Industrializacja Górnego Śląska w latach 1939-1945 - Historia wersji

Praktykant o 10:04, 26 sty 2017

2017-01-26T10:04:11Z

← poprzednia wersja		Wersja z 12:04, 26 sty 2017
Linia 3:		Linia 3:
	==Przejęcie przemysłu przez niemieckie władze okupacyjne==		==Przejęcie przemysłu przez niemieckie władze okupacyjne==

	Prowadzone we wrześniu 1939 roku na terenie [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] działania wojenne nie doprowadziły do zniszczenia górnictwa. W ślad za wycofującymi się polskimi siłami zbrojnymi na teren [[Województwo śląskie\|województwa śląskiego]] wkroczyły oddziały armii niemieckiej. Na zajmowanych ~~terenach~~ wprowadzony został zarząd wojskowy, który funkcjonował do momentu utworzenia administracji cywilnej. ~~Dnia~~ 8 października Adolf Hitler wydał dekret o wcieleniu województwa śląskiego do III Rzeszy, a powstała w ten sposób [[Rejencja katowicka\|rejencja katowicka]] stała się częścią [[Prowincja Górny Śląsk\|prowincji śląskiej]]<ref>Historia Śląska, s. 407.</ref>. W stosunku do sąsiadujących z Górnym Śląskiem obszarów przemysłowych władze okupacyjne początkowo rozważały dwie opcje. Pierwszą reprezentował ~~gaulaiter~~ prowincji śląskiej Josef Wagner, który sprzeciwiał się włączeniu tych terenów do Rzeszy. Uważał on, że tereny te nie nadają się do przeprowadzenia akcji ~~germanizacyjnej~~, a połączenie Górnego Śląska z tymi terenami doprowadzi do wzmocnienia żywiołu polskiego. Opcja druga, popierana przez przemysłowców oraz ~~Hermana Goringa~~ i ~~Henricha~~ Himmlera, ~~opowiadała się za ich wcieleniem do~~ Rzeszy, a przemysł górniczo–hutniczy ~~[[Zagłębie Dąrowskie\|~~Zagłębia Dąbrowskiego]] miał uzupełnić potencjał przemysłowy Górnego Śląska. Ostatecznie 13 listopada 1939 roku dekretem ministra spraw wewnętrznych teren rejencji katowickiej powiększono o Zagłębie Dąbrowskie, ~~Krakowskie~~ i [[Śląsk Cieszyński\|Śląsk Cieszyński]]<ref>J. Bahlcke, Śląsk i Ślązacy, Warszawa 2001, s. 181-182.</ref>. Po przyłączeniu w 1940 roku [[Bytom\|Bytomia]], [[Zabrze\|Zabrza]] i [[Gliwice\|Gliwic]] wraz z sąsiednimi powiatami wiejskimi do rejencji powstał jednolity obszar gospodarczy, ale tereny Zagłębia Dąbrowskiego i ~~Krakowskiego~~ od dawnego województwa śląskiego oddzielała granica policyjna. ~~W dniu~~ 20 grudnia 1940 roku powstała prowincja górnośląska podzielona na dwie rejencje katowicką i [[Rejencja opolska\|opolską]]<ref>J. Bahlcke, Śląsk i..., s. 181-182.</ref>.		Prowadzone we wrześniu 1939 roku na terenie [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] działania wojenne nie doprowadziły do zniszczenia górnictwa. W ślad za wycofującymi się polskimi siłami zbrojnymi na teren [[Województwo śląskie\|województwa śląskiego]] wkroczyły oddziały armii niemieckiej. Na zajmowanych obszarach wprowadzony został zarząd wojskowy, który funkcjonował do momentu utworzenia administracji cywilnej. 8 października Adolf Hitler wydał dekret o wcieleniu województwa śląskiego do III Rzeszy, a powstała w ten sposób [[Rejencja katowicka\|rejencja katowicka]] stała się częścią [[Prowincja Górny Śląsk\|prowincji śląskiej]]<ref>Historia Śląska, s. 407.</ref>. W stosunku do sąsiadujących z Górnym Śląskiem obszarów przemysłowych ([[Zagłębie Dąbrowskie]], Zagłębie Jaworznicko-Chrzanowskie) władze okupacyjne początkowo rozważały dwie opcje. Pierwszą reprezentował gauleiter prowincji śląskiej Josef Wagner, który sprzeciwiał się włączeniu tych terenów do Rzeszy. Uważał, że tereny te nie nadają się do przeprowadzenia akcji zniemczania, a połączenie Górnego Śląska z tymi terenami doprowadzi do wzmocnienia żywiołu polskiego w rejencji katowickiej. Opcja druga, popierana przez przemysłowców oraz Hermanna Göringa i Heinricha Himmlera, polegała na znacznym przesunięciu granicy Rzeszy Niemieckiej na wschód, a przemysł górniczo–hutniczy Zagłębia Dąbrowskiego miał uzupełnić potencjał przemysłowy Górnego Śląska. Ostatecznie, 13 listopada 1939 roku dekretem ministra spraw wewnętrznych teren rejencji katowickiej powiększono o Zagłębie Dąbrowskie, część byłego województwa krakowskiego i [[Śląsk Cieszyński\|Śląsk Cieszyński]]<ref>J. Bahlcke, Śląsk i Ślązacy, Warszawa 2001, s. 181-182.</ref>. Po przyłączeniu w 1940 roku [[Bytom\|Bytomia]], [[Zabrze\|Zabrza]] i [[Gliwice\|Gliwic]] wraz z sąsiednimi powiatami wiejskimi do rejencji katowickiej, powstał jednolity obszar gospodarczy, ale tereny Zagłębia Dąbrowskiego i Zagłębia Jaworznicko-Chrzanowskiego od dawnego województwa śląskiego oddzielała granica policyjna. 20 grudnia 1940 roku powstała prowincja górnośląska podzielona na dwie rejencje katowicką i [[Rejencja opolska\|opolską]]<ref>J. Bahlcke, Śląsk i..., s. 181-182.</ref>.

	Przejmowanie przemysłu przez władze niemieckie rozpoczęło się już w pierwszych dniach września 1939 roku. Na teren zagłębia skierowane zostały sztaby rozpoznawcze i oddziały techniczne, których głównym zadaniem stało się zabezpieczenie zakładów przemysłowych. Działalność tych grup nadzorowali oficerowie łącznikowi Sztabu Gospodarki Wojennej OKW (Naczelne Dowództwo Wermachtu), któremu podlegała Inspekcja Zbrojeniowa VIII Okręgu Wojskowego we Wrocławiu. Za oddziałami wojskowymi na teren zakładu wkraczali powiernicy lub naczelni dyrektorzy, mianowani przez władze cywilne działające w porozumieniu z administracją wojskową. Na okupowanych terenach wprowadzono również niemieckie prawo górnicze<ref>J. Jaros, Organizacja…, s. 124-125.</ref>. Na terenach wcielonych 6 listopada 1941 roku wprowadzono niemieckie prawo pracy. Wydane w tym samym roku rozporządzenia: „o przepisach socjalnych”, „w sprawie wynagrodzeń”, „o warunkach pracy dla osób narodowości polskiej” ograniczyły prawa Polaków, a pełny zakres przepisów obejmował jedynie osoby należące do pierwszych trzech grup [[Niemiecka Lista Narodowościowa\|Deutsche Volksliste]]. Dodatkowo w 1940 r. wprowadzono specjalny podatek, wynoszący 15% pensji, który był pobierany wyłącznie od osób narodowości polskiej. Była to tak zwana społeczna danina wyrównawcza (Sozialausgleichabgabe)<ref>C. Łuczak, Polityka społeczna…, s. 274-276.</ref>.		Przejmowanie przemysłu przez władze niemieckie rozpoczęło się już w pierwszych dniach września 1939 roku. Na teren zagłębia skierowane zostały sztaby rozpoznawcze i oddziały techniczne, których głównym zadaniem stało się zabezpieczenie zakładów przemysłowych. Działalność tych grup nadzorowali oficerowie łącznikowi Sztabu Gospodarki Wojennej OKW (Naczelne Dowództwo Wermachtu), któremu podlegała Inspekcja Zbrojeniowa VIII Okręgu Wojskowego we Wrocławiu. Za oddziałami wojskowymi na teren zakładu wkraczali powiernicy lub naczelni dyrektorzy, mianowani przez władze cywilne działające w porozumieniu z administracją wojskową. Na okupowanych terenach wprowadzono również niemieckie prawo górnicze<ref>J. Jaros, Organizacja…, s. 124-125.</ref>. Na terenach wcielonych 6 listopada 1941 roku wprowadzono niemieckie prawo pracy. Wydane w tym samym roku rozporządzenia: „o przepisach socjalnych”, „w sprawie wynagrodzeń”, „o warunkach pracy dla osób narodowości polskiej” ograniczyły prawa Polaków, a pełny zakres przepisów obejmował jedynie osoby należące do pierwszych trzech grup [[Niemiecka Lista Narodowościowa\|Deutsche Volksliste]]. Dodatkowo w 1940 r. wprowadzono specjalny podatek, wynoszący 15% pensji, który był pobierany wyłącznie od osób narodowości polskiej. Była to tak zwana społeczna danina wyrównawcza (Sozialausgleichabgabe)<ref>C. Łuczak, Polityka społeczna…, s. 274-276.</ref>.

Praktykant o 12:13, 25 lis 2016

2016-11-25T12:13:31Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:13, 25 lis 2016
Linia 86:		Linia 86:
	#Popkiewicz J., Ryszka F., Przemysł ciężki Górnego Śląska w gospodarce Polski międzywojennej (1922–1939), Opole 1959.		#Popkiewicz J., Ryszka F., Przemysł ciężki Górnego Śląska w gospodarce Polski międzywojennej (1922–1939), Opole 1959.
	#Pukowska-Mitka M., Cykle węglowe w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym, Katowice 2002.		#Pukowska-Mitka M., Cykle węglowe w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym, Katowice 2002.
			[http://ibrbs.pl/mediawiki/images/7/76/Bibliografia_do_artyku%C5%82%C3%B3w_has%C5%82owych_o_industrializacji_G%C3%B3rnego_%C5%9Al%C4%85ska.pdf Kompletna bibliografia]


	==Przypisy==		==Przypisy==

	<references/>		<references/>

Praktykant: /* Bibliografia */

2016-11-23T12:40:17Z

Bibliografia

Praktykant o 12:32, 23 lis 2016

2016-11-23T12:32:56Z

@@ Linia 68: / Linia 68: @@
 Od lipca do grudnia 1944 roku bombowce XV Floty Powietrznej USA dokonały osiemnastu nalotów na zakłady chemiczne w Kędzierzynie Koźlu, Blachowni Śląskiej w Zdzieszowicach. Zrzucono w ich czasie ponad 9,5 tys. ton bomb. W czasie nalotów amerykanie stracili 220 bombowców<ref>A. Konieczny, Śląsk a wojna…, s. 201-203.</ref>.
 ==Przypisy==
 <references/>

Praktykant o 10:22, 23 lis 2016

2016-11-23T10:22:50Z

Podgląd zmian

Praktykant: /* Energetyk */

2016-09-21T09:29:14Z

Energetyk

← poprzednia wersja		Wersja z 11:29, 21 wrz 2016
Linia 59:		Linia 59:
	W latach II wojny światowej górnośląskie wykorzystywały w pełni swoje zdolności produkcyjne, dostarczając w 1940 roku 747,1 tys. ton brykietów. W latach 1940-1941 ponownie uruchomiono brykietownię przy kopalni „Emma”. W 1943 roku produkcja przekroczyła poziom 794 tys. ton, ale w roku następnym została ograniczona do wysokości 748 tys. ton, gdyż węgiel i pak wykorzystywano do wielu innych celów (m.in. produkcja energii, lub chemikaliów)<ref>Statystyka Przemysłu…, s. 85.</ref>.		W latach II wojny światowej górnośląskie wykorzystywały w pełni swoje zdolności produkcyjne, dostarczając w 1940 roku 747,1 tys. ton brykietów. W latach 1940-1941 ponownie uruchomiono brykietownię przy kopalni „Emma”. W 1943 roku produkcja przekroczyła poziom 794 tys. ton, ale w roku następnym została ograniczona do wysokości 748 tys. ton, gdyż węgiel i pak wykorzystywano do wielu innych celów (m.in. produkcja energii, lub chemikaliów)<ref>Statystyka Przemysłu…, s. 85.</ref>.

	===~~Energetyk~~===		===Energetyka===

	Kontynuowano rozbudowę górnośląskiego przemysłu energetycznego mającego być głównym dostawcą energii dla terenów wcielonych do Rzeszy, protektoratu Czech i Moraw oraz Generalnego Gubernatorstwa. W 1942 roku po zamontowaniu wysokociśnieniowych kotłów i turbin moc zabrzańskiej elektrowni wzrosła do 176 MW. W 1942 roku rozpoczęto budowę nowej elektrowni w Miechowicach. Do końca 1944 roku zainstalowano w niej trzy turbogeneratory o mocy 165 MW. W 1942 roku zakończył się I etap rozbudowy elektrowni w Chorzowie, która uzyskała turbogenerator o mocy 45 MW. W 1943 roku rozpoczęto II etap rozbudowy zakładu obejmujący montaż drugiego generatora o mocy 45 MW. Wykonano również szereg linii energetycznych łączących elektrownie w Zabrzu, Chorzowie, Szombierkach i Miechowicach z siecią ogólnoniemiecką i Generalnym Gubernatorstwem<ref>100 lat istnienia elektrowni i elektrociepłowni Zabrze 1897-1997, red. W, Seichter, Zabrze 1997, s. 8.; Zespół Elektrociepłowni Bytom S.A. Moc energii, praca zbiorowa, Katowice 2003, s. 17, K. Kurek, 100 lat…, s. 125-131</ref>. Rozbudowana została również elektrownia Łaziska, która osiągnęła w 1944 roku moc 157 MW. Niewielkiej modernizacji uległa elektrownia „Mikołaj” gdzie w 1943 roku zabudowano nowy turbogenerator kondensacyjny o mocy 16 MW. Zaplanowano również budowę 2 nowych dużych elektrowni w [[Łagisza\|Łagiszy]] („Walter”) i [[Jaworzno\|Jaworznie]] („Wilhelm”).		Kontynuowano rozbudowę górnośląskiego przemysłu energetycznego mającego być głównym dostawcą energii dla terenów wcielonych do Rzeszy, protektoratu Czech i Moraw oraz Generalnego Gubernatorstwa. W 1942 roku po zamontowaniu wysokociśnieniowych kotłów i turbin moc zabrzańskiej elektrowni wzrosła do 176 MW. W 1942 roku rozpoczęto budowę nowej elektrowni w Miechowicach. Do końca 1944 roku zainstalowano w niej trzy turbogeneratory o mocy 165 MW. W 1942 roku zakończył się I etap rozbudowy elektrowni w Chorzowie, która uzyskała turbogenerator o mocy 45 MW. W 1943 roku rozpoczęto II etap rozbudowy zakładu obejmujący montaż drugiego generatora o mocy 45 MW. Wykonano również szereg linii energetycznych łączących elektrownie w Zabrzu, Chorzowie, Szombierkach i Miechowicach z siecią ogólnoniemiecką i Generalnym Gubernatorstwem<ref>100 lat istnienia elektrowni i elektrociepłowni Zabrze 1897-1997, red. W, Seichter, Zabrze 1997, s. 8.; Zespół Elektrociepłowni Bytom S.A. Moc energii, praca zbiorowa, Katowice 2003, s. 17, K. Kurek, 100 lat…, s. 125-131</ref>. Rozbudowana została również elektrownia Łaziska, która osiągnęła w 1944 roku moc 157 MW. Niewielkiej modernizacji uległa elektrownia „Mikołaj” gdzie w 1943 roku zabudowano nowy turbogenerator kondensacyjny o mocy 16 MW. Zaplanowano również budowę 2 nowych dużych elektrowni w [[Łagisza\|Łagiszy]] („Walter”) i [[Jaworzno\|Jaworznie]] („Wilhelm”).

	===Przemysł chemiczny===		===Przemysł chemiczny===

Praktykant o 09:28, 21 wrz 2016

2016-09-21T09:28:57Z

Podgląd zmian

Praktykant o 09:11, 21 wrz 2016

2016-09-21T09:11:44Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:11, 21 wrz 2016
Linia 85:		Linia 85:
	==Przypisy==		==Przypisy==

	</~~references~~>		<references/>

Praktykant: Utworzono nową stronę " Autor: Adam Frużyński # Przejęcie przemysłu przez niemieckie władze okupacyjne # Zmiany własnościowe. # Zmiany organizacyjne i plany gospodarcze władz wobec..."

2016-09-21T09:06:41Z

Utworzono nową stronę " Autor: Adam Frużyński # Przejęcie przemysłu przez niemieckie władze okupacyjne # Zmiany własnościowe. # Zmiany organizacyjne i plany gospodarcze władz wobec..."

Podgląd zmian

← poprzednia wersja		Wersja z 14:40, 23 lis 2016
Linia 71:		Linia 71:
	==Bibliografia==		==Bibliografia==

	#Bahlcke J., Śląsk i Ślązacy, Warszawa 2001~~, s.181-182~~.		#Bahlcke J., Śląsk i Ślązacy, Warszawa 2001.
	#Bardach J., Lesniodorski B., Pietrzak M., Historia Państwa i Prawa Polskiego, Warszawa 1985.		#Bardach J., Lesniodorski B., Pietrzak M., Historia Państwa i Prawa Polskiego, Warszawa 1985.
	#Dzieje Górnego Śląska w latach 1816 – 1947, red. F. Hawranek, Opole 1981~~, s. 533-534~~.		#Dzieje Górnego Śląska w latach 1816 – 1947, red. F. Hawranek, Opole 1981.
	#Jaros J., Koncentracja przemysłu górniczo-hutniczego (1918-1939), [w:] Uprzemysłowienie ziem polskich w XIX i XX wieku: studia i materiały, red. I. Pietrzak-Pawłowska, Wrocław–Warszawa–Kraków 1970.		#Jaros J., Koncentracja przemysłu górniczo-hutniczego (1918-1939), [w:] Uprzemysłowienie ziem polskich w XIX i XX wieku: studia i materiały, red. I. Pietrzak-Pawłowska, Wrocław–Warszawa–Kraków 1970.
	#Jaros J., Organizacja rządowej administracji górniczej na Śląsku w latach 1769 – 1922, [w:] Archejon, nr 26, 1956~~,s. 124-125~~.		#Jaros J., Organizacja rządowej administracji górniczej na Śląsku w latach 1769 – 1922, [w:] Archejon, nr 26, 1956.
	#Jaros J., Tajemnice górnośląskich koncernów, Katowice 1988~~, s.96~~.		#Jaros J., Tajemnice górnośląskich koncernów, Katowice 1988.
	#Jaros J., Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich, Katowice 1984~~, s.148~~.		#Jaros J., Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich, Katowice 1984.
	#Kałuża A., Walka narodowowyzwoleńcza polskich załóg hutniczych w okresie okupacji hitlerowskiej [w:] Historia ruchu zawodowego hutników, t. 2, Katowice 1970~~, s.168~~.		#Kałuża A., Walka narodowowyzwoleńcza polskich załóg hutniczych w okresie okupacji hitlerowskiej [w:] Historia ruchu zawodowego hutników, t. 2, Katowice 1970.
	#Konieczny A., Śląsk a wojna powietrzna lat 1940-1944, Wrocław 1998~~, s.201-203~~.		#Konieczny A., Śląsk a wojna powietrzna lat 1940-1944, Wrocław 1998.
	#Kostrowicka J., Landau Z., Tomaszewski J., Historia gospodarcza polski XIX i XX wieku, Warszawa 1999~~, s.408~~.		#Kostrowicka J., Landau Z., Tomaszewski J., Historia gospodarcza polski XIX i XX wieku, Warszawa 1999.
	#Łuczak C., Dzieje gospodarcze Niemiec 1871-1990, t. II, Trzecia Rzesza, Poznań 2006~~, s.53-54~~.		#Łuczak C., Dzieje gospodarcze Niemiec 1871-1990, t. II, Trzecia Rzesza, Poznań 2006.
	#Łuczak C., Polityka ekonomiczna Trzeciej Rzeszy w latach drugiej wojny światowej, Poznań 1982~~, s. 288~~.		#Łuczak C., Polityka ekonomiczna Trzeciej Rzeszy w latach drugiej wojny światowej, Poznań 1982.
	#Popiołek K., Historia Śląska od pradziejów do 1945 roku, Katowice 1972~~, s.681-682~~.		#Popiołek K., Historia Śląska od pradziejów do 1945 roku, Katowice 1972.
	#Popkiewicz J., Ryszka F., Przemysł ciężki Górnego Śląska w gospodarce Polski międzywojennej (1922–1939), Opole 1959.		#Popkiewicz J., Ryszka F., Przemysł ciężki Górnego Śląska w gospodarce Polski międzywojennej (1922–1939), Opole 1959.
	#Pukowska-Mitka M., Cykle węglowe w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym, Katowice 2002~~, s~~.~~64.~~		#Pukowska-Mitka M., Cykle węglowe w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym, Katowice 2002.


	==Przypisy==		==Przypisy==

	<references/>		<references/>