Etnolekt górnośląski - Historia wersji

Praktykant o 08:58, 30 wrz 2019

2019-09-30T08:58:55Z

← poprzednia wersja		Wersja z 10:58, 30 wrz 2019
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Historia]]		[[Kategoria:Historia]]
			[[Kategoria:Kultura i sztuka]]
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]		[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]

Praktykant o 09:06, 15 sty 2019

2019-01-15T09:06:30Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:06, 15 sty 2019
Linia 2:		Linia 2:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]		[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]
			(ang. Upper Silesian ethnolect, niem. Oberschlesischer Ethnolekt)

	Autor:[[prof. dr hab. Jolanta Tambor]]		Autor:[[prof. dr hab. Jolanta Tambor]]

Praktykant: /* Etnolekt górnośląski – czym jest? Gwara – dialekt – język */

2018-01-19T11:34:49Z

Etnolekt górnośląski – czym jest? Gwara – dialekt – język

← poprzednia wersja		Wersja z 13:34, 19 sty 2018
Linia 24:		Linia 24:
	Gwary są terytorialnymi odmianami języka panującego na danym terenie, w danym państwie. Grupują się w większe jednostki nadrzędne zwane dialektami<ref> Współczesne językoznawstwo często już nie rozgranicza pojęć gwara i dialekt, zob. np. Dubisz S., Wiedza o współczesnych gwarach w badaniach z zakresu historii języka, w: Gwary dziś, t. 1, Metodologia badań, red. J. Sierociuk, Poznań 2001, s. 7; Rieger J., Cechosz I., Dzięgiel E., Badania gwar kresowych dziś, w: Gwary dziś..., s. 108; Polański K. (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław-Warszawa-Kraków 1999, s. 118. W stosunku zarówno do gwary, jak i do dialektu najistotniejsze są dwa warunki: 1) są to odmiany języka prymarnie mówione, 2) są ograniczone terytorialnie. Obecnie granice między gwarami się zatarły, więc mówiąc dziś o gwarach raczej mamy na uwadze jednostki większe, o bardziej rozprzestrzenionych terytorialnie cechach językowych, zatem coraz bardziej zbliżających się do granic dialektalnych (lub części dialektów, zwanych niegdyś narzeczami). Redukcji ulegają także różnice między gwarami/dialektami/regiolektami a językiem ogólnopolskim. Życie we współczesnym świecie wyklucza możliwość rozwoju jakiegokolwiek etnolektu bez wpływów zewnętrznych. Granica własnej wsi, własnego osiedla przestała być nieprzepuszczalnym murem. Ludzie przekraczają ją od wewnątrz, wychodząc poza własne środowisko, a osoby z zewnątrz w różnych celach przenikają do grupy, dostają się „do środka” (by zamieszkać, prowadzić interesy itd.). Współczesny świat zlikwidował w dużej mierze impregnację granicznego muru wielu wspólnot regionalnych.</ref>. Polska dialektologia wyróżnia obecnie na terenie Polski cztery podstawowe dialekty: małopolski, wielkopolski, mazowiecki i śląski. Do 2005 roku spora część naukowców (językoznawców, dialektologów) za piątą polską odmianę terytorialną, za piąty polski dialekt uważała kaszubszczyznę. Jednak 6 stycznia 2005 r. spory na temat statusu kaszubszczyzny ustały, gdyż uchwalona wtedy przez polski Sejm Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym usankcjonowała pojęcie kaszubskiego języka regionalnego. Ustawa ta wzbudziła jeszcze żywszą dyskusję wokół śląszczyzny, powodując m.in. różnorakie porównania z kaszubszczyzną, pod względem zarówno językowym (odrębności, dystansu/zrozumiałości jednego i drugiego etnolektu od/wobec języka ogólnopolskiego), jak i społeczno-kulturowym: liczby osób uważających dany etnolekt za swój język pierwszy/ojczysty, istnienia literatury kaszubskiej/śląskiej, stanu kodyfikacji etnolektu itp.		Gwary są terytorialnymi odmianami języka panującego na danym terenie, w danym państwie. Grupują się w większe jednostki nadrzędne zwane dialektami<ref> Współczesne językoznawstwo często już nie rozgranicza pojęć gwara i dialekt, zob. np. Dubisz S., Wiedza o współczesnych gwarach w badaniach z zakresu historii języka, w: Gwary dziś, t. 1, Metodologia badań, red. J. Sierociuk, Poznań 2001, s. 7; Rieger J., Cechosz I., Dzięgiel E., Badania gwar kresowych dziś, w: Gwary dziś..., s. 108; Polański K. (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław-Warszawa-Kraków 1999, s. 118. W stosunku zarówno do gwary, jak i do dialektu najistotniejsze są dwa warunki: 1) są to odmiany języka prymarnie mówione, 2) są ograniczone terytorialnie. Obecnie granice między gwarami się zatarły, więc mówiąc dziś o gwarach raczej mamy na uwadze jednostki większe, o bardziej rozprzestrzenionych terytorialnie cechach językowych, zatem coraz bardziej zbliżających się do granic dialektalnych (lub części dialektów, zwanych niegdyś narzeczami). Redukcji ulegają także różnice między gwarami/dialektami/regiolektami a językiem ogólnopolskim. Życie we współczesnym świecie wyklucza możliwość rozwoju jakiegokolwiek etnolektu bez wpływów zewnętrznych. Granica własnej wsi, własnego osiedla przestała być nieprzepuszczalnym murem. Ludzie przekraczają ją od wewnątrz, wychodząc poza własne środowisko, a osoby z zewnątrz w różnych celach przenikają do grupy, dostają się „do środka” (by zamieszkać, prowadzić interesy itd.). Współczesny świat zlikwidował w dużej mierze impregnację granicznego muru wielu wspólnot regionalnych.</ref>. Polska dialektologia wyróżnia obecnie na terenie Polski cztery podstawowe dialekty: małopolski, wielkopolski, mazowiecki i śląski. Do 2005 roku spora część naukowców (językoznawców, dialektologów) za piątą polską odmianę terytorialną, za piąty polski dialekt uważała kaszubszczyznę. Jednak 6 stycznia 2005 r. spory na temat statusu kaszubszczyzny ustały, gdyż uchwalona wtedy przez polski Sejm Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym usankcjonowała pojęcie kaszubskiego języka regionalnego. Ustawa ta wzbudziła jeszcze żywszą dyskusję wokół śląszczyzny, powodując m.in. różnorakie porównania z kaszubszczyzną, pod względem zarówno językowym (odrębności, dystansu/zrozumiałości jednego i drugiego etnolektu od/wobec języka ogólnopolskiego), jak i społeczno-kulturowym: liczby osób uważających dany etnolekt za swój język pierwszy/ojczysty, istnienia literatury kaszubskiej/śląskiej, stanu kodyfikacji etnolektu itp.

	W kontekście opisu etnolektu górnośląskiego ważne jest zdefiniowanie kilku pojęć. Termin gwara (dialekt) oznacza terytorialną odmianę języka (dominującego, Dachsprache), ukształtowaną co najmniej przed XX w., będącą strukturą dynamiczną, zmienną w czasie (jak zresztą każda odmiana językowa, każdy lekt). Kod mieszany, utożsamiany z językiem miejskim, oznacza zjawiska językowe, które polegają na mieszaniu, przenikaniu i powstawaniu nowych odmian z kilku różnych, przede wszystkim w wyniku migracji ludności ze wsi do miast. Interdialekt/interjęzyk to ponadregionalna mówiona odmiana językowa, wykorzystująca pewne regionalizmy, z regułami gramatycznymi raczej (choć nie tylko) z języka docelowego (tu: ogólnopolskiego), zrozumiała w obiegu ogólnonarodowym. Na [[Górny Śląsk\|Górnym Śląsku]] spotkać można wszystkie wskazane typy odmian – z różnym nasileniem cech regionalnych. Fakt pewnych przekształceń fonetycznych, gramatycznych i leksykalnych należy uznać za naturalne zjawisko. Za zmianą stylu i sposobu życia społeczności musi iść zmiana mowy właściwej tej społeczności. Język jest odbiciem zmian społecznych, zmian w mentalności i świadomości społecznej swych nosicieli. Etnolekt śląski i towarzyszące mu odmiany (interjęzyk, kod mieszany, melanż) pełnią w miastach Górnego Śląska często funkcje odmiany potocznej<ref> Zob. np. Labocha J., Nauka języka polskiego na Zaolziu. Potrzeby i perspektywy, w: Śląsk jako region pogranicza językowo-kulturowego w edukacji, red. I. Nowakowska-Kempna, Katowice 1997, s. 205-206.</ref>. W sytuacjach, w których w innych miejscach Polski używana jest odmiana potoczna dla wyrażenia emocji, opisu tego, co zwyczajne, codzienne, pospolite<ref> Lubaś W., Polskie gadanie. Podstawowe cechy i funkcje potocznej odmiany polszczyzny, Opole 2003, s. 27-41.</ref>, mieszkańcy przemysłowego Górnego Śląska często używają jednej ze wskazanych odmian, w której regionalizmy (gwaryzmy) zastępują potocyzmy.		W kontekście opisu etnolektu górnośląskiego ważne jest zdefiniowanie kilku pojęć. Termin gwara (dialekt) oznacza terytorialną odmianę języka (dominującego, niem.Dachsprache), ukształtowaną co najmniej przed XX w., będącą strukturą dynamiczną, zmienną w czasie (jak zresztą każda odmiana językowa, każdy lekt). Kod mieszany, utożsamiany z językiem miejskim, oznacza zjawiska językowe, które polegają na mieszaniu, przenikaniu i powstawaniu nowych odmian z kilku różnych, przede wszystkim w wyniku migracji ludności ze wsi do miast. Interdialekt/interjęzyk to ponadregionalna mówiona odmiana językowa, wykorzystująca pewne regionalizmy, z regułami gramatycznymi raczej (choć nie tylko) z języka docelowego (tu: ogólnopolskiego), zrozumiała w obiegu ogólnonarodowym. Na [[Górny Śląsk\|Górnym Śląsku]] spotkać można wszystkie wskazane typy odmian – z różnym nasileniem cech regionalnych. Fakt pewnych przekształceń fonetycznych, gramatycznych i leksykalnych należy uznać za naturalne zjawisko. Za zmianą stylu i sposobu życia społeczności musi iść zmiana mowy właściwej tej społeczności. Język jest odbiciem zmian społecznych, zmian w mentalności i świadomości społecznej swych nosicieli. Etnolekt śląski i towarzyszące mu odmiany (interjęzyk, kod mieszany, melanż) pełnią w miastach Górnego Śląska często funkcje odmiany potocznej<ref> Zob. np. Labocha J., Nauka języka polskiego na Zaolziu. Potrzeby i perspektywy, w: Śląsk jako region pogranicza językowo-kulturowego w edukacji, red. I. Nowakowska-Kempna, Katowice 1997, s. 205-206.</ref>. W sytuacjach, w których w innych miejscach Polski używana jest odmiana potoczna dla wyrażenia emocji, opisu tego, co zwyczajne, codzienne, pospolite<ref> Lubaś W., Polskie gadanie. Podstawowe cechy i funkcje potocznej odmiany polszczyzny, Opole 2003, s. 27-41.</ref>, mieszkańcy przemysłowego Górnego Śląska często używają jednej ze wskazanych odmian, w której regionalizmy (gwaryzmy) zastępują potocyzmy.

	==Wariantywność etno-/regiolektalna==		==Wariantywność etno-/regiolektalna==

Praktykant o 10:08, 19 sty 2018

2018-01-19T10:08:44Z

← poprzednia wersja		Wersja z 12:08, 19 sty 2018
Linia 1:		Linia 1:
	Autor: [[prof. dr hab. Jolanta Tambor]]		[[Kategoria:Historia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 4 (2017)]]
			Autor:[[prof. dr hab. Jolanta Tambor]]


			::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
			:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 4 (2017)\|TOM: 4 (2017)]]

	[[Plik:Dialekty.jpg\|400px\|thumb\|right\|Dialekt śląski na współczesnej mapie województw opolskiego i śląskiego]]		[[Plik:Dialekty.jpg\|400px\|thumb\|right\|Dialekt śląski na współczesnej mapie województw opolskiego i śląskiego]]

Garbaczm o 06:54, 16 sty 2018

2018-01-16T06:54:44Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:54, 16 sty 2018
Linia 84:		Linia 84:
	Rzadko spotyka się zrównanie [é] z samogłoską [i] na całym obszarze – w tym przypadku należałoby dopatrywać się zjawiska leksykalizacji. Dotyczy to głównie następujących grup wyrazów – takich, które zawierają cząstkę -kie-/-gie-: żywjeckigo, bliskigo, ślónskigo, czeskigo, niymjeckigo, drugij, jakigo, Lubańskigo; liczebników z drugim członem złożenia -dzieści, -dzieścia; ten człon wymawiany jest jako -dziści, -dziścia: cztyrdziści, dwadziścia, czidziści; innych konkretnych zleksykalizowanych form: rozumi, nikiedy, umisz, pijóndze.		Rzadko spotyka się zrównanie [é] z samogłoską [i] na całym obszarze – w tym przypadku należałoby dopatrywać się zjawiska leksykalizacji. Dotyczy to głównie następujących grup wyrazów – takich, które zawierają cząstkę -kie-/-gie-: żywjeckigo, bliskigo, ślónskigo, czeskigo, niymjeckigo, drugij, jakigo, Lubańskigo; liczebników z drugim członem złożenia -dzieści, -dzieścia; ten człon wymawiany jest jako -dziści, -dziścia: cztyrdziści, dwadziścia, czidziści; innych konkretnych zleksykalizowanych form: rozumi, nikiedy, umisz, pijóndze.

	Samogłoska [ó] pochylone jest zawsze wymawiana jako dźwięk pośredni między [o] i [u], czyli [ou]. W etnolekcie Górnego Śląska nie następuje jej zrównanie z [u]. Pochylone [ó] najczęściej pojawia się w pozycjach, którym odpowiada ortograficzny zapis: o+sonorna, nosowa: kóntakt, pjyńcióma, na dómach, óni, ón, Bytóm, óma lub ł: szczelóły, podjół, pszijół, muwjół, załatfjół, bół, ółma, ółpa.		Samogłoska [ó] pochylone jest zawsze wymawiana jako dźwięk pośredni między [o] i [u], czyli [o<sup>u</sup>]. W etnolekcie Górnego Śląska nie następuje jej zrównanie z [u]. Pochylone [ó] najczęściej pojawia się w pozycjach, którym odpowiada ortograficzny zapis: o+sonorna, nosowa: kóntakt, pjyńcióma, na dómach, óni, ón, Bytóm, óma lub ł: szczelóły, podjół, pszijół, muwjół, załatfjół, bół, ółma, ółpa.

	Opisanie repartycji występowania [ó] w stosunku do języka ogólnopolskiego nie jest łatwe, nie jest bowiem prostym przeniesieniem ani zasad historycznych, ani współczesnych reguł ortograficznych. Samogłoska [ó] występuje też jako kolejny etap pochylenia (podwyższenia artykulacji) a: czytóm, czytómy, róma,		Opisanie repartycji występowania [ó] w stosunku do języka ogólnopolskiego nie jest łatwe, nie jest bowiem prostym przeniesieniem ani zasad historycznych, ani współczesnych reguł ortograficznych. Samogłoska [ó] występuje też jako kolejny etap pochylenia (podwyższenia artykulacji) a: czytóm, czytómy, róma,

Praktykant o 15:55, 15 sty 2018

2018-01-15T15:55:44Z

Podgląd zmian

Praktykant o 15:42, 15 sty 2018

2018-01-15T15:42:56Z

← poprzednia wersja		Wersja z 17:42, 15 sty 2018
Linia 55:		Linia 55:
	#*SC: czasym, czyrwóny / přiszed, gřiby		#*SC: czasym, czyrwóny / přiszed, gřiby
	#wymowa samogłoski ścieśnionej, zwężonej – pochylonego á		#wymowa samogłoski ścieśnionej, zwężonej – pochylonego á
	#*SO: -ou / ~~goudać~~ (dyftong)		#*SO: -o<sup>u</sup> / go<sup>u</sup>dać (dyftong)
	#*SK: -o / godać		#*SK: -o / godać
	#*SC: -o / godać		#*SC: -o / godać

Praktykant: /* Etnolekt górnośląski – czym jest? Gwara – dialekt – język */

2018-01-15T06:25:11Z

Etnolekt górnośląski – czym jest? Gwara – dialekt – język

← poprzednia wersja		Wersja z 08:25, 15 sty 2018
Linia 13:		Linia 13:
	==Etnolekt górnośląski – czym jest? Gwara – dialekt – język==		==Etnolekt górnośląski – czym jest? Gwara – dialekt – język==

	[[Plik:regiony_powiaty.~~jpg~~\|400px\|thumb\|right\|Powiaty województwa śląskiego (Autor: Ryszard Chybiorz)]]		[[Plik:regiony_powiaty.JPG\|400px\|thumb\|right\|Powiaty województwa śląskiego (Autor: Ryszard Chybiorz)]]

	Gwary są terytorialnymi odmianami języka panującego na danym terenie, w danym państwie. Grupują się w większe jednostki nadrzędne zwane dialektami<ref> Współczesne językoznawstwo często już nie rozgranicza pojęć gwara i dialekt, zob. np. Dubisz S., Wiedza o współczesnych gwarach w badaniach z zakresu historii języka, w: Gwary dziś, t. 1, Metodologia badań, red. J. Sierociuk, Poznań 2001, s. 7; Rieger J., Cechosz I., Dzięgiel E., Badania gwar kresowych dziś, w: Gwary dziś..., s. 108; Polański K. (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław-Warszawa-Kraków 1999, s. 118. W stosunku zarówno do gwary, jak i do dialektu najistotniejsze są dwa warunki: 1) są to odmiany języka prymarnie mówione, 2) są ograniczone terytorialnie. Obecnie granice między gwarami się zatarły, więc mówiąc dziś o gwarach raczej mamy na uwadze jednostki większe, o bardziej rozprzestrzenionych terytorialnie cechach językowych, zatem coraz bardziej zbliżających się do granic dialektalnych (lub części dialektów, zwanych niegdyś narzeczami). Redukcji ulegają także różnice między gwarami/dialektami/regiolektami a językiem ogólnopolskim. Życie we współczesnym świecie wyklucza możliwość rozwoju jakiegokolwiek etnolektu bez wpływów zewnętrznych. Granica własnej wsi, własnego osiedla przestała być nieprzepuszczalnym murem. Ludzie przekraczają ją od wewnątrz, wychodząc poza własne środowisko, a osoby z zewnątrz w różnych celach przenikają do grupy, dostają się „do środka” (by zamieszkać, prowadzić interesy itd.). Współczesny świat zlikwidował w dużej mierze impregnację granicznego muru wielu wspólnot regionalnych.</ref>. Polska dialektologia wyróżnia obecnie na terenie Polski cztery podstawowe dialekty: małopolski, wielkopolski, mazowiecki i śląski. Do 2005 roku spora część naukowców (językoznawców, dialektologów) za piątą polską odmianę terytorialną, za piąty polski dialekt uważała kaszubszczyznę. Jednak 6 stycznia 2005 r. spory na temat statusu kaszubszczyzny ustały, gdyż uchwalona wtedy przez polski Sejm Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym usankcjonowała pojęcie kaszubskiego języka regionalnego. Ustawa ta wzbudziła jeszcze żywszą dyskusję wokół śląszczyzny, powodując m.in. różnorakie porównania z kaszubszczyzną, pod względem zarówno językowym (odrębności, dystansu/zrozumiałości jednego i drugiego etnolektu od/wobec języka ogólnopolskiego), jak i społeczno-kulturowym: liczby osób uważających dany etnolekt za swój język pierwszy/ojczysty, istnienia literatury kaszubskiej/śląskiej, stanu kodyfikacji etnolektu itp.		Gwary są terytorialnymi odmianami języka panującego na danym terenie, w danym państwie. Grupują się w większe jednostki nadrzędne zwane dialektami<ref> Współczesne językoznawstwo często już nie rozgranicza pojęć gwara i dialekt, zob. np. Dubisz S., Wiedza o współczesnych gwarach w badaniach z zakresu historii języka, w: Gwary dziś, t. 1, Metodologia badań, red. J. Sierociuk, Poznań 2001, s. 7; Rieger J., Cechosz I., Dzięgiel E., Badania gwar kresowych dziś, w: Gwary dziś..., s. 108; Polański K. (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław-Warszawa-Kraków 1999, s. 118. W stosunku zarówno do gwary, jak i do dialektu najistotniejsze są dwa warunki: 1) są to odmiany języka prymarnie mówione, 2) są ograniczone terytorialnie. Obecnie granice między gwarami się zatarły, więc mówiąc dziś o gwarach raczej mamy na uwadze jednostki większe, o bardziej rozprzestrzenionych terytorialnie cechach językowych, zatem coraz bardziej zbliżających się do granic dialektalnych (lub części dialektów, zwanych niegdyś narzeczami). Redukcji ulegają także różnice między gwarami/dialektami/regiolektami a językiem ogólnopolskim. Życie we współczesnym świecie wyklucza możliwość rozwoju jakiegokolwiek etnolektu bez wpływów zewnętrznych. Granica własnej wsi, własnego osiedla przestała być nieprzepuszczalnym murem. Ludzie przekraczają ją od wewnątrz, wychodząc poza własne środowisko, a osoby z zewnątrz w różnych celach przenikają do grupy, dostają się „do środka” (by zamieszkać, prowadzić interesy itd.). Współczesny świat zlikwidował w dużej mierze impregnację granicznego muru wielu wspólnot regionalnych.</ref>. Polska dialektologia wyróżnia obecnie na terenie Polski cztery podstawowe dialekty: małopolski, wielkopolski, mazowiecki i śląski. Do 2005 roku spora część naukowców (językoznawców, dialektologów) za piątą polską odmianę terytorialną, za piąty polski dialekt uważała kaszubszczyznę. Jednak 6 stycznia 2005 r. spory na temat statusu kaszubszczyzny ustały, gdyż uchwalona wtedy przez polski Sejm Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym usankcjonowała pojęcie kaszubskiego języka regionalnego. Ustawa ta wzbudziła jeszcze żywszą dyskusję wokół śląszczyzny, powodując m.in. różnorakie porównania z kaszubszczyzną, pod względem zarówno językowym (odrębności, dystansu/zrozumiałości jednego i drugiego etnolektu od/wobec języka ogólnopolskiego), jak i społeczno-kulturowym: liczby osób uważających dany etnolekt za swój język pierwszy/ojczysty, istnienia literatury kaszubskiej/śląskiej, stanu kodyfikacji etnolektu itp.

Praktykant: /* Etnolekt górnośląski – czym jest? Gwara – dialekt – język */

2018-01-15T06:24:11Z

Etnolekt górnośląski – czym jest? Gwara – dialekt – język

← poprzednia wersja		Wersja z 08:24, 15 sty 2018
Linia 13:		Linia 13:
	==Etnolekt górnośląski – czym jest? Gwara – dialekt – język==		==Etnolekt górnośląski – czym jest? Gwara – dialekt – język==

	[[Plik:regiony_powiaty.jpg\|400px\|thumb\|right\|Powiaty województwa śląskiego (Autor: Ryszard Chybiorz]]		[[Plik:regiony_powiaty.jpg\|400px\|thumb\|right\|Powiaty województwa śląskiego (Autor: Ryszard Chybiorz)]]

	Gwary są terytorialnymi odmianami języka panującego na danym terenie, w danym państwie. Grupują się w większe jednostki nadrzędne zwane dialektami<ref> Współczesne językoznawstwo często już nie rozgranicza pojęć gwara i dialekt, zob. np. Dubisz S., Wiedza o współczesnych gwarach w badaniach z zakresu historii języka, w: Gwary dziś, t. 1, Metodologia badań, red. J. Sierociuk, Poznań 2001, s. 7; Rieger J., Cechosz I., Dzięgiel E., Badania gwar kresowych dziś, w: Gwary dziś..., s. 108; Polański K. (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław-Warszawa-Kraków 1999, s. 118. W stosunku zarówno do gwary, jak i do dialektu najistotniejsze są dwa warunki: 1) są to odmiany języka prymarnie mówione, 2) są ograniczone terytorialnie. Obecnie granice między gwarami się zatarły, więc mówiąc dziś o gwarach raczej mamy na uwadze jednostki większe, o bardziej rozprzestrzenionych terytorialnie cechach językowych, zatem coraz bardziej zbliżających się do granic dialektalnych (lub części dialektów, zwanych niegdyś narzeczami). Redukcji ulegają także różnice między gwarami/dialektami/regiolektami a językiem ogólnopolskim. Życie we współczesnym świecie wyklucza możliwość rozwoju jakiegokolwiek etnolektu bez wpływów zewnętrznych. Granica własnej wsi, własnego osiedla przestała być nieprzepuszczalnym murem. Ludzie przekraczają ją od wewnątrz, wychodząc poza własne środowisko, a osoby z zewnątrz w różnych celach przenikają do grupy, dostają się „do środka” (by zamieszkać, prowadzić interesy itd.). Współczesny świat zlikwidował w dużej mierze impregnację granicznego muru wielu wspólnot regionalnych.</ref>. Polska dialektologia wyróżnia obecnie na terenie Polski cztery podstawowe dialekty: małopolski, wielkopolski, mazowiecki i śląski. Do 2005 roku spora część naukowców (językoznawców, dialektologów) za piątą polską odmianę terytorialną, za piąty polski dialekt uważała kaszubszczyznę. Jednak 6 stycznia 2005 r. spory na temat statusu kaszubszczyzny ustały, gdyż uchwalona wtedy przez polski Sejm Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym usankcjonowała pojęcie kaszubskiego języka regionalnego. Ustawa ta wzbudziła jeszcze żywszą dyskusję wokół śląszczyzny, powodując m.in. różnorakie porównania z kaszubszczyzną, pod względem zarówno językowym (odrębności, dystansu/zrozumiałości jednego i drugiego etnolektu od/wobec języka ogólnopolskiego), jak i społeczno-kulturowym: liczby osób uważających dany etnolekt za swój język pierwszy/ojczysty, istnienia literatury kaszubskiej/śląskiej, stanu kodyfikacji etnolektu itp.		Gwary są terytorialnymi odmianami języka panującego na danym terenie, w danym państwie. Grupują się w większe jednostki nadrzędne zwane dialektami<ref> Współczesne językoznawstwo często już nie rozgranicza pojęć gwara i dialekt, zob. np. Dubisz S., Wiedza o współczesnych gwarach w badaniach z zakresu historii języka, w: Gwary dziś, t. 1, Metodologia badań, red. J. Sierociuk, Poznań 2001, s. 7; Rieger J., Cechosz I., Dzięgiel E., Badania gwar kresowych dziś, w: Gwary dziś..., s. 108; Polański K. (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław-Warszawa-Kraków 1999, s. 118. W stosunku zarówno do gwary, jak i do dialektu najistotniejsze są dwa warunki: 1) są to odmiany języka prymarnie mówione, 2) są ograniczone terytorialnie. Obecnie granice między gwarami się zatarły, więc mówiąc dziś o gwarach raczej mamy na uwadze jednostki większe, o bardziej rozprzestrzenionych terytorialnie cechach językowych, zatem coraz bardziej zbliżających się do granic dialektalnych (lub części dialektów, zwanych niegdyś narzeczami). Redukcji ulegają także różnice między gwarami/dialektami/regiolektami a językiem ogólnopolskim. Życie we współczesnym świecie wyklucza możliwość rozwoju jakiegokolwiek etnolektu bez wpływów zewnętrznych. Granica własnej wsi, własnego osiedla przestała być nieprzepuszczalnym murem. Ludzie przekraczają ją od wewnątrz, wychodząc poza własne środowisko, a osoby z zewnątrz w różnych celach przenikają do grupy, dostają się „do środka” (by zamieszkać, prowadzić interesy itd.). Współczesny świat zlikwidował w dużej mierze impregnację granicznego muru wielu wspólnot regionalnych.</ref>. Polska dialektologia wyróżnia obecnie na terenie Polski cztery podstawowe dialekty: małopolski, wielkopolski, mazowiecki i śląski. Do 2005 roku spora część naukowców (językoznawców, dialektologów) za piątą polską odmianę terytorialną, za piąty polski dialekt uważała kaszubszczyznę. Jednak 6 stycznia 2005 r. spory na temat statusu kaszubszczyzny ustały, gdyż uchwalona wtedy przez polski Sejm Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym usankcjonowała pojęcie kaszubskiego języka regionalnego. Ustawa ta wzbudziła jeszcze żywszą dyskusję wokół śląszczyzny, powodując m.in. różnorakie porównania z kaszubszczyzną, pod względem zarówno językowym (odrębności, dystansu/zrozumiałości jednego i drugiego etnolektu od/wobec języka ogólnopolskiego), jak i społeczno-kulturowym: liczby osób uważających dany etnolekt za swój język pierwszy/ojczysty, istnienia literatury kaszubskiej/śląskiej, stanu kodyfikacji etnolektu itp.

Praktykant: /* Etnolekt górnośląski – czym jest? Gwara – dialekt – język */

2018-01-15T06:23:52Z

Etnolekt górnośląski – czym jest? Gwara – dialekt – język

← poprzednia wersja		Wersja z 08:23, 15 sty 2018
Linia 12:		Linia 12:

	==Etnolekt górnośląski – czym jest? Gwara – dialekt – język==		==Etnolekt górnośląski – czym jest? Gwara – dialekt – język==

			[[Plik:regiony_powiaty.jpg\|400px\|thumb\|right\|Powiaty województwa śląskiego (Autor: Ryszard Chybiorz]]

	Gwary są terytorialnymi odmianami języka panującego na danym terenie, w danym państwie. Grupują się w większe jednostki nadrzędne zwane dialektami<ref> Współczesne językoznawstwo często już nie rozgranicza pojęć gwara i dialekt, zob. np. Dubisz S., Wiedza o współczesnych gwarach w badaniach z zakresu historii języka, w: Gwary dziś, t. 1, Metodologia badań, red. J. Sierociuk, Poznań 2001, s. 7; Rieger J., Cechosz I., Dzięgiel E., Badania gwar kresowych dziś, w: Gwary dziś..., s. 108; Polański K. (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław-Warszawa-Kraków 1999, s. 118. W stosunku zarówno do gwary, jak i do dialektu najistotniejsze są dwa warunki: 1) są to odmiany języka prymarnie mówione, 2) są ograniczone terytorialnie. Obecnie granice między gwarami się zatarły, więc mówiąc dziś o gwarach raczej mamy na uwadze jednostki większe, o bardziej rozprzestrzenionych terytorialnie cechach językowych, zatem coraz bardziej zbliżających się do granic dialektalnych (lub części dialektów, zwanych niegdyś narzeczami). Redukcji ulegają także różnice między gwarami/dialektami/regiolektami a językiem ogólnopolskim. Życie we współczesnym świecie wyklucza możliwość rozwoju jakiegokolwiek etnolektu bez wpływów zewnętrznych. Granica własnej wsi, własnego osiedla przestała być nieprzepuszczalnym murem. Ludzie przekraczają ją od wewnątrz, wychodząc poza własne środowisko, a osoby z zewnątrz w różnych celach przenikają do grupy, dostają się „do środka” (by zamieszkać, prowadzić interesy itd.). Współczesny świat zlikwidował w dużej mierze impregnację granicznego muru wielu wspólnot regionalnych.</ref>. Polska dialektologia wyróżnia obecnie na terenie Polski cztery podstawowe dialekty: małopolski, wielkopolski, mazowiecki i śląski. Do 2005 roku spora część naukowców (językoznawców, dialektologów) za piątą polską odmianę terytorialną, za piąty polski dialekt uważała kaszubszczyznę. Jednak 6 stycznia 2005 r. spory na temat statusu kaszubszczyzny ustały, gdyż uchwalona wtedy przez polski Sejm Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym usankcjonowała pojęcie kaszubskiego języka regionalnego. Ustawa ta wzbudziła jeszcze żywszą dyskusję wokół śląszczyzny, powodując m.in. różnorakie porównania z kaszubszczyzną, pod względem zarówno językowym (odrębności, dystansu/zrozumiałości jednego i drugiego etnolektu od/wobec języka ogólnopolskiego), jak i społeczno-kulturowym: liczby osób uważających dany etnolekt za swój język pierwszy/ojczysty, istnienia literatury kaszubskiej/śląskiej, stanu kodyfikacji etnolektu itp.		Gwary są terytorialnymi odmianami języka panującego na danym terenie, w danym państwie. Grupują się w większe jednostki nadrzędne zwane dialektami<ref> Współczesne językoznawstwo często już nie rozgranicza pojęć gwara i dialekt, zob. np. Dubisz S., Wiedza o współczesnych gwarach w badaniach z zakresu historii języka, w: Gwary dziś, t. 1, Metodologia badań, red. J. Sierociuk, Poznań 2001, s. 7; Rieger J., Cechosz I., Dzięgiel E., Badania gwar kresowych dziś, w: Gwary dziś..., s. 108; Polański K. (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław-Warszawa-Kraków 1999, s. 118. W stosunku zarówno do gwary, jak i do dialektu najistotniejsze są dwa warunki: 1) są to odmiany języka prymarnie mówione, 2) są ograniczone terytorialnie. Obecnie granice między gwarami się zatarły, więc mówiąc dziś o gwarach raczej mamy na uwadze jednostki większe, o bardziej rozprzestrzenionych terytorialnie cechach językowych, zatem coraz bardziej zbliżających się do granic dialektalnych (lub części dialektów, zwanych niegdyś narzeczami). Redukcji ulegają także różnice między gwarami/dialektami/regiolektami a językiem ogólnopolskim. Życie we współczesnym świecie wyklucza możliwość rozwoju jakiegokolwiek etnolektu bez wpływów zewnętrznych. Granica własnej wsi, własnego osiedla przestała być nieprzepuszczalnym murem. Ludzie przekraczają ją od wewnątrz, wychodząc poza własne środowisko, a osoby z zewnątrz w różnych celach przenikają do grupy, dostają się „do środka” (by zamieszkać, prowadzić interesy itd.). Współczesny świat zlikwidował w dużej mierze impregnację granicznego muru wielu wspólnot regionalnych.</ref>. Polska dialektologia wyróżnia obecnie na terenie Polski cztery podstawowe dialekty: małopolski, wielkopolski, mazowiecki i śląski. Do 2005 roku spora część naukowców (językoznawców, dialektologów) za piątą polską odmianę terytorialną, za piąty polski dialekt uważała kaszubszczyznę. Jednak 6 stycznia 2005 r. spory na temat statusu kaszubszczyzny ustały, gdyż uchwalona wtedy przez polski Sejm Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym usankcjonowała pojęcie kaszubskiego języka regionalnego. Ustawa ta wzbudziła jeszcze żywszą dyskusję wokół śląszczyzny, powodując m.in. różnorakie porównania z kaszubszczyzną, pod względem zarówno językowym (odrębności, dystansu/zrozumiałości jednego i drugiego etnolektu od/wobec języka ogólnopolskiego), jak i społeczno-kulturowym: liczby osób uważających dany etnolekt za swój język pierwszy/ojczysty, istnienia literatury kaszubskiej/śląskiej, stanu kodyfikacji etnolektu itp.