Gleby województwa śląskiego - Historia wersji

Garbaczm o 12:44, 9 mar 2016

2016-03-09T12:44:15Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:44, 9 mar 2016
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Geografia]]		[[Kategoria:Geografia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autor: [[dr Maria Fajer]]		Autor: [[dr Maria Fajer]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm: /* Rozmieszczenie gleb */

2015-07-16T08:46:49Z

Rozmieszczenie gleb

← poprzednia wersja		Wersja z 10:46, 16 lip 2015
Linia 99:		Linia 99:
	W Beskidach, w wyższych partiach grzbietów górskich występują gleby szkieletowe (frakcja kamieni stanowią ponad 50% masy gleby) i grubokamieniste. Duże powierzchnie gleb szkieletowych występują w Beskidzie Śląskim i Żywieckim. Gleby te są zwykle zalesione.		W Beskidach, w wyższych partiach grzbietów górskich występują gleby szkieletowe (frakcja kamieni stanowią ponad 50% masy gleby) i grubokamieniste. Duże powierzchnie gleb szkieletowych występują w Beskidzie Śląskim i Żywieckim. Gleby te są zwykle zalesione.

	Gleby województwa śląskiego ulegają procesom degradacji, zarówno pod wpływem czynników antropogenicznych, jak i naturalnych. Głównym zagrożeniem jest postępująca [[urbanizacja]], działalność przemysłowa i eksploatacja kopalin, oddziaływanie transportu czy wreszcie niewłaściwie stosowane nawozy sztuczne i środki ochrony roślin oraz niewłaściwie prowadzone zabiegi agrotechniczne. Naturalną degradację powodują przede wszystkim procesy erozji wodnej i wietrznej.		Gleby województwa śląskiego ulegają procesom degradacji, zarówno pod wpływem czynników antropogenicznych, jak i naturalnych. Głównym zagrożeniem jest postępująca [[Urbanizacja\|urbanizacja]], działalność przemysłowa i eksploatacja kopalin, oddziaływanie transportu czy wreszcie niewłaściwie stosowane nawozy sztuczne i środki ochrony roślin oraz niewłaściwie prowadzone zabiegi agrotechniczne. Naturalną degradację powodują przede wszystkim procesy erozji wodnej i wietrznej.

	Charakterystyczną cechą pokrywy glebowej województwa śląskiego jest duży udział gleb antropogenicznych. Występują one na terenach zurbanizowanych i zabudowanych, które zajmują 12,1% powierzchni województwa. Do gleb antropogenicznych zaliczane są również hortisole oraz rigosole, tj. gleby ukształtowane pod wpływem wieloletniej intensywnej uprawy ogrodniczej lub rolniczej, posiadające miąższy poziom próchniczny, zasobne w próchnicę i składniki mineralne. Są to gleby typowe dla starszych ogrodów działkowych, ogrodów przydomowych i gospodarstw ogrodniczych.		Charakterystyczną cechą pokrywy glebowej województwa śląskiego jest duży udział gleb antropogenicznych. Występują one na terenach zurbanizowanych i zabudowanych, które zajmują 12,1% powierzchni województwa. Do gleb antropogenicznych zaliczane są również hortisole oraz rigosole, tj. gleby ukształtowane pod wpływem wieloletniej intensywnej uprawy ogrodniczej lub rolniczej, posiadające miąższy poziom próchniczny, zasobne w próchnicę i składniki mineralne. Są to gleby typowe dla starszych ogrodów działkowych, ogrodów przydomowych i gospodarstw ogrodniczych.

Garbaczm: /* Rozmieszczenie gleb */

2015-07-16T08:40:16Z

Rozmieszczenie gleb

← poprzednia wersja		Wersja z 10:40, 16 lip 2015
Linia 89:		Linia 89:
	Rędziny tworzą się ze zwietrzelin wapieni, dolomitów i margli różnych formacji geologicznych. Znaczna część rędzin zawiera często domieszkę materiału obcego (eolicznego, lodowcowego), są to tzw. rędziny mieszane. Rędziny są zwykle glebami płytkimi, ich miąższość do warstwy rumoszu skalnego nie przekracza 50 cm. Poziom próchniczny zawiera pewną ilość okruchów skały macierzystej o różnym stopniu zwietrzenia i rozdrobnienia. Gleby te mają odczyn zasadowy.		Rędziny tworzą się ze zwietrzelin wapieni, dolomitów i margli różnych formacji geologicznych. Znaczna część rędzin zawiera często domieszkę materiału obcego (eolicznego, lodowcowego), są to tzw. rędziny mieszane. Rędziny są zwykle glebami płytkimi, ich miąższość do warstwy rumoszu skalnego nie przekracza 50 cm. Poziom próchniczny zawiera pewną ilość okruchów skały macierzystej o różnym stopniu zwietrzenia i rozdrobnienia. Gleby te mają odczyn zasadowy.

	Rędziny występujące na [[Wyżyna Częstochowska\|Wyżynie Częstochowskiej]] (powiaty: częstochowski, myszkowski i zawierciański) powstały na wapieniach jurajskich. Są to zazwyczaj rędziny brunatne, szkieletowe, często rędziny mieszane i pararędziny. Rędziny właściwe zawierają węglan wapnia w całym profilu, natomiast w rędzinach brunatnych węglany zostały wyługowane. Przy wschodnich krańcach województwa, na Progu Lelowskim, występują rędziny rozwinięte na marglach i wapieniach kredowych. Na Płaskowyżu Bytomskim, w okolicach [[Lędziny\|Lędzin]], [[Chełm\|Chełma]] i [[Dziećkowice\|Dziećkowic]], w powiatach tarnogórskim, będzińskim, ~~dąbrowskim~~ rędziny uformowały się na niewielkich wzniesieniach utworzonych z wapieni i dolomitów triasowych. W Beskidach rędziny występują w okolicach [[Cieszyn\|Cieszyna]] i [[Skoczów\|Skoczowa]], gdzie rozwinęły się na wapieniach cieszyńskich (Wzgórza Goleszowskie). Niewielkie płaty tych gleb uformowały się też koło [[Bielsko-Biała\|Bielska-Białej]] oraz na południe od [[Żywiec\|Żywca]]. Z utworów fliszowych zasobnych w węglan wapnia (piaskowców, łupków marglistych) wytworzyły się pararędziny. Część tych gleb jest użytkowana jako pola orne.		Rędziny występujące na [[Wyżyna Częstochowska\|Wyżynie Częstochowskiej]] (powiaty: [[Powiat częstochowski\|częstochowski]], [[Powiat myszkowski\|myszkowski]] i [[Powiat zawierciański\|zawierciański]]) powstały na wapieniach jurajskich. Są to zazwyczaj rędziny brunatne, szkieletowe, często rędziny mieszane i pararędziny. Rędziny właściwe zawierają węglan wapnia w całym profilu, natomiast w rędzinach brunatnych węglany zostały wyługowane. Przy wschodnich krańcach województwa, na [[Próg Lelowski\|Progu Lelowskim]], występują rędziny rozwinięte na marglach i wapieniach kredowych. Na [[Płaskowyż Bytomski\|Płaskowyżu Bytomskim]], w okolicach [[Lędziny\|Lędzin]], [[Chełm\|Chełma]] i [[Dziećkowice\|Dziećkowic]], w powiatach [[Powiat tarnogórski\|tarnogórskim]], [[Powiat będziński\|będzińskim]] i Dąbrowie Górniczej, rędziny uformowały się na niewielkich wzniesieniach utworzonych z wapieni i dolomitów triasowych. W Beskidach rędziny występują w okolicach [[Cieszyn\|Cieszyna]] i [[Skoczów\|Skoczowa]], gdzie rozwinęły się na wapieniach cieszyńskich ([[Wzgórza Goleszowskie\|Wzgórza Goleszowskie]]). Niewielkie płaty tych gleb uformowały się też koło [[Bielsko-Biała\|Bielska-Białej]] oraz na południe od [[Żywiec\|Żywca]]. Z utworów fliszowych zasobnych w węglan wapnia (piaskowców, łupków marglistych) wytworzyły się pararędziny. Część tych gleb jest użytkowana jako pola orne.

	Czarne ziemie wytworzyły się osadów bardziej zwięzłych i zasobnych w węglan wapnia, w warunkach dość dużej wilgotności, przy udziale roślinności łąkowej. W południowej części województwa powstały z reguły na utworach pyłowych i ilastych, w północnej – na glinach i piaskach gliniastych. Odznaczają się ciemno zabarwionym poziomem próchnicznym o dużej miąższości (średnio około 60 cm). Występują w dolinach Wisły i Odry oraz innych mniejszych rzek, tworzą się także w obniżeniach terenu. Na ogół nie zajmują dużych powierzchni.		Czarne ziemie wytworzyły się osadów bardziej zwięzłych i zasobnych w węglan wapnia, w warunkach dość dużej wilgotności, przy udziale roślinności łąkowej. W południowej części województwa powstały z reguły na utworach pyłowych i ilastych, w północnej – na glinach i piaskach gliniastych. Odznaczają się ciemno zabarwionym poziomem próchnicznym o dużej miąższości (średnio około 60 cm). Występują w dolinach Wisły i Odry oraz innych mniejszych rzek, tworzą się także w obniżeniach terenu. Na ogół nie zajmują dużych powierzchni.

	Czarnoziemy wytworzyły się z lessów i utworów pyłowych. Charakteryzują się poziomem próchnicznym o znacznej miąższości i ciemnej barwie oraz dużą zawartością próchnicy (3-4%). Występują na Płaskowyżu Głubczyckim i zajmują zaledwie 1% użytków rolnych. Należą do najżyźniejszych gleb w województwie.		Czarnoziemy wytworzyły się z lessów i utworów pyłowych. Charakteryzują się poziomem próchnicznym o znacznej miąższości i ciemnej barwie oraz dużą zawartością próchnicy (3-4%). Występują na [[Płaskowyż Głubczycki\|Płaskowyżu Głubczyckim]] i zajmują zaledwie 1% użytków rolnych. Należą do najżyźniejszych gleb w województwie.

	Gleby organiczne tworzą się w warunkach nadmiernego uwilgotnienia spowodowanego stałym lub okresowo wysokim poziomem wody gruntowo-glebowej lub w miejscach z utrudnionym odpływem wód powierzchniowych. Są to często kompleksy gleb torfowych, torfowo-mułowych, mułowo-torfowych, murszowych. Zwykle są glebami łąkowymi lub leśnymi, a po zmeliorowaniu również dobrymi glebami uprawnymi. Większe kompleksy tych gleb występują na wschód od Częstochowy ([[Koniecpol]], [[Dąbrowa Zielona]], [[Janów]]), na południowy zachód od Częstochowy, koło [[Kłobuck\|Kłobucka]], na północ od [[Kozłowa Góra\|Kozłowej Góry]], w dolinach Mlecznej i Gostyni. Mniejsze kompleksy występują na terenie całego województwa. W dolinach rzecznych gleby te występują w kompleksach z madami.		Gleby organiczne tworzą się w warunkach nadmiernego uwilgotnienia spowodowanego stałym lub okresowo wysokim poziomem wody gruntowo-glebowej lub w miejscach z utrudnionym odpływem wód powierzchniowych. Są to często kompleksy gleb torfowych, torfowo-mułowych, mułowo-torfowych, murszowych. Zwykle są glebami łąkowymi lub leśnymi, a po zmeliorowaniu również dobrymi glebami uprawnymi. Większe kompleksy tych gleb występują na wschód od Częstochowy ([[Koniecpol]], [[Dąbrowa Zielona]], [[Janów]]), na południowy zachód od Częstochowy, koło [[Kłobuck\|Kłobucka]], na północ od [[Kozłowa Góra\|Kozłowej Góry]], w dolinach Mlecznej i Gostyni. Mniejsze kompleksy występują na terenie całego województwa. W dolinach rzecznych gleby te występują w kompleksach z madami.

Garbaczm: /* Rozmieszczenie gleb */

2015-07-16T08:29:16Z

Rozmieszczenie gleb

← poprzednia wersja		Wersja z 10:29, 16 lip 2015
Linia 86:		Linia 86:
	Gleby bielicowe i rdzawe powstały głównie z przepuszczalnych osadów piaszczystych, ubogich w próchnicę i składniki pokarmowe Charakteryzują się one silnym zakwaszeniem, słabymi właściwościami buforowymi i niską pojemnością sorpcyjną. Gleby te przeważają w północnej części województwa, gdzie uformowały się na piaskach wodnolodowcowych, w mniejszym stopniu eolicznych ([[Mała Panew\|Dolina Małej Panwi]], Dolina Górnej Liswarty). W środkowej części województwa duże kompleksy gleb bielicowych i rdzawych powstały na osadach o uziarnieniu piasków luźnych i słabogliniastych w zlewniach [[Ruda\|Rudy]], [[Bierawka\|Bierawki]], [[Gostynia\|Gostyni]] i [[Pszczynka\|Pszczynki]] (Lasy Raciborskie, Pszczyńskie i Kobiórskie). Na terenie Beskidów gleby bielicowe wytworzyły się z rumoszy piaskowcowych fliszu karpackiego (piaskowców godulskich i istebniańskich budujących bloki [[Beskid Śląski\|Beskidu Śląskiego]] i [[Beskid Mały\|Małego]], piaskowców magurskich [[Beskid Żywiecki\|Beskidu Żywieckiego]]).		Gleby bielicowe i rdzawe powstały głównie z przepuszczalnych osadów piaszczystych, ubogich w próchnicę i składniki pokarmowe Charakteryzują się one silnym zakwaszeniem, słabymi właściwościami buforowymi i niską pojemnością sorpcyjną. Gleby te przeważają w północnej części województwa, gdzie uformowały się na piaskach wodnolodowcowych, w mniejszym stopniu eolicznych ([[Mała Panew\|Dolina Małej Panwi]], Dolina Górnej Liswarty). W środkowej części województwa duże kompleksy gleb bielicowych i rdzawych powstały na osadach o uziarnieniu piasków luźnych i słabogliniastych w zlewniach [[Ruda\|Rudy]], [[Bierawka\|Bierawki]], [[Gostynia\|Gostyni]] i [[Pszczynka\|Pszczynki]] (Lasy Raciborskie, Pszczyńskie i Kobiórskie). Na terenie Beskidów gleby bielicowe wytworzyły się z rumoszy piaskowcowych fliszu karpackiego (piaskowców godulskich i istebniańskich budujących bloki [[Beskid Śląski\|Beskidu Śląskiego]] i [[Beskid Mały\|Małego]], piaskowców magurskich [[Beskid Żywiecki\|Beskidu Żywieckiego]]).

	Mady są glebami dolin rzecznych, wytworzonymi ze współczesnych aluwiów w warunkach nie sprzyjających procesowi torfotwórczemu. Pozostawiony przez wody płynące na terasach zalewowych materiał charakteryzuje się budową warstwową i dobrym wysortowaniem w warstwach. W wyższych partiach terasy zalewowej powstają mady brunatne, natomiast w najniżej położonych, płaskich partiach dolin, gdzie nagromadziły się aluwia drobnoziarniste, formują się mady próchniczne (czarnoziemne), swą budową przypominające czarne ziemie. Mady zajmują największe powierzchnie w szerokich dolinach rzecznych Odry (powiat raciborski, wodzisławski) i Wisły (od Skoczowa do wschodniej granicy województwa). Mady Wisły są zazwyczaj pyłowe, gliniaste, natomiast Odry są bardziej ilaste i próchniczne, zawierają też często węglany. Mady północnej części województwa są zwykle bardziej piaszczyste i zajmują niewielkie powierzchnie, największe w dolinie Warty koło [[Częstochowa\|Częstochowy]] i [[Liswarty]] koło [[Krzepice\|Krzepic]]. W dolinach mniejszych rzek mady występują w kompleksach z glebami mułowo-bagiennymi, torfowymi, murszowymi i czarnymi ziemiami. Mady górskie są z reguły lżejsze i szkieletowe. Występują w górnym biegu rzek, m.in. Wisły, Soły i ich dopływów. Zwykle są użytkowane jako łąki i pastwiska.		Mady są glebami dolin rzecznych, wytworzonymi ze współczesnych aluwiów w warunkach nie sprzyjających procesowi torfotwórczemu. Pozostawiony przez wody płynące na terasach zalewowych materiał charakteryzuje się budową warstwową i dobrym wysortowaniem w warstwach. W wyższych partiach terasy zalewowej powstają mady brunatne, natomiast w najniżej położonych, płaskich partiach dolin, gdzie nagromadziły się aluwia drobnoziarniste, formują się mady próchniczne (czarnoziemne), swą budową przypominające czarne ziemie. Mady zajmują największe powierzchnie w szerokich dolinach rzecznych [[Odra\|Odry]] ([[Powiat raciborski\|powiat raciborski]], [[Powiat wodzisławski\|wodzisławski]]) i [[Wisła\|Wisły]] (od Skoczowa do wschodniej granicy województwa). Mady Wisły są zazwyczaj pyłowe, gliniaste, natomiast Odry są bardziej ilaste i próchniczne, zawierają też często węglany. Mady północnej części województwa są zwykle bardziej piaszczyste i zajmują niewielkie powierzchnie, największe w dolinie [[Warta\|Warty]] koło [[Częstochowa\|Częstochowy]] i Liswarty koło [[Krzepice\|Krzepic]]. W dolinach mniejszych rzek mady występują w kompleksach z glebami mułowo-bagiennymi, torfowymi, murszowymi i czarnymi ziemiami. Mady górskie są z reguły lżejsze i szkieletowe. Występują w górnym biegu rzek, m.in. Wisły, [[Soła\|Soły]] i ich dopływów. Zwykle są użytkowane jako łąki i pastwiska.
	Rędziny tworzą się ze zwietrzelin wapieni, dolomitów i margli różnych formacji geologicznych. Znaczna część rędzin zawiera często domieszkę materiału obcego (eolicznego, lodowcowego), są to tzw. rędziny mieszane. Rędziny są zwykle glebami płytkimi, ich miąższość do warstwy rumoszu skalnego nie przekracza 50 cm. Poziom próchniczny zawiera pewną ilość okruchów skały macierzystej o różnym stopniu zwietrzenia i rozdrobnienia. Gleby te mają odczyn zasadowy.		Rędziny tworzą się ze zwietrzelin wapieni, dolomitów i margli różnych formacji geologicznych. Znaczna część rędzin zawiera często domieszkę materiału obcego (eolicznego, lodowcowego), są to tzw. rędziny mieszane. Rędziny są zwykle glebami płytkimi, ich miąższość do warstwy rumoszu skalnego nie przekracza 50 cm. Poziom próchniczny zawiera pewną ilość okruchów skały macierzystej o różnym stopniu zwietrzenia i rozdrobnienia. Gleby te mają odczyn zasadowy.

Garbaczm: /* Rozmieszczenie gleb */

2015-07-16T08:16:47Z

Rozmieszczenie gleb

← poprzednia wersja		Wersja z 10:16, 16 lip 2015
Linia 84:		Linia 84:
	Największe powierzchnie gleb brunatnych i płowych występują w południowej i środkowej części województwa. W strefie [[Pogórze śląskie\|Pogórza Śląskiego]] utworami macierzystymi tych gleb są głównie osady pyłowo-ilaste przypominające lessy, czasem podścielone zwietrzelinami ilasto-marglistymi. Wykazują one dobre i bardzo dobre właściwości glebotwórcze. Na [[Płaskowyż Rybnicki\|Płaskowyżu Rybnickim]] i [[Wysoczyzna Pszczyńska\|Wysoczyźnie Pszczyńskiej]] gleby te wytworzyły się z osadów pyłowych i pyłowo-ilastych, lessopodobnych oraz z pokryw gliniastych. W środkowej części regionu powstały one z utworów pyłowych i gliniastych (na zachód od [[Tarnowskie Góry\|Tarnowskich Gór]]). W północnej części województwa utworami macierzystymi gleb płowych i brunatnych są piaski gliniaste i gliny oraz iły różnej genezy. Większe płaty tych gleb ciągną się w pasie od [[Zawiercie\|Zawiercia]] do [[Lubliniec\|Lublińca]].		Największe powierzchnie gleb brunatnych i płowych występują w południowej i środkowej części województwa. W strefie [[Pogórze śląskie\|Pogórza Śląskiego]] utworami macierzystymi tych gleb są głównie osady pyłowo-ilaste przypominające lessy, czasem podścielone zwietrzelinami ilasto-marglistymi. Wykazują one dobre i bardzo dobre właściwości glebotwórcze. Na [[Płaskowyż Rybnicki\|Płaskowyżu Rybnickim]] i [[Wysoczyzna Pszczyńska\|Wysoczyźnie Pszczyńskiej]] gleby te wytworzyły się z osadów pyłowych i pyłowo-ilastych, lessopodobnych oraz z pokryw gliniastych. W środkowej części regionu powstały one z utworów pyłowych i gliniastych (na zachód od [[Tarnowskie Góry\|Tarnowskich Gór]]). W północnej części województwa utworami macierzystymi gleb płowych i brunatnych są piaski gliniaste i gliny oraz iły różnej genezy. Większe płaty tych gleb ciągną się w pasie od [[Zawiercie\|Zawiercia]] do [[Lubliniec\|Lublińca]].

	Gleby bielicowe i rdzawe powstały głównie z przepuszczalnych osadów piaszczystych, ubogich w próchnicę i składniki pokarmowe Charakteryzują się one silnym zakwaszeniem, słabymi właściwościami buforowymi i niską pojemnością sorpcyjną. Gleby te przeważają w północnej części województwa, gdzie uformowały się na piaskach wodnolodowcowych, w mniejszym stopniu eolicznych (Dolina Małej Panwi, Dolina Górnej Liswarty). W środkowej części województwa duże kompleksy gleb bielicowych i rdzawych powstały na osadach o uziarnieniu piasków luźnych i słabogliniastych w zlewniach Rudy, Bierawki, Gostyni i Pszczynki (Lasy Raciborskie, Pszczyńskie i Kobiórskie). Na terenie Beskidów gleby bielicowe wytworzyły się z rumoszy piaskowcowych fliszu karpackiego (piaskowców godulskich i istebniańskich budujących bloki Beskidu Śląskiego i Małego, piaskowców magurskich Beskidu Żywieckiego).		Gleby bielicowe i rdzawe powstały głównie z przepuszczalnych osadów piaszczystych, ubogich w próchnicę i składniki pokarmowe Charakteryzują się one silnym zakwaszeniem, słabymi właściwościami buforowymi i niską pojemnością sorpcyjną. Gleby te przeważają w północnej części województwa, gdzie uformowały się na piaskach wodnolodowcowych, w mniejszym stopniu eolicznych ([[Mała Panew\|Dolina Małej Panwi]], Dolina Górnej Liswarty). W środkowej części województwa duże kompleksy gleb bielicowych i rdzawych powstały na osadach o uziarnieniu piasków luźnych i słabogliniastych w zlewniach [[Ruda\|Rudy]], [[Bierawka\|Bierawki]], [[Gostynia\|Gostyni]] i [[Pszczynka\|Pszczynki]] (Lasy Raciborskie, Pszczyńskie i Kobiórskie). Na terenie Beskidów gleby bielicowe wytworzyły się z rumoszy piaskowcowych fliszu karpackiego (piaskowców godulskich i istebniańskich budujących bloki [[Beskid Śląski\|Beskidu Śląskiego]] i [[Beskid Mały\|Małego]], piaskowców magurskich [[Beskid Żywiecki\|Beskidu Żywieckiego]]).

	Mady są glebami dolin rzecznych, wytworzonymi ze współczesnych aluwiów w warunkach nie sprzyjających procesowi torfotwórczemu. Pozostawiony przez wody płynące na terasach zalewowych materiał charakteryzuje się budową warstwową i dobrym wysortowaniem w warstwach. W wyższych partiach terasy zalewowej powstają mady brunatne, natomiast w najniżej położonych, płaskich partiach dolin, gdzie nagromadziły się aluwia drobnoziarniste, formują się mady próchniczne (czarnoziemne), swą budową przypominające czarne ziemie. Mady zajmują największe powierzchnie w szerokich dolinach rzecznych Odry (powiat raciborski, wodzisławski) i Wisły (od Skoczowa do wschodniej granicy województwa). Mady Wisły są zazwyczaj pyłowe, gliniaste, natomiast Odry są bardziej ilaste i próchniczne, zawierają też często węglany. Mady północnej części województwa są zwykle bardziej piaszczyste i zajmują niewielkie powierzchnie, największe w dolinie Warty koło [[Częstochowa\|Częstochowy]] i [[Liswarty]] koło [[Krzepice\|Krzepic]]. W dolinach mniejszych rzek mady występują w kompleksach z glebami mułowo-bagiennymi, torfowymi, murszowymi i czarnymi ziemiami. Mady górskie są z reguły lżejsze i szkieletowe. Występują w górnym biegu rzek, m.in. Wisły, Soły i ich dopływów. Zwykle są użytkowane jako łąki i pastwiska.		Mady są glebami dolin rzecznych, wytworzonymi ze współczesnych aluwiów w warunkach nie sprzyjających procesowi torfotwórczemu. Pozostawiony przez wody płynące na terasach zalewowych materiał charakteryzuje się budową warstwową i dobrym wysortowaniem w warstwach. W wyższych partiach terasy zalewowej powstają mady brunatne, natomiast w najniżej położonych, płaskich partiach dolin, gdzie nagromadziły się aluwia drobnoziarniste, formują się mady próchniczne (czarnoziemne), swą budową przypominające czarne ziemie. Mady zajmują największe powierzchnie w szerokich dolinach rzecznych Odry (powiat raciborski, wodzisławski) i Wisły (od Skoczowa do wschodniej granicy województwa). Mady Wisły są zazwyczaj pyłowe, gliniaste, natomiast Odry są bardziej ilaste i próchniczne, zawierają też często węglany. Mady północnej części województwa są zwykle bardziej piaszczyste i zajmują niewielkie powierzchnie, największe w dolinie Warty koło [[Częstochowa\|Częstochowy]] i [[Liswarty]] koło [[Krzepice\|Krzepic]]. W dolinach mniejszych rzek mady występują w kompleksach z glebami mułowo-bagiennymi, torfowymi, murszowymi i czarnymi ziemiami. Mady górskie są z reguły lżejsze i szkieletowe. Występują w górnym biegu rzek, m.in. Wisły, Soły i ich dopływów. Zwykle są użytkowane jako łąki i pastwiska.

Garbaczm: /* Rozmieszczenie gleb */

2015-07-06T10:40:47Z

Rozmieszczenie gleb

← poprzednia wersja		Wersja z 12:40, 6 lip 2015
Linia 82:		Linia 82:
	Gleby brunatne i płowe powstały najczęściej z glin, piasków gliniastych i z utworów pyłowych różnego pochodzenia pod wpływem roślinności lasów liściastych i mieszanych. Wśród gleb brunatnych dominującym podtypem są gleby brunatne wyługowane, duży udział mają gleby brunatne kwaśne, natomiast gleby brunatne właściwe zajmują niewielkie powierzchnie (wśród użytków rolnych zaledwie 2,9%).		Gleby brunatne i płowe powstały najczęściej z glin, piasków gliniastych i z utworów pyłowych różnego pochodzenia pod wpływem roślinności lasów liściastych i mieszanych. Wśród gleb brunatnych dominującym podtypem są gleby brunatne wyługowane, duży udział mają gleby brunatne kwaśne, natomiast gleby brunatne właściwe zajmują niewielkie powierzchnie (wśród użytków rolnych zaledwie 2,9%).

	Największe powierzchnie gleb brunatnych i płowych występują w południowej i środkowej części województwa. W strefie [[Pogórze śląskie\|Pogórza Śląskiego]] utworami macierzystymi tych gleb są głównie osady pyłowo-ilaste przypominające lessy, czasem podścielone zwietrzelinami ilasto-marglistymi. Wykazują one dobre i bardzo dobre właściwości glebotwórcze. Na Płaskowyżu Rybnickim i Wysoczyźnie Pszczyńskiej gleby te wytworzyły się z osadów pyłowych i pyłowo-ilastych, lessopodobnych oraz z pokryw gliniastych. W środkowej części regionu powstały one z utworów pyłowych i gliniastych (na zachód od Tarnowskich Gór). W północnej części województwa utworami macierzystymi gleb płowych i brunatnych są piaski gliniaste i gliny oraz iły różnej genezy. Większe płaty tych gleb ciągną się w pasie od Zawiercia do Lublińca.		Największe powierzchnie gleb brunatnych i płowych występują w południowej i środkowej części województwa. W strefie [[Pogórze śląskie\|Pogórza Śląskiego]] utworami macierzystymi tych gleb są głównie osady pyłowo-ilaste przypominające lessy, czasem podścielone zwietrzelinami ilasto-marglistymi. Wykazują one dobre i bardzo dobre właściwości glebotwórcze. Na [[Płaskowyż Rybnicki\|Płaskowyżu Rybnickim]] i [[Wysoczyzna Pszczyńska\|Wysoczyźnie Pszczyńskiej]] gleby te wytworzyły się z osadów pyłowych i pyłowo-ilastych, lessopodobnych oraz z pokryw gliniastych. W środkowej części regionu powstały one z utworów pyłowych i gliniastych (na zachód od [[Tarnowskie Góry\|Tarnowskich Gór]]). W północnej części województwa utworami macierzystymi gleb płowych i brunatnych są piaski gliniaste i gliny oraz iły różnej genezy. Większe płaty tych gleb ciągną się w pasie od [[Zawiercie\|Zawiercia]] do [[Lubliniec\|Lublińca]].

	Gleby bielicowe i rdzawe powstały głównie z przepuszczalnych osadów piaszczystych, ubogich w próchnicę i składniki pokarmowe Charakteryzują się one silnym zakwaszeniem, słabymi właściwościami buforowymi i niską pojemnością sorpcyjną. Gleby te przeważają w północnej części województwa, gdzie uformowały się na piaskach wodnolodowcowych, w mniejszym stopniu eolicznych (Dolina Małej Panwi, Dolina Górnej Liswarty). W środkowej części województwa duże kompleksy gleb bielicowych i rdzawych powstały na osadach o uziarnieniu piasków luźnych i słabogliniastych w zlewniach Rudy, Bierawki, Gostyni i Pszczynki (Lasy Raciborskie, Pszczyńskie i Kobiórskie). Na terenie Beskidów gleby bielicowe wytworzyły się z rumoszy piaskowcowych fliszu karpackiego (piaskowców godulskich i istebniańskich budujących bloki Beskidu Śląskiego i Małego, piaskowców magurskich Beskidu Żywieckiego).		Gleby bielicowe i rdzawe powstały głównie z przepuszczalnych osadów piaszczystych, ubogich w próchnicę i składniki pokarmowe Charakteryzują się one silnym zakwaszeniem, słabymi właściwościami buforowymi i niską pojemnością sorpcyjną. Gleby te przeważają w północnej części województwa, gdzie uformowały się na piaskach wodnolodowcowych, w mniejszym stopniu eolicznych (Dolina Małej Panwi, Dolina Górnej Liswarty). W środkowej części województwa duże kompleksy gleb bielicowych i rdzawych powstały na osadach o uziarnieniu piasków luźnych i słabogliniastych w zlewniach Rudy, Bierawki, Gostyni i Pszczynki (Lasy Raciborskie, Pszczyńskie i Kobiórskie). Na terenie Beskidów gleby bielicowe wytworzyły się z rumoszy piaskowcowych fliszu karpackiego (piaskowców godulskich i istebniańskich budujących bloki Beskidu Śląskiego i Małego, piaskowców magurskich Beskidu Żywieckiego).

Garbaczm o 10:15, 6 lip 2015

2015-07-06T10:15:25Z

← poprzednia wersja		Wersja z 12:15, 6 lip 2015
Linia 19:		Linia 19:
	Wśród gleb użytkowanych rolniczo w województwie śląskim największe powierzchnie zajmują kompleksy gleb brunatnych i płowych (49,5%) oraz gleby bielicowe i rdzawe (19,32%), stosunkowo niewielką powierzchnię zajmują mady, rędziny i czarne ziemie. Niewielki udział mają gleby organiczne i organiczno-mineralne (torfowe, mułowe torfowo-murszowe) oraz czarnoziemy (rys. 1).		Wśród gleb użytkowanych rolniczo w województwie śląskim największe powierzchnie zajmują kompleksy gleb brunatnych i płowych (49,5%) oraz gleby bielicowe i rdzawe (19,32%), stosunkowo niewielką powierzchnię zajmują mady, rędziny i czarne ziemie. Niewielki udział mają gleby organiczne i organiczno-mineralne (torfowe, mułowe torfowo-murszowe) oraz czarnoziemy (rys. 1).

	Na terenach leśnych przeważają gleby bielicowe i rdzawe, które wytworzyły się pod roślinnością borów. Największe powierzchnie tych gleb występują w dużych kompleksach leśnych (Lasy Lublinieckie, Lasy Raciborskie, Lasy Pszczyńskie i Kobiórskie), a także w północnej części województwa (zlewnia górnej Liswarty). Udział siedlisk leśnych z odpowiadającymi im typami gleb zamieszczono w tabeli 1.		Na terenach leśnych przeważają gleby bielicowe i rdzawe, które wytworzyły się pod roślinnością borów. Największe powierzchnie tych gleb występują w dużych kompleksach leśnych ([[Lasy Lublinieckie\|Lasy Lublinieckie]], [[Lasy Raciborskie]], [[Lasy Pszczyńsko-Kobiórskie\|Lasy Pszczyńskie i Kobiórskie]]), a także w północnej części województwa (zlewnia górnej [[Liswarta\|Liswarty]]). Udział siedlisk leśnych z odpowiadającymi im typami gleb zamieszczono w tabeli 1.

	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
Linia 82:		Linia 82:
	Gleby brunatne i płowe powstały najczęściej z glin, piasków gliniastych i z utworów pyłowych różnego pochodzenia pod wpływem roślinności lasów liściastych i mieszanych. Wśród gleb brunatnych dominującym podtypem są gleby brunatne wyługowane, duży udział mają gleby brunatne kwaśne, natomiast gleby brunatne właściwe zajmują niewielkie powierzchnie (wśród użytków rolnych zaledwie 2,9%).		Gleby brunatne i płowe powstały najczęściej z glin, piasków gliniastych i z utworów pyłowych różnego pochodzenia pod wpływem roślinności lasów liściastych i mieszanych. Wśród gleb brunatnych dominującym podtypem są gleby brunatne wyługowane, duży udział mają gleby brunatne kwaśne, natomiast gleby brunatne właściwe zajmują niewielkie powierzchnie (wśród użytków rolnych zaledwie 2,9%).

	Największe powierzchnie gleb brunatnych i płowych występują w południowej i środkowej części województwa. W strefie Pogórza Śląskiego utworami macierzystymi tych gleb są głównie osady pyłowo-ilaste przypominające lessy, czasem podścielone zwietrzelinami ilasto-marglistymi. Wykazują one dobre i bardzo dobre właściwości glebotwórcze. Na Płaskowyżu Rybnickim i Wysoczyźnie Pszczyńskiej gleby te wytworzyły się z osadów pyłowych i pyłowo-ilastych, lessopodobnych oraz z pokryw gliniastych. W środkowej części regionu powstały one z utworów pyłowych i gliniastych (na zachód od Tarnowskich Gór). W północnej części województwa utworami macierzystymi gleb płowych i brunatnych są piaski gliniaste i gliny oraz iły różnej genezy. Większe płaty tych gleb ciągną się w pasie od Zawiercia do Lublińca.		Największe powierzchnie gleb brunatnych i płowych występują w południowej i środkowej części województwa. W strefie [[Pogórze śląskie\|Pogórza Śląskiego]] utworami macierzystymi tych gleb są głównie osady pyłowo-ilaste przypominające lessy, czasem podścielone zwietrzelinami ilasto-marglistymi. Wykazują one dobre i bardzo dobre właściwości glebotwórcze. Na Płaskowyżu Rybnickim i Wysoczyźnie Pszczyńskiej gleby te wytworzyły się z osadów pyłowych i pyłowo-ilastych, lessopodobnych oraz z pokryw gliniastych. W środkowej części regionu powstały one z utworów pyłowych i gliniastych (na zachód od Tarnowskich Gór). W północnej części województwa utworami macierzystymi gleb płowych i brunatnych są piaski gliniaste i gliny oraz iły różnej genezy. Większe płaty tych gleb ciągną się w pasie od Zawiercia do Lublińca.

	Gleby bielicowe i rdzawe powstały głównie z przepuszczalnych osadów piaszczystych, ubogich w próchnicę i składniki pokarmowe Charakteryzują się one silnym zakwaszeniem, słabymi właściwościami buforowymi i niską pojemnością sorpcyjną. Gleby te przeważają w północnej części województwa, gdzie uformowały się na piaskach wodnolodowcowych, w mniejszym stopniu eolicznych (Dolina Małej Panwi, Dolina Górnej Liswarty). W środkowej części województwa duże kompleksy gleb bielicowych i rdzawych powstały na osadach o uziarnieniu piasków luźnych i słabogliniastych w zlewniach Rudy, Bierawki, Gostyni i Pszczynki (Lasy Raciborskie, Pszczyńskie i Kobiórskie). Na terenie Beskidów gleby bielicowe wytworzyły się z rumoszy piaskowcowych fliszu karpackiego (piaskowców godulskich i istebniańskich budujących bloki Beskidu Śląskiego i Małego, piaskowców magurskich Beskidu Żywieckiego).		Gleby bielicowe i rdzawe powstały głównie z przepuszczalnych osadów piaszczystych, ubogich w próchnicę i składniki pokarmowe Charakteryzują się one silnym zakwaszeniem, słabymi właściwościami buforowymi i niską pojemnością sorpcyjną. Gleby te przeważają w północnej części województwa, gdzie uformowały się na piaskach wodnolodowcowych, w mniejszym stopniu eolicznych (Dolina Małej Panwi, Dolina Górnej Liswarty). W środkowej części województwa duże kompleksy gleb bielicowych i rdzawych powstały na osadach o uziarnieniu piasków luźnych i słabogliniastych w zlewniach Rudy, Bierawki, Gostyni i Pszczynki (Lasy Raciborskie, Pszczyńskie i Kobiórskie). Na terenie Beskidów gleby bielicowe wytworzyły się z rumoszy piaskowcowych fliszu karpackiego (piaskowców godulskich i istebniańskich budujących bloki Beskidu Śląskiego i Małego, piaskowców magurskich Beskidu Żywieckiego).

Garbaczm o 07:30, 2 lip 2015

2015-07-02T07:30:25Z

← poprzednia wersja		Wersja z 09:30, 2 lip 2015
Linia 5:		Linia 5:


	Pokrywa glebowa województwa śląskiego została ukształtowana przez zespół czynników glebotwórczych, do których należą: skała macierzysta, klimat, szata roślinna, wody gruntowe i powierzchniowe, ukształtowanie terenu i działalność człowieka. Decydują one o właściwościach fizycznych i chemicznych gleb, ich dużym zróżnicowaniu typologicznym i zmienności przestrzennej oraz wartości użytkowo-rolniczej.		Pokrywa glebowa [[Województwo śląskie (III RP)\|województwa śląskiego]] została ukształtowana przez zespół czynników glebotwórczych, do których należą: skała macierzysta, klimat, szata roślinna, wody gruntowe i powierzchniowe, ukształtowanie terenu i działalność człowieka. Decydują one o właściwościach fizycznych i chemicznych gleb, ich dużym zróżnicowaniu typologicznym i zmienności przestrzennej oraz wartości użytkowo-rolniczej.

	==Typy gleb==		==Typy gleb==

Garbaczm o 08:20, 3 cze 2015

2015-06-03T08:20:18Z

← poprzednia wersja		Wersja z 10:20, 3 cze 2015
Linia 95:		Linia 95:
	Czarnoziemy wytworzyły się z lessów i utworów pyłowych. Charakteryzują się poziomem próchnicznym o znacznej miąższości i ciemnej barwie oraz dużą zawartością próchnicy (3-4%). Występują na Płaskowyżu Głubczyckim i zajmują zaledwie 1% użytków rolnych. Należą do najżyźniejszych gleb w województwie.		Czarnoziemy wytworzyły się z lessów i utworów pyłowych. Charakteryzują się poziomem próchnicznym o znacznej miąższości i ciemnej barwie oraz dużą zawartością próchnicy (3-4%). Występują na Płaskowyżu Głubczyckim i zajmują zaledwie 1% użytków rolnych. Należą do najżyźniejszych gleb w województwie.

	Gleby organiczne tworzą się w warunkach nadmiernego uwilgotnienia spowodowanego stałym lub okresowo wysokim poziomem wody gruntowo-glebowej lub w miejscach z utrudnionym odpływem wód powierzchniowych. Są to często kompleksy gleb torfowych, torfowo-mułowych, mułowo-torfowych, murszowych. Zwykle są glebami łąkowymi lub leśnymi, a po zmeliorowaniu również dobrymi glebami uprawnymi. Większe kompleksy tych gleb występują na wschód od Częstochowy (Koniecpol, [[Dąbrowa Zielona]], [[Janów]]), na południowy zachód od Częstochowy, koło [[Kłobuck\|Kłobucka]], na północ od [[Kozłowa Góra\|Kozłowej Góry]], w dolinach Mlecznej i Gostyni. Mniejsze kompleksy występują na terenie całego województwa. W dolinach rzecznych gleby te występują w kompleksach z madami.		Gleby organiczne tworzą się w warunkach nadmiernego uwilgotnienia spowodowanego stałym lub okresowo wysokim poziomem wody gruntowo-glebowej lub w miejscach z utrudnionym odpływem wód powierzchniowych. Są to często kompleksy gleb torfowych, torfowo-mułowych, mułowo-torfowych, murszowych. Zwykle są glebami łąkowymi lub leśnymi, a po zmeliorowaniu również dobrymi glebami uprawnymi. Większe kompleksy tych gleb występują na wschód od Częstochowy ([[Koniecpol]], [[Dąbrowa Zielona]], [[Janów]]), na południowy zachód od Częstochowy, koło [[Kłobuck\|Kłobucka]], na północ od [[Kozłowa Góra\|Kozłowej Góry]], w dolinach Mlecznej i Gostyni. Mniejsze kompleksy występują na terenie całego województwa. W dolinach rzecznych gleby te występują w kompleksach z madami.

	W Beskidach, w wyższych partiach grzbietów górskich występują gleby szkieletowe (frakcja kamieni stanowią ponad 50% masy gleby) i grubokamieniste. Duże powierzchnie gleb szkieletowych występują w Beskidzie Śląskim i Żywieckim. Gleby te są zwykle zalesione.		W Beskidach, w wyższych partiach grzbietów górskich występują gleby szkieletowe (frakcja kamieni stanowią ponad 50% masy gleby) i grubokamieniste. Duże powierzchnie gleb szkieletowych występują w Beskidzie Śląskim i Żywieckim. Gleby te są zwykle zalesione.

Garbaczm o 08:19, 3 cze 2015

2015-06-03T08:19:51Z

← poprzednia wersja		Wersja z 10:19, 3 cze 2015
Linia 95:		Linia 95:
	Czarnoziemy wytworzyły się z lessów i utworów pyłowych. Charakteryzują się poziomem próchnicznym o znacznej miąższości i ciemnej barwie oraz dużą zawartością próchnicy (3-4%). Występują na Płaskowyżu Głubczyckim i zajmują zaledwie 1% użytków rolnych. Należą do najżyźniejszych gleb w województwie.		Czarnoziemy wytworzyły się z lessów i utworów pyłowych. Charakteryzują się poziomem próchnicznym o znacznej miąższości i ciemnej barwie oraz dużą zawartością próchnicy (3-4%). Występują na Płaskowyżu Głubczyckim i zajmują zaledwie 1% użytków rolnych. Należą do najżyźniejszych gleb w województwie.

	Gleby organiczne tworzą się w warunkach nadmiernego uwilgotnienia spowodowanego stałym lub okresowo wysokim poziomem wody gruntowo-glebowej lub w miejscach z utrudnionym odpływem wód powierzchniowych. Są to często kompleksy gleb torfowych, torfowo-mułowych, mułowo-torfowych, murszowych. Zwykle są glebami łąkowymi lub leśnymi, a po zmeliorowaniu również dobrymi glebami uprawnymi. Większe kompleksy tych gleb występują na wschód od Częstochowy ([[Koniecpol]], [[Dąbrowa Zielona]], [[Janów]]), na południowy zachód od Częstochowy, koło [[Kłobuck\|Kłobucka]], na północ od [[Kozłowa Góra\|Kozłowej Góry]], w dolinach Mlecznej i Gostyni. Mniejsze kompleksy występują na terenie całego województwa. W dolinach rzecznych gleby te występują w kompleksach z madami.		Gleby organiczne tworzą się w warunkach nadmiernego uwilgotnienia spowodowanego stałym lub okresowo wysokim poziomem wody gruntowo-glebowej lub w miejscach z utrudnionym odpływem wód powierzchniowych. Są to często kompleksy gleb torfowych, torfowo-mułowych, mułowo-torfowych, murszowych. Zwykle są glebami łąkowymi lub leśnymi, a po zmeliorowaniu również dobrymi glebami uprawnymi. Większe kompleksy tych gleb występują na wschód od Częstochowy (Koniecpol, [[Dąbrowa Zielona]], [[Janów]]), na południowy zachód od Częstochowy, koło [[Kłobuck\|Kłobucka]], na północ od [[Kozłowa Góra\|Kozłowej Góry]], w dolinach Mlecznej i Gostyni. Mniejsze kompleksy występują na terenie całego województwa. W dolinach rzecznych gleby te występują w kompleksach z madami.

	W Beskidach, w wyższych partiach grzbietów górskich występują gleby szkieletowe (frakcja kamieni stanowią ponad 50% masy gleby) i grubokamieniste. Duże powierzchnie gleb szkieletowych występują w Beskidzie Śląskim i Żywieckim. Gleby te są zwykle zalesione.		W Beskidach, w wyższych partiach grzbietów górskich występują gleby szkieletowe (frakcja kamieni stanowią ponad 50% masy gleby) i grubokamieniste. Duże powierzchnie gleb szkieletowych występują w Beskidzie Śląskim i Żywieckim. Gleby te są zwykle zalesione.