Górnośląskie Pojezierze Antropogeniczne - Historia wersji

Praktykant o 11:49, 11 lut 2022

2022-02-11T11:49:43Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:49, 11 lut 2022
Linia 2:		Linia 2:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 3 (2016)]]		[[Kategoria:Tom 3 (2016)]]
	Autorzy: [[prof UŚ dr hab. Mariusz Rzętała]]		Autorzy: [[prof. dr hab. Mariusz Rzętała]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 3 (2016)\|TOM: 3 (2016)]]		:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 3 (2016)\|TOM: 3 (2016)]]

Praktykant o 06:57, 10 lip 2017

2017-07-10T06:57:51Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:57, 10 lip 2017
Linia 1:		Linia 1:
	~~Autor~~: [[~~Prof~~ UŚ dr hab. Mariusz Rzętała]]		[[Kategoria:Geografia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 3 (2016)]]
			Autorzy: [[prof UŚ dr hab. Mariusz Rzętała]]
			::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
			:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 3 (2016)\|TOM: 3 (2016)]]

	[[Plik:GPA Rys1.jpg\|400px\|thumb\|right\| Zbiorniki wodne na tle podziału fizycznogeograficznego Wyżyny Śląskiej (341.1), Kotliny Oświęcimskiej (512.2) oraz makroregionów sąsiednich, tj. Niziny Śląskiej (318.5), Wyżyny Woźnicko-Wieluńskiej (341.2), Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej (341,3), Kotliny Ostrawskiej (512.1), Pogórza Zachodniobeskidzkigo (513.3) i Beskidów Zachodnich (513.4): 1 granica państwa, 2 granice mezoregionów (318.57 – Równina Opolska, 318.58 – Płaskowyż Głubczycki, 318.59 – Kotlina Raciborska, 341.11 Chełm, 341.12 Garb Tarnogórski, 341.13 Wyżyna Katowicka, 341.14 Pagóry Jaworznickie, 341.15 Płaskowyż Rybnicki, 341.23 – Próg Woźnicki, 341.25 – Obniżenie Górnej Warty, 341.31 – Wyżyna Częstochowska, 341.32 – Wyżyna Olkuska, 341.33 – Rów Krzeszowicki, 341,34 – Garb Tenczyński, 512.21 Równina Pszczyńska, 512.22 Dolina Górnej Wisły, 512.23 Pogórze Wilamowickie, 513.32 – Pogórze Śląskie, 513.45 – Beskid Śląski, 513.46 – Kotlina Żywiecka, 513.47 – Beskid Mały), 2 cieki i zbiorniki wodne, 3 ważniejsze miejscowości.]]		[[Plik:GPA Rys1.jpg\|400px\|thumb\|right\| Zbiorniki wodne na tle podziału fizycznogeograficznego Wyżyny Śląskiej (341.1), Kotliny Oświęcimskiej (512.2) oraz makroregionów sąsiednich, tj. Niziny Śląskiej (318.5), Wyżyny Woźnicko-Wieluńskiej (341.2), Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej (341,3), Kotliny Ostrawskiej (512.1), Pogórza Zachodniobeskidzkigo (513.3) i Beskidów Zachodnich (513.4): 1 granica państwa, 2 granice mezoregionów (318.57 – Równina Opolska, 318.58 – Płaskowyż Głubczycki, 318.59 – Kotlina Raciborska, 341.11 Chełm, 341.12 Garb Tarnogórski, 341.13 Wyżyna Katowicka, 341.14 Pagóry Jaworznickie, 341.15 Płaskowyż Rybnicki, 341.23 – Próg Woźnicki, 341.25 – Obniżenie Górnej Warty, 341.31 – Wyżyna Częstochowska, 341.32 – Wyżyna Olkuska, 341.33 – Rów Krzeszowicki, 341,34 – Garb Tenczyński, 512.21 Równina Pszczyńska, 512.22 Dolina Górnej Wisły, 512.23 Pogórze Wilamowickie, 513.32 – Pogórze Śląskie, 513.45 – Beskid Śląski, 513.46 – Kotlina Żywiecka, 513.47 – Beskid Mały), 2 cieki i zbiorniki wodne, 3 ważniejsze miejscowości.]]

Praktykant: /* Geneza i morfometria zbiorników wodnych */

2017-03-02T11:16:59Z

Geneza i morfometria zbiorników wodnych

← poprzednia wersja		Wersja z 13:16, 2 mar 2017
Linia 25:		Linia 25:

	==Geneza i morfometria zbiorników wodnych==		==Geneza i morfometria zbiorników wodnych==

			[[Plik:GPA Rys5.jpg\|400px\|thumb\|right\|Obszar Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego w latach 60. XX wieku: 1 cieki i zbiorniki wodne, 2 granica górnośląskiego pojezierza antropogenicznego, 3 ważniejsze miejscowości, 4 granica państwa, 5 obszary nie objęte inwentaryzacją.]]

	[[Plik:GPA Tab1.jpg\|400px\|thumb\|right\|Tabela 1. Największe zbiorniki wodne Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego.]]		[[Plik:GPA Tab1.jpg\|400px\|thumb\|right\|Tabela 1. Największe zbiorniki wodne Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego.]]

	Powstanie Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego było związane z rozwojem górnictwa surowców mineralnych (rud: srebra, ołowiu, żelaza, cynku oraz węgla kamiennego i surowców skalnych) i hutnictwa, któremu towarzyszyło uprzemysłowienie i napływ ludności, a w konsekwencji wzrost urbanizacji regionu. W różnym stopniu rozwinął się sektor usług. Tereny poza ośrodkami miejskimi od dawna były użytkowane rolniczo. Immanentną cechą trwającego kilka wieków rozwoju gospodarczego w regionie jest przekształcanie stosunków wodnych. Przykładem antropogenicznych zmian środowiska wodnego są sztuczne zbiorniki wodne. Mają one znaczenie przyrodnicze i krajobrazowe oraz pełnią określone funkcje społeczno-gospodarcze. Analizy historycznych materiałów kartograficznych wskazują, że pojezierze powstało w ciągu XX wieku, ale intensywny przyrost powierzchni wodnej zaznaczył się w jego drugiej połowie. W latach 60. dwudziestego stulecia w granicach współczesnego pojezierza występowało zaledwie 3097 zbiorników o łącznej powierzchni wodnej 113,4 km2 (rys. 5). Jeziorność wynosiła wtedy 1,68%, a na 100 km2 przypadało 45,77 akwenów<ref>Tamże.</ref>.		Powstanie Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego było związane z rozwojem górnictwa surowców mineralnych (rud: srebra, ołowiu, żelaza, cynku oraz węgla kamiennego i surowców skalnych) i hutnictwa, któremu towarzyszyło uprzemysłowienie i napływ ludności, a w konsekwencji wzrost urbanizacji regionu. W różnym stopniu rozwinął się sektor usług. Tereny poza ośrodkami miejskimi od dawna były użytkowane rolniczo. Immanentną cechą trwającego kilka wieków rozwoju gospodarczego w regionie jest przekształcanie stosunków wodnych. Przykładem antropogenicznych zmian środowiska wodnego są sztuczne zbiorniki wodne. Mają one znaczenie przyrodnicze i krajobrazowe oraz pełnią określone funkcje społeczno-gospodarcze. Analizy historycznych materiałów kartograficznych wskazują, że pojezierze powstało w ciągu XX wieku, ale intensywny przyrost powierzchni wodnej zaznaczył się w jego drugiej połowie. W latach 60. dwudziestego stulecia w granicach współczesnego pojezierza występowało zaledwie 3097 zbiorników o łącznej powierzchni wodnej 113,4 km2 (rys. 5). Jeziorność wynosiła wtedy 1,68%, a na 100 km2 przypadało 45,77 akwenów<ref>Tamże.</ref>.

Praktykant: /* Wskaźniki jeziorności i gęstości zbiorników wodnych */

2017-03-02T11:13:49Z

Wskaźniki jeziorności i gęstości zbiorników wodnych

← poprzednia wersja		Wersja z 13:13, 2 mar 2017
Linia 17:		Linia 17:
	==Wskaźniki jeziorności i gęstości zbiorników wodnych==		==Wskaźniki jeziorności i gęstości zbiorników wodnych==
	[[Plik:GPA Rys3.jpg\|400px\|thumb\|right\|Jeziorność (zbiornikowość) Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego: 1 cieki i zbiorniki wodne, 2 izolinie procentowego udziału powierzchni zbiorników wodnych na 100 km2, 3 ważniejsze miejscowości, 4 granica państwa.]]		[[Plik:GPA Rys3.jpg\|400px\|thumb\|right\|Jeziorność (zbiornikowość) Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego: 1 cieki i zbiorniki wodne, 2 izolinie procentowego udziału powierzchni zbiorników wodnych na 100 km2, 3 ważniejsze miejscowości, 4 granica państwa.]]

			[[Plik:GPA Rys4.jpg\|400px\|thumb\|right\|Gęstość zbiorników wodnych w regionie górnośląskim: 1 cieki i zbiorniki wodne, 2 izolinie gęstości zbiorników wodnych wyrażone ich liczbą na 100 km2, 3 ważniejsze miejscowości, 4 granica państwa.]]

	Obecnie na obszarze Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego występują 4773 zbiorniki wodne, których łączna powierzchnia wynosi 185,4 km2. Jeziorność poszczególnych pól podstawowych wynosi od 0,003% do 19,2%. Jeziorność całego pojezierza antropogenicznego wynosi 2,74%. Największa jeziorność występowała na obrzeżach Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego, gdzie położone są największe zaporowe i poeksploatacyjne zbiorniki wodne, a najmniejsza w jego centralnej części (rys. 3)<ref>Tamże, s. 132.</ref>. Jeziorność Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego osiąga wartość charakterystyczną dla naturalnych polskich pojezierzy polodowcowych: Pojezierza Mazurskiego (3,05%), Pojezierza Pomorskiego (2,03%), Pojezierza Wielkopolsko-Kujawskiego (1,23%).<ref>A. Choiński, Zarys limnologii fizycznej Polski, Poznań 1995, s. 1-298.</ref>		Obecnie na obszarze Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego występują 4773 zbiorniki wodne, których łączna powierzchnia wynosi 185,4 km2. Jeziorność poszczególnych pól podstawowych wynosi od 0,003% do 19,2%. Jeziorność całego pojezierza antropogenicznego wynosi 2,74%. Największa jeziorność występowała na obrzeżach Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego, gdzie położone są największe zaporowe i poeksploatacyjne zbiorniki wodne, a najmniejsza w jego centralnej części (rys. 3)<ref>Tamże, s. 132.</ref>. Jeziorność Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego osiąga wartość charakterystyczną dla naturalnych polskich pojezierzy polodowcowych: Pojezierza Mazurskiego (3,05%), Pojezierza Pomorskiego (2,03%), Pojezierza Wielkopolsko-Kujawskiego (1,23%).<ref>A. Choiński, Zarys limnologii fizycznej Polski, Poznań 1995, s. 1-298.</ref>

Praktykant: /* Wskaźniki jeziorności i gęstości zbiorników wodnych */

2017-03-02T11:10:33Z

Wskaźniki jeziorności i gęstości zbiorników wodnych

← poprzednia wersja		Wersja z 13:10, 2 mar 2017
Linia 16:		Linia 16:

	==Wskaźniki jeziorności i gęstości zbiorników wodnych==		==Wskaźniki jeziorności i gęstości zbiorników wodnych==
			[[Plik:GPA Rys3.jpg\|400px\|thumb\|right\|Jeziorność (zbiornikowość) Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego: 1 cieki i zbiorniki wodne, 2 izolinie procentowego udziału powierzchni zbiorników wodnych na 100 km2, 3 ważniejsze miejscowości, 4 granica państwa.]]
	Obecnie na obszarze Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego występują 4773 zbiorniki wodne, których łączna powierzchnia wynosi 185,4 km2. Jeziorność poszczególnych pól podstawowych wynosi od 0,003% do 19,2%. Jeziorność całego pojezierza antropogenicznego wynosi 2,74%. Największa jeziorność występowała na obrzeżach Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego, gdzie położone są największe zaporowe i poeksploatacyjne zbiorniki wodne, a najmniejsza w jego centralnej części (rys. 3)<ref>Tamże, s. 132.</ref>. Jeziorność Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego osiąga wartość charakterystyczną dla naturalnych polskich pojezierzy polodowcowych: Pojezierza Mazurskiego (3,05%), Pojezierza Pomorskiego (2,03%), Pojezierza Wielkopolsko-Kujawskiego (1,23%).<ref>A. Choiński, Zarys limnologii fizycznej Polski, Poznań 1995, s. 1-298.</ref>		Obecnie na obszarze Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego występują 4773 zbiorniki wodne, których łączna powierzchnia wynosi 185,4 km2. Jeziorność poszczególnych pól podstawowych wynosi od 0,003% do 19,2%. Jeziorność całego pojezierza antropogenicznego wynosi 2,74%. Największa jeziorność występowała na obrzeżach Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego, gdzie położone są największe zaporowe i poeksploatacyjne zbiorniki wodne, a najmniejsza w jego centralnej części (rys. 3)<ref>Tamże, s. 132.</ref>. Jeziorność Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego osiąga wartość charakterystyczną dla naturalnych polskich pojezierzy polodowcowych: Pojezierza Mazurskiego (3,05%), Pojezierza Pomorskiego (2,03%), Pojezierza Wielkopolsko-Kujawskiego (1,23%).<ref>A. Choiński, Zarys limnologii fizycznej Polski, Poznań 1995, s. 1-298.</ref>

Praktykant: /* Granice Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego */

2017-03-02T11:08:06Z

Granice Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego

← poprzednia wersja		Wersja z 13:08, 2 mar 2017
Linia 10:		Linia 10:

	==Granice Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego==		==Granice Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego==
			[[Plik:GPA Rys2.jpg\|400px\|thumb\|right\|Górnośląskie Pojezierze Antropogeniczne na początku XXI wieku: 1 cieki i zbiorniki wodne, 2 granica górnośląskiego pojezierza antropogenicznego, 3 ważniejsze miejscowości, 4 granica państwa.]]
	Górnośląskie Pojezierze Antropogeniczne to największe w Polsce skupisko sztucznych zbiorników wodnych. Jest to obszar o powierzchni 6,8 tys. km2, który pod względem fizycznogeograficznym obejmuje Wyżynę Śląską i Kotlinę Oświęcimską oraz części kilku innych sąsiadujących z nimi makroregionów, m. in. [[Wyżyna Krakowsko-Częstochowska\|Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej]], [[Kotlina Ostrawska\|Kotliny Ostrawskiej]], [[Nizina Śląska\|Niziny Śląskiej]]<ref>M. Rzętała, 2008: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji …, s. 132.</ref>. Obszar Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego jest utożsamiany z pogranicznymi częściami krain historyczno-etnograficznych, tj. [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] jako części [[Śląsk\|Śląska]] i [[Zagłębie Dąbrowskie\|Zagłębia Dąbrowskiego]] jako części zachodniej Małopolski, a także coraz częściej współcześnie wydzielanego [[Podbeskidzie\|Podbeskidzia]]. Obszar ten jest obecnie postrzegany przez pryzmat przemysłowego znaczenia regionu, a w centralnej części ([[Konurbacja Katowicka]], [[Rybnicki Okręg Węglowy]]) jest on uznawany za najbardziej antropogenicznie przeobrażony obszar Polski. Górnośląskie Pojezierze Antropogeniczne jest obszarem odwadnianym przez system hydrograficzny [[Odra\|Odry]] (m.in. zlewnie: [[Olza\|Olzy]], [[Bierawka\|Bierawki]], [[Ruda\|Rudy]], [[Kłodnica\|Kłodnicy]], [[Mała Panew\|Małej Panwi]]) oraz [[Wisła\|Wisły]] (m.in. zlewnie: Małej Wisły, [[Pszczynka\|Pszczynki]], [[Przemsza\|Przemszy]] i [[Soła\|Soły]]).		Górnośląskie Pojezierze Antropogeniczne to największe w Polsce skupisko sztucznych zbiorników wodnych. Jest to obszar o powierzchni 6,8 tys. km2, który pod względem fizycznogeograficznym obejmuje Wyżynę Śląską i Kotlinę Oświęcimską oraz części kilku innych sąsiadujących z nimi makroregionów, m. in. [[Wyżyna Krakowsko-Częstochowska\|Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej]], [[Kotlina Ostrawska\|Kotliny Ostrawskiej]], [[Nizina Śląska\|Niziny Śląskiej]]<ref>M. Rzętała, 2008: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji …, s. 132.</ref>. Obszar Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego jest utożsamiany z pogranicznymi częściami krain historyczno-etnograficznych, tj. [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] jako części [[Śląsk\|Śląska]] i [[Zagłębie Dąbrowskie\|Zagłębia Dąbrowskiego]] jako części zachodniej Małopolski, a także coraz częściej współcześnie wydzielanego [[Podbeskidzie\|Podbeskidzia]]. Obszar ten jest obecnie postrzegany przez pryzmat przemysłowego znaczenia regionu, a w centralnej części ([[Konurbacja Katowicka]], [[Rybnicki Okręg Węglowy]]) jest on uznawany za najbardziej antropogenicznie przeobrażony obszar Polski. Górnośląskie Pojezierze Antropogeniczne jest obszarem odwadnianym przez system hydrograficzny [[Odra\|Odry]] (m.in. zlewnie: [[Olza\|Olzy]], [[Bierawka\|Bierawki]], [[Ruda\|Rudy]], [[Kłodnica\|Kłodnicy]], [[Mała Panew\|Małej Panwi]]) oraz [[Wisła\|Wisły]] (m.in. zlewnie: Małej Wisły, [[Pszczynka\|Pszczynki]], [[Przemsza\|Przemszy]] i [[Soła\|Soły]]).

Praktykant: /* Cechy chemiczne wody i osadów */

2017-03-02T10:36:05Z

Cechy chemiczne wody i osadów

← poprzednia wersja		Wersja z 12:36, 2 mar 2017
Linia 49:		Linia 49:
	Osady denne zbiorników wodnych Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego pod względem uśrednionego składu mechanicznego odpowiadają glinie ilastej z 25,5% udziałem frakcji pylastej, frakcją ilastą na poziomie 29,9% i ziarnami piaszczystymi w ilości 44,5%. Osady denne poszczególnych zbiorników wodnych są zróżnicowane pod względem składu granularnego i reprezentują wszystkie grupy osadów, z wyjątkiem gliny pylastej i pyłu.		Osady denne zbiorników wodnych Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego pod względem uśrednionego składu mechanicznego odpowiadają glinie ilastej z 25,5% udziałem frakcji pylastej, frakcją ilastą na poziomie 29,9% i ziarnami piaszczystymi w ilości 44,5%. Osady denne poszczególnych zbiorników wodnych są zróżnicowane pod względem składu granularnego i reprezentują wszystkie grupy osadów, z wyjątkiem gliny pylastej i pyłu.
	W składzie podstawowym osadów występują: SiO2 (6,83–79,94%), Al2O3 (1,24–		W składzie podstawowym osadów występują: SiO2 (6,83–79,94%), Al2O3 (1,24–
	17,0 8%), Fe2O3 (2,07–13,08%), MnO (0,03–0,75%), MgO (0,33–13,30%), CaO (0,43–30,69%), Na2O (0,05–1,13%), K2O (0,16–2,49%), TiO2 (0,06–1,02%), P2O5 (0,06–5,28%), S (0,0–4,97%), przy stratach prażenia wynoszących 4,71–47,71%<ref>M. A. Rzętała, ~~Wy-brane~~ przemiany geomorfologiczne mis zbiorników wodnych i ocena zanieczyszczeń osadów zbiornikowych w warunkach zróżnicowanej antropopresji (na przykładzie regionu górnośląsko-zagłębiowskiego), Katowice 2014, s. 76-80.</ref>.		17,0 8%), Fe2O3 (2,07–13,08%), MnO (0,03–0,75%), MgO (0,33–13,30%), CaO (0,43–30,69%), Na2O (0,05–1,13%), K2O (0,16–2,49%), TiO2 (0,06–1,02%), P2O5 (0,06–5,28%), S (0,0–4,97%), przy stratach prażenia wynoszących 4,71–47,71%<ref>M. A. Rzętała, Wybrane przemiany geomorfologiczne mis zbiorników wodnych i ocena zanieczyszczeń osadów zbiornikowych w warunkach zróżnicowanej antropopresji (na przykładzie regionu górnośląsko-zagłębiowskiego), Katowice 2014, s. 76-80.</ref>.

	Osady denne większości zbiorników wodnych Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego są zanieczyszczone metalami, niemetalami i metaloidami (tab. 3)<ref>Tamże, s. 132.</ref>. Osady denne tych zbiorników zwykle zawierają pierwiastki śladowe w ilości świadczącej o zanieczyszczeniu antropogenicznym, aczkolwiek występują też przypadki koncentracji tych substancji, zbliżonej do tła geochemicznego regionu lub od niego niższej.		Osady denne większości zbiorników wodnych Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego są zanieczyszczone metalami, niemetalami i metaloidami (tab. 3)<ref>Tamże, s. 132.</ref>. Osady denne tych zbiorników zwykle zawierają pierwiastki śladowe w ilości świadczącej o zanieczyszczeniu antropogenicznym, aczkolwiek występują też przypadki koncentracji tych substancji, zbliżonej do tła geochemicznego regionu lub od niego niższej.

Praktykant o 10:14, 2 mar 2017

2017-03-02T10:14:27Z

← poprzednia wersja		Wersja z 12:14, 2 mar 2017
Linia 1:		Linia 1:
	Autor: [[Prof UŚ dr hab. Mariusz Rzętała]]		Autor: [[Prof UŚ dr hab. Mariusz Rzętała]]
			[[Plik:GPA Rys1.jpg\|400px\|thumb\|right\| Zbiorniki wodne na tle podziału fizycznogeograficznego Wyżyny Śląskiej (341.1), Kotliny Oświęcimskiej (512.2) oraz makroregionów sąsiednich, tj. Niziny Śląskiej (318.5), Wyżyny Woźnicko-Wieluńskiej (341.2), Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej (341,3), Kotliny Ostrawskiej (512.1), Pogórza Zachodniobeskidzkigo (513.3) i Beskidów Zachodnich (513.4): 1 granica państwa, 2 granice mezoregionów (318.57 – Równina Opolska, 318.58 – Płaskowyż Głubczycki, 318.59 – Kotlina Raciborska, 341.11 Chełm, 341.12 Garb Tarnogórski, 341.13 Wyżyna Katowicka, 341.14 Pagóry Jaworznickie, 341.15 Płaskowyż Rybnicki, 341.23 – Próg Woźnicki, 341.25 – Obniżenie Górnej Warty, 341.31 – Wyżyna Częstochowska, 341.32 – Wyżyna Olkuska, 341.33 – Rów Krzeszowicki, 341,34 – Garb Tenczyński, 512.21 Równina Pszczyńska, 512.22 Dolina Górnej Wisły, 512.23 Pogórze Wilamowickie, 513.32 – Pogórze Śląskie, 513.45 – Beskid Śląski, 513.46 – Kotlina Żywiecka, 513.47 – Beskid Mały), 2 cieki i zbiorniki wodne, 3 ważniejsze miejscowości.]]

	W polskiej literaturze geograficznej określenie „pojezierze” powszechnie stosuje się w odniesieniu do obszaru o typie krajobrazu determinowanego zlodowaceniami plejstoceńskimi, którego cechą jest rzeźba polodowcowa i duża liczba jezior<ref>A. T. Jankowski, M. Rzętała, Stan badań limnologicznych w regionie górnośląskim, w: Jeziora i sztuczne zbiorniki wodne – funkcjonowanie, rewitalizacja i ochrona, ref. A. T. Jankowski, M. Rzętała, Sosnowiec 2004, s. 103.</ref>. Pojezierza są typowe dla strefy klimatu umiarkowanego i wyróżniają się dużą jeziornością obszaru, czyli określonym procentowo udziałem powierzchni wód stojących w jego powierzchni ogólnej<ref>A. Choiński, Jeziora kuli ziemskiej, Poznań 2007, s. 1-203.</ref>. Odpowiednio wysoka jeziorność dotyczy także skupisk różnorodnych zbiorników wodnych powstałych w konsekwencji działalności człowieka. W takich przypadkach korzystne jest jednak stosowanie pojęcia „pojezierze antropogeniczne”, wskazującego na odmienność genezy i warunków funkcjonowania mis limnicznych w stosunku do pojezierzy naturalnych<ref>M. Rzętała, A. Jaguś, New lake district in Europe: origin and hydrochemical characteristics. “Water and Environment Journal” 2012, nr 26, s. 108.</ref>. Coraz częściej używa się określenia „pojezierze” w odniesieniu do skupisk zbiorników wodnych bez względu na ich genezę<ref>J. Flis, Słownik szkolny. Terminy geograficzne, Warszawa 1998 s. 238.</ref>.		W polskiej literaturze geograficznej określenie „pojezierze” powszechnie stosuje się w odniesieniu do obszaru o typie krajobrazu determinowanego zlodowaceniami plejstoceńskimi, którego cechą jest rzeźba polodowcowa i duża liczba jezior<ref>A. T. Jankowski, M. Rzętała, Stan badań limnologicznych w regionie górnośląskim, w: Jeziora i sztuczne zbiorniki wodne – funkcjonowanie, rewitalizacja i ochrona, ref. A. T. Jankowski, M. Rzętała, Sosnowiec 2004, s. 103.</ref>. Pojezierza są typowe dla strefy klimatu umiarkowanego i wyróżniają się dużą jeziornością obszaru, czyli określonym procentowo udziałem powierzchni wód stojących w jego powierzchni ogólnej<ref>A. Choiński, Jeziora kuli ziemskiej, Poznań 2007, s. 1-203.</ref>. Odpowiednio wysoka jeziorność dotyczy także skupisk różnorodnych zbiorników wodnych powstałych w konsekwencji działalności człowieka. W takich przypadkach korzystne jest jednak stosowanie pojęcia „pojezierze antropogeniczne”, wskazującego na odmienność genezy i warunków funkcjonowania mis limnicznych w stosunku do pojezierzy naturalnych<ref>M. Rzętała, A. Jaguś, New lake district in Europe: origin and hydrochemical characteristics. “Water and Environment Journal” 2012, nr 26, s. 108.</ref>. Coraz częściej używa się określenia „pojezierze” w odniesieniu do skupisk zbiorników wodnych bez względu na ich genezę<ref>J. Flis, Słownik szkolny. Terminy geograficzne, Warszawa 1998 s. 238.</ref>.

Praktykant: /* Geneza i morfometria zbiorników wodnych */

2017-03-02T09:34:26Z

Geneza i morfometria zbiorników wodnych

← poprzednia wersja		Wersja z 11:34, 2 mar 2017
Linia 24:		Linia 24:
	Powstanie Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego było związane z rozwojem górnictwa surowców mineralnych (rud: srebra, ołowiu, żelaza, cynku oraz węgla kamiennego i surowców skalnych) i hutnictwa, któremu towarzyszyło uprzemysłowienie i napływ ludności, a w konsekwencji wzrost urbanizacji regionu. W różnym stopniu rozwinął się sektor usług. Tereny poza ośrodkami miejskimi od dawna były użytkowane rolniczo. Immanentną cechą trwającego kilka wieków rozwoju gospodarczego w regionie jest przekształcanie stosunków wodnych. Przykładem antropogenicznych zmian środowiska wodnego są sztuczne zbiorniki wodne. Mają one znaczenie przyrodnicze i krajobrazowe oraz pełnią określone funkcje społeczno-gospodarcze. Analizy historycznych materiałów kartograficznych wskazują, że pojezierze powstało w ciągu XX wieku, ale intensywny przyrost powierzchni wodnej zaznaczył się w jego drugiej połowie. W latach 60. dwudziestego stulecia w granicach współczesnego pojezierza występowało zaledwie 3097 zbiorników o łącznej powierzchni wodnej 113,4 km2 (rys. 5). Jeziorność wynosiła wtedy 1,68%, a na 100 km2 przypadało 45,77 akwenów<ref>Tamże.</ref>.		Powstanie Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego było związane z rozwojem górnictwa surowców mineralnych (rud: srebra, ołowiu, żelaza, cynku oraz węgla kamiennego i surowców skalnych) i hutnictwa, któremu towarzyszyło uprzemysłowienie i napływ ludności, a w konsekwencji wzrost urbanizacji regionu. W różnym stopniu rozwinął się sektor usług. Tereny poza ośrodkami miejskimi od dawna były użytkowane rolniczo. Immanentną cechą trwającego kilka wieków rozwoju gospodarczego w regionie jest przekształcanie stosunków wodnych. Przykładem antropogenicznych zmian środowiska wodnego są sztuczne zbiorniki wodne. Mają one znaczenie przyrodnicze i krajobrazowe oraz pełnią określone funkcje społeczno-gospodarcze. Analizy historycznych materiałów kartograficznych wskazują, że pojezierze powstało w ciągu XX wieku, ale intensywny przyrost powierzchni wodnej zaznaczył się w jego drugiej połowie. W latach 60. dwudziestego stulecia w granicach współczesnego pojezierza występowało zaledwie 3097 zbiorników o łącznej powierzchni wodnej 113,4 km2 (rys. 5). Jeziorność wynosiła wtedy 1,68%, a na 100 km2 przypadało 45,77 akwenów<ref>Tamże.</ref>.

	W granicach Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego jeziora naturalne stanowią znikomy odsetek zbiorników wodnych, a jeziora antropogeniczne są rezultatem celowych zabiegów hydrotechnicznych lub niezamierzonym efektem aktywności gospodarczej (fot. 1). Pod względem genetycznym są to zbiorniki: zaporowe, groblowe, poeksploatacyjne, w nieckach osiadania, zapadliskowe, betonowe, ziemne, ~~po-regulacyjne~~, itd. Wiele antropogenicznych zbiorników wodnych podlega spontanicznej naturalizacji, upodabniając się do jezior jako obiektów naturalnych. Dotyczy to zwłaszcza akwenów poeksploatacyjnych, sadzawek wypełnionych wodą niecek z osiadania i zapadlisk, które już na etapie młodocianego lub dojrzałego stadium rozwoju przypominają jeziora naturalne. Inne zbiorniki wodne, zachowują cechy basenów o sztucznie kształtowanym reżimie wodnym. Hydrogeneza zbiorników wodnych Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego jest efektem specyficznego obiegu wody w tym regionie, którego wyrazem jest rozwinięty sztuczny bilans wodny zbiorników (ze złożonością uwarunkowań zarówno przyrodniczych i antropogenicznych)<ref>Tamże, s. 28.</ref>.		W granicach Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego jeziora naturalne stanowią znikomy odsetek zbiorników wodnych, a jeziora antropogeniczne są rezultatem celowych zabiegów hydrotechnicznych lub niezamierzonym efektem aktywności gospodarczej (fot. 1). Pod względem genetycznym są to zbiorniki: zaporowe, groblowe, poeksploatacyjne, w nieckach osiadania, zapadliskowe, betonowe, ziemne, poregulacyjne, itd. Wiele antropogenicznych zbiorników wodnych podlega spontanicznej naturalizacji, upodabniając się do jezior jako obiektów naturalnych. Dotyczy to zwłaszcza akwenów poeksploatacyjnych, sadzawek wypełnionych wodą niecek z osiadania i zapadlisk, które już na etapie młodocianego lub dojrzałego stadium rozwoju przypominają jeziora naturalne. Inne zbiorniki wodne, zachowują cechy basenów o sztucznie kształtowanym reżimie wodnym. Hydrogeneza zbiorników wodnych Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego jest efektem specyficznego obiegu wody w tym regionie, którego wyrazem jest rozwinięty sztuczny bilans wodny zbiorników (ze złożonością uwarunkowań zarówno przyrodniczych i antropogenicznych)<ref>Tamże, s. 28.</ref>.

	W granicach Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego zdecydowanie dominują zbiorniki o powierzchni do kilku hektarów. Zbiorniki o powierzchni kilkudziesięciu lub kilkuset hektarów są nieliczne, lecz charakteryzują się one największą pojemnością (tab. 1)<ref>M. Rzętała M., A. Jaguś, New lake district in Europe…, s. 112.</ref>.		W granicach Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego zdecydowanie dominują zbiorniki o powierzchni do kilku hektarów. Zbiorniki o powierzchni kilkudziesięciu lub kilkuset hektarów są nieliczne, lecz charakteryzują się one największą pojemnością (tab. 1)<ref>M. Rzętała M., A. Jaguś, New lake district in Europe…, s. 112.</ref>.

Praktykant: /* Geneza i morfometria zbiorników wodnych */

2017-03-02T09:33:47Z

Geneza i morfometria zbiorników wodnych

← poprzednia wersja		Wersja z 11:33, 2 mar 2017
Linia 22:		Linia 22:
	==Geneza i morfometria zbiorników wodnych==		==Geneza i morfometria zbiorników wodnych==
	[[Plik:GPA Tab1.jpg\|400px\|thumb\|right\|Tabela 1. Największe zbiorniki wodne Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego.]]		[[Plik:GPA Tab1.jpg\|400px\|thumb\|right\|Tabela 1. Największe zbiorniki wodne Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego.]]
	Powstanie Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego było związane z rozwojem ~~górnic-twa~~ surowców mineralnych (rud: srebra, ołowiu, żelaza, cynku oraz węgla kamiennego i surowców skalnych) i hutnictwa, któremu towarzyszyło uprzemysłowienie i napływ ludności, a w konsekwencji wzrost urbanizacji regionu. W różnym stopniu rozwinął się sektor usług. Tereny poza ośrodkami miejskimi od dawna były użytkowane rolniczo. Immanentną cechą trwającego kilka wieków rozwoju gospodarczego w regionie jest przekształcanie stosunków wodnych. Przykładem antropogenicznych zmian środowiska wodnego są sztuczne zbiorniki wodne. Mają one znaczenie przyrodnicze i krajobrazowe oraz pełnią określone funkcje społeczno-gospodarcze. Analizy historycznych materiałów kartograficznych wskazują, że pojezierze powstało w ciągu XX wieku, ale intensywny przyrost powierzchni wodnej zaznaczył się w jego drugiej połowie. W latach 60. dwudziestego stulecia w granicach współczesnego pojezierza występowało zaledwie 3097 zbiorników o łącznej powierzchni wodnej 113,4 km2 (rys. 5). Jeziorność wynosiła wtedy 1,68%, a na 100 km2 przypadało 45,77 akwenów<ref>Tamże.</ref>.		Powstanie Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego było związane z rozwojem górnictwa surowców mineralnych (rud: srebra, ołowiu, żelaza, cynku oraz węgla kamiennego i surowców skalnych) i hutnictwa, któremu towarzyszyło uprzemysłowienie i napływ ludności, a w konsekwencji wzrost urbanizacji regionu. W różnym stopniu rozwinął się sektor usług. Tereny poza ośrodkami miejskimi od dawna były użytkowane rolniczo. Immanentną cechą trwającego kilka wieków rozwoju gospodarczego w regionie jest przekształcanie stosunków wodnych. Przykładem antropogenicznych zmian środowiska wodnego są sztuczne zbiorniki wodne. Mają one znaczenie przyrodnicze i krajobrazowe oraz pełnią określone funkcje społeczno-gospodarcze. Analizy historycznych materiałów kartograficznych wskazują, że pojezierze powstało w ciągu XX wieku, ale intensywny przyrost powierzchni wodnej zaznaczył się w jego drugiej połowie. W latach 60. dwudziestego stulecia w granicach współczesnego pojezierza występowało zaledwie 3097 zbiorników o łącznej powierzchni wodnej 113,4 km2 (rys. 5). Jeziorność wynosiła wtedy 1,68%, a na 100 km2 przypadało 45,77 akwenów<ref>Tamże.</ref>.

	W granicach Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego jeziora naturalne stanowią znikomy odsetek zbiorników wodnych, a jeziora antropogeniczne są rezultatem celowych zabiegów hydrotechnicznych lub niezamierzonym efektem aktywności gospodarczej (fot. 1). Pod względem genetycznym są to zbiorniki: zaporowe, groblowe, poeksploatacyjne, w nieckach osiadania, zapadliskowe, betonowe, ziemne, po-regulacyjne, itd. Wiele antropogenicznych zbiorników wodnych podlega spontanicznej naturalizacji, upodabniając się do jezior jako obiektów naturalnych. Dotyczy to zwłaszcza akwenów poeksploatacyjnych, sadzawek wypełnionych wodą niecek z osiadania i zapadlisk, które już na etapie młodocianego lub dojrzałego stadium rozwoju przypominają jeziora naturalne. Inne zbiorniki wodne, zachowują cechy basenów o sztucznie kształtowanym reżimie wodnym. Hydrogeneza zbiorników wodnych Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego jest efektem specyficznego obiegu wody w tym regionie, którego wyrazem jest rozwinięty sztuczny bilans wodny zbiorników (ze złożonością uwarunkowań zarówno przyrodniczych i antropogenicznych)<ref>Tamże, s. 28.</ref>.		W granicach Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego jeziora naturalne stanowią znikomy odsetek zbiorników wodnych, a jeziora antropogeniczne są rezultatem celowych zabiegów hydrotechnicznych lub niezamierzonym efektem aktywności gospodarczej (fot. 1). Pod względem genetycznym są to zbiorniki: zaporowe, groblowe, poeksploatacyjne, w nieckach osiadania, zapadliskowe, betonowe, ziemne, po-regulacyjne, itd. Wiele antropogenicznych zbiorników wodnych podlega spontanicznej naturalizacji, upodabniając się do jezior jako obiektów naturalnych. Dotyczy to zwłaszcza akwenów poeksploatacyjnych, sadzawek wypełnionych wodą niecek z osiadania i zapadlisk, które już na etapie młodocianego lub dojrzałego stadium rozwoju przypominają jeziora naturalne. Inne zbiorniki wodne, zachowują cechy basenów o sztucznie kształtowanym reżimie wodnym. Hydrogeneza zbiorników wodnych Górnośląskiego Pojezierza Antropogenicznego jest efektem specyficznego obiegu wody w tym regionie, którego wyrazem jest rozwinięty sztuczny bilans wodny zbiorników (ze złożonością uwarunkowań zarówno przyrodniczych i antropogenicznych)<ref>Tamże, s. 28.</ref>.