalizacji fizycznogeograficznej opracowanej przez J. Kondrackiego (2002) i do Karpat Zachodnich zaliczyła również Kotliny Podkarpackie Zachodnie: Kotlinę Ostrawską i Oświęcimską z mezoregionami: [[Płaskowyż Rybnicki]], [[Równina Pszczyńska]], [[Dolina Górnej Wisły]] – odcinek zachodni oraz [[Podgórze Wilamowickie\|Dział Wilamowicki]] (tab 3., rys. 3).		W granicach [[Województwo śląskie (III RP)\|województwa śląskiego]] znajduje się podprowincja Karpaty Zachodnie, w obrębie której wyróżnia się makroregion [[Karpaty Zewnętrzne]]. Góry te zbudowane są z utworów fliszowych wieku kredowego i paleogeńskiego, sfałdowanych w czasie orogenezy alpejskiej w neogenie. W obrębie Zachodnich Karpat Zewnętrznych różna dojrzałość rzeźby, kontrasty w odporności skał i zróżnicowana tektonika oraz intensywność ruchów górotwórczych zdecydowały o wyróżnieniu pasa górskiego w postaci Beskidów oraz pasa wyżynnego [[Pogórze Beskidzkie\|Pogórza Karpackiego]]. Taki zasadniczy podział został zaproponowany przy regionalizacji geomorfologicznej przez M. Klimaszewskiego (1972) i L. Starkla (1972 a, b). (tab. 1, 2 [[Plik:Tab 2 .pdf]], rys. 1, 2). Natomiast S. Gilewska (1986) wprowadziła literowo-cyfrowy system oznaczania jednostek geomorfologicznych, który w miarę możliwości nawiązuje do systemu regionalizacji fizycznogeograficznej opracowanej przez J. Kondrackiego (2002) i do Karpat Zachodnich zaliczyła również Kotliny Podkarpackie Zachodnie: [[Kotlina Ostrawska\|Kotlinę Ostrawską]] i [[Kotlina Oświęcimska\|Oświęcimską]] z mezoregionami: [[Płaskowyż Rybnicki]], [[Równina Pszczyńska]], [[Dolina Górnej Wisły]] – odcinek zachodni oraz [[Podgórze Wilamowickie\|Dział Wilamowicki]] (tab 3., rys. 3).

	Wyróżnione w obrębie karpackiej części województwa śląskiego typy rzeźby: pogórzy, den dolin rzecznych i kotlin oraz gór niskich i średnich z elementami rzeźby wysokogórskiej tworząc różnorodne układy przestrzenne są przyczyną zróżnicowania sąsiadujących ze sobą obszarów i podstawą wydzielenia jednostek regionalnych niższego rzędu. Podział ten uwzględnia piętrowość krajobrazów, etapy ewolucji rzeźby Karpat oraz wpływ odporności skał i tektoniki na styl rzeźby (Starkel, 1972b).		Wyróżnione w obrębie karpackiej części województwa śląskiego typy rzeźby: pogórzy, den dolin rzecznych i kotlin oraz gór niskich i średnich z elementami rzeźby wysokogórskiej tworząc różnorodne układy przestrzenne są przyczyną zróżnicowania sąsiadujących ze sobą obszarów i podstawą wydzielenia jednostek regionalnych niższego rzędu. Podział ten uwzględnia piętrowość krajobrazów, etapy ewolucji rzeźby Karpat oraz wpływ odporności skał i tektoniki na styl rzeźby (Starkel, 1972b).

Garbaczm: /* Beskidy */

2015-07-16T11:22:22Z

Beskidy

← poprzednia wersja		Wersja z 13:22, 16 lip 2015
Linia 26:		Linia 26:
	==Beskidy==		==Beskidy==

	Granica między Pogórzem Śląskim a Beskidami jest morfologicznie bardzo wyraźna, gdyż tworzy ją próg o wysokości względnej 500-800 m, mający charakter progu denudacyjnego, twardzielowego. Zachodnią część Beskidów tworzą dwie zwarte grupy górskie Beskidów Morawsko-Ślaskich i Beskidu Żywieckiego, oddzielone ciągiem kotlin i bram Obniżenia Jabłonkowskiego. Rzeźba Beskidów wyraźnie nawiązuje do litologii i tektoniki. Zróżnicowanie odporności skał na wietrzenie i erozję decyduje o kontrastach w ukształtowaniu terenu.		Granica między Pogórzem Śląskim a Beskidami jest morfologicznie bardzo wyraźna, gdyż tworzy ją próg o wysokości względnej 500-800 m, mający charakter progu denudacyjnego, twardzielowego. Zachodnią część Beskidów tworzą dwie zwarte grupy górskie Beskidów Morawsko-Ślaskich i [[Beskid Żywiecki\|Beskidu Żywieckiego]], oddzielone ciągiem kotlin i bram Obniżenia Jabłonkowskiego. Rzeźba Beskidów wyraźnie nawiązuje do litologii i tektoniki. Zróżnicowanie odporności skał na wietrzenie i erozję decyduje o kontrastach w ukształtowaniu terenu.

	===Beskidy Morawsko-Śląskie===		===Beskidy Morawsko-Śląskie===

	W skład Beskidów Morawsko-Śląskich wchodzi wyższy blok Beskidu Śląskiego oraz niższy i mniejszy Beskidu Małego. Dzieli je wąska Brama Wilkowicka, mająca założenia tektoniczne. Cechuje je monoklinalne ułożenie warstw zapadających ku południowi. Występują tu odporne piaskowce lgockie i godulskie oraz mniej odporne piaskowce i łupki istebniańskie płaszczowiny śląskiej. Najwyższym szczytem Beskidów Morawsko-Śląskich jest Skrzyczne (1257 m n.p.m.). Grzbiety mają układ widlasty. Rzeźba Beskidów kształtowana jest głównie przez procesy rzeczne i stokowe, ma zatem charakter fluwialno-denudacyjny. Skutkiem cyklicznego rozwoju rzeźby jest schodowy profil stoków i występowanie powierzchni zrównania. Stoki górskie są młode i strome a wierzchowiny mają zaokrąglone, łagodniejsze kształty. Głębokie doliny rzeczne mają V-kształtny profil poprzeczny, niewyrównany profil podłużny oraz strome, często skaliste zbocza. Osuwiska, cokoły skalne oraz progi wodospadowe w korytach wskazują na współczesne podnoszenie i rozcinanie bloku Beskidu Śląskiego. Beskid Mały cechuje się obecnością wąskich grzbietów urozmaiconych skałkami. Przez Beskid Mały przełamuje się Soła płynąca z Kotliny Żywieckiej, tworząc przełom strukturalny.		W skład Beskidów Morawsko-Śląskich wchodzi wyższy blok Beskidu Śląskiego oraz niższy i mniejszy [[Beskid Mały\|Beskidu Małego]]. Dzieli je wąska [[Brama Wilkowicka]], mająca założenia tektoniczne. Cechuje je monoklinalne ułożenie warstw zapadających ku południowi. Występują tu odporne piaskowce lgockie i godulskie oraz mniej odporne piaskowce i łupki istebniańskie płaszczowiny śląskiej. Najwyższym szczytem Beskidów Morawsko-Śląskich jest [[Skrzyczne]] (1257 m n.p.m.). Grzbiety mają układ widlasty. Rzeźba Beskidów kształtowana jest głównie przez procesy rzeczne i stokowe, ma zatem charakter fluwialno-denudacyjny. Skutkiem cyklicznego rozwoju rzeźby jest schodowy profil stoków i występowanie powierzchni zrównania. Stoki górskie są młode i strome a wierzchowiny mają zaokrąglone, łagodniejsze kształty. Głębokie doliny rzeczne mają V-kształtny profil poprzeczny, niewyrównany profil podłużny oraz strome, często skaliste zbocza. Osuwiska, cokoły skalne oraz progi wodospadowe w korytach wskazują na współczesne podnoszenie i rozcinanie bloku Beskidu Śląskiego. Beskid Mały cechuje się obecnością wąskich grzbietów urozmaiconych skałkami. Przez Beskid Mały przełamuje się Soła płynąca z [[Kotlina Żywiecka\|Kotliny Żywieckiej]], tworząc przełom strukturalny.

	===Obniżenie Jabłonkowskie===		===Obniżenie Jabłonkowskie===

Garbaczm: /* Pogórze Śląskie */

2015-07-16T11:00:19Z

Pogórze Śląskie

← poprzednia wersja		Wersja z 13:00, 16 lip 2015
Linia 20:		Linia 20:
	===Pogórze Śląskie===		===Pogórze Śląskie===

	W województwie śląskim do mezoregionu Pogórze Karpackie należy region Pogórze Śląskie, stanowiące wąską, opadającą ku północy platformę u stóp Beskidów Morawsko-Śląskich. Pogórze rozciąga się od okolic [[Cieszyn\|Cieszyna]] w dolinie [[Olza\|Olzy]] na zachodzie po dolinę [[Soła\|Soły]] w okolicach [[Wilamowice\|Wilamowic]] na wschodzie. W granicach województwa osiąga szerokość od około 15 km (W) do około 5 km (E). Budują je głównie mało odporne łupki płaszczowiny cieszyńskiej i lokalnie odsłonięte łupki płaszczowiny podśląskiej i fliszu zewnętrznego z niewielkim udziałem skał bardziej odpornych. Falistą powierzchnię pogórza o długich wypukło-wklęsłych stokach urozmaicają pojedyncze wzgórza zbudowane z twardszych piaskowców i wapieni. Doliny rzek wychodzących z Beskidów (Olza, Wisła, Biała, Soła) rozcinają Pogórze Śląskie na kilka działów o odmiennych cechach rzeźby. Są to [[Dział Cieszyński]], [[Dział Bielski\|Bielski]] i [[Dział Pisarzowicki\|Pisarzowicki]].		W województwie śląskim do mezoregionu Pogórze Karpackie należy region Pogórze Śląskie, stanowiące wąską, opadającą ku północy platformę u stóp Beskidów Morawsko-Śląskich. Pogórze rozciąga się od okolic [[Cieszyn\|Cieszyna]] w dolinie [[Olza\|Olzy]] na zachodzie po dolinę [[Soła\|Soły]] w okolicach [[Wilamowice\|Wilamowic]] na wschodzie. W granicach województwa osiąga szerokość od około 15 km (W) do około 5 km (E). Budują je głównie mało odporne łupki płaszczowiny cieszyńskiej i lokalnie odsłonięte łupki płaszczowiny podśląskiej i fliszu zewnętrznego z niewielkim udziałem skał bardziej odpornych. Falistą powierzchnię pogórza o długich wypukło-wklęsłych stokach urozmaicają pojedyncze wzgórza zbudowane z twardszych piaskowców i wapieni. Doliny rzek wychodzących z Beskidów (Olza, [[Wisła\|Wisła]], [[Biała]], Soła) rozcinają Pogórze Śląskie na kilka działów o odmiennych cechach rzeźby. Są to [[Dział Cieszyński]], [[Dział Bielski\|Bielski]] i [[Dział Pisarzowicki\|Pisarzowicki]].

	Dział Cieszyński składa się z dwóch części: wyższej w postaci [[Wzgórza Goleszowskie\|Wzgórz Goleszowskich]] (500-551 m n.p.m.) oraz niższej w postaci płaskich garbów o wysokości 360-330 m n.p.m. Wzgórza Goleszowskie zbudowane są z wapieni cieszyńskich i tworzą monoklinalne grzbiety z fragmentami poziomu pogórskiego. Dolina ~~[[Wisła\|~~Wisły]] w tej strefie rozszerza się, tworząc [[Kotlina Ustronia\|Kotlinę Ustronia]], której kształt sugeruje założenia tektoniczne. Kotlinę wypełniają osady stożków napływowych Wisły i jej dopływów z okresu ostatniego glacjału i zlodowaceń środkowopolskich. Dział Bielski (po dolinę Białej) tworzy równinę, łagodnie opadającą ku Wiśle. Ma charakter czynnego akumulacyjnego przedgórskiego piedmontu w poziomie przydolinnym, na który nakładają się równiny stożków sypane przez potoki rozcinające krawędź Beskidu Śląskiego. Dolina Białej jest wysłana grubą serią osadów typu zastoiskowo-kemowego. Dział Pisarzowicki (po dolinę Soły) ma charakter zwartego płaskowyżu rozciętego na głębokość około 50 m. Pogórze pokryte jest warstwami żwirów zakumulowanych podczas zlodowaceń plejstoceńskich i miąższą zwietrzeliną przypominającą pokrywy lessowe. Występują tu liczne głazy narzutowe.		Dział Cieszyński składa się z dwóch części: wyższej w postaci [[Wzgórza Goleszowskie\|Wzgórz Goleszowskich]] (500-551 m n.p.m.) oraz niższej w postaci płaskich garbów o wysokości 360-330 m n.p.m. Wzgórza Goleszowskie zbudowane są z wapieni cieszyńskich i tworzą monoklinalne grzbiety z fragmentami poziomu pogórskiego. Dolina Wisły w tej strefie rozszerza się, tworząc [[Kotlina Ustronia\|Kotlinę Ustronia]], której kształt sugeruje założenia tektoniczne. Kotlinę wypełniają osady stożków napływowych Wisły i jej dopływów z okresu ostatniego glacjału i zlodowaceń środkowopolskich. Dział Bielski (po dolinę Białej) tworzy równinę, łagodnie opadającą ku Wiśle. Ma charakter czynnego akumulacyjnego przedgórskiego piedmontu w poziomie przydolinnym, na który nakładają się równiny stożków sypane przez potoki rozcinające krawędź [[Beskid Śląski\|Beskidu Śląskiego]]. Dolina Białej jest wysłana grubą serią osadów typu zastoiskowo-kemowego. Dział Pisarzowicki (po dolinę Soły) ma charakter zwartego płaskowyżu rozciętego na głębokość około 50 m. Pogórze pokryte jest warstwami żwirów zakumulowanych podczas zlodowaceń plejstoceńskich i miąższą zwietrzeliną przypominającą pokrywy lessowe. Występują tu liczne głazy narzutowe.

	==Beskidy==		==Beskidy==

Garbaczm: /* Beskidy */

2015-07-16T10:57:28Z

Beskidy

← poprzednia wersja		Wersja z 12:57, 16 lip 2015
Linia 48:		Linia 48:
	Grupa Wielkiej Raczy (1236 m n.p.m.) o widlastym układzie grzbietów rozcięta jest przez dopływy górnej Soły. Składa się z wyższego stopnia- kilku grzbietów o przebiegu SW-NE (Pasmo Wielkiej Raczy-Rycerzowej), które ma charakter inwersyjny ale ze względu na upady na południe osie grzbietów mają cechy monoklinalne. Od północy przylega doń niższy stopień - Pasmo Zwardońskie złożone z kilku kopulastych gór wyspowych .		Grupa Wielkiej Raczy (1236 m n.p.m.) o widlastym układzie grzbietów rozcięta jest przez dopływy górnej Soły. Składa się z wyższego stopnia- kilku grzbietów o przebiegu SW-NE (Pasmo Wielkiej Raczy-Rycerzowej), które ma charakter inwersyjny ale ze względu na upady na południe osie grzbietów mają cechy monoklinalne. Od północy przylega doń niższy stopień - Pasmo Zwardońskie złożone z kilku kopulastych gór wyspowych .

	Grupa Pilska obejmuje wysoką kopułę Pilska (1557 m n.p.m. – kulminacja po stronie słowackiej) i równoległy doń grzbiet inwersyjny Lipowskiej-Romanki (1324 m n.p.m-1366 m n.p.m.). Duża odporność (scementowanie) stref poprzecznych uskoków powoduje, że na nich założyły się poprzeczne grzbiety a nie doliny. Grzbiety podlegały działaniu selektywnych procesów w plejstocenie. Niektóre formy przyjmowano za formy glacjalne oraz peryglacjalne (gołoborza). Obecnie na stokach na dużą skalę występują ruchy masowe.		Grupa Pilska obejmuje wysoką kopułę Pilska (1557 m n.p.m. – kulminacja po stronie słowackiej) i równoległy doń grzbiet inwersyjny Lipowskiej-Romanki (1324 m n.p.m-1366 m n.p.m.). Duża odporność (scementowanie) stref poprzecznych uskoków powoduje, że na nich założyły się poprzeczne grzbiety a nie doliny. Grzbiety podlegały działaniu selektywnych procesów w plejstocenie. Niektóre formy przyjmowano za formy glacjalne oraz peryglacjalne (gołoborza). Obecnie na stokach na dużą skalę występują ruchy masowe.




	==Bibliografia==		==Bibliografia==