Fauna kopalna - Historia wersji

Garbaczm o 12:44, 9 mar 2016

2016-03-09T12:44:08Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:44, 9 mar 2016
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Geografia]]		[[Kategoria:Geografia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autor: [[dr Wojciech Krawczyński]]		Autor: [[dr Wojciech Krawczyński]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm: /* Plejstoceńskie środowiska lądowe */

2015-07-01T11:57:25Z

Plejstoceńskie środowiska lądowe

← poprzednia wersja		Wersja z 13:57, 1 lip 2015
Linia 73:		Linia 73:

	Znaczne ochłodzenie się klimatu pod koniec miocenu spowodowało pojawienie się zlodowaceń, szczególnie dobrze poznanych na półkuli północnej. Pomiędzy poszczególnymi glacjałami występowały okresy ocieplenia (interglacjały). Rozwój roślinności (tworzenie się szerokich obszarów stepowych) sprzyjał pojawieniu się na tych terenach dużych ssaków roślinożernych (zwykle zabezpieczonych futrem lub sierścią przed wychłodzeniem słoni leśnych, mamutów, wołów piżmowych, reniferów, jeleni olbrzymich, nosorożców włochatych), oraz drapieżników – niedźwiedzi jaskiniowych.		Znaczne ochłodzenie się klimatu pod koniec miocenu spowodowało pojawienie się zlodowaceń, szczególnie dobrze poznanych na półkuli północnej. Pomiędzy poszczególnymi glacjałami występowały okresy ocieplenia (interglacjały). Rozwój roślinności (tworzenie się szerokich obszarów stepowych) sprzyjał pojawieniu się na tych terenach dużych ssaków roślinożernych (zwykle zabezpieczonych futrem lub sierścią przed wychłodzeniem słoni leśnych, mamutów, wołów piżmowych, reniferów, jeleni olbrzymich, nosorożców włochatych), oraz drapieżników – niedźwiedzi jaskiniowych.
	Stanowiska z zachowanymi szczątkami ssaków plejstoceńskich znajdują się najczęściej w miejscach akumulacji osadów na polach sandrowych przed czołem lodowca, w żwirowiskach rzecznych oraz w namuliskach jaskiń. Skamieniałości ssaków występują w piaskowniach: Dzierżno koło Gliwic (=Rzeczyce k/Pyskowic), Kuźnica Warężyńska w Dąbrowie Górniczej, Maczki-Bór w Sosnowcu oraz Szczakowa w Jaworznie<ref>Kulczycki, 1955; Kowalski, 1959, Borsuk-Białynicka, 1973.</ref>.Pochodzą stąd znaleziska pojedynczych kości, czaszek, zębów oraz ciosów trąbowców. Niekiedy szkielety zachowane		Stanowiska z zachowanymi szczątkami ssaków plejstoceńskich znajdują się najczęściej w miejscach akumulacji osadów na polach sandrowych przed czołem lodowca, w żwirowiskach rzecznych oraz w namuliskach jaskiń. Skamieniałości ssaków występują w piaskowniach: Dzierżno koło Gliwic ([[Rzeczyce]] k/Pyskowic), [[Warężyn\|Kuźnica Warężyńska]] w Dąbrowie Górniczej, [[Maczki]]-Bór w Sosnowcu oraz [[Szczakowa]] w Jaworznie<ref>Kulczycki, 1955; Kowalski, 1959, Borsuk-Białynicka, 1973.</ref>. Pochodzą stąd znaleziska pojedynczych kości, czaszek, zębów oraz ciosów trąbowców. Niekiedy szkielety zachowane
	są kompletnie, np. szkielety mamuta i nosorożca włochatego, pochodzące z Dzierżna koło Pyskowic, wystawione w Muzeum Geologicznym Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie. Znanych jest również kilka stanowisk ze szczątkami kręgowców w namuliskach jaskin, np. w [[Podlesice\|Podlesicach]] koło [[Kroczyce\|Kroczyc]]<ref>Kowalski, 1956.</ref>.		są kompletnie, np. szkielety mamuta i nosorożca włochatego, pochodzące z Dzierżna koło Pyskowic, wystawione w Muzeum Geologicznym Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie. Znanych jest również kilka stanowisk ze szczątkami kręgowców w namuliskach jaskin, np. w [[Podlesice\|Podlesicach]] koło [[Kroczyce\|Kroczyc]]<ref>Kowalski, 1956.</ref>.




	==Bibliografia==		==Bibliografia==

Garbaczm: /* Neogeńskie środowiska morskie */

2015-07-01T11:50:48Z

Neogeńskie środowiska morskie

← poprzednia wersja		Wersja z 13:50, 1 lip 2015
Linia 68:		Linia 68:

	W czasie wypiętrzania się Karpatów przed czołem nasunięcia utworzyło się szerokie zapadlisko przedgórskie, które zostało zalane przez morze Paratetyda w późnym miocenie (badenie; ok. 15 Ma). Ciepły klimat sprzyjał rozwojowi fauny bentonicznej w płytszych partiach zbiornika. Pojawiały się tutaj liczne małże i ślimaki, mszywioły, otwornice. Nekton reprezentowany był przez ryby.		W czasie wypiętrzania się Karpatów przed czołem nasunięcia utworzyło się szerokie zapadlisko przedgórskie, które zostało zalane przez morze Paratetyda w późnym miocenie (badenie; ok. 15 Ma). Ciepły klimat sprzyjał rozwojowi fauny bentonicznej w płytszych partiach zbiornika. Pojawiały się tutaj liczne małże i ślimaki, mszywioły, otwornice. Nekton reprezentowany był przez ryby.
	Pozostałości po ostatniej transgresji morskiej na obszar Polski występują również na terenie województwa śląskiego w pasie biegnącym na południe od linii Chechło (koło Ujazdu)–[[Pyskowice]]~~–[[Gliwice]]–Mikołów–~~[[Imielin]] do nasunięcia karpackiego. Najważniejszym stanowiskiem paleontologicznym (obecnie nieistniejącym) było Gliwice Stare<ref>Quitzow, 1921; Krach, 1954b; Machłajewska i Krzeszowska, 2008.</ref> oraz liczne otwornice<ref>Małecki, 1958.</ref>.Na podobną faunę natrafiono również w [[~~Zabrze~~\|Zabrzu-Makoszowach]]<ref>Krach, 1954a.</ref>.		Pozostałości po ostatniej transgresji morskiej na obszar Polski występują również na terenie województwa śląskiego w pasie biegnącym na południe od linii [[Chechło]] (koło Ujazdu)–[[Pyskowice]]–Gliwice–Mikołów–[[Imielin]] do nasunięcia karpackiego. Najważniejszym stanowiskiem paleontologicznym (obecnie nieistniejącym) było Gliwice Stare<ref>Quitzow, 1921; Krach, 1954b; Machłajewska i Krzeszowska, 2008.</ref> oraz liczne otwornice<ref>Małecki, 1958.</ref>. Na podobną faunę natrafiono również w [[Makoszowy\|Zabrzu-Makoszowach]]<ref>Krach, 1954a.</ref>.

	==Plejstoceńskie środowiska lądowe==		==Plejstoceńskie środowiska lądowe==

Garbaczm: /* Środowiska morskich basenów karpackich pogranicza jury i kredy */

2015-07-01T11:47:21Z

Środowiska morskich basenów karpackich pogranicza jury i kredy

← poprzednia wersja		Wersja z 13:47, 1 lip 2015
Linia 58:		Linia 58:
	W północno zachodniej części oceanu Tetyda na pograniczu późnej jury i wczesnej kredy (150–140 Ma) rozwijały się zbiorniki sedymentacyjne, gromadzące osady, które po sfałdowaniu utworzyły płaszczowiny Karpatów. Na szelfie zbiornika podśląskiego tworzyły się osady wapienne wraz z małżami i szkarłupniami, natomiast w toni wodnej tego ciepłego morza pływały amonity. Wskutek podmorskich osuwisk z osadów tych powstał swoistego rodzaju flisz węglanowy.		W północno zachodniej części oceanu Tetyda na pograniczu późnej jury i wczesnej kredy (150–140 Ma) rozwijały się zbiorniki sedymentacyjne, gromadzące osady, które po sfałdowaniu utworzyły płaszczowiny Karpatów. Na szelfie zbiornika podśląskiego tworzyły się osady wapienne wraz z małżami i szkarłupniami, natomiast w toni wodnej tego ciepłego morza pływały amonity. Wskutek podmorskich osuwisk z osadów tych powstał swoistego rodzaju flisz węglanowy.

	Wapienie cieszyńskie, występujące na Jasionowej Górze koło Goleszowa, zbudowane są z okruchów wapieni i zawierają fragmenty muszli małżów, kolce jeżowców oraz aptychy amonitów<ref>Unrug, 1969.</ref>.		Wapienie cieszyńskie, występujące na Jasionowej Górze koło [[Goleszów\|Goleszowa]], zbudowane są z okruchów wapieni i zawierają fragmenty muszli małżów, kolce jeżowców oraz aptychy amonitów<ref>Unrug, 1969.</ref>.

	==Kredowe środowiska morskie==		==Kredowe środowiska morskie==

Garbaczm: /* Bibliografia */

2015-07-01T11:44:04Z

Bibliografia

← poprzednia wersja		Wersja z 13:44, 1 lip 2015
Linia 104:		Linia 104:
	#Jesionek-Szymańska W., Echinides irreguliers du Dogger de Pologne, "Acta Palaeontologica Polonica" 1963, nr 8, s. 293–414.		#Jesionek-Szymańska W., Echinides irreguliers du Dogger de Pologne, "Acta Palaeontologica Polonica" 1963, nr 8, s. 293–414.
	#Kaim A., The evolution of conch ontogeny in Mesozoic open sea gastropods, "Palaeontologia Polonica" 2004, nr 62, s. 1-183.		#Kaim A., The evolution of conch ontogeny in Mesozoic open sea gastropods, "Palaeontologia Polonica" 2004, nr 62, s. 1-183.
	#Kaim A., Faunal dynamics of gastropods in the Bathonian (Middle Jurassic) ore-bearing clays at Gnaszyn, Kraków-Silesia		#Kaim A., Faunal dynamics of gastropods in the Bathonian (Middle Jurassic) ore-bearing clays at Gnaszyn, Kraków-Silesia Homocline, Poland, "Acta Geologica Polonica" 2012, nr 62, s. 367–380.
	Homocline, Poland, "Acta Geologica Polonica" 2012, nr 62, s. 367–380.
	#Kaim A., Sztajner P., Faunal dynamics of bivalves and scaphopods in the Bathonian (Middle Jurassic) ore-bearing clays at Gnaszyn, Kraków-Silesia Homocline, Poland, "Acta Geologica Polonica" 2012, nr 62, s. 381–395.		#Kaim A., Sztajner P., Faunal dynamics of bivalves and scaphopods in the Bathonian (Middle Jurassic) ore-bearing clays at Gnaszyn, Kraków-Silesia Homocline, Poland, "Acta Geologica Polonica" 2012, nr 62, s. 381–395.
	#Kopik J., Genus Cadomites Munier-Chalmas, 1892 (Ammonitina) in the Upper Bajocian and Bathonian of the Cracow–Wieluń Jurassic Range and the Góry Świętokrzyskie Mountains (southern Poland), "Biuletyn Instytutu Geologicznego" 1974, nr 276, s. 9–43.		#Kopik J., Genus Cadomites Munier-Chalmas, 1892 (Ammonitina) in the Upper Bajocian and Bathonian of the Cracow–Wieluń Jurassic Range and the Góry Świętokrzyskie Mountains (southern Poland), "Biuletyn Instytutu Geologicznego" 1974, nr 276, s. 9–43.

Garbaczm: /* Późnojurajskie środowiska morskie */

2015-07-01T11:41:59Z

Późnojurajskie środowiska morskie

← poprzednia wersja		Wersja z 13:41, 1 lip 2015
Linia 52:		Linia 52:
	Na początku późnej jury w oksfordzie (161–155 Ma) morze osiągnęło maksymalny poziom zatapiając znaczną powierzchnię centralnej Europy. Na szelfach rozwijały się rafowe budowle gąbkowo-glonowe. Pomiędzy nimi dna zasiedlała fauna bentoniczna: gąbki, rzadziej koralowce, ramienionogi, małże, ślimaki, skorupiaki, szkarłupnie (jeżowce i liliowce)<ref>Wiśniewska-Żelichowska, 1971.</ref>.Nekton stanowiły amonity, belemnity, łodziki oraz kręgowce (ryby i gady morskie – plezjozaury).		Na początku późnej jury w oksfordzie (161–155 Ma) morze osiągnęło maksymalny poziom zatapiając znaczną powierzchnię centralnej Europy. Na szelfach rozwijały się rafowe budowle gąbkowo-glonowe. Pomiędzy nimi dna zasiedlała fauna bentoniczna: gąbki, rzadziej koralowce, ramienionogi, małże, ślimaki, skorupiaki, szkarłupnie (jeżowce i liliowce)<ref>Wiśniewska-Żelichowska, 1971.</ref>.Nekton stanowiły amonity, belemnity, łodziki oraz kręgowce (ryby i gady morskie – plezjozaury).

	Skamieniałości górnojurajskie występują w licznych stanowiskach na obszarze Wyżyny Krakowsko-Wieluńskiej w miejscach, gdzie wydobywano jasne wapienie płytowe. W przeciwieństwie do nich skałki jurajskie (wypreparowane biohermy gąbkowo-glonowe) są dość ubogie w zachowane szczątki fauny (z wyjątkiem gąbek). Wychodnie wapieni z fauną górnojurajską występują na północny-wschód od linii Krzepice–Kłobuck–Częstochowa–Olsztyn–Żarki–Zawiercie–Ogrodzieniec. Najbardziej znane stanowiska znajdują się w miejscach dawnego wydobycia wapieni na potrzeby przemysłu cementowego (Latosówka, Julianka, Wrzosowa, Ogrodzieniec, Wysoka koło Łaz, Niegowonice) oraz w łomikach gospodarczych (okolice [[Krzepice\|Krzepic]], Kłobucka, [[Olsztyn\|Olsztyna]], [[Choroń\|Choronia]], [[Góra Włodowska\|Góry Włodowskiej]])<ref>Różycki, 1953.</ref>. Najbardziej znanymi i popularnymi skamieniałościami są w tych stanowiskach ośródki wewnętrzne amonitów i łodzików<ref>Malinowska, 1963; Głowniak, 2002.</ref> oraz kalcytowe rostra belemnitów<ref>Pugaczewska, 1961.</ref>, dość licznie występują kolonie gąbek<ref>Tramer, 1982, 1989</ref>, ramienionogi (terebratulidy oraz rynchonellidy)<ref>Heliasz i Racki, 1980.</ref>, rzadziej pojawiają się kolonie masywnych koralowców, ośródki małży i ślimaków, fragmenty pancerzy skorupiaków (raków i krabów), pancerze jeżowców, elementy szkieletowe liliowców. Najrzadszymi skamieniałościami w wapieniach górnej jury są zęby i fragmenty kości plezjozaurów.		Skamieniałości górnojurajskie występują w licznych stanowiskach na obszarze Wyżyny Krakowsko-Wieluńskiej w miejscach, gdzie wydobywano jasne wapienie płytowe. W przeciwieństwie do nich skałki jurajskie (wypreparowane biohermy gąbkowo-glonowe) są dość ubogie w zachowane szczątki fauny (z wyjątkiem gąbek). Wychodnie wapieni z fauną górnojurajską występują na północny-wschód od linii Krzepice–Kłobuck–Częstochowa–Olsztyn–Żarki–Zawiercie–Ogrodzieniec. Najbardziej znane stanowiska znajdują się w miejscach dawnego wydobycia wapieni na potrzeby przemysłu cementowego (Latosówka, Julianka, Wrzosowa, Ogrodzieniec, Wysoka koło Łaz, [[Niegowonice]]) oraz w łomikach gospodarczych (okolice [[Krzepice\|Krzepic]], Kłobucka, [[Olsztyn\|Olsztyna]], [[Choroń\|Choronia]], [[Góra Włodowska\|Góry Włodowskiej]])<ref>Różycki, 1953.</ref>. Najbardziej znanymi i popularnymi skamieniałościami są w tych stanowiskach ośródki wewnętrzne amonitów i łodzików<ref>Malinowska, 1963; Głowniak, 2002.</ref> oraz kalcytowe rostra belemnitów<ref>Pugaczewska, 1961.</ref>, dość licznie występują kolonie gąbek<ref>Tramer, 1982, 1989</ref>, ramienionogi (terebratulidy oraz rynchonellidy)<ref>Heliasz i Racki, 1980.</ref>, rzadziej pojawiają się kolonie masywnych koralowców, ośródki małży i ślimaków, fragmenty pancerzy skorupiaków (raków i krabów), pancerze jeżowców, elementy szkieletowe liliowców. Najrzadszymi skamieniałościami w wapieniach górnej jury są zęby i fragmenty kości plezjozaurów.


	==Środowiska morskich basenów karpackich pogranicza jury i kredy==		==Środowiska morskich basenów karpackich pogranicza jury i kredy==

Garbaczm: /* Środkowojurajskie środowiska morskie */

2015-07-01T10:22:10Z

Środkowojurajskie środowiska morskie

← poprzednia wersja		Wersja z 12:22, 1 lip 2015
Linia 44:		Linia 44:
	Z początkiem środkowej jury, wskutek postępującej transgresji morskiej, obszar europejskiej części Eurazji został zalany przez morze epikontynentalne, częściowo odizolowane od oceanu Tetyda przez wał windelicki. W bajosie i batonie (171–165 Ma) pojawiły się zbiorniki morskie, w których występowała liczna fauna bentoniczna, reprezentowana przez mięczaki (małże<ref>Pugaczewska, 1986; Kaim i Sztajner, 2012.</ref>, ślimaki<ref>Kaim, 2004, 2012.</ref>, łódkonogi), ramienionogi (terebratulidy i rynchonellidy), mszywioły, mikrokonchidy<ref>Zatoń i Taylor, 2009.</ref>, osiadłe wieloszczety, skorupiaki, szkarłupnie (liliowce, jeżowce)<ref>Jesionek-Szymańska, 1963; Boczarowski.</ref>. W nektonie dominowały amonity<ref>Kopik, 1974; Zatoń, 2010a, 2010b.</ref>, belemnity i łodziki, pojawiały się również ryby<ref>Rees, 2012.</ref> (głównie rekiny). W keloweju (165–161 Ma) nastąpiło pogłębienie zbiornika morskiego. Zaczęły dominować organizmy nektoniczne (amonity, belemnity oraz rekiny<ref>Rees, 2010.</ref>, rzadziej morskie gady – plezjozaury). Bentos tworzyły gąbki, ramienionogi, małże, ślimaki i jeżowce<ref>Jesionek-Szymańska, 1963.</ref>.		Z początkiem środkowej jury, wskutek postępującej transgresji morskiej, obszar europejskiej części Eurazji został zalany przez morze epikontynentalne, częściowo odizolowane od oceanu Tetyda przez wał windelicki. W bajosie i batonie (171–165 Ma) pojawiły się zbiorniki morskie, w których występowała liczna fauna bentoniczna, reprezentowana przez mięczaki (małże<ref>Pugaczewska, 1986; Kaim i Sztajner, 2012.</ref>, ślimaki<ref>Kaim, 2004, 2012.</ref>, łódkonogi), ramienionogi (terebratulidy i rynchonellidy), mszywioły, mikrokonchidy<ref>Zatoń i Taylor, 2009.</ref>, osiadłe wieloszczety, skorupiaki, szkarłupnie (liliowce, jeżowce)<ref>Jesionek-Szymańska, 1963; Boczarowski.</ref>. W nektonie dominowały amonity<ref>Kopik, 1974; Zatoń, 2010a, 2010b.</ref>, belemnity i łodziki, pojawiały się również ryby<ref>Rees, 2012.</ref> (głównie rekiny). W keloweju (165–161 Ma) nastąpiło pogłębienie zbiornika morskiego. Zaczęły dominować organizmy nektoniczne (amonity, belemnity oraz rekiny<ref>Rees, 2010.</ref>, rzadziej morskie gady – plezjozaury). Bentos tworzyły gąbki, ramienionogi, małże, ślimaki i jeżowce<ref>Jesionek-Szymańska, 1963.</ref>.

	Stanowiska ze skamieniałościami środkowojurajskimi pokrywają się z wyrobiskami cegielni, eksploatującymi czarne iły bajosu i batonu do produkcji ceramiki budowlanej. Wyrobiska występują na południowo-zachodnim pograniczu [[Wyżyna ~~Krakowsko-~~Wieluńska\|Wyżyny Krakowsko-Wieluńskiej]], m.in. w [[Grodzisko\|Grodzisku]] koło [[Kłobuck\|Kłobucka], [[Gnaszyn\|Gnaszynie]] ~~i Kawodrzy~~ w [[Częstochowa\|Częstochowie]], [[Żarki\|Żarkach]], [[Blanowice\|Blanowicach]] i [[Rudniki\|Rudnikach]] koło [[Zawiercie\|Zawiercia]] oraz w [[Ogrodzieniec\|Ogrodzieńcu]]. Skamieniałości z bardzo dobrze zachowanymi muszlami występują bezpośrednio w iłach bądź w towarzyszących im sferosyderytach.		Stanowiska ze skamieniałościami środkowojurajskimi pokrywają się z wyrobiskami cegielni, eksploatującymi czarne iły bajosu i batonu do produkcji ceramiki budowlanej. Wyrobiska występują na południowo-zachodnim pograniczu [[Wyżyna Wieluńska\|Wyżyny Krakowsko-Wieluńskiej]], m.in. w [[Grodzisko\|Grodzisku]] koło [[Kłobuck\|Kłobucka], [[Gnaszyn-Kawodrza\|Gnaszynie i Kawodrzy]] w [[Częstochowa\|Częstochowie]], [[Żarki\|Żarkach]], [[Blanowice\|Blanowicach]] i [[Rudniki\|Rudnikach]] koło [[Zawiercie\|Zawiercia]] oraz w [[Ogrodzieniec\|Ogrodzieńcu]]. Skamieniałości z bardzo dobrze zachowanymi muszlami występują bezpośrednio w iłach bądź w towarzyszących im sferosyderytach.

	Odmienna fauna kelowejska z dominacją form nektonicznych pojawia się najczęściej wśród zapiaszczonych utworów marglistych bogatych w glaukonit i konkrecje fosforytowe. Kopalna fauna kelowejska występuje we [[Wrzosowa\|Wrzosowej]] koło Częstochowy, [[Włodowice\|Włodowicach]], Ogrodzieńcu i [[Wysoka\|Wysokiej]] koło [[Łazy\|Łaz]]<ref>Różycki, 1953.</ref>.		Odmienna fauna kelowejska z dominacją form nektonicznych pojawia się najczęściej wśród zapiaszczonych utworów marglistych bogatych w glaukonit i konkrecje fosforytowe. Kopalna fauna kelowejska występuje we [[Wrzosowa\|Wrzosowej]] koło Częstochowy, [[Włodowice\|Włodowicach]], Ogrodzieńcu i [[Wysoka\|Wysokiej]] koło [[Łazy\|Łaz]]<ref>Różycki, 1953.</ref>.

Garbaczm: /* Środkowotriasowe środowiska morskie */

2015-07-01T10:08:54Z

Środkowotriasowe środowiska morskie

← poprzednia wersja		Wersja z 12:08, 1 lip 2015
Linia 31:		Linia 31:
	Podniesienie się poziomu morza w środkowym triasie (wapień muszlowy; 245–233 Ma) spowodowało pojawienie się morza epikontynentalnego od strony południowej okresowo łączącego się z oceanem Tetyda. Dno tego ciepłego, niegłębokiego morza zasiedlane było często przez bentoniczne mięczaki (małże i ślimaki)<ref>Assmann, 1916, 1924, 1937.</ref>, ramienionogi<ref>Assmann, 1916.</ref> oraz szkarłupnie: liliowce<ref>Głuchowski, 1986.</ref>, jeżowce, rozgwiazdy i wężowidła<ref>Salamon i Boczarowski, 2003; Salamon i Zatoń, 2004.</ref>. Nekton stanowiły głowonogi: ceratyty<ref>Salamon i in., 2003.</ref>, rzadziej łodziki oraz strunowce: żyjące jeszcze wtedy zwierzęta konodontonośne<ref>Zawidzka, 1975.</ref>, ryby i najbardziej charakterystyczne gady morskie – notozaury.		Podniesienie się poziomu morza w środkowym triasie (wapień muszlowy; 245–233 Ma) spowodowało pojawienie się morza epikontynentalnego od strony południowej okresowo łączącego się z oceanem Tetyda. Dno tego ciepłego, niegłębokiego morza zasiedlane było często przez bentoniczne mięczaki (małże i ślimaki)<ref>Assmann, 1916, 1924, 1937.</ref>, ramienionogi<ref>Assmann, 1916.</ref> oraz szkarłupnie: liliowce<ref>Głuchowski, 1986.</ref>, jeżowce, rozgwiazdy i wężowidła<ref>Salamon i Boczarowski, 2003; Salamon i Zatoń, 2004.</ref>. Nekton stanowiły głowonogi: ceratyty<ref>Salamon i in., 2003.</ref>, rzadziej łodziki oraz strunowce: żyjące jeszcze wtedy zwierzęta konodontonośne<ref>Zawidzka, 1975.</ref>, ryby i najbardziej charakterystyczne gady morskie – notozaury.

	Odsłonięcia środkowotriasowych wapieni i margli występują w pasie [[Zbrosławice]]–[[Radzionków]]–[[Wojkowice]]–[[Czeladź]]–Dąbrowa Górnicza-[[Ząbkowice]]–[[Sosnowiec]]–[[Jaworzno]] oraz w [[Mikołów\|Mikołowie-Mokrym]. Skamieniałości (najczęściej ośródki wewnętrzne) małży i ślimaków oraz muszle ramienionogów tworzą nagromadzenia na powierzchniach warstw, tzw. bruki muszlowe. Natomiast elementy szkieletowe szkarłupni, najczęściej liliowców, budują wapienie krynoidowe. W niektórych przypadkach, w spokojnych środowiskach pozbawionych silnego falowania zachowały się kompletne szkielety (łodygi i kielichy liliowców) oraz prawie kompletne pancerze wężowideł. Szczątkom szkarłupni oraz muszlom mięczaków towarzyszą fosforanowe zęby kręgowców oraz pojedyncze kości gadów (notozaurów)<ref>Bardziński i in., 2008.</ref>.		Odsłonięcia środkowotriasowych wapieni i margli występują w pasie [[Zbrosławice]]–[[Radzionków]]–[[Wojkowice]]–[[Czeladź]]–Dąbrowa Górnicza-[[Ząbkowice]]–[[Sosnowiec]]–[[Jaworzno]] oraz w [[Mikołów\|Mikołowie-Mokrym]]. Skamieniałości (najczęściej ośródki wewnętrzne) małży i ślimaków oraz muszle ramienionogów tworzą nagromadzenia na powierzchniach warstw, tzw. bruki muszlowe. Natomiast elementy szkieletowe szkarłupni, najczęściej liliowców, budują wapienie krynoidowe. W niektórych przypadkach, w spokojnych środowiskach pozbawionych silnego falowania zachowały się kompletne szkielety (łodygi i kielichy liliowców) oraz prawie kompletne pancerze wężowideł. Szczątkom szkarłupni oraz muszlom mięczaków towarzyszą fosforanowe zęby kręgowców oraz pojedyncze kości gadów (notozaurów)<ref>Bardziński i in., 2008.</ref>.

	==Późnotriasowe środowiska lądowe==		==Późnotriasowe środowiska lądowe==

Garbaczm: /* Dewońskie środowiska morskieW opisie fauny kopalnej województwa śląskiego wzięto pod uwagę tylko stanowiska ze skamieniałościami, występujące naturalnie na powierzchni lub udostępnione metodami górniczymi. */

2015-07-01T10:08:12Z

Dewońskie środowiska morskieW opisie fauny kopalnej województwa śląskiego wzięto pod uwagę tylko stanowiska ze skamieniałościami, występujące naturalnie na powierzchni lub udostępnione metodami górniczymi.

← poprzednia wersja		Wersja z 12:08, 1 lip 2015
Linia 8:		Linia 8:

	==Dewońskie środowiska morskie<ref>W opisie fauny kopalnej województwa śląskiego wzięto pod uwagę tylko stanowiska ze skamieniałościami, występujące naturalnie na powierzchni lub udostępnione metodami górniczymi.</ref>==		==Dewońskie środowiska morskie<ref>W opisie fauny kopalnej województwa śląskiego wzięto pod uwagę tylko stanowiska ze skamieniałościami, występujące naturalnie na powierzchni lub udostępnione metodami górniczymi.</ref>==
	W dewonie środkowym i późnym po południowej stronie kontynentu Laurosji występował szeroki szelf. Ciepły klimat sprzyjał tutaj rozwojowi osadów węglanowych, a wśród nich budowli rafowych. Dewońskie rafy pogranicza żywetu i franu (392–375 Ma<ref>1 Ma = jeden milion lat</ref>)<ref>Wiek bezwzględny podany na podstawie Tabeli stratygraficznej Polski (Wagner, 2008).</ref> były o wiele mniejszymi strukturami niż rafy współczesne. Głównymi organizmami rafotwórczymi były wtedy kolonijne masywne stromatoporoidy oraz masywne koralowce, należące do tabulatów (=denkowców) i rugoz (=koralowców „czteropromiennych”). Towarzyszyły im gałązkowe kolonie stromatoporoidów oraz obu grup koralowców. Pojawiały się również rugozy osobnicze. Wśród raf i w środowiskach przyrafowych żyły ramienionogi, ślimaki oraz szkarłupnie, reprezentowane w stanie kopalnym przez pojedyncze płytki budujące szkielety liliowców czy też pancerze jeżowców. Wśród mikroorganizmów występowały otwornice i małżoraczki.		W dewonie środkowym i późnym po południowej stronie kontynentu Laurosji występował szeroki szelf. Ciepły klimat sprzyjał tutaj rozwojowi osadów węglanowych, a wśród nich budowli rafowych. Dewońskie rafy pogranicza żywetu i franu (392–375 Ma<ref>1 Ma = jeden milion lat</ref>)<ref>Wiek bezwzględny podany na podstawie Tabeli stratygraficznej Polski (Wagner, 2008).</ref> były o wiele mniejszymi strukturami niż rafy współczesne. Głównymi organizmami rafotwórczymi były wtedy kolonijne masywne stromatoporoidy oraz masywne koralowce, należące do tabulatów (denkowców) i rugoz (koralowców „czteropromiennych”). Towarzyszyły im gałązkowe kolonie stromatoporoidów oraz obu grup koralowców. Pojawiały się również rugozy osobnicze. Wśród raf i w środowiskach przyrafowych żyły ramienionogi, ślimaki oraz szkarłupnie, reprezentowane w stanie kopalnym przez pojedyncze płytki budujące szkielety liliowców czy też pancerze jeżowców. Wśród mikroorganizmów występowały otwornice i małżoraczki.

	Dewońskie skamieniałości spotyka się w niezdolomityzowanych skałach węglanowych (głównie wapieniach) wychodzących na powierzchnię w okolicach [[Siewierz\|Siewierza]] pomiędzy [[Brudzowice\|Brudzowicami]] i [[Dziewki\|Dziewkami]]<ref>Baliński, 1971; Gogolczyk, 1956; Racki i in., 1999.</ref>.		Dewońskie skamieniałości spotyka się w niezdolomityzowanych skałach węglanowych (głównie wapieniach) wychodzących na powierzchnię w okolicach [[Siewierz\|Siewierza]] pomiędzy [[Brudzowice\|Brudzowicami]] i [[Dziewki\|Dziewkami]]<ref>Baliński, 1971; Gogolczyk, 1956; Racki i in., 1999.</ref>.

Garbaczm: /* Późnotriasowe środowiska lądowe */

2015-07-01T10:07:22Z

Późnotriasowe środowiska lądowe

← poprzednia wersja		Wersja z 12:07, 1 lip 2015
Linia 36:		Linia 36:

	W późnym triasie (ok. 230–200 Ma) po ustąpieniu morza pojawiły się znów środowiska lądowe, często bagienne, jeziorne lub rzeczne, zasiedlane w większości przez słodkowodne małże oraz ryby dwudyszne i ganoidowe. Wokół środowisk słodkowodnych żyły duże płazy oraz gady roślinożerne i drapieżne.		W późnym triasie (ok. 230–200 Ma) po ustąpieniu morza pojawiły się znów środowiska lądowe, często bagienne, jeziorne lub rzeczne, zasiedlane w większości przez słodkowodne małże oraz ryby dwudyszne i ganoidowe. Wokół środowisk słodkowodnych żyły duże płazy oraz gady roślinożerne i drapieżne.
	Na obszarze województwa śląskiego w ostatnich latach zostało odkrytych kilka stanowisk paleontologicznych, zawierających górnotriasowe (retyckie) skamieniałości fauny lądowej i słodkowodnej. Najważniejszym ~~jest~~ [[Lisowice]] koło [[Lubliniec\|Lublińca]] (=Lipie Śląskie). W gliniance cegielni wśród wapnistych iłów i piaskowców znaleziono pojedyncze kości płazów (cyklotozaurów i plagiozaurów), kości dużych gadów ssakokształtnych (dicynodontów) oraz pierwotnych dinozaurów (teropodów i pierwotnych ceratozaurów). Towarzyszą im skamieniałości słodkowodnych rekinów, ryb dwudysznych i ganoidowych oraz muszloraczki i małżoraczki<ref> Dzik i in., 2008</ref>.		Na obszarze województwa śląskiego w ostatnich latach zostało odkrytych kilka stanowisk paleontologicznych, zawierających górnotriasowe (retyckie) skamieniałości fauny lądowej i słodkowodnej. Najważniejszym są [[Lisowice]] koło [[Lubliniec\|Lublińca]] (Lipie Śląskie). W gliniance cegielni wśród wapnistych iłów i piaskowców znaleziono pojedyncze kości płazów (cyklotozaurów i plagiozaurów), kości dużych gadów ssakokształtnych (dicynodontów) oraz pierwotnych dinozaurów (teropodów i pierwotnych ceratozaurów). Towarzyszą im skamieniałości słodkowodnych rekinów, ryb dwudysznych i ganoidowych oraz muszloraczki i małżoraczki<ref> Dzik i in., 2008</ref>.

	Na podobne stanowiska natrafiono między [[Poręba\|Porębą]] a [[Zawiercie\|Zawierciem]]. Opisano stąd szczątki jednego z najstarszych żółwi na świecie<ref>Sulej i in., 2012.</ref>.Występują tu również skamieniałości małżów, rekinów, ryb dwudysznych oraz kości dicynodontów<ref>Budziszewska-Karwowska i in., 2010.</ref> i archozaurów.		Na podobne stanowiska natrafiono między [[Poręba\|Porębą]] a [[Zawiercie\|Zawierciem]]. Opisano stąd szczątki jednego z najstarszych żółwi na świecie<ref>Sulej i in., 2012.</ref>.Występują tu również skamieniałości małżów, rekinów, ryb dwudysznych oraz kości dicynodontów<ref>Budziszewska-Karwowska i in., 2010.</ref> i archozaurów.