Antropogeniczne zmiany środowiska przyrodniczego - Historia wersji

Garbaczm: /* Zmiany stosunków wodnych */

2021-03-17T07:41:15Z

Zmiany stosunków wodnych

← poprzednia wersja		Wersja z 09:41, 17 mar 2021
Linia 53:		Linia 53:
	Antropogeniczne przekształcenia wód podziemnych polegają przede wszystkim na zmianach zasobów i położenia zwierciadła wód oraz zmianach jakości wód. W różnym stopniu dotyczą one głównych zbiorników i użytkowych poziomów wód podziemnych wyróżnianych w różnych wiekowo utworach geologicznych, np. czwartorzędu, trzeciorzędu, kredy, triasu, karbonu. Wody podziemne podlegają procesowi drenażu przez górnictwo wgłębne, a lokalnie również przez odkrywki eksploatacyjne surowców mineralnych oraz duże ujęcia wód podziemnych. Często zdarza się tak, że eksploatacja górnicza powoduje ucieczkę wód w głębsze podłoże oraz osuszenie górotworu, w konsekwencji czego na powierzchni terenu obserwuje się wysychanie źródeł oraz zanik małych cieków i zbiorników wodnych. Wielowiekowa działalność górnicza, której towarzyszyło odwodnienie złóż, doprowadziła do wytworzenia rozległego leja depresji. Obejmuje on obszar centralnej części województwa śląskiego. Z jego występowaniem wiąże się również modyfikacja lokalnych kierunków spływu wód podziemnych. Wody podziemne, cechują się zróżnicowaną wydajnością, a przede wszystkim jakością eksploatowanych wód. Najmniej korzystna sytuacja pod względem możliwości rozprzestrzeniania zanieczyszczeń występuje w tzw. odkrytych zbiornikach wód podziemnych, czyli pozbawionych skutecznej izolacji przez warstwy wyżej położone. Do takich należą chociażby zbiorniki czwartorzędowe. Ich znaczenie jest niewielkie ze względu na silne zanieczyszczenie i nieciągłość utworów wodonośnych. Wody podziemne w niżej położonych utworach, izolowane przed przenikaniem zanieczyszczeń, posiadają korzystniejsze parametry jakościowe.		Antropogeniczne przekształcenia wód podziemnych polegają przede wszystkim na zmianach zasobów i położenia zwierciadła wód oraz zmianach jakości wód. W różnym stopniu dotyczą one głównych zbiorników i użytkowych poziomów wód podziemnych wyróżnianych w różnych wiekowo utworach geologicznych, np. czwartorzędu, trzeciorzędu, kredy, triasu, karbonu. Wody podziemne podlegają procesowi drenażu przez górnictwo wgłębne, a lokalnie również przez odkrywki eksploatacyjne surowców mineralnych oraz duże ujęcia wód podziemnych. Często zdarza się tak, że eksploatacja górnicza powoduje ucieczkę wód w głębsze podłoże oraz osuszenie górotworu, w konsekwencji czego na powierzchni terenu obserwuje się wysychanie źródeł oraz zanik małych cieków i zbiorników wodnych. Wielowiekowa działalność górnicza, której towarzyszyło odwodnienie złóż, doprowadziła do wytworzenia rozległego leja depresji. Obejmuje on obszar centralnej części województwa śląskiego. Z jego występowaniem wiąże się również modyfikacja lokalnych kierunków spływu wód podziemnych. Wody podziemne, cechują się zróżnicowaną wydajnością, a przede wszystkim jakością eksploatowanych wód. Najmniej korzystna sytuacja pod względem możliwości rozprzestrzeniania zanieczyszczeń występuje w tzw. odkrytych zbiornikach wód podziemnych, czyli pozbawionych skutecznej izolacji przez warstwy wyżej położone. Do takich należą chociażby zbiorniki czwartorzędowe. Ich znaczenie jest niewielkie ze względu na silne zanieczyszczenie i nieciągłość utworów wodonośnych. Wody podziemne w niżej położonych utworach, izolowane przed przenikaniem zanieczyszczeń, posiadają korzystniejsze parametry jakościowe.

	Zmiany struktury i reżimu odpływów, są szczególnie widoczne w ciekach odwadniających zlewnie o najbardziej przekształconych warunkach środowiska np. Kłodnicy powyżej ~~zbiornika~~ [[Dzierżno Duże]], Brynicy poniżej zbiornika [[Zbiornik Kozłowa Góra\|Kozłowa Góra]], [[~~Czarna~~ Przemsza]] poniżej zbiornika [[Przeczyce ~~(zbiornik)~~\|Przeczyce]], Pogorii, Rawy, [[Ruda\|Rudy]], itd. Potwierdzają to zróżnicowane wartości wyliczonych na podstawie danych z wielolecia podstawowych wskaźników odpływu (tab. 1). Świadczą one o istnieniu uciążliwych form antropopresji (np. tzw. przerzuty wody, zrzuty ścieków, drenaż górniczy, itp.) na terenie wielu zlewni. Wszystkie te problemy najlepiej ujawniają się w zlewniach rzek odwadniających centralną część województwa śląskiego, a do takich należy Kłodnica. Oceniając średnie roczne przepływy Kłodnicy w profilu wodowskazowym [[Gliwice]] można na przestrzeni jednego wieku wyróżnić kilka okresów ich zasadniczych zmian<ref>J. Szturc, A. Jurczyk, B. Stachowicz, Trendy zmian przepływów rzek Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Metody badań wpływu czynników antropogenicznych na warunki klimatyczne i hydrologiczne w obszarach zurbanizowanych. Materiały Konferencji Naukowej, Katowice 1996, s. 41-52.</ref>. Pierwszy okres to lata do 1945 roku z przepływami oscylującymi wokół wartości 3 m³/s. Okres drugi wyznaczony na podstawie intensywnego wzrostu przepływów średnich rocznych do ok. 7 m3/s obejmuje lata 1950-1980. Trzeci okres trwa od 1980 roku i wiąże się z nieznacznym spadkiem średnich rocznych przepływów, które obecnie kształtują się zwykle poniżej 6 m³/s. Przykład Kłodnicy świadczy o antropogenicznych uwarunkowaniach odpływu.		Zmiany struktury i reżimu odpływów, są szczególnie widoczne w ciekach odwadniających zlewnie o najbardziej przekształconych warunkach środowiska np. Kłodnicy powyżej [[Zbiornik Dzierżno Duże\|zbiornika Dzierżno Duże]], Brynicy poniżej zbiornika [[Zbiornik Kozłowa Góra\|Kozłowa Góra]], Czarna [[Przemsza]] poniżej zbiornika [[Zbiornik Przeczyce\|Przeczyce]], [[Zbiornik Pogoria III\|Pogorii]], Rawy, [[Ruda\|Rudy]], itd. Potwierdzają to zróżnicowane wartości wyliczonych na podstawie danych z wielolecia podstawowych wskaźników odpływu (tab. 1). Świadczą one o istnieniu uciążliwych form antropopresji (np. tzw. przerzuty wody, zrzuty ścieków, drenaż górniczy, itp.) na terenie wielu zlewni. Wszystkie te problemy najlepiej ujawniają się w zlewniach rzek odwadniających centralną część województwa śląskiego, a do takich należy Kłodnica. Oceniając średnie roczne przepływy Kłodnicy w profilu wodowskazowym [[Gliwice]] można na przestrzeni jednego wieku wyróżnić kilka okresów ich zasadniczych zmian<ref>J. Szturc, A. Jurczyk, B. Stachowicz, Trendy zmian przepływów rzek Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Metody badań wpływu czynników antropogenicznych na warunki klimatyczne i hydrologiczne w obszarach zurbanizowanych. Materiały Konferencji Naukowej, Katowice 1996, s. 41-52.</ref>. Pierwszy okres to lata do 1945 roku z przepływami oscylującymi wokół wartości 3 m³/s. Okres drugi wyznaczony na podstawie intensywnego wzrostu przepływów średnich rocznych do ok. 7 m3/s obejmuje lata 1950-1980. Trzeci okres trwa od 1980 roku i wiąże się z nieznacznym spadkiem średnich rocznych przepływów, które obecnie kształtują się zwykle poniżej 6 m³/s. Przykład Kłodnicy świadczy o antropogenicznych uwarunkowaniach odpływu.
	[[Plik:Rys.2.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys. 2. Pobór wody na potrzeby gospodarki narodowej oraz ścieki przemysłowe i komunalne odprowadzane do wód i do ziemi w latach 1988-2011 według stanu na 31 XII każdego roku.]]		[[Plik:Rys.2.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys. 2. Pobór wody na potrzeby gospodarki narodowej oraz ścieki przemysłowe i komunalne odprowadzane do wód i do ziemi w latach 1988-2011 według stanu na 31 XII każdego roku.]]
	W bilansie wodnym województwa śląskiego istotną pozycję stanowi pobór wody na potrzeby gospodarki narodowej i ludności (rys. 2) obliczony na ponad 473 hm³ (ok. 115 hm3 stanowi pobór na cele produkcyjne, około 284 hm³ przeznacza się na zapewnienie funkcjonowania sieci wodociągowej, a ok. 74 hm³ na nawodnienia w rolnictwie i leśnictwie oraz uzupełnianie stawów rybnych<ref>Rocznik statystyczny województwa śląskiego 2012, Katowice 2012.</ref>. Zużycie wody w poszczególnych działach gospodarki narodowej oraz ludność jest nieco niższe i wynosi ogółem 400 hm³, z czego 138 hm³ przypada na przemysł, 74 hm³ na rolnictwo i leśnictwo oraz 188 hm³ na eksploatację sieci wodociągowej. Bezpośrednią konsekwencją gospodarczego i i komunalnego wykorzystania wód wykorzystania wód jest wytwarzanie ścieków szacowane na około 385 hm³, przy czym za wymagające oczyszczania uznaje się 383 hm³; z tego 314 hm³ zostaje poddane procesom oczyszczania, a 69 hm³ pozostaje nieoczyszczone<ref>Rocznik statystyczny województwa śląskiego 2012, Katowice 2012.</ref>. Warto także zauważyć, że w województwie śląskim wytwarzane jest blisko 0,4 km3 ścieków wymagających oczyszczania spośród ok. 2 km3 powstających w kraju<ref>Mały rocznik statystyczny Polski. Warszawa 2013. s. 47.</ref>.		W bilansie wodnym województwa śląskiego istotną pozycję stanowi pobór wody na potrzeby gospodarki narodowej i ludności (rys. 2) obliczony na ponad 473 hm³ (ok. 115 hm3 stanowi pobór na cele produkcyjne, około 284 hm³ przeznacza się na zapewnienie funkcjonowania sieci wodociągowej, a ok. 74 hm³ na nawodnienia w rolnictwie i leśnictwie oraz uzupełnianie stawów rybnych<ref>Rocznik statystyczny województwa śląskiego 2012, Katowice 2012.</ref>. Zużycie wody w poszczególnych działach gospodarki narodowej oraz ludność jest nieco niższe i wynosi ogółem 400 hm³, z czego 138 hm³ przypada na przemysł, 74 hm³ na rolnictwo i leśnictwo oraz 188 hm³ na eksploatację sieci wodociągowej. Bezpośrednią konsekwencją gospodarczego i i komunalnego wykorzystania wód wykorzystania wód jest wytwarzanie ścieków szacowane na około 385 hm³, przy czym za wymagające oczyszczania uznaje się 383 hm³; z tego 314 hm³ zostaje poddane procesom oczyszczania, a 69 hm³ pozostaje nieoczyszczone<ref>Rocznik statystyczny województwa śląskiego 2012, Katowice 2012.</ref>. Warto także zauważyć, że w województwie śląskim wytwarzane jest blisko 0,4 km3 ścieków wymagających oczyszczania spośród ok. 2 km3 powstających w kraju<ref>Mały rocznik statystyczny Polski. Warszawa 2013. s. 47.</ref>.

Praktykant o 12:53, 8 sty 2021

2021-01-08T12:53:54Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:53, 8 sty 2021
Linia 53:		Linia 53:
	Antropogeniczne przekształcenia wód podziemnych polegają przede wszystkim na zmianach zasobów i położenia zwierciadła wód oraz zmianach jakości wód. W różnym stopniu dotyczą one głównych zbiorników i użytkowych poziomów wód podziemnych wyróżnianych w różnych wiekowo utworach geologicznych, np. czwartorzędu, trzeciorzędu, kredy, triasu, karbonu. Wody podziemne podlegają procesowi drenażu przez górnictwo wgłębne, a lokalnie również przez odkrywki eksploatacyjne surowców mineralnych oraz duże ujęcia wód podziemnych. Często zdarza się tak, że eksploatacja górnicza powoduje ucieczkę wód w głębsze podłoże oraz osuszenie górotworu, w konsekwencji czego na powierzchni terenu obserwuje się wysychanie źródeł oraz zanik małych cieków i zbiorników wodnych. Wielowiekowa działalność górnicza, której towarzyszyło odwodnienie złóż, doprowadziła do wytworzenia rozległego leja depresji. Obejmuje on obszar centralnej części województwa śląskiego. Z jego występowaniem wiąże się również modyfikacja lokalnych kierunków spływu wód podziemnych. Wody podziemne, cechują się zróżnicowaną wydajnością, a przede wszystkim jakością eksploatowanych wód. Najmniej korzystna sytuacja pod względem możliwości rozprzestrzeniania zanieczyszczeń występuje w tzw. odkrytych zbiornikach wód podziemnych, czyli pozbawionych skutecznej izolacji przez warstwy wyżej położone. Do takich należą chociażby zbiorniki czwartorzędowe. Ich znaczenie jest niewielkie ze względu na silne zanieczyszczenie i nieciągłość utworów wodonośnych. Wody podziemne w niżej położonych utworach, izolowane przed przenikaniem zanieczyszczeń, posiadają korzystniejsze parametry jakościowe.		Antropogeniczne przekształcenia wód podziemnych polegają przede wszystkim na zmianach zasobów i położenia zwierciadła wód oraz zmianach jakości wód. W różnym stopniu dotyczą one głównych zbiorników i użytkowych poziomów wód podziemnych wyróżnianych w różnych wiekowo utworach geologicznych, np. czwartorzędu, trzeciorzędu, kredy, triasu, karbonu. Wody podziemne podlegają procesowi drenażu przez górnictwo wgłębne, a lokalnie również przez odkrywki eksploatacyjne surowców mineralnych oraz duże ujęcia wód podziemnych. Często zdarza się tak, że eksploatacja górnicza powoduje ucieczkę wód w głębsze podłoże oraz osuszenie górotworu, w konsekwencji czego na powierzchni terenu obserwuje się wysychanie źródeł oraz zanik małych cieków i zbiorników wodnych. Wielowiekowa działalność górnicza, której towarzyszyło odwodnienie złóż, doprowadziła do wytworzenia rozległego leja depresji. Obejmuje on obszar centralnej części województwa śląskiego. Z jego występowaniem wiąże się również modyfikacja lokalnych kierunków spływu wód podziemnych. Wody podziemne, cechują się zróżnicowaną wydajnością, a przede wszystkim jakością eksploatowanych wód. Najmniej korzystna sytuacja pod względem możliwości rozprzestrzeniania zanieczyszczeń występuje w tzw. odkrytych zbiornikach wód podziemnych, czyli pozbawionych skutecznej izolacji przez warstwy wyżej położone. Do takich należą chociażby zbiorniki czwartorzędowe. Ich znaczenie jest niewielkie ze względu na silne zanieczyszczenie i nieciągłość utworów wodonośnych. Wody podziemne w niżej położonych utworach, izolowane przed przenikaniem zanieczyszczeń, posiadają korzystniejsze parametry jakościowe.

	Zmiany struktury i reżimu odpływów, są szczególnie widoczne w ciekach odwadniających zlewnie o najbardziej przekształconych warunkach środowiska np. Kłodnicy powyżej zbiornika [[Dzierżno Duże]], Brynicy poniżej zbiornika [[Kozłowa Góra ~~(zbiornik)~~\|Kozłowa Góra]], [[Czarna Przemsza]] poniżej zbiornika [[Przeczyce (zbiornik)\|Przeczyce]], Pogorii, Rawy, [[Ruda\|Rudy]], itd. Potwierdzają to zróżnicowane wartości wyliczonych na podstawie danych z wielolecia podstawowych wskaźników odpływu (tab. 1). Świadczą one o istnieniu uciążliwych form antropopresji (np. tzw. przerzuty wody, zrzuty ścieków, drenaż górniczy, itp.) na terenie wielu zlewni. Wszystkie te problemy najlepiej ujawniają się w zlewniach rzek odwadniających centralną część województwa śląskiego, a do takich należy Kłodnica. Oceniając średnie roczne przepływy Kłodnicy w profilu wodowskazowym [[Gliwice]] można na przestrzeni jednego wieku wyróżnić kilka okresów ich zasadniczych zmian<ref>J. Szturc, A. Jurczyk, B. Stachowicz, Trendy zmian przepływów rzek Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Metody badań wpływu czynników antropogenicznych na warunki klimatyczne i hydrologiczne w obszarach zurbanizowanych. Materiały Konferencji Naukowej, Katowice 1996, s. 41-52.</ref>. Pierwszy okres to lata do 1945 roku z przepływami oscylującymi wokół wartości 3 m³/s. Okres drugi wyznaczony na podstawie intensywnego wzrostu przepływów średnich rocznych do ok. 7 m3/s obejmuje lata 1950-1980. Trzeci okres trwa od 1980 roku i wiąże się z nieznacznym spadkiem średnich rocznych przepływów, które obecnie kształtują się zwykle poniżej 6 m³/s. Przykład Kłodnicy świadczy o antropogenicznych uwarunkowaniach odpływu.		Zmiany struktury i reżimu odpływów, są szczególnie widoczne w ciekach odwadniających zlewnie o najbardziej przekształconych warunkach środowiska np. Kłodnicy powyżej zbiornika [[Dzierżno Duże]], Brynicy poniżej zbiornika [[Zbiornik Kozłowa Góra\|Kozłowa Góra]], [[Czarna Przemsza]] poniżej zbiornika [[Przeczyce (zbiornik)\|Przeczyce]], Pogorii, Rawy, [[Ruda\|Rudy]], itd. Potwierdzają to zróżnicowane wartości wyliczonych na podstawie danych z wielolecia podstawowych wskaźników odpływu (tab. 1). Świadczą one o istnieniu uciążliwych form antropopresji (np. tzw. przerzuty wody, zrzuty ścieków, drenaż górniczy, itp.) na terenie wielu zlewni. Wszystkie te problemy najlepiej ujawniają się w zlewniach rzek odwadniających centralną część województwa śląskiego, a do takich należy Kłodnica. Oceniając średnie roczne przepływy Kłodnicy w profilu wodowskazowym [[Gliwice]] można na przestrzeni jednego wieku wyróżnić kilka okresów ich zasadniczych zmian<ref>J. Szturc, A. Jurczyk, B. Stachowicz, Trendy zmian przepływów rzek Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Metody badań wpływu czynników antropogenicznych na warunki klimatyczne i hydrologiczne w obszarach zurbanizowanych. Materiały Konferencji Naukowej, Katowice 1996, s. 41-52.</ref>. Pierwszy okres to lata do 1945 roku z przepływami oscylującymi wokół wartości 3 m³/s. Okres drugi wyznaczony na podstawie intensywnego wzrostu przepływów średnich rocznych do ok. 7 m3/s obejmuje lata 1950-1980. Trzeci okres trwa od 1980 roku i wiąże się z nieznacznym spadkiem średnich rocznych przepływów, które obecnie kształtują się zwykle poniżej 6 m³/s. Przykład Kłodnicy świadczy o antropogenicznych uwarunkowaniach odpływu.
	[[Plik:Rys.2.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys. 2. Pobór wody na potrzeby gospodarki narodowej oraz ścieki przemysłowe i komunalne odprowadzane do wód i do ziemi w latach 1988-2011 według stanu na 31 XII każdego roku.]]		[[Plik:Rys.2.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys. 2. Pobór wody na potrzeby gospodarki narodowej oraz ścieki przemysłowe i komunalne odprowadzane do wód i do ziemi w latach 1988-2011 według stanu na 31 XII każdego roku.]]
	W bilansie wodnym województwa śląskiego istotną pozycję stanowi pobór wody na potrzeby gospodarki narodowej i ludności (rys. 2) obliczony na ponad 473 hm³ (ok. 115 hm3 stanowi pobór na cele produkcyjne, około 284 hm³ przeznacza się na zapewnienie funkcjonowania sieci wodociągowej, a ok. 74 hm³ na nawodnienia w rolnictwie i leśnictwie oraz uzupełnianie stawów rybnych<ref>Rocznik statystyczny województwa śląskiego 2012, Katowice 2012.</ref>. Zużycie wody w poszczególnych działach gospodarki narodowej oraz ludność jest nieco niższe i wynosi ogółem 400 hm³, z czego 138 hm³ przypada na przemysł, 74 hm³ na rolnictwo i leśnictwo oraz 188 hm³ na eksploatację sieci wodociągowej. Bezpośrednią konsekwencją gospodarczego i i komunalnego wykorzystania wód wykorzystania wód jest wytwarzanie ścieków szacowane na około 385 hm³, przy czym za wymagające oczyszczania uznaje się 383 hm³; z tego 314 hm³ zostaje poddane procesom oczyszczania, a 69 hm³ pozostaje nieoczyszczone<ref>Rocznik statystyczny województwa śląskiego 2012, Katowice 2012.</ref>. Warto także zauważyć, że w województwie śląskim wytwarzane jest blisko 0,4 km3 ścieków wymagających oczyszczania spośród ok. 2 km3 powstających w kraju<ref>Mały rocznik statystyczny Polski. Warszawa 2013. s. 47.</ref>.		W bilansie wodnym województwa śląskiego istotną pozycję stanowi pobór wody na potrzeby gospodarki narodowej i ludności (rys. 2) obliczony na ponad 473 hm³ (ok. 115 hm3 stanowi pobór na cele produkcyjne, około 284 hm³ przeznacza się na zapewnienie funkcjonowania sieci wodociągowej, a ok. 74 hm³ na nawodnienia w rolnictwie i leśnictwie oraz uzupełnianie stawów rybnych<ref>Rocznik statystyczny województwa śląskiego 2012, Katowice 2012.</ref>. Zużycie wody w poszczególnych działach gospodarki narodowej oraz ludność jest nieco niższe i wynosi ogółem 400 hm³, z czego 138 hm³ przypada na przemysł, 74 hm³ na rolnictwo i leśnictwo oraz 188 hm³ na eksploatację sieci wodociągowej. Bezpośrednią konsekwencją gospodarczego i i komunalnego wykorzystania wód wykorzystania wód jest wytwarzanie ścieków szacowane na około 385 hm³, przy czym za wymagające oczyszczania uznaje się 383 hm³; z tego 314 hm³ zostaje poddane procesom oczyszczania, a 69 hm³ pozostaje nieoczyszczone<ref>Rocznik statystyczny województwa śląskiego 2012, Katowice 2012.</ref>. Warto także zauważyć, że w województwie śląskim wytwarzane jest blisko 0,4 km3 ścieków wymagających oczyszczania spośród ok. 2 km3 powstających w kraju<ref>Mały rocznik statystyczny Polski. Warszawa 2013. s. 47.</ref>.

Praktykant: /* Zmiany w ukształtowaniu terenu */

2017-12-19T06:31:21Z

Zmiany w ukształtowaniu terenu

← poprzednia wersja		Wersja z 08:31, 19 gru 2017
Linia 24:		Linia 24:
	[[Plik:Fot. 2. Teren objęty osiadaniem u ujścia Jaworznika do Brynicy (fot. M. Rzętała).JPG\|300px\|thumb\|right\|Fot. 2. Teren objęty osiadaniem u ujścia Jaworznika do Brynicy (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Fot. 2. Teren objęty osiadaniem u ujścia Jaworznika do Brynicy (fot. M. Rzętała).JPG\|300px\|thumb\|right\|Fot. 2. Teren objęty osiadaniem u ujścia Jaworznika do Brynicy (fot. M. Rzętała).]]
	Druga grupa form powstała drogą naturalną, ale warunki ich rozwoju zainicjował człowiek. Dobrym przykładem takich form są niecki osiadania lub zapadliska (fot. 2). Formy te powstają na powierzchniach terenu zlokalizowanych nad polami podziemnej eksploatacji surowców mineralnych. Pozyskanie surowca wiąże się z powstaniem podziemnych pustek, które nawet po uzupełnieniu innym materiałem prowadzą do powolnego ugięcia lub zawalenia nadległego materiału i powstania zagłębienia na powierzchni w postaci osiadania lub zapadania gruntu. Wielkość, zasięg i przebieg powstawania deformacji uzależniony jest od fizyczno-mechanicznych właściwości górotworu takich jak tektonika, rodzaj skał nadkładu, warunki hydrogeologiczne, głębokość zalegania i miąższość złoża, a także czynników związanych ze sztuką górniczą. Proces osiadania jest zwykle powolny a niecka osiadania przyjmuje kształt zbliżony do koła lub elipsy. Największe osiadania terenu powstają w wyniku eksploatacji pełnej z zawałem stropu, kiedy to współczynnik osiadania wynosi 0,7 na każdy metr wybranego pokładu. Natomiast najmniejsze odkształcenia powierzchni terenu mają związek z eksploatacją częściową prowadzoną pasami z podsadzką hydrauliczną i kształtują się na poziomie 0,02-0,03 przy grubości pokładu wynoszącego 1 metr<ref>S. Szpetkowski, Charakterystyka wpływów robót górniczych na górotwór i na powierzchnię terenu, Katowice 1980, s. 39-77.</ref>. Wielkości obniżeń w poszczególnych rejonach eksploatacji są zróżnicowane. Maksymalne sięgają one powyżej 30 metrów (np. w północnej części [[Bytom\|Bytomia]]) i są następstwem eksploatacji wielu, zalegających nad sobą pokładów węgla, przy czym osiadaniem objęte jest ponad 1000 km² obszaru Śląska i [[Zagłębie Dąbrowskie\|Zagłębia Dąbrowskiego]]<ref>K. Dwucet, W. Krajewski, J. Wach, Rekultywacja i rewaloryzacja środowiska przyrodniczego, Katowice 1992, s. 150.</ref>. Nieciągłe deformacje terenu występujące w przypadku płytkiej eksploatacji surowców, przybierają najczęściej postać odwróconych stożków o kołowych lub eliptycznych podstawach, progów, lejów, szczelin. Głębokość zapadlisk w większości przypadków nie przekracza kilku metrów, sporadycznie dochodzi do kilkunastu. Deformacje nieciągłe występują również na terenach eksploatacji rud cynkowo-ołowiowych. Liczna grupa lei zapadliskowych występuje m.in. na terenie „[[Rezerwat przyrody Segiet\|Lasu Segieckiego]]” ([[Tarnowskie Góry]]) a jest związana z obszarem starej XIX – wiecznej eksploatacji tych rud. Konsekwencją tych procesów są odkształcenia powierzchni terenu oraz związane z nimi uszkodzenia konstrukcyjne infrastruktury. Zmiany o których mowa posiadają wymiar konkretnych szkód ekonomicznych, a są to chociażby: uszkodzenia (a nawet zniszczenia) budynków w [[Rydułtowy\|Rydułtowach]] (Rybnicki Okręg Węglowy) i [[Bytom\|Bytomiu]] Karbiu, szkody konstrukcyjne na odcinku [[Katowice]]-[[Mysłowice]] autostrady A4, podtopienia gruntów oraz osiedli (np. w [[Klimontów\|Sosnowcu Klimontowie]]), uszkodzenia szlaków kolejowych i ograniczenia prędkości z tym związane na obszarach objętych szkodami górniczymi, zaniechanie eksploatacji zbiorników wodnych w strefie ujścia [[Jaworznika (rzeka)\|Jaworznika]] do [[Brynica\|Brynicy]], konieczność nadbudowy i częstej renowacji elementów regulacyjnych cieków i zabudowy hydrotechnicznej rzek Brynicy, [[Rawa\|Rawy]], [[Kłodnica\|Kłodnicy]].		Druga grupa form powstała drogą naturalną, ale warunki ich rozwoju zainicjował człowiek. Dobrym przykładem takich form są niecki osiadania lub zapadliska (fot. 2). Formy te powstają na powierzchniach terenu zlokalizowanych nad polami podziemnej eksploatacji surowców mineralnych. Pozyskanie surowca wiąże się z powstaniem podziemnych pustek, które nawet po uzupełnieniu innym materiałem prowadzą do powolnego ugięcia lub zawalenia nadległego materiału i powstania zagłębienia na powierzchni w postaci osiadania lub zapadania gruntu. Wielkość, zasięg i przebieg powstawania deformacji uzależniony jest od fizyczno-mechanicznych właściwości górotworu takich jak tektonika, rodzaj skał nadkładu, warunki hydrogeologiczne, głębokość zalegania i miąższość złoża, a także czynników związanych ze sztuką górniczą. Proces osiadania jest zwykle powolny a niecka osiadania przyjmuje kształt zbliżony do koła lub elipsy. Największe osiadania terenu powstają w wyniku eksploatacji pełnej z zawałem stropu, kiedy to współczynnik osiadania wynosi 0,7 na każdy metr wybranego pokładu. Natomiast najmniejsze odkształcenia powierzchni terenu mają związek z eksploatacją częściową prowadzoną pasami z podsadzką hydrauliczną i kształtują się na poziomie 0,02-0,03 przy grubości pokładu wynoszącego 1 metr<ref>S. Szpetkowski, Charakterystyka wpływów robót górniczych na górotwór i na powierzchnię terenu, Katowice 1980, s. 39-77.</ref>. Wielkości obniżeń w poszczególnych rejonach eksploatacji są zróżnicowane. Maksymalne sięgają one powyżej 30 metrów (np. w północnej części [[Bytom\|Bytomia]]) i są następstwem eksploatacji wielu, zalegających nad sobą pokładów węgla, przy czym osiadaniem objęte jest ponad 1000 km² obszaru Śląska i [[Zagłębie Dąbrowskie\|Zagłębia Dąbrowskiego]]<ref>K. Dwucet, W. Krajewski, J. Wach, Rekultywacja i rewaloryzacja środowiska przyrodniczego, Katowice 1992, s. 150.</ref>. Nieciągłe deformacje terenu występujące w przypadku płytkiej eksploatacji surowców, przybierają najczęściej postać odwróconych stożków o kołowych lub eliptycznych podstawach, progów, lejów, szczelin. Głębokość zapadlisk w większości przypadków nie przekracza kilku metrów, sporadycznie dochodzi do kilkunastu. Deformacje nieciągłe występują również na terenach eksploatacji rud cynkowo-ołowiowych. Liczna grupa lei zapadliskowych występuje m.in. na terenie „[[Rezerwat przyrody Segiet\|Lasu Segieckiego]]” ([[Tarnowskie Góry]]) a jest związana z obszarem starej XIX – wiecznej eksploatacji tych rud. Konsekwencją tych procesów są odkształcenia powierzchni terenu oraz związane z nimi uszkodzenia konstrukcyjne infrastruktury. Zmiany o których mowa posiadają wymiar konkretnych szkód ekonomicznych, a są to chociażby: uszkodzenia (a nawet zniszczenia) budynków w [[Rydułtowy\|Rydułtowach]] (Rybnicki Okręg Węglowy) i [[Bytom\|Bytomiu]] Karbiu, szkody konstrukcyjne na odcinku [[Katowice]]-[[Mysłowice]] autostrady A4, podtopienia gruntów oraz osiedli (np. w [[Klimontów\|Sosnowcu Klimontowie]]), uszkodzenia szlaków kolejowych i ograniczenia prędkości z tym związane na obszarach objętych szkodami górniczymi, zaniechanie eksploatacji zbiorników wodnych w strefie ujścia [[Jaworznika (rzeka)\|Jaworznika]] do [[Brynica\|Brynicy]], konieczność nadbudowy i częstej renowacji elementów regulacyjnych cieków i zabudowy hydrotechnicznej rzek Brynicy, [[Rawa\|Rawy]], [[Kłodnica\|Kłodnicy]].
	[[Plik:Fot. 3. Krajobraz rolniczy w środkowej części ~~[[Wyżyna Wieluńska\|~~Wyżyny Wieluńskiej]] (fot. J.M. Waga).JPG\|300px\|thumb\|right\|Fot. 3. Krajobraz rolniczy w środkowej części Wyżyny Wieluńskiej (fot. J.M. Waga).]]		[[Plik:Fot. 3. Krajobraz rolniczy w środkowej części Wyżyny Wieluńskiej (fot. J.M. Waga).JPG\|300px\|thumb\|right\|Fot. 3. Krajobraz rolniczy w środkowej części Wyżyny Wieluńskiej (fot. J.M. Waga).]]
	Inne przykłady antropogenicznych zmian rzeźby dotyczą:		Inne przykłady antropogenicznych zmian rzeźby dotyczą:
	*form eolicznych powstałych na powierzchniach przekształconych w wyniku działalności człowieka np. wydmy w obrębie odwodnionych obszarów eksploatacji piasku, wydmy na terenach wykarczowanych i odwodnionych;		*form eolicznych powstałych na powierzchniach przekształconych w wyniku działalności człowieka np. wydmy w obrębie odwodnionych obszarów eksploatacji piasku, wydmy na terenach wykarczowanych i odwodnionych;

Garbaczm o 13:58, 9 mar 2016

2016-03-09T13:58:03Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:58, 9 mar 2016
Linia 8:		Linia 8:

	Antropogeniczne zmiany środowiska przyrodniczego należy definiować jako przekształcenia jego jednego lub kilku komponentów, spowodowane różnymi formami działalności człowieka.		Antropogeniczne zmiany środowiska przyrodniczego należy definiować jako przekształcenia jego jednego lub kilku komponentów, spowodowane różnymi formami działalności człowieka.
	[[Województwo śląskie ~~(III RP)~~\|Województwo śląskie]] jest powszechnie uważane za najbardziej antropogenicznie przekształcony obszar w Polsce mimo występowania w jego granicach terenów atrakcyjnych pod względem przyrodniczym, krajobrazowym, turystycznym, etc. Tym samym, określenia dotyczące przeobrażenia środowiska („katastrofa ekologiczna”, „zanieczyszczenie środowiska”, „hałdy”, „odpady”, „tąpnięcia”, „uprzemysłowiony i zurbanizowany”), są zwykle kojarzone właśnie z: województwem śląskim, [[Katowice\|Katowicami]], regionem górnośląskim, [[Górnośląski Zagłębie Węglowe\|Górnośląskim Zagłębiem Węglowym]], [[Górnośląski Okręg Przemysłowy\|Górnośląskim Okręgiem Przemysłowym]], [[Rybnicki Okręg Węglowy\|Rybnickim Okręgiem Węglowym]], [[Konurbacja katowicka\|konurbacją katowicką]] i [[Konurbacja rybnicka\|konurbacją rybnicką]], dawnym [[Województwo katowickie w Polsce Ludowej\|województwem katowickim]], a nawet [[Górny Śląsk\|Górnym Śląskiem]]. W województwie śląskim występują zarówno tereny silnie przeobrażone antropogenicznie (np. [[Wyżyna Śląska]], [[Kotlina Oświęcimska]]), jak również jest ono kojarzone z [[Wyżyna Krakowsko-Częstochowska\|Wyżyną Krakowsko-Częstochowską]] i częścią Beskidów, jako terenami o znacznie mniejszych antropogenicznych zmianach środowiska.		[[Województwo śląskie\|Województwo śląskie]] jest powszechnie uważane za najbardziej antropogenicznie przekształcony obszar w Polsce mimo występowania w jego granicach terenów atrakcyjnych pod względem przyrodniczym, krajobrazowym, turystycznym, etc. Tym samym, określenia dotyczące przeobrażenia środowiska („katastrofa ekologiczna”, „zanieczyszczenie środowiska”, „hałdy”, „odpady”, „tąpnięcia”, „uprzemysłowiony i zurbanizowany”), są zwykle kojarzone właśnie z: województwem śląskim, [[Katowice\|Katowicami]], regionem górnośląskim, [[Górnośląski Zagłębie Węglowe\|Górnośląskim Zagłębiem Węglowym]], [[Górnośląski Okręg Przemysłowy\|Górnośląskim Okręgiem Przemysłowym]], [[Rybnicki Okręg Węglowy\|Rybnickim Okręgiem Węglowym]], [[Konurbacja katowicka\|konurbacją katowicką]] i [[Konurbacja rybnicka\|konurbacją rybnicką]], dawnym [[Województwo katowickie w Polsce Ludowej\|województwem katowickim]], a nawet [[Górny Śląsk\|Górnym Śląskiem]]. W województwie śląskim występują zarówno tereny silnie przeobrażone antropogenicznie (np. [[Wyżyna Śląska]], [[Kotlina Oświęcimska]]), jak również jest ono kojarzone z [[Wyżyna Krakowsko-Częstochowska\|Wyżyną Krakowsko-Częstochowską]] i częścią Beskidów, jako terenami o znacznie mniejszych antropogenicznych zmianach środowiska.

	Trwająca na tym obszarze kilka wieków eksploatacja surowców mineralnych, rozwój przemysłu przetwórczego, procesy [[Urbanizacja\|urbanizacyjne]] i napływ ludności, stały się przyczyną antropogenicznych zmian środowiska przyrodniczego. Apogeum tych zmian wystąpiło w latach 70. XX wieku, jednak i współcześnie środowisko nie jest pozbawione występowania przekształceń antropogenicznych. Zmiany w środowisku dotyczą: [[Budowa geologiczna\|budowy geologicznej]] i rzeźby terenu, [[Klimat (typy, rozmieszczenie)\|klimatu]], [[Wody powierzchniowe\|stosunków wodnych]], [[Bonitacja gleb\|gleb]], [[Szata roślinna w województwie śląskim\|szaty roślinnej]] oraz [[Fauna województwa śląskiego\|świata zwierząt]].		Trwająca na tym obszarze kilka wieków eksploatacja surowców mineralnych, rozwój przemysłu przetwórczego, procesy [[Urbanizacja\|urbanizacyjne]] i napływ ludności, stały się przyczyną antropogenicznych zmian środowiska przyrodniczego. Apogeum tych zmian wystąpiło w latach 70. XX wieku, jednak i współcześnie środowisko nie jest pozbawione występowania przekształceń antropogenicznych. Zmiany w środowisku dotyczą: [[Budowa geologiczna\|budowy geologicznej]] i rzeźby terenu, [[Klimat (typy, rozmieszczenie)\|klimatu]], [[Wody powierzchniowe\|stosunków wodnych]], [[Bonitacja gleb\|gleb]], [[Szata roślinna w województwie śląskim\|szaty roślinnej]] oraz [[Fauna województwa śląskiego\|świata zwierząt]].

Garbaczm o 12:37, 9 mar 2016

2016-03-09T12:37:50Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:37, 9 mar 2016
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Geografia]]		[[Kategoria:Geografia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autor: [[dr Martyna Rzętała]]		Autor: [[dr Martyna Rzętała]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm o 12:27, 26 cze 2015

2015-06-26T12:27:48Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:27, 26 cze 2015
Linia 21:		Linia 21:
	Pierwsza z wymienionych grup, to formy świadomie stworzone przez człowieka w rezultacie konkretnego zapotrzebowania gospodarczego. Należy do nich zaliczyć formy wypukłe (hałdy, zwałowiska, nasypy, groble) oraz wklęsłe (wyrobiska, wkopy, warpie, rowy, powierzchnie zniwelowane). Formy wypukłe są efektem składowania na określonych obszarach materiału zbędnego, który nie nadawał się do bezpośredniego wykorzystania. Hałdy i zwałowiska mogą być pogórnicze (czyli usypane z materiału wydobywanego z węglem kamiennym) oraz pohutnicze (usypane z materiału zbędnego po procesach metalurgicznych). Z kolei nasypy towarzyszące chociażby szlakom komunikacyjnym i groble zlokalizowane w sąsiedztwie cieków i licznych zbiorników wodnych są zdecydowanie powszechniejszym elementem krajobrazu górnośląskiego, mimo iż osiągają znacznie mniejsze rozmiary. Formy wklęsłe z jednej strony są przykładem przekształcenia zewnętrznej części litosfery wskutek stosowania wielkich, przemysłowych technik powierzchniowego wydobycia surowca (fot. 1), z drugiej natomiast dokumentują pozostałości średniowiecznej eksploatacji rud srebra i ołowiu, a także węgla kamiennego. Współczesne przeobrażenia rzeźby związane są z również z wkopami, rowami oraz zniwelowanymi powierzchniami na potrzeby chociażby budownictwa mieszkalnego i przemysłowego.		Pierwsza z wymienionych grup, to formy świadomie stworzone przez człowieka w rezultacie konkretnego zapotrzebowania gospodarczego. Należy do nich zaliczyć formy wypukłe (hałdy, zwałowiska, nasypy, groble) oraz wklęsłe (wyrobiska, wkopy, warpie, rowy, powierzchnie zniwelowane). Formy wypukłe są efektem składowania na określonych obszarach materiału zbędnego, który nie nadawał się do bezpośredniego wykorzystania. Hałdy i zwałowiska mogą być pogórnicze (czyli usypane z materiału wydobywanego z węglem kamiennym) oraz pohutnicze (usypane z materiału zbędnego po procesach metalurgicznych). Z kolei nasypy towarzyszące chociażby szlakom komunikacyjnym i groble zlokalizowane w sąsiedztwie cieków i licznych zbiorników wodnych są zdecydowanie powszechniejszym elementem krajobrazu górnośląskiego, mimo iż osiągają znacznie mniejsze rozmiary. Formy wklęsłe z jednej strony są przykładem przekształcenia zewnętrznej części litosfery wskutek stosowania wielkich, przemysłowych technik powierzchniowego wydobycia surowca (fot. 1), z drugiej natomiast dokumentują pozostałości średniowiecznej eksploatacji rud srebra i ołowiu, a także węgla kamiennego. Współczesne przeobrażenia rzeźby związane są z również z wkopami, rowami oraz zniwelowanymi powierzchniami na potrzeby chociażby budownictwa mieszkalnego i przemysłowego.
	[[Plik:Fot. 2. Teren objęty osiadaniem u ujścia Jaworznika do Brynicy (fot. M. Rzętała).JPG\|300px\|thumb\|right\|Fot. 2. Teren objęty osiadaniem u ujścia Jaworznika do Brynicy (fot. M. Rzętała).]]		[[Plik:Fot. 2. Teren objęty osiadaniem u ujścia Jaworznika do Brynicy (fot. M. Rzętała).JPG\|300px\|thumb\|right\|Fot. 2. Teren objęty osiadaniem u ujścia Jaworznika do Brynicy (fot. M. Rzętała).]]
	Druga grupa form powstała drogą naturalną, ale warunki ich rozwoju zainicjował człowiek. Dobrym przykładem takich form są niecki osiadania lub zapadliska (fot. 2). Formy te powstają na powierzchniach terenu zlokalizowanych nad polami podziemnej eksploatacji surowców mineralnych. Pozyskanie surowca wiąże się z powstaniem podziemnych pustek, które nawet po uzupełnieniu innym materiałem prowadzą do powolnego ugięcia lub zawalenia nadległego materiału i powstania zagłębienia na powierzchni w postaci osiadania lub zapadania gruntu. Wielkość, zasięg i przebieg powstawania deformacji uzależniony jest od fizyczno-mechanicznych właściwości górotworu takich jak tektonika, rodzaj skał nadkładu, warunki hydrogeologiczne, głębokość zalegania i miąższość złoża, a także czynników związanych ze sztuką górniczą. Proces osiadania jest zwykle powolny a niecka osiadania przyjmuje kształt zbliżony do koła lub elipsy. Największe osiadania terenu powstają w wyniku eksploatacji pełnej z zawałem stropu, kiedy to współczynnik osiadania wynosi 0,7 na każdy metr wybranego pokładu. Natomiast najmniejsze odkształcenia powierzchni terenu mają związek z eksploatacją częściową prowadzoną pasami z podsadzką hydrauliczną i kształtują się na poziomie 0,02-0,03 przy grubości pokładu wynoszącego 1 metr<ref>S. Szpetkowski, Charakterystyka wpływów robót górniczych na górotwór i na powierzchnię terenu, Katowice 1980. s. 39-77.</ref>. Wielkości obniżeń w poszczególnych rejonach eksploatacji są zróżnicowane. Maksymalne sięgają one powyżej 30 metrów (np. w północnej części [[Bytom\|Bytomia]]) i są następstwem eksploatacji wielu, zalegających nad sobą pokładów węgla, przy czym osiadaniem objęte jest ponad 1000 km² obszaru Śląska i [[Zagłębie Dąbrowskie\|Zagłębia Dąbrowskiego]]<ref>K. Dwucet, W. Krajewski, J. Wach, Rekultywacja i rewaloryzacja środowiska przyrodniczego, Katowice 1992, s. 150.</ref>. Nieciągłe deformacje terenu występujące w przypadku płytkiej eksploatacji surowców, przybierają najczęściej postać odwróconych stożków o kołowych lub eliptycznych podstawach, progów, lejów, szczelin. Głębokość zapadlisk w większości przypadków nie przekracza kilku metrów, sporadycznie dochodzi do kilkunastu. Deformacje nieciągłe występują również na terenach eksploatacji rud cynkowo-ołowiowych. Liczna grupa lei zapadliskowych występuje m.in. na terenie „[[Rezerwat przyrody Segiet\|Lasu Segieckiego]]” ([[Tarnowskie Góry]]) a jest związana z obszarem starej XIX – wiecznej eksploatacji tych rud. Konsekwencją tych procesów są odkształcenia powierzchni terenu oraz związane z nimi uszkodzenia konstrukcyjne infrastruktury. Zmiany o których mowa posiadają wymiar konkretnych szkód ekonomicznych, a są to chociażby: uszkodzenia (a nawet zniszczenia) budynków w [[Rydułtowy\|Rydułtowach]] (Rybnicki Okręg Węglowy) i [[Bytom\|Bytomiu]] Karbiu, szkody konstrukcyjne na odcinku [[Katowice]]-[[Mysłowice]] autostrady A4, podtopienia gruntów oraz osiedli (np. w [[Klimontów\|Sosnowcu Klimontowie]]), uszkodzenia szlaków kolejowych i ograniczenia prędkości z tym związane na obszarach objętych szkodami górniczymi, zaniechanie eksploatacji zbiorników wodnych w strefie ujścia [[Jaworznika (rzeka)\|Jaworznika]] do [[Brynica\|Brynicy]], konieczność nadbudowy i częstej renowacji elementów regulacyjnych cieków i zabudowy hydrotechnicznej rzek Brynicy, [[Rawa\|Rawy]], [[Kłodnica\|Kłodnicy]].		Druga grupa form powstała drogą naturalną, ale warunki ich rozwoju zainicjował człowiek. Dobrym przykładem takich form są niecki osiadania lub zapadliska (fot. 2). Formy te powstają na powierzchniach terenu zlokalizowanych nad polami podziemnej eksploatacji surowców mineralnych. Pozyskanie surowca wiąże się z powstaniem podziemnych pustek, które nawet po uzupełnieniu innym materiałem prowadzą do powolnego ugięcia lub zawalenia nadległego materiału i powstania zagłębienia na powierzchni w postaci osiadania lub zapadania gruntu. Wielkość, zasięg i przebieg powstawania deformacji uzależniony jest od fizyczno-mechanicznych właściwości górotworu takich jak tektonika, rodzaj skał nadkładu, warunki hydrogeologiczne, głębokość zalegania i miąższość złoża, a także czynników związanych ze sztuką górniczą. Proces osiadania jest zwykle powolny a niecka osiadania przyjmuje kształt zbliżony do koła lub elipsy. Największe osiadania terenu powstają w wyniku eksploatacji pełnej z zawałem stropu, kiedy to współczynnik osiadania wynosi 0,7 na każdy metr wybranego pokładu. Natomiast najmniejsze odkształcenia powierzchni terenu mają związek z eksploatacją częściową prowadzoną pasami z podsadzką hydrauliczną i kształtują się na poziomie 0,02-0,03 przy grubości pokładu wynoszącego 1 metr<ref>S. Szpetkowski, Charakterystyka wpływów robót górniczych na górotwór i na powierzchnię terenu, Katowice 1980, s. 39-77.</ref>. Wielkości obniżeń w poszczególnych rejonach eksploatacji są zróżnicowane. Maksymalne sięgają one powyżej 30 metrów (np. w północnej części [[Bytom\|Bytomia]]) i są następstwem eksploatacji wielu, zalegających nad sobą pokładów węgla, przy czym osiadaniem objęte jest ponad 1000 km² obszaru Śląska i [[Zagłębie Dąbrowskie\|Zagłębia Dąbrowskiego]]<ref>K. Dwucet, W. Krajewski, J. Wach, Rekultywacja i rewaloryzacja środowiska przyrodniczego, Katowice 1992, s. 150.</ref>. Nieciągłe deformacje terenu występujące w przypadku płytkiej eksploatacji surowców, przybierają najczęściej postać odwróconych stożków o kołowych lub eliptycznych podstawach, progów, lejów, szczelin. Głębokość zapadlisk w większości przypadków nie przekracza kilku metrów, sporadycznie dochodzi do kilkunastu. Deformacje nieciągłe występują również na terenach eksploatacji rud cynkowo-ołowiowych. Liczna grupa lei zapadliskowych występuje m.in. na terenie „[[Rezerwat przyrody Segiet\|Lasu Segieckiego]]” ([[Tarnowskie Góry]]) a jest związana z obszarem starej XIX – wiecznej eksploatacji tych rud. Konsekwencją tych procesów są odkształcenia powierzchni terenu oraz związane z nimi uszkodzenia konstrukcyjne infrastruktury. Zmiany o których mowa posiadają wymiar konkretnych szkód ekonomicznych, a są to chociażby: uszkodzenia (a nawet zniszczenia) budynków w [[Rydułtowy\|Rydułtowach]] (Rybnicki Okręg Węglowy) i [[Bytom\|Bytomiu]] Karbiu, szkody konstrukcyjne na odcinku [[Katowice]]-[[Mysłowice]] autostrady A4, podtopienia gruntów oraz osiedli (np. w [[Klimontów\|Sosnowcu Klimontowie]]), uszkodzenia szlaków kolejowych i ograniczenia prędkości z tym związane na obszarach objętych szkodami górniczymi, zaniechanie eksploatacji zbiorników wodnych w strefie ujścia [[Jaworznika (rzeka)\|Jaworznika]] do [[Brynica\|Brynicy]], konieczność nadbudowy i częstej renowacji elementów regulacyjnych cieków i zabudowy hydrotechnicznej rzek Brynicy, [[Rawa\|Rawy]], [[Kłodnica\|Kłodnicy]].
	[[Plik:Fot. 3. Krajobraz rolniczy w środkowej części [[Wyżyna Wieluńska\|Wyżyny Wieluńskiej]] (fot. J.M. Waga).JPG\|300px\|thumb\|right\|Fot. 3. Krajobraz rolniczy w środkowej części Wyżyny Wieluńskiej (fot. J.M. Waga).]]		[[Plik:Fot. 3. Krajobraz rolniczy w środkowej części [[Wyżyna Wieluńska\|Wyżyny Wieluńskiej]] (fot. J.M. Waga).JPG\|300px\|thumb\|right\|Fot. 3. Krajobraz rolniczy w środkowej części Wyżyny Wieluńskiej (fot. J.M. Waga).]]
	Inne przykłady antropogenicznych zmian rzeźby dotyczą:		Inne przykłady antropogenicznych zmian rzeźby dotyczą:

Garbaczm o 12:27, 26 cze 2015

2015-06-26T12:27:29Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:27, 26 cze 2015
Linia 72:		Linia 72:
	Zmiany antropogeniczne przyrody ożywionej polegają przede wszystkim na przekształceniu naturalnych układów biotopowych i biocenotycznych. Przekształcenia te nie są obecnie tak znamienne jak jeszcze w II połowie XX wieku, gdy bonitacja warunków biologicznych wskazywała na występowanie w ówcześnie pojmowanej konurbacji górnośląskiej, stref od szkodliwej i bardzo szkodliwej do niebezpiecznej i bardzo niebezpiecznej w części najbardziej uprzemysłowionej i zurbanizowanej, oraz mniejszego zagrożenia utożsamianego ze strefami zagrożenia oraz okresowej szkodliwości na obrzeżach omawianych terenów<ref>S. Żmuda, Antropogeniczne przeobrażenia środowiska przyrodniczego konurbacji górnośląskiej, Katowice 1973, s. 211.</ref>.		Zmiany antropogeniczne przyrody ożywionej polegają przede wszystkim na przekształceniu naturalnych układów biotopowych i biocenotycznych. Przekształcenia te nie są obecnie tak znamienne jak jeszcze w II połowie XX wieku, gdy bonitacja warunków biologicznych wskazywała na występowanie w ówcześnie pojmowanej konurbacji górnośląskiej, stref od szkodliwej i bardzo szkodliwej do niebezpiecznej i bardzo niebezpiecznej w części najbardziej uprzemysłowionej i zurbanizowanej, oraz mniejszego zagrożenia utożsamianego ze strefami zagrożenia oraz okresowej szkodliwości na obrzeżach omawianych terenów<ref>S. Żmuda, Antropogeniczne przeobrażenia środowiska przyrodniczego konurbacji górnośląskiej, Katowice 1973, s. 211.</ref>.

	Współczesna szata roślinna województw śląskiego tylko w niewielkim stopniu odzwierciedla warunki naturalne. Przemiany antropogeniczne utożsamiane są również z kształtowaniem składu gatunkowego roślinności. Istnieje ścisły związek pomiędzy szatą roślinną, a typem gleb i rodzajem skały macierzystej. Stąd swoiste interakcje np. lasy bukowe, bukowo-dębowe oraz mieszane z domieszką dębu, lipy i wiązu, występują na rędzinach lub glebach brunatnych wytworzonych z wapieni, margli i dolomitów. Z kolei obszary z utworami fluwioglacjalnymi porastają lasy z przewagą sosny, a lasy liściaste dominują na terenach związanych z glebami brunatnymi. Taki układ naturalnych zależności został zmodyfikowany przez wpływy antropogeniczne. Rozmieszczenie lasów (wykazujące wiele związków z rodzajem podłoża oraz gleb) na obszarze województwa śląskiego nie jest równomierne. Daje się zauważyć stosunkowo duży odsetek powierzchni leśnych na obrzeżach omawianej jednostki administracyjnej, utożsamianych z kompleksami leśnymi oraz wielkoobszarowe wylesienia w centralnej jej części, które identyfikowane są przede wszystkim z wycinkami drewna na potrzeby górnictwa i hutnictwa<ref>M. Troc, Drewno w górnictwie węglowym Zagłębia Górnośląskiego. Czasopismo Geograficzne, t. LVI, z. 4. Wrocław 1975, s. 389-397.</ref>, a w innych miejscach był to karczunek związany z pozyskiwaniem terenów rolniczych. Sięgające średniowiecza wylesienie centralnej części województwa śląskiego wiąże się więc z wykorzystaniem drewna jako podstawowego materiału budowlanego w sztolniach oraz rozwojem przemysłu wydobywczego i hutnictwa w okresach późniejszych. Część wycinek uległa późniejszemu zagospodarowaniu przez wtórne zalesienia. Są to w przewadze monokultury. Szata roślinna oraz pokrywa glebowa, uległa ona znaczącym zmianom w wyniku oddziaływania antropopresji.		Współczesna szata roślinna województw śląskiego tylko w niewielkim stopniu odzwierciedla warunki naturalne. Przemiany antropogeniczne utożsamiane są również z kształtowaniem składu gatunkowego roślinności. Istnieje ścisły związek pomiędzy szatą roślinną, a typem gleb i rodzajem skały macierzystej. Stąd swoiste interakcje np. lasy bukowe, bukowo-dębowe oraz mieszane z domieszką dębu, lipy i wiązu, występują na rędzinach lub glebach brunatnych wytworzonych z wapieni, margli i dolomitów. Z kolei obszary z utworami fluwioglacjalnymi porastają lasy z przewagą sosny, a lasy liściaste dominują na terenach związanych z glebami brunatnymi. Taki układ naturalnych zależności został zmodyfikowany przez wpływy antropogeniczne. Rozmieszczenie lasów (wykazujące wiele związków z rodzajem podłoża oraz gleb) na obszarze województwa śląskiego nie jest równomierne. Daje się zauważyć stosunkowo duży odsetek powierzchni leśnych na obrzeżach omawianej jednostki administracyjnej, utożsamianych z kompleksami leśnymi oraz wielkoobszarowe wylesienia w centralnej jej części, które identyfikowane są przede wszystkim z wycinkami drewna na potrzeby górnictwa i hutnictwa<ref>M. Troc, Drewno w górnictwie węglowym Zagłębia Górnośląskiego. Czasopismo Geograficzne, t. LVI, z. 4, Wrocław 1975, s. 389-397.</ref>, a w innych miejscach był to karczunek związany z pozyskiwaniem terenów rolniczych. Sięgające średniowiecza wylesienie centralnej części województwa śląskiego wiąże się więc z wykorzystaniem drewna jako podstawowego materiału budowlanego w sztolniach oraz rozwojem przemysłu wydobywczego i hutnictwa w okresach późniejszych. Część wycinek uległa późniejszemu zagospodarowaniu przez wtórne zalesienia. Są to w przewadze monokultury. Szata roślinna oraz pokrywa glebowa, uległa ona znaczącym zmianom w wyniku oddziaływania antropopresji.

	Wszystkie dobrze wyodrębnione zespoły roślinne na omawianym obszarze można zgrupować w trzy podstawowe typy zbiorowisk<ref>S. Wika, Roślinność naturalna i synantropijna, w: Przyroda województwa katowickiego, Krzeszowice 1997, s. 24-42.</ref>. Zbiorowiska leśne i zaroślowe reprezentowane są: najczęściej przez lasy liściaste oraz bory sosnowe okalające uprzemysłowione i zurbanizowane tereny i mające charakter wtórny; rzadziej przez lasy siedlisk świeżych, wilgotnych i mokrych; a raczej sporadycznie przez lasy grabowo-dębowe oraz łęgi i olsy. Zbiorowiska nieleśne naturalne stanowią zespoły roślinności m.in. wodnej, błotnej, szuwarowej i są stosunkowo powszechne na omawianym obszarze ze względu na powszechność tego typu środowisk (liczne tereny wodne i podmokłe są konsekwencją oddziaływania antropopresji). Ze zbiorowiskami nieleśnymi pochodzenia antropogenicznego należy wiązać łąki występujące licznie m.in. w północnej części województwa. Podobny charakter antropogeniczny ma większość kompleksów leśnych np. drzewostany monokulturowe w południowej części województwa. Współczesny obraz świata zwierząt, zarówno pod względem składu jak i rozmieszczenia, jest wynikiem bardzo różnych uwarunkowań przyrodniczych i antropogenicznych. Zasadniczo jego kształtowanie przebiegało w sposób skorelowany z rozwojem szaty roślinnej, a antropopresja zaczęła odgrywać coraz większą rolę wraz z rozwojem rolnictwa, przemysłu, osadnictwa, etc. Istotą przekształceń antropogenicznych świata zwierząt utożsamia się najczęściej z wymuszoną ewolucją składu gatunkowego zwierząt na danym terenie, związaną z kształtowaniem nowych warunków siedliskowych, wynikających ze zmian pozostałych komponentów środowiska przyrodniczego.		Wszystkie dobrze wyodrębnione zespoły roślinne na omawianym obszarze można zgrupować w trzy podstawowe typy zbiorowisk<ref>S. Wika, Roślinność naturalna i synantropijna, w: Przyroda województwa katowickiego, Krzeszowice 1997, s. 24-42.</ref>. Zbiorowiska leśne i zaroślowe reprezentowane są: najczęściej przez lasy liściaste oraz bory sosnowe okalające uprzemysłowione i zurbanizowane tereny i mające charakter wtórny; rzadziej przez lasy siedlisk świeżych, wilgotnych i mokrych; a raczej sporadycznie przez lasy grabowo-dębowe oraz łęgi i olsy. Zbiorowiska nieleśne naturalne stanowią zespoły roślinności m.in. wodnej, błotnej, szuwarowej i są stosunkowo powszechne na omawianym obszarze ze względu na powszechność tego typu środowisk (liczne tereny wodne i podmokłe są konsekwencją oddziaływania antropopresji). Ze zbiorowiskami nieleśnymi pochodzenia antropogenicznego należy wiązać łąki występujące licznie m.in. w północnej części województwa. Podobny charakter antropogeniczny ma większość kompleksów leśnych np. drzewostany monokulturowe w południowej części województwa. Współczesny obraz świata zwierząt, zarówno pod względem składu jak i rozmieszczenia, jest wynikiem bardzo różnych uwarunkowań przyrodniczych i antropogenicznych. Zasadniczo jego kształtowanie przebiegało w sposób skorelowany z rozwojem szaty roślinnej, a antropopresja zaczęła odgrywać coraz większą rolę wraz z rozwojem rolnictwa, przemysłu, osadnictwa, etc. Istotą przekształceń antropogenicznych świata zwierząt utożsamia się najczęściej z wymuszoną ewolucją składu gatunkowego zwierząt na danym terenie, związaną z kształtowaniem nowych warunków siedliskowych, wynikających ze zmian pozostałych komponentów środowiska przyrodniczego.

Garbaczm: /* Przyroda ożywiona-zmiany antropogeniczne */

2015-06-26T12:25:24Z

Przyroda ożywiona-zmiany antropogeniczne

← poprzednia wersja		Wersja z 14:25, 26 cze 2015
Linia 70:		Linia 70:
	==Przyroda ożywiona-zmiany antropogeniczne==		==Przyroda ożywiona-zmiany antropogeniczne==

	Zmiany antropogeniczne przyrody ożywionej polegają przede wszystkim na przekształceniu naturalnych układów biotopowych i biocenotycznych. Przekształcenia te nie są obecnie tak znamienne jak jeszcze w II połowie XX wieku, gdy bonitacja warunków biologicznych wskazywała na występowanie w ówcześnie pojmowanej konurbacji górnośląskiej, stref od szkodliwej i bardzo szkodliwej do niebezpiecznej i bardzo niebezpiecznej w części najbardziej uprzemysłowionej i zurbanizowanej, oraz mniejszego zagrożenia utożsamianego ze strefami zagrożenia oraz okresowej szkodliwości na obrzeżach omawianych terenów<ref>Żmuda ~~Stefan~~, Antropogeniczne przeobrażenia środowiska przyrodniczego konurbacji górnośląskiej, Katowice 1973. s. 211.</ref>.		Zmiany antropogeniczne przyrody ożywionej polegają przede wszystkim na przekształceniu naturalnych układów biotopowych i biocenotycznych. Przekształcenia te nie są obecnie tak znamienne jak jeszcze w II połowie XX wieku, gdy bonitacja warunków biologicznych wskazywała na występowanie w ówcześnie pojmowanej konurbacji górnośląskiej, stref od szkodliwej i bardzo szkodliwej do niebezpiecznej i bardzo niebezpiecznej w części najbardziej uprzemysłowionej i zurbanizowanej, oraz mniejszego zagrożenia utożsamianego ze strefami zagrożenia oraz okresowej szkodliwości na obrzeżach omawianych terenów<ref>S. Żmuda, Antropogeniczne przeobrażenia środowiska przyrodniczego konurbacji górnośląskiej, Katowice 1973, s. 211.</ref>.

	Współczesna szata roślinna województw śląskiego tylko w niewielkim stopniu odzwierciedla warunki naturalne. Przemiany antropogeniczne utożsamiane są również z kształtowaniem składu gatunkowego roślinności. Istnieje ścisły związek pomiędzy szatą roślinną, a typem gleb i rodzajem skały macierzystej. Stąd swoiste interakcje np. lasy bukowe, bukowo-dębowe oraz mieszane z domieszką dębu, lipy i wiązu, występują na rędzinach lub glebach brunatnych wytworzonych z wapieni, margli i dolomitów. Z kolei obszary z utworami fluwioglacjalnymi porastają lasy z przewagą sosny, a lasy liściaste dominują na terenach związanych z glebami brunatnymi. Taki układ naturalnych zależności został zmodyfikowany przez wpływy antropogeniczne. Rozmieszczenie lasów (wykazujące wiele związków z rodzajem podłoża oraz gleb) na obszarze województwa śląskiego nie jest równomierne. Daje się zauważyć stosunkowo duży odsetek powierzchni leśnych na obrzeżach omawianej jednostki administracyjnej, utożsamianych z kompleksami leśnymi oraz wielkoobszarowe wylesienia w centralnej jej części, które identyfikowane są przede wszystkim z wycinkami drewna na potrzeby górnictwa i hutnictwa<ref>Troc Marek, Drewno w górnictwie węglowym Zagłębia Górnośląskiego. Czasopismo Geograficzne, t. LVI, z. 4. Wrocław 1975. s. 389-397.</ref>, a w innych miejscach był to karczunek związany z pozyskiwaniem terenów rolniczych. Sięgające średniowiecza wylesienie centralnej części województwa śląskiego wiąże się więc z wykorzystaniem drewna jako podstawowego materiału budowlanego w sztolniach oraz rozwojem przemysłu wydobywczego i hutnictwa w okresach późniejszych. Część wycinek uległa późniejszemu zagospodarowaniu przez wtórne zalesienia. Są to w przewadze monokultury. Szata roślinna oraz pokrywa glebowa, uległa ona znaczącym zmianom w wyniku oddziaływania antropopresji.

	Wszystkie dobrze wyodrębnione zespoły roślinne na omawianym obszarze można zgrupować w trzy podstawowe typy zbiorowisk<ref>Wika Stanisław, Roślinność naturalna i synantropijna. [w:] Przyroda województwa katowickiego. Krzeszowice 1997. s. 24-42.</ref>. Zbiorowiska leśne i zaroślowe reprezentowane są: najczęściej przez lasy liściaste oraz bory sosnowe okalające uprzemysłowione i zurbanizowane tereny i mające charakter wtórny; rzadziej przez lasy siedlisk świeżych, wilgotnych i mokrych; a raczej sporadycznie przez lasy grabowo-dębowe oraz łęgi i olsy. Zbiorowiska nieleśne naturalne stanowią zespoły roślinności m.in. wodnej, błotnej, szuwarowej i są stosunkowo powszechne na omawianym obszarze ze względu na powszechność tego typu środowisk (liczne tereny wodne i podmokłe są konsekwencją oddziaływania antropopresji). Ze zbiorowiskami nieleśnymi pochodzenia antropogenicznego należy wiązać łąki występujące licznie m.in. w północnej części województwa. Podobny charakter antropogeniczny ma większość kompleksów leśnych np. drzewostany monokulturowe w południowej części województwa. Współczesny obraz świata zwierząt, zarówno pod względem składu jak i rozmieszczenia, jest wynikiem bardzo różnych uwarunkowań przyrodniczych i antropogenicznych. Zasadniczo jego kształtowanie przebiegało w sposób skorelowany z rozwojem szaty roślinnej, a antropopresja zaczęła odgrywać coraz większą rolę wraz z rozwojem rolnictwa, przemysłu, osadnictwa, etc. Istotą przekształceń antropogenicznych świata zwierząt utożsamia się najczęściej z wymuszoną ewolucją składu gatunkowego zwierząt na danym terenie, związaną z kształtowaniem nowych warunków siedliskowych, wynikających ze zmian pozostałych komponentów środowiska przyrodniczego.


			Współczesna szata roślinna województw śląskiego tylko w niewielkim stopniu odzwierciedla warunki naturalne. Przemiany antropogeniczne utożsamiane są również z kształtowaniem składu gatunkowego roślinności. Istnieje ścisły związek pomiędzy szatą roślinną, a typem gleb i rodzajem skały macierzystej. Stąd swoiste interakcje np. lasy bukowe, bukowo-dębowe oraz mieszane z domieszką dębu, lipy i wiązu, występują na rędzinach lub glebach brunatnych wytworzonych z wapieni, margli i dolomitów. Z kolei obszary z utworami fluwioglacjalnymi porastają lasy z przewagą sosny, a lasy liściaste dominują na terenach związanych z glebami brunatnymi. Taki układ naturalnych zależności został zmodyfikowany przez wpływy antropogeniczne. Rozmieszczenie lasów (wykazujące wiele związków z rodzajem podłoża oraz gleb) na obszarze województwa śląskiego nie jest równomierne. Daje się zauważyć stosunkowo duży odsetek powierzchni leśnych na obrzeżach omawianej jednostki administracyjnej, utożsamianych z kompleksami leśnymi oraz wielkoobszarowe wylesienia w centralnej jej części, które identyfikowane są przede wszystkim z wycinkami drewna na potrzeby górnictwa i hutnictwa<ref>M. Troc, Drewno w górnictwie węglowym Zagłębia Górnośląskiego. Czasopismo Geograficzne, t. LVI, z. 4. Wrocław 1975, s. 389-397.</ref>, a w innych miejscach był to karczunek związany z pozyskiwaniem terenów rolniczych. Sięgające średniowiecza wylesienie centralnej części województwa śląskiego wiąże się więc z wykorzystaniem drewna jako podstawowego materiału budowlanego w sztolniach oraz rozwojem przemysłu wydobywczego i hutnictwa w okresach późniejszych. Część wycinek uległa późniejszemu zagospodarowaniu przez wtórne zalesienia. Są to w przewadze monokultury. Szata roślinna oraz pokrywa glebowa, uległa ona znaczącym zmianom w wyniku oddziaływania antropopresji.

			Wszystkie dobrze wyodrębnione zespoły roślinne na omawianym obszarze można zgrupować w trzy podstawowe typy zbiorowisk<ref>S. Wika, Roślinność naturalna i synantropijna, w: Przyroda województwa katowickiego, Krzeszowice 1997, s. 24-42.</ref>. Zbiorowiska leśne i zaroślowe reprezentowane są: najczęściej przez lasy liściaste oraz bory sosnowe okalające uprzemysłowione i zurbanizowane tereny i mające charakter wtórny; rzadziej przez lasy siedlisk świeżych, wilgotnych i mokrych; a raczej sporadycznie przez lasy grabowo-dębowe oraz łęgi i olsy. Zbiorowiska nieleśne naturalne stanowią zespoły roślinności m.in. wodnej, błotnej, szuwarowej i są stosunkowo powszechne na omawianym obszarze ze względu na powszechność tego typu środowisk (liczne tereny wodne i podmokłe są konsekwencją oddziaływania antropopresji). Ze zbiorowiskami nieleśnymi pochodzenia antropogenicznego należy wiązać łąki występujące licznie m.in. w północnej części województwa. Podobny charakter antropogeniczny ma większość kompleksów leśnych np. drzewostany monokulturowe w południowej części województwa. Współczesny obraz świata zwierząt, zarówno pod względem składu jak i rozmieszczenia, jest wynikiem bardzo różnych uwarunkowań przyrodniczych i antropogenicznych. Zasadniczo jego kształtowanie przebiegało w sposób skorelowany z rozwojem szaty roślinnej, a antropopresja zaczęła odgrywać coraz większą rolę wraz z rozwojem rolnictwa, przemysłu, osadnictwa, etc. Istotą przekształceń antropogenicznych świata zwierząt utożsamia się najczęściej z wymuszoną ewolucją składu gatunkowego zwierząt na danym terenie, związaną z kształtowaniem nowych warunków siedliskowych, wynikających ze zmian pozostałych komponentów środowiska przyrodniczego.

	==Bibliografia==		==Bibliografia==

Garbaczm: /* Zmiany stosunków wodnych */

2015-06-26T12:00:16Z

Zmiany stosunków wodnych

← poprzednia wersja		Wersja z 14:00, 26 cze 2015
Linia 51:		Linia 51:
	Antropogeniczne przekształcenia wód podziemnych polegają przede wszystkim na zmianach zasobów i położenia zwierciadła wód oraz zmianach jakości wód. W różnym stopniu dotyczą one głównych zbiorników i użytkowych poziomów wód podziemnych wyróżnianych w różnych wiekowo utworach geologicznych, np. czwartorzędu, trzeciorzędu, kredy, triasu, karbonu. Wody podziemne podlegają procesowi drenażu przez górnictwo wgłębne, a lokalnie również przez odkrywki eksploatacyjne surowców mineralnych oraz duże ujęcia wód podziemnych. Często zdarza się tak, że eksploatacja górnicza powoduje ucieczkę wód w głębsze podłoże oraz osuszenie górotworu, w konsekwencji czego na powierzchni terenu obserwuje się wysychanie źródeł oraz zanik małych cieków i zbiorników wodnych. Wielowiekowa działalność górnicza, której towarzyszyło odwodnienie złóż, doprowadziła do wytworzenia rozległego leja depresji. Obejmuje on obszar centralnej części województwa śląskiego. Z jego występowaniem wiąże się również modyfikacja lokalnych kierunków spływu wód podziemnych. Wody podziemne, cechują się zróżnicowaną wydajnością, a przede wszystkim jakością eksploatowanych wód. Najmniej korzystna sytuacja pod względem możliwości rozprzestrzeniania zanieczyszczeń występuje w tzw. odkrytych zbiornikach wód podziemnych, czyli pozbawionych skutecznej izolacji przez warstwy wyżej położone. Do takich należą chociażby zbiorniki czwartorzędowe. Ich znaczenie jest niewielkie ze względu na silne zanieczyszczenie i nieciągłość utworów wodonośnych. Wody podziemne w niżej położonych utworach, izolowane przed przenikaniem zanieczyszczeń, posiadają korzystniejsze parametry jakościowe.		Antropogeniczne przekształcenia wód podziemnych polegają przede wszystkim na zmianach zasobów i położenia zwierciadła wód oraz zmianach jakości wód. W różnym stopniu dotyczą one głównych zbiorników i użytkowych poziomów wód podziemnych wyróżnianych w różnych wiekowo utworach geologicznych, np. czwartorzędu, trzeciorzędu, kredy, triasu, karbonu. Wody podziemne podlegają procesowi drenażu przez górnictwo wgłębne, a lokalnie również przez odkrywki eksploatacyjne surowców mineralnych oraz duże ujęcia wód podziemnych. Często zdarza się tak, że eksploatacja górnicza powoduje ucieczkę wód w głębsze podłoże oraz osuszenie górotworu, w konsekwencji czego na powierzchni terenu obserwuje się wysychanie źródeł oraz zanik małych cieków i zbiorników wodnych. Wielowiekowa działalność górnicza, której towarzyszyło odwodnienie złóż, doprowadziła do wytworzenia rozległego leja depresji. Obejmuje on obszar centralnej części województwa śląskiego. Z jego występowaniem wiąże się również modyfikacja lokalnych kierunków spływu wód podziemnych. Wody podziemne, cechują się zróżnicowaną wydajnością, a przede wszystkim jakością eksploatowanych wód. Najmniej korzystna sytuacja pod względem możliwości rozprzestrzeniania zanieczyszczeń występuje w tzw. odkrytych zbiornikach wód podziemnych, czyli pozbawionych skutecznej izolacji przez warstwy wyżej położone. Do takich należą chociażby zbiorniki czwartorzędowe. Ich znaczenie jest niewielkie ze względu na silne zanieczyszczenie i nieciągłość utworów wodonośnych. Wody podziemne w niżej położonych utworach, izolowane przed przenikaniem zanieczyszczeń, posiadają korzystniejsze parametry jakościowe.

	Zmiany struktury i reżimu odpływów, są szczególnie widoczne w ciekach odwadniających zlewnie o najbardziej przekształconych warunkach środowiska np. Kłodnicy powyżej zbiornika [[Dzierżno Duże]], Brynicy poniżej zbiornika [[Kozłowa Góra (zbiornik)\|Kozłowa Góra]], [[Czarna Przemsza]] poniżej zbiornika [[Przeczyce (zbiornik)\|Przeczyce]], Pogorii, Rawy, [[Ruda\|Rudy]], itd. Potwierdzają to zróżnicowane wartości wyliczonych na podstawie danych z wielolecia podstawowych wskaźników odpływu (tab. 1). Świadczą one o istnieniu uciążliwych form antropopresji (np. tzw. przerzuty wody, zrzuty ścieków, drenaż górniczy, itp.) na terenie wielu zlewni. Wszystkie te problemy najlepiej ujawniają się w zlewniach rzek odwadniających centralną część województwa śląskiego, a do takich należy Kłodnica. Oceniając średnie roczne przepływy Kłodnicy w profilu wodowskazowym [[Gliwice]] można na przestrzeni jednego wieku wyróżnić kilka okresów ich zasadniczych zmian<ref>J. Szturc, A. Jurczyk, B. Stachowicz, Trendy zmian przepływów rzek Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Metody badań wpływu czynników antropogenicznych na warunki klimatyczne i hydrologiczne w obszarach zurbanizowanych. Materiały Konferencji Naukowej, Katowice 1996. s. 41-52.</ref>. Pierwszy okres to lata do 1945 roku z przepływami oscylującymi wokół wartości 3 m³/s. Okres drugi wyznaczony na podstawie intensywnego wzrostu przepływów średnich rocznych do ok. 7 m3/s obejmuje lata 1950-1980. Trzeci okres trwa od 1980 roku i wiąże się z nieznacznym spadkiem średnich rocznych przepływów, które obecnie kształtują się zwykle poniżej 6 m³/s. Przykład Kłodnicy świadczy o antropogenicznych uwarunkowaniach odpływu.		Zmiany struktury i reżimu odpływów, są szczególnie widoczne w ciekach odwadniających zlewnie o najbardziej przekształconych warunkach środowiska np. Kłodnicy powyżej zbiornika [[Dzierżno Duże]], Brynicy poniżej zbiornika [[Kozłowa Góra (zbiornik)\|Kozłowa Góra]], [[Czarna Przemsza]] poniżej zbiornika [[Przeczyce (zbiornik)\|Przeczyce]], Pogorii, Rawy, [[Ruda\|Rudy]], itd. Potwierdzają to zróżnicowane wartości wyliczonych na podstawie danych z wielolecia podstawowych wskaźników odpływu (tab. 1). Świadczą one o istnieniu uciążliwych form antropopresji (np. tzw. przerzuty wody, zrzuty ścieków, drenaż górniczy, itp.) na terenie wielu zlewni. Wszystkie te problemy najlepiej ujawniają się w zlewniach rzek odwadniających centralną część województwa śląskiego, a do takich należy Kłodnica. Oceniając średnie roczne przepływy Kłodnicy w profilu wodowskazowym [[Gliwice]] można na przestrzeni jednego wieku wyróżnić kilka okresów ich zasadniczych zmian<ref>J. Szturc, A. Jurczyk, B. Stachowicz, Trendy zmian przepływów rzek Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Metody badań wpływu czynników antropogenicznych na warunki klimatyczne i hydrologiczne w obszarach zurbanizowanych. Materiały Konferencji Naukowej, Katowice 1996, s. 41-52.</ref>. Pierwszy okres to lata do 1945 roku z przepływami oscylującymi wokół wartości 3 m³/s. Okres drugi wyznaczony na podstawie intensywnego wzrostu przepływów średnich rocznych do ok. 7 m3/s obejmuje lata 1950-1980. Trzeci okres trwa od 1980 roku i wiąże się z nieznacznym spadkiem średnich rocznych przepływów, które obecnie kształtują się zwykle poniżej 6 m³/s. Przykład Kłodnicy świadczy o antropogenicznych uwarunkowaniach odpływu.
	[[Plik:Rys.2.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys. 2. Pobór wody na potrzeby gospodarki narodowej oraz ścieki przemysłowe i komunalne odprowadzane do wód i do ziemi w latach 1988-2011 według stanu na 31 XII każdego roku.]]		[[Plik:Rys.2.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys. 2. Pobór wody na potrzeby gospodarki narodowej oraz ścieki przemysłowe i komunalne odprowadzane do wód i do ziemi w latach 1988-2011 według stanu na 31 XII każdego roku.]]
	W bilansie wodnym województwa śląskiego istotną pozycję stanowi pobór wody na potrzeby gospodarki narodowej i ludności (rys. 2) obliczony na ponad 473 hm³ (ok. 115 hm3 stanowi pobór na cele produkcyjne, około 284 hm³ przeznacza się na zapewnienie funkcjonowania sieci wodociągowej, a ok. 74 hm³ na nawodnienia w rolnictwie i leśnictwie oraz uzupełnianie stawów rybnych<ref>Rocznik statystyczny województwa śląskiego 2012. Katowice 2012.</ref>. Zużycie wody w poszczególnych działach gospodarki narodowej oraz ludność jest nieco niższe i wynosi ogółem 400 hm³, z czego 138 hm³ przypada na przemysł, 74 hm³ na rolnictwo i leśnictwo oraz 188 hm³ na eksploatację sieci wodociągowej. Bezpośrednią konsekwencją gospodarczego i i komunalnego wykorzystania wód wykorzystania wód jest wytwarzanie ścieków szacowane na około 385 hm³, przy czym za wymagające oczyszczania uznaje się 383 hm³; z tego 314 hm³ zostaje poddane procesom oczyszczania, a 69 hm³ pozostaje nieoczyszczone<ref>Rocznik statystyczny województwa śląskiego 2012. Katowice 2012.</ref>. Warto także zauważyć, że w województwie śląskim wytwarzane jest blisko 0,4 km3 ścieków wymagających oczyszczania spośród ok. 2 km3 powstających w kraju<ref>Mały rocznik statystyczny Polski. Warszawa 2013. s. 47.</ref>.		W bilansie wodnym województwa śląskiego istotną pozycję stanowi pobór wody na potrzeby gospodarki narodowej i ludności (rys. 2) obliczony na ponad 473 hm³ (ok. 115 hm3 stanowi pobór na cele produkcyjne, około 284 hm³ przeznacza się na zapewnienie funkcjonowania sieci wodociągowej, a ok. 74 hm³ na nawodnienia w rolnictwie i leśnictwie oraz uzupełnianie stawów rybnych<ref>Rocznik statystyczny województwa śląskiego 2012, Katowice 2012.</ref>. Zużycie wody w poszczególnych działach gospodarki narodowej oraz ludność jest nieco niższe i wynosi ogółem 400 hm³, z czego 138 hm³ przypada na przemysł, 74 hm³ na rolnictwo i leśnictwo oraz 188 hm³ na eksploatację sieci wodociągowej. Bezpośrednią konsekwencją gospodarczego i i komunalnego wykorzystania wód wykorzystania wód jest wytwarzanie ścieków szacowane na około 385 hm³, przy czym za wymagające oczyszczania uznaje się 383 hm³; z tego 314 hm³ zostaje poddane procesom oczyszczania, a 69 hm³ pozostaje nieoczyszczone<ref>Rocznik statystyczny województwa śląskiego 2012, Katowice 2012.</ref>. Warto także zauważyć, że w województwie śląskim wytwarzane jest blisko 0,4 km3 ścieków wymagających oczyszczania spośród ok. 2 km3 powstających w kraju<ref>Mały rocznik statystyczny Polski. Warszawa 2013. s. 47.</ref>.

	Ze względu na zwykle silną antropopresję miejsko-przemysłową lub rolniczą, jakość wód na terenie województwa śląskiego wykazuje zróżnicowany stopień zanieczyszczenia. Dotyczy to zarówno wód podziemnych jak również cieków powierzchniowych i zbiorników wodnych. Na nienajlepszy stan jakościowy środowiska wodnego wskazują:		Ze względu na zwykle silną antropopresję miejsko-przemysłową lub rolniczą, jakość wód na terenie województwa śląskiego wykazuje zróżnicowany stopień zanieczyszczenia. Dotyczy to zarówno wód podziemnych jak również cieków powierzchniowych i zbiorników wodnych. Na nienajlepszy stan jakościowy środowiska wodnego wskazują:
	*klasyfikacja i wyniki badań jakości wód podziemnych prowadzone w 94 punktach krajowej sieci monitoringu w 2012 roku stwierdzające brak wód bardzo dobrej jakości (klasa I), występowanie wód dobrej jakości (klasa II) w 20 % punktów pomiarowych i zadawalającej jakości (klasa III) w 56 % stanowisk, przy 20 % miejsc wystąpienia wód niezadawalającej jakości (klasa IV) i 3 % punktów z wodami złej jakości (klasa V)<ref>[http://www.katowice.pios.gov.pl/index.php?tekst=monitoring/informacje/stan2012/i Klasyfikacja i wyniki badań jakości wód podziemnych przeprowadzonych w 2012 roku w sieci krajowej]</ref>;		*klasyfikacja i wyniki badań jakości wód podziemnych prowadzone w 94 punktach krajowej sieci monitoringu w 2012 roku stwierdzające brak wód bardzo dobrej jakości (klasa I), występowanie wód dobrej jakości (klasa II) w 20 % punktów pomiarowych i zadawalającej jakości (klasa III) w 56 % stanowisk, przy 20 % miejsc wystąpienia wód niezadawalającej jakości (klasa IV) i 3 % punktów z wodami złej jakości (klasa V)<ref>[http://www.katowice.pios.gov.pl/index.php?tekst=monitoring/informacje/stan2012/i Klasyfikacja i wyniki badań jakości wód podziemnych przeprowadzonych w 2012 roku w sieci krajowej]</ref>;
	*klasyfikacja i wyniki badań jakości wód podziemnych prowadzone w 61 punktach regionalnej sieci monitoringu w 2012 roku ujawniające brak wód bardzo dobrej jakości (klasa I), dominację wód dobrej jakości (klasa II – 44 % punktów pomiarowych) i zadawalającej jakości (klasa III – 26 % stanowisk), przy kilku miejscach wystąpienia wód niezadawalającej i złej jakości (klasa IV i V)<ref>[http://www.katowice.pios.gov.pl/monitoring/informacje/stan2012/kl2012.pdf Klasyfikacja jakości wód podziemnych w 2012 roku według badań monitoringowych sieci regionalnej]</ref>;		*klasyfikacja i wyniki badań jakości wód podziemnych prowadzone w 61 punktach regionalnej sieci monitoringu w 2012 roku ujawniające brak wód bardzo dobrej jakości (klasa I), dominację wód dobrej jakości (klasa II – 44 % punktów pomiarowych) i zadawalającej jakości (klasa III – 26 % stanowisk), przy kilku miejscach wystąpienia wód niezadawalającej i złej jakości (klasa IV i V)<ref>[http://www.katowice.pios.gov.pl/monitoring/informacje/stan2012/kl2012.pdf Klasyfikacja jakości wód podziemnych w 2012 roku według badań monitoringowych sieci regionalnej]</ref>;
	*klasyfikacja stanu ekologicznego i chemicznego rzek w punktach pomiarowo-kontrolnych na terenie województwa śląskiego w 2012 roku wskazująca na zdecydowaną dominację stanu złego<ref>[http://www.katowice.pios.gov.pl/index.php?tekst=monitoring/informacje/stan2012/i Klasyfikacja stanu/potencjału ekologicznego i stanu chemicznego rzek w punktach pomiarowo – kontrolnych badanych w latach 2010-2012]</ref>, co przekłada się na analogiczną ocenę wykonaną w 2012 roku dla jednolitych części wód powierzchniowych, która również wskazuje na zły stan przy dosłownie jednostkowych przypadkach występowania stanu dobrego<ref>[http://www.katowice.pios.gov.pl/index.php?tekst=monitoring/informacje/stan2012/i Klasyfikacja stanu/potencjału ekologicznego i stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych badanych w latach 2010-2012]</ref>.		*klasyfikacja stanu ekologicznego i chemicznego rzek w punktach pomiarowo-kontrolnych na terenie województwa śląskiego w 2012 roku wskazująca na zdecydowaną dominację stanu złego<ref>[http://www.katowice.pios.gov.pl/index.php?tekst=monitoring/informacje/stan2012/i Klasyfikacja stanu/potencjału ekologicznego i stanu chemicznego rzek w punktach pomiarowo-kontrolnych badanych w latach 2010-2012]</ref>, co przekłada się na analogiczną ocenę wykonaną w 2012 roku dla jednolitych części wód powierzchniowych, która również wskazuje na zły stan przy dosłownie jednostkowych przypadkach występowania stanu dobrego<ref>[http://www.katowice.pios.gov.pl/index.php?tekst=monitoring/informacje/stan2012/i Klasyfikacja stanu/potencjału ekologicznego i stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych badanych w latach 2010-2012]</ref>.

	Pochodną odwadniania zlewni przekształconych antropogenicznie jest m.in. zaawansowana eutrofizacja rzek i jezior (w przypadku wód limnicznych utożsamiana zwłaszcza z negatywnymi zmianami w gospodarce gazowej np. Dzierżno Duże, Kozłowa Góra, Przeczyce), kumulacja zanieczyszczeń w misach jeziornych, niepożądane zmiany jakości wód podziemnych w konsekwencji infiltracji zanieczyszczonych wód retencji powierzchniowe. Zanieczyszczenie wód jest więc w dalszym ciągu zjawiskiem wysoce niekorzystnym wobec dużego zapotrzebowania na wodę umownie czystą oraz położenie w strefie wododziałowej regionu charakteryzowanego jako deficytowy pod względem zasobności w wodę.		Pochodną odwadniania zlewni przekształconych antropogenicznie jest m.in. zaawansowana eutrofizacja rzek i jezior (w przypadku wód limnicznych utożsamiana zwłaszcza z negatywnymi zmianami w gospodarce gazowej np. Dzierżno Duże, Kozłowa Góra, Przeczyce), kumulacja zanieczyszczeń w misach jeziornych, niepożądane zmiany jakości wód podziemnych w konsekwencji infiltracji zanieczyszczonych wód retencji powierzchniowe. Zanieczyszczenie wód jest więc w dalszym ciągu zjawiskiem wysoce niekorzystnym wobec dużego zapotrzebowania na wodę umownie czystą oraz położenie w strefie wododziałowej regionu charakteryzowanego jako deficytowy pod względem zasobności w wodę.

Garbaczm: /* Zmiany stosunków wodnych */

2015-06-26T11:53:11Z

Zmiany stosunków wodnych

← poprzednia wersja		Wersja z 13:53, 26 cze 2015
Linia 51:		Linia 51:
	Antropogeniczne przekształcenia wód podziemnych polegają przede wszystkim na zmianach zasobów i położenia zwierciadła wód oraz zmianach jakości wód. W różnym stopniu dotyczą one głównych zbiorników i użytkowych poziomów wód podziemnych wyróżnianych w różnych wiekowo utworach geologicznych, np. czwartorzędu, trzeciorzędu, kredy, triasu, karbonu. Wody podziemne podlegają procesowi drenażu przez górnictwo wgłębne, a lokalnie również przez odkrywki eksploatacyjne surowców mineralnych oraz duże ujęcia wód podziemnych. Często zdarza się tak, że eksploatacja górnicza powoduje ucieczkę wód w głębsze podłoże oraz osuszenie górotworu, w konsekwencji czego na powierzchni terenu obserwuje się wysychanie źródeł oraz zanik małych cieków i zbiorników wodnych. Wielowiekowa działalność górnicza, której towarzyszyło odwodnienie złóż, doprowadziła do wytworzenia rozległego leja depresji. Obejmuje on obszar centralnej części województwa śląskiego. Z jego występowaniem wiąże się również modyfikacja lokalnych kierunków spływu wód podziemnych. Wody podziemne, cechują się zróżnicowaną wydajnością, a przede wszystkim jakością eksploatowanych wód. Najmniej korzystna sytuacja pod względem możliwości rozprzestrzeniania zanieczyszczeń występuje w tzw. odkrytych zbiornikach wód podziemnych, czyli pozbawionych skutecznej izolacji przez warstwy wyżej położone. Do takich należą chociażby zbiorniki czwartorzędowe. Ich znaczenie jest niewielkie ze względu na silne zanieczyszczenie i nieciągłość utworów wodonośnych. Wody podziemne w niżej położonych utworach, izolowane przed przenikaniem zanieczyszczeń, posiadają korzystniejsze parametry jakościowe.		Antropogeniczne przekształcenia wód podziemnych polegają przede wszystkim na zmianach zasobów i położenia zwierciadła wód oraz zmianach jakości wód. W różnym stopniu dotyczą one głównych zbiorników i użytkowych poziomów wód podziemnych wyróżnianych w różnych wiekowo utworach geologicznych, np. czwartorzędu, trzeciorzędu, kredy, triasu, karbonu. Wody podziemne podlegają procesowi drenażu przez górnictwo wgłębne, a lokalnie również przez odkrywki eksploatacyjne surowców mineralnych oraz duże ujęcia wód podziemnych. Często zdarza się tak, że eksploatacja górnicza powoduje ucieczkę wód w głębsze podłoże oraz osuszenie górotworu, w konsekwencji czego na powierzchni terenu obserwuje się wysychanie źródeł oraz zanik małych cieków i zbiorników wodnych. Wielowiekowa działalność górnicza, której towarzyszyło odwodnienie złóż, doprowadziła do wytworzenia rozległego leja depresji. Obejmuje on obszar centralnej części województwa śląskiego. Z jego występowaniem wiąże się również modyfikacja lokalnych kierunków spływu wód podziemnych. Wody podziemne, cechują się zróżnicowaną wydajnością, a przede wszystkim jakością eksploatowanych wód. Najmniej korzystna sytuacja pod względem możliwości rozprzestrzeniania zanieczyszczeń występuje w tzw. odkrytych zbiornikach wód podziemnych, czyli pozbawionych skutecznej izolacji przez warstwy wyżej położone. Do takich należą chociażby zbiorniki czwartorzędowe. Ich znaczenie jest niewielkie ze względu na silne zanieczyszczenie i nieciągłość utworów wodonośnych. Wody podziemne w niżej położonych utworach, izolowane przed przenikaniem zanieczyszczeń, posiadają korzystniejsze parametry jakościowe.

	Zmiany struktury i reżimu odpływów, są szczególnie widoczne w ciekach odwadniających zlewnie o najbardziej przekształconych warunkach środowiska np. Kłodnicy powyżej zbiornika Dzierżno Duże, Brynicy poniżej zbiornika Kozłowa Góra, Czarna Przemsza poniżej zbiornika Przeczyce, Pogorii, Rawy, Rudy, itd. Potwierdzają to zróżnicowane wartości wyliczonych na podstawie danych z wielolecia podstawowych wskaźników odpływu (tab. 1). Świadczą one o istnieniu uciążliwych form antropopresji (np. tzw. przerzuty wody, zrzuty ścieków, drenaż górniczy, itp.) na terenie wielu zlewni. Wszystkie te problemy najlepiej ujawniają się w zlewniach rzek odwadniających centralną część województwa śląskiego, a do takich należy Kłodnica. Oceniając średnie roczne przepływy Kłodnicy w profilu wodowskazowym Gliwice można na przestrzeni jednego wieku wyróżnić kilka okresów ich zasadniczych zmian<ref>Szturc ~~Jan~~, Jurczyk ~~Anna~~, ~~Stachowicz~~ B., Trendy zmian przepływów rzek Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Metody badań wpływu czynników antropogenicznych na warunki klimatyczne i hydrologiczne w obszarach zurbanizowanych. Materiały Konferencji Naukowej, Katowice 1996. s. 41-52.</ref>. Pierwszy okres to lata do 1945 roku z przepływami oscylującymi wokół wartości 3 m³/s. Okres drugi wyznaczony na podstawie intensywnego wzrostu przepływów średnich rocznych do ok. 7 m3/s obejmuje lata 1950-1980. Trzeci okres trwa od 1980 roku i wiąże się z nieznacznym spadkiem średnich rocznych przepływów, które obecnie kształtują się zwykle poniżej 6 m³/s. Przykład Kłodnicy świadczy o antropogenicznych uwarunkowaniach odpływu.		Zmiany struktury i reżimu odpływów, są szczególnie widoczne w ciekach odwadniających zlewnie o najbardziej przekształconych warunkach środowiska np. Kłodnicy powyżej zbiornika [[Dzierżno Duże]], Brynicy poniżej zbiornika [[Kozłowa Góra (zbiornik)\|Kozłowa Góra]], [[Czarna Przemsza]] poniżej zbiornika [[Przeczyce (zbiornik)\|Przeczyce]], Pogorii, Rawy, [[Ruda\|Rudy]], itd. Potwierdzają to zróżnicowane wartości wyliczonych na podstawie danych z wielolecia podstawowych wskaźników odpływu (tab. 1). Świadczą one o istnieniu uciążliwych form antropopresji (np. tzw. przerzuty wody, zrzuty ścieków, drenaż górniczy, itp.) na terenie wielu zlewni. Wszystkie te problemy najlepiej ujawniają się w zlewniach rzek odwadniających centralną część województwa śląskiego, a do takich należy Kłodnica. Oceniając średnie roczne przepływy Kłodnicy w profilu wodowskazowym [[Gliwice]] można na przestrzeni jednego wieku wyróżnić kilka okresów ich zasadniczych zmian<ref>J. Szturc, A. Jurczyk, B. Stachowicz, Trendy zmian przepływów rzek Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Metody badań wpływu czynników antropogenicznych na warunki klimatyczne i hydrologiczne w obszarach zurbanizowanych. Materiały Konferencji Naukowej, Katowice 1996. s. 41-52.</ref>. Pierwszy okres to lata do 1945 roku z przepływami oscylującymi wokół wartości 3 m³/s. Okres drugi wyznaczony na podstawie intensywnego wzrostu przepływów średnich rocznych do ok. 7 m3/s obejmuje lata 1950-1980. Trzeci okres trwa od 1980 roku i wiąże się z nieznacznym spadkiem średnich rocznych przepływów, które obecnie kształtują się zwykle poniżej 6 m³/s. Przykład Kłodnicy świadczy o antropogenicznych uwarunkowaniach odpływu.
	[[Plik:Rys.2.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys. 2. Pobór wody na potrzeby gospodarki narodowej oraz ścieki przemysłowe i komunalne odprowadzane do wód i do ziemi w latach 1988-2011 według stanu na 31 XII każdego roku.]]		[[Plik:Rys.2.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rys. 2. Pobór wody na potrzeby gospodarki narodowej oraz ścieki przemysłowe i komunalne odprowadzane do wód i do ziemi w latach 1988-2011 według stanu na 31 XII każdego roku.]]
	W bilansie wodnym województwa śląskiego istotną pozycję stanowi pobór wody na potrzeby gospodarki narodowej i ludności (rys. 2) obliczony na ponad 473 hm³ (ok. 115 hm3 stanowi pobór na cele produkcyjne, około 284 hm³ przeznacza się na zapewnienie funkcjonowania sieci wodociągowej, a ok. 74 hm³ na nawodnienia w rolnictwie i leśnictwie oraz uzupełnianie stawów rybnych<ref>Rocznik statystyczny województwa śląskiego 2012. Katowice 2012.</ref>. Zużycie wody w poszczególnych działach gospodarki narodowej oraz ludność jest nieco niższe i wynosi ogółem 400 hm³, z czego 138 hm³ przypada na przemysł, 74 hm³ na rolnictwo i leśnictwo oraz 188 hm³ na eksploatację sieci wodociągowej. Bezpośrednią konsekwencją gospodarczego i i komunalnego wykorzystania wód wykorzystania wód jest wytwarzanie ścieków szacowane na około 385 hm³, przy czym za wymagające oczyszczania uznaje się 383 hm³; z tego 314 hm³ zostaje poddane procesom oczyszczania, a 69 hm³ pozostaje nieoczyszczone<ref>Rocznik statystyczny województwa śląskiego 2012. Katowice 2012.</ref>. Warto także zauważyć, że w województwie śląskim wytwarzane jest blisko 0,4 km3 ścieków wymagających oczyszczania spośród ok. 2 km3 powstających w kraju<ref>Mały rocznik statystyczny Polski. Warszawa 2013. s. 47.</ref>.		W bilansie wodnym województwa śląskiego istotną pozycję stanowi pobór wody na potrzeby gospodarki narodowej i ludności (rys. 2) obliczony na ponad 473 hm³ (ok. 115 hm3 stanowi pobór na cele produkcyjne, około 284 hm³ przeznacza się na zapewnienie funkcjonowania sieci wodociągowej, a ok. 74 hm³ na nawodnienia w rolnictwie i leśnictwie oraz uzupełnianie stawów rybnych<ref>Rocznik statystyczny województwa śląskiego 2012. Katowice 2012.</ref>. Zużycie wody w poszczególnych działach gospodarki narodowej oraz ludność jest nieco niższe i wynosi ogółem 400 hm³, z czego 138 hm³ przypada na przemysł, 74 hm³ na rolnictwo i leśnictwo oraz 188 hm³ na eksploatację sieci wodociągowej. Bezpośrednią konsekwencją gospodarczego i i komunalnego wykorzystania wód wykorzystania wód jest wytwarzanie ścieków szacowane na około 385 hm³, przy czym za wymagające oczyszczania uznaje się 383 hm³; z tego 314 hm³ zostaje poddane procesom oczyszczania, a 69 hm³ pozostaje nieoczyszczone<ref>Rocznik statystyczny województwa śląskiego 2012. Katowice 2012.</ref>. Warto także zauważyć, że w województwie śląskim wytwarzane jest blisko 0,4 km3 ścieków wymagających oczyszczania spośród ok. 2 km3 powstających w kraju<ref>Mały rocznik statystyczny Polski. Warszawa 2013. s. 47.</ref>.