Aglomeracja bielska - Historia wersji

Praktykant o 08:50, 15 sty 2019

2019-01-15T08:50:13Z

← poprzednia wersja		Wersja z 10:50, 15 sty 2019
Linia 2:		Linia 2:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]		[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	~~(ang. Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice,niem. Karol-Szymanowski-Musikakademie Katowice)~~

	Autor: [[dr hab. Robert Krzysztofik]]		Autor: [[dr hab. Robert Krzysztofik]]

Praktykant o 08:47, 15 sty 2019

2019-01-15T08:47:44Z

← poprzednia wersja		Wersja z 10:47, 15 sty 2019
Linia 2:		Linia 2:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]		[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
			(ang. Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice,niem. Karol-Szymanowski-Musikakademie Katowice)

	Autor: [[dr hab. Robert Krzysztofik]]		Autor: [[dr hab. Robert Krzysztofik]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm o 13:57, 9 mar 2016

2016-03-09T13:57:53Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:57, 9 mar 2016
Linia 7:		Linia 7:


	Aglomeracja bielska zlokalizowana jest w południowej części [[Województwo śląskie ~~(III RP)~~\|województwa śląskiego]]. Jest przykładem aglomeracji monocentrycznej. Obejmuje miasto na prawach powiatu [[Bielsko-Biała]] oraz powiat bielski (ryc. 1). W niektórych ujęciach jej obszar obejmuje także część powiatu oświęcimskiego w województwie małopolskim, [[Powiat żywiecki\|powiat żywiecki]] lub część [[Powiat cieszyński\|powiatu cieszyńskiego]] w województwie śląskim. Obszar aglomeracji bielskiej wynosi 583 km², z czego na rdzeń – miasto Bielsko-Biała przypada 124,5 km², a na strefę peryferyjną (powiat bielski) 458,6 km²<ref>Województwo śląskie, 2008. </ref>.		Aglomeracja bielska zlokalizowana jest w południowej części [[Województwo śląskie\|województwa śląskiego]]. Jest przykładem aglomeracji monocentrycznej. Obejmuje miasto na prawach powiatu [[Bielsko-Biała]] oraz powiat bielski (ryc. 1). W niektórych ujęciach jej obszar obejmuje także część powiatu oświęcimskiego w województwie małopolskim, [[Powiat żywiecki\|powiat żywiecki]] lub część [[Powiat cieszyński\|powiatu cieszyńskiego]] w województwie śląskim. Obszar aglomeracji bielskiej wynosi 583 km², z czego na rdzeń – miasto Bielsko-Biała przypada 124,5 km², a na strefę peryferyjną (powiat bielski) 458,6 km²<ref>Województwo śląskie, 2008. </ref>.
	Aglomeracja bielska w aktualnej strukturze przestrzennej funkcjonuje od II połowy XX wieku i stanowi jedną z kilkudziesięciu na terytorium Polski tzw. aglomeracji niemetropolitalnych, tzn. takich, w których funkcje metropolitalne mają charakter incydentalny. Aglomeracja bielska swym zasięgiem obejmuje zarówno fragment obszaru historycznego [[Śląsk\|Śląska]], jak i historycznej Małopolski. Z geograficzno-społecznego punktu widzenia jest regionem stykowym.		Aglomeracja bielska w aktualnej strukturze przestrzennej funkcjonuje od II połowy XX wieku i stanowi jedną z kilkudziesięciu na terytorium Polski tzw. aglomeracji niemetropolitalnych, tzn. takich, w których funkcje metropolitalne mają charakter incydentalny. Aglomeracja bielska swym zasięgiem obejmuje zarówno fragment obszaru historycznego [[Śląsk\|Śląska]], jak i historycznej Małopolski. Z geograficzno-społecznego punktu widzenia jest regionem stykowym.

Garbaczm o 12:46, 9 mar 2016

2016-03-09T12:46:44Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:46, 9 mar 2016
Linia 2:		Linia 2:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]		[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autor: [[dr Robert Krzysztofik]]		Autor: [[dr hab. Robert Krzysztofik]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
	::::::::::::::::::::::::: [[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 1 (2014)\|TOM: 1 (2014)]]		::::::::::::::::::::::::: [[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 1 (2014)\|TOM: 1 (2014)]]

Garbaczm o 12:37, 9 mar 2016

2016-03-09T12:37:31Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:37, 9 mar 2016
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Geografia]]		[[Kategoria:Geografia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autor: [[dr Robert Krzysztofik]]		Autor: [[dr Robert Krzysztofik]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm: /* Struktura aglomeracji bielskiej */

2015-06-24T11:01:55Z

Struktura aglomeracji bielskiej

← poprzednia wersja		Wersja z 13:01, 24 cze 2015
Linia 37:		Linia 37:
	Analogiczna sytuacja ma miejsce w Czechowicach-Dziedzicach, które reprezentują przestrzeń strefy wewnętrznej aglomeracji bielskiej. Zarówno kurczenie się Bielska-Białej, jak i Czechowic-Dziedzic stoi w kontraście do sąsiednich gmin wiejskich, w tym obszaru wiejskiego gminy Czechowice-Dziedzice odnotowujących przyrost liczby ludności.		Analogiczna sytuacja ma miejsce w Czechowicach-Dziedzicach, które reprezentują przestrzeń strefy wewnętrznej aglomeracji bielskiej. Zarówno kurczenie się Bielska-Białej, jak i Czechowic-Dziedzic stoi w kontraście do sąsiednich gmin wiejskich, w tym obszaru wiejskiego gminy Czechowice-Dziedzice odnotowujących przyrost liczby ludności.

	Strefa zewnętrzna aglomeracji bielskiej obejmuje łącznie 10 jednostek administracyjnych w tym jedną gminę miejską (Szczyrk) i jedną gminę miejsko-wiejską – [[Wilamowice]]<ref>Województwo śląskie, 2006. </ref>. Cechą charakterystyczną strefy zewnętrznej aglomeracji bielskiej jest ponadprzeciętna liczba wsi z populacją większą niż 2 tys. mieszkańców, a więc taką którą przyjmuje się za dolny pułap przy nadawaniu praw miejskich. Nieprzeciętna jest też liczba wsi, których zaludnienie wynosi ok. 4 tys. mieszkańców lub więcej ([[Bestwina]], [[Buczkowice]], [[Bystra]], [[Czaniec]], [[Jaworze]], [[Kozy]], [[Ligota]], [[Pisarzowice]], [[Porąbka]], [[Wilkowice]]). W tej grupie miejsce szczególne posiadają [[Kozy]], których ludność w 2012 r. przekroczyła 12,4 tys. mieszkańców, w związku z czym jest to najludniejsza wieś w Polsce. Tak duże zaludnienie wsi strefy zewnętrznej aglomeracji bielskiej wyjaśniać należy zarówno czynnikiem suburbanizacji i napływu migracyjnego w rejonu konurbacji katowickiej, jak również czynnikami związanymi z dziedzictwem miejscowego osadnictwa charakteryzującego się istnieniem dużych wsi łańcuchowych. Czynnikiem dodatkowym był i jest wyższy od przeciętnego dla Polski wskaźnik urodzeń.		Strefa zewnętrzna aglomeracji bielskiej obejmuje łącznie 10 jednostek administracyjnych w tym jedną gminę miejską (Szczyrk) i jedną gminę miejsko-wiejską – Wilamowice<ref>Województwo śląskie, 2006. </ref>. Cechą charakterystyczną strefy zewnętrznej aglomeracji bielskiej jest ponadprzeciętna liczba wsi z populacją większą niż 2 tys. mieszkańców, a więc taką którą przyjmuje się za dolny pułap przy nadawaniu praw miejskich. Nieprzeciętna jest też liczba wsi, których zaludnienie wynosi ok. 4 tys. mieszkańców lub więcej ([[Bestwina]], [[Buczkowice]], [[Bystra]], [[Czaniec]], [[Jaworze]], [[Kozy]], [[Ligota]], [[Pisarzowice]], [[Porąbka]], [[Wilkowice]]). W tej grupie miejsce szczególne posiadają [[Kozy]], których ludność w 2012 r. przekroczyła 12,4 tys. mieszkańców, w związku z czym jest to najludniejsza wieś w Polsce. Tak duże zaludnienie wsi strefy zewnętrznej aglomeracji bielskiej wyjaśniać należy zarówno czynnikiem suburbanizacji i napływu migracyjnego w rejonu konurbacji katowickiej, jak również czynnikami związanymi z dziedzictwem miejscowego osadnictwa charakteryzującego się istnieniem dużych wsi łańcuchowych. Czynnikiem dodatkowym był i jest wyższy od przeciętnego dla Polski wskaźnik urodzeń.

	==Bibliografia==		==Bibliografia==

Garbaczm: /* Struktura aglomeracji bielskiej */

2015-06-24T11:01:33Z

Struktura aglomeracji bielskiej

← poprzednia wersja		Wersja z 13:01, 24 cze 2015
Linia 37:		Linia 37:
	Analogiczna sytuacja ma miejsce w Czechowicach-Dziedzicach, które reprezentują przestrzeń strefy wewnętrznej aglomeracji bielskiej. Zarówno kurczenie się Bielska-Białej, jak i Czechowic-Dziedzic stoi w kontraście do sąsiednich gmin wiejskich, w tym obszaru wiejskiego gminy Czechowice-Dziedzice odnotowujących przyrost liczby ludności.		Analogiczna sytuacja ma miejsce w Czechowicach-Dziedzicach, które reprezentują przestrzeń strefy wewnętrznej aglomeracji bielskiej. Zarówno kurczenie się Bielska-Białej, jak i Czechowic-Dziedzic stoi w kontraście do sąsiednich gmin wiejskich, w tym obszaru wiejskiego gminy Czechowice-Dziedzice odnotowujących przyrost liczby ludności.

	Strefa zewnętrzna aglomeracji bielskiej obejmuje łącznie 10 jednostek administracyjnych w tym jedną gminę miejską (Szczyrk) i jedną gminę miejsko-wiejską – [[Wilamowice]]<ref>Województwo śląskie, 2006. </ref>. Cechą charakterystyczną strefy zewnętrznej aglomeracji bielskiej jest ponadprzeciętna liczba wsi z populacją większą niż 2 tys. mieszkańców, a więc taką którą przyjmuje się za dolny pułap przy nadawaniu praw miejskich. Nieprzeciętna jest też liczba wsi, których zaludnienie wynosi ok. 4 tys. mieszkańców lub więcej ([[Bestwina]], [[Buczkowice]], [[Bystra]], [[Czaniec]], [[Jaworze]], Kozy, [[Ligota]], [[Pisarzowice]], [[Porąbka]], [[Wilkowice]]). W tej grupie miejsce szczególne posiadają [[Kozy]], których ludność w 2012 r. przekroczyła 12,4 tys. mieszkańców, w związku z czym jest to najludniejsza wieś w Polsce. Tak duże zaludnienie wsi strefy zewnętrznej aglomeracji bielskiej wyjaśniać należy zarówno czynnikiem suburbanizacji i napływu migracyjnego w rejonu konurbacji katowickiej, jak również czynnikami związanymi z dziedzictwem miejscowego osadnictwa charakteryzującego się istnieniem dużych wsi łańcuchowych. Czynnikiem dodatkowym był i jest wyższy od przeciętnego dla Polski wskaźnik urodzeń.		Strefa zewnętrzna aglomeracji bielskiej obejmuje łącznie 10 jednostek administracyjnych w tym jedną gminę miejską (Szczyrk) i jedną gminę miejsko-wiejską – [[Wilamowice]]<ref>Województwo śląskie, 2006. </ref>. Cechą charakterystyczną strefy zewnętrznej aglomeracji bielskiej jest ponadprzeciętna liczba wsi z populacją większą niż 2 tys. mieszkańców, a więc taką którą przyjmuje się za dolny pułap przy nadawaniu praw miejskich. Nieprzeciętna jest też liczba wsi, których zaludnienie wynosi ok. 4 tys. mieszkańców lub więcej ([[Bestwina]], [[Buczkowice]], [[Bystra]], [[Czaniec]], [[Jaworze]], [[Kozy]], [[Ligota]], [[Pisarzowice]], [[Porąbka]], [[Wilkowice]]). W tej grupie miejsce szczególne posiadają [[Kozy]], których ludność w 2012 r. przekroczyła 12,4 tys. mieszkańców, w związku z czym jest to najludniejsza wieś w Polsce. Tak duże zaludnienie wsi strefy zewnętrznej aglomeracji bielskiej wyjaśniać należy zarówno czynnikiem suburbanizacji i napływu migracyjnego w rejonu konurbacji katowickiej, jak również czynnikami związanymi z dziedzictwem miejscowego osadnictwa charakteryzującego się istnieniem dużych wsi łańcuchowych. Czynnikiem dodatkowym był i jest wyższy od przeciętnego dla Polski wskaźnik urodzeń.




	==Bibliografia==		==Bibliografia==

Garbaczm: /* Powstanie i rozwój aglomeracji bielskiej */

2015-06-24T10:41:12Z

Powstanie i rozwój aglomeracji bielskiej

← poprzednia wersja		Wersja z 12:41, 24 cze 2015
Linia 25:		Linia 25:
	Powstanie tego miasta należy wiązać z jednej strony z górnictwem węgla kamiennego, ale przede wszystkim z istnieniem lokalnego węzła komunikacji kolejowej, który już w XIX w. miał rangę jednego z kluczowych węzłów komunikacyjnych w granicach współczesnej Polski. Węzeł w Dziedzicach pełnił funkcje tzw. para-wrót względem dynamicznie rozwijającej się aglomeracji bielsko-bialskiej oraz ich najbliższego zaplecza<ref>Krzysztofik, 2012. </ref>. Kapitalne położenie przy linii kolejowej z Wiednia do Krakowa oraz odgałęzieniach w kierunku pruskiego [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] i własnego zaplecza stanowiło asumpt dynamicznego rozwoju funkcji wtórnych – przemysłu przetwórczego, obsługi, usług lokalnych. Umiastowieniu Czechowic-Dziedzic w 1951 roku towarzyszyło jednocześnie ostateczne połączenie w jeden organizm miejski Bielska i Białej. Było to połączenie powtórne – pierwszego dokonali Niemcy w 1939 roku i przetrwało ono do 1945 roku. W latach 1945-1950 oba miasta funkcjonowały osobno.		Powstanie tego miasta należy wiązać z jednej strony z górnictwem węgla kamiennego, ale przede wszystkim z istnieniem lokalnego węzła komunikacji kolejowej, który już w XIX w. miał rangę jednego z kluczowych węzłów komunikacyjnych w granicach współczesnej Polski. Węzeł w Dziedzicach pełnił funkcje tzw. para-wrót względem dynamicznie rozwijającej się aglomeracji bielsko-bialskiej oraz ich najbliższego zaplecza<ref>Krzysztofik, 2012. </ref>. Kapitalne położenie przy linii kolejowej z Wiednia do Krakowa oraz odgałęzieniach w kierunku pruskiego [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] i własnego zaplecza stanowiło asumpt dynamicznego rozwoju funkcji wtórnych – przemysłu przetwórczego, obsługi, usług lokalnych. Umiastowieniu Czechowic-Dziedzic w 1951 roku towarzyszyło jednocześnie ostateczne połączenie w jeden organizm miejski Bielska i Białej. Było to połączenie powtórne – pierwszego dokonali Niemcy w 1939 roku i przetrwało ono do 1945 roku. W latach 1945-1950 oba miasta funkcjonowały osobno.

	Powstanie Bielska-Białej i Czechowic-Dziedzic należy uznać za początek nowożytnych dziejów aglomeracji bielskiej. Odtąd liczące około 55 tys. mieszkańców miasto stało się kluczowym ośrodkiem w tej części polskich Karpat. O sile oddziaływania Bielska-Białej świadczyło także to, ze już w 1960 r. jego liczba ludności wzrosła o 50% przekraczając 75 tys. mieszkańców. W latach 50. XX wieku (1958 ~~roku~~) status osiedla miejskiego otrzymały [[Mikuszowice Śląskie]], które w 1968 r. zostały ostatecznie przyłączone do Bielska-Białej.		Powstanie Bielska-Białej i Czechowic-Dziedzic należy uznać za początek nowożytnych dziejów aglomeracji bielskiej. Odtąd liczące około 55 tys. mieszkańców miasto stało się kluczowym ośrodkiem w tej części polskich Karpat. O sile oddziaływania Bielska-Białej świadczyło także to, ze już w 1960 roku, jego liczba ludności wzrosła o 50% przekraczając 75 tys. mieszkańców. W latach 50. XX wieku (1958) status osiedla miejskiego otrzymały [[Mikuszowice Śląskie]], które w 1968 roku zostały ostatecznie przyłączone do Bielska-Białej.

	W latach 70. XX wieku w ramach reformy administracyjnej w regionie nastąpiło kilka zmian. Po pierwsze Bielsko-Biała uzyskało status miasta wojewódzkiego. W mieście pojawiły się instytucje administracyjne i usługowe II stopnia (regionalnego) co w istotny sposób stanowiło o funkcjonalnym awansie miasta. Dotychczasowy przemysłowy wizerunek miasta został uzupełniony rolą Bielska-Białej na administracyjnej mapie Polski. Awansowi temu towarzyszyło także powiększenie terytorium miasta i dalszy dynamiczny wzrost liczby ludności. W 1980 r. Bielsko-Biała zajmowała obszar 125 km² i liczyła 163,7 tys. mieszkańców.		W latach 70. XX wieku w ramach reformy administracyjnej w regionie nastąpiło kilka zmian. Po pierwsze Bielsko-Biała uzyskało status miasta wojewódzkiego. W mieście pojawiły się instytucje administracyjne i usługowe II stopnia (regionalnego) co w istotny sposób stanowiło o funkcjonalnym awansie miasta. Dotychczasowy przemysłowy wizerunek miasta został uzupełniony rolą Bielska-Białej na administracyjnej mapie Polski. Awansowi temu towarzyszyło także powiększenie terytorium miasta i dalszy dynamiczny wzrost liczby ludności. W roku 1980, Bielsko-Biała zajmowała obszar 125 km² i liczyła 163,7 tys. mieszkańców.
	Kolejnym elementem ewolucji struktury formy osadniczej aglomeracji bielskiej było nadanie w 1973 r. praw miejskich Szczyrkowi. Funkcje turystyczno-rekreacyjne Szczyrku ukonstytuowane zostały już w 1956 r. nadaniem mu praw osiedla, dopiero jednak reforma miejska z lata 1973-1977 przekształciła tą miejscowość w miasto.		Kolejnym elementem ewolucji struktury formy osadniczej aglomeracji bielskiej było nadanie w 1973 roku, praw miejskich [[Szczyrk\|Szczyrkowi]]. Funkcje turystyczno-rekreacyjne Szczyrku ukonstytuowane zostały już w roku 1956, nadaniem mu praw osiedla, dopiero jednak reforma miejska z lata 1973-1977 przekształciła tą miejscowość w miasto.

	Do 2013 r. stan prawny istniejących gmin na obszarze aglomeracji bielskiej nie zmienił się. Odnotować należy jedynie zmiany administracyjne w obrębie sieci gmin wiejskich. Zaliczyć do nich należy powstanie w 1982 r. gminy [[Bestwina ~~wyłączonej~~]] z gminy wiejskiej Czechowice-Dziedzice oraz ukonstytuowanie się w 1990 r. gminy [[Jaworze]] wyłączonej z gminy [[Jasienica]]<ref>Spórna, 2012. </ref>.		Do roku 2013 stan prawny istniejących gmin na obszarze aglomeracji bielskiej nie zmienił się. Odnotować należy jedynie zmiany administracyjne w obrębie sieci gmin wiejskich. Zaliczyć do nich należy powstanie w roku 1982, gminy [[Bestwina]] z gminy wiejskiej Czechowice-Dziedzice oraz ukonstytuowanie się w 1990 r. gminy [[Jaworze]] wyłączonej z gminy [[Jasienica]]<ref>Spórna, 2012. </ref>.

	==Struktura aglomeracji bielskiej==		==Struktura aglomeracji bielskiej==

Garbaczm: /* Powstanie i rozwój aglomeracji bielskiej */

2015-06-24T10:36:18Z

Powstanie i rozwój aglomeracji bielskiej

← poprzednia wersja		Wersja z 12:36, 24 cze 2015
Linia 20:		Linia 20:
	Do połowy XX wieku w rejonie Bielska i Białej nie powstało już więcej miast. Rozwijająca się gospodarka lokalna wzmacniała potencjał ośrodków już istniejących, a także uzupełniała strukturę ekonomiczną miejscowości formalnie wiejskich.		Do połowy XX wieku w rejonie Bielska i Białej nie powstało już więcej miast. Rozwijająca się gospodarka lokalna wzmacniała potencjał ośrodków już istniejących, a także uzupełniała strukturę ekonomiczną miejscowości formalnie wiejskich.

	Szczególnie dynamiczny rozwój miał miejsce w samym Bielsku oraz sąsiedniej Białej. Z okresu XIX i początków XX wieku należy odnotować ich silny wzrost demograficzny oraz fakt czytelnej integracji przestrzennej poprzez „zlanie się” ze sobą stref zurbanizowanych obu miast<ref>Kantor-Pietraga, Krzysztofik, 2011.</ref> . Siła rozwoju demograficznego i gospodarczego miasta powodowała także rozwój przedmieść obu ośrodków miejskich. W II połowie XX wieku staną się one w większości częścią terytorium miasta Bielsko-Biała. Zabudowa zespołu miast Bielsko i Biała miała charakter wielkomiejski i miejski. Wielkomiejski przede wszystkim w Bielsku.		Szczególnie dynamiczny rozwój miał miejsce w samym Bielsku oraz sąsiedniej Białej. Z okresu XIX i początków XX wieku należy odnotować ich silny wzrost demograficzny oraz fakt czytelnej integracji przestrzennej poprzez „zlanie się” ze sobą stref zurbanizowanych obu miast<ref>Kantor-Pietraga, Krzysztofik, 2011.</ref>. Siła rozwoju demograficznego i gospodarczego miasta powodowała także rozwój przedmieść obu ośrodków miejskich. W II połowie XX wieku staną się one w większości częścią terytorium miasta Bielsko-Biała. Zabudowa zespołu miast Bielsko i Biała miała charakter wielkomiejski i miejski. Wielkomiejski przede wszystkim w Bielsku.
	Dla części miejscowości zlokalizowanych w okolicach Bielska XIX wiek i połowa XX wieku stanowiła natomiast tzw. przedmiejski etap rozwoju. To znaczy odnotowywały rozwój (przestrzenny, demograficzny, gospodarczy) podobny do miast uprawomocnionych, natomiast z różnych względów nie dochodziło do ich umiastowienia. Zjawisko to znane jest w innych układach zaglomerowanych współczesnego województwa śląskiego – [[Konurbacja katowicka\|konurbacji katowickiej]] i [[Konurbacja rybnicka\|konurbacji rybnickiej]]. By doszło do umiastowienia miejscowość taka musiała się wyróżniać na tle innych, albo znaczącym przerostem liczby ludności, albo silnie rozwiniętymi funkcjami rzadkimi. Obie cechy spełniał największy zurbanizowany, ale nie umiastowiony ośrodek przemysłowo-komunikacyjny, którym były w I połowie XX wieku [[Czechowice-Dziedzice]] (do 1958 ~~r. – Czechowice~~).		Dla części miejscowości zlokalizowanych w okolicach Bielska XIX wiek i połowa XX wieku stanowiła natomiast tzw. przedmiejski etap rozwoju. To znaczy odnotowywały rozwój (przestrzenny, demograficzny, gospodarczy) podobny do miast uprawomocnionych, natomiast z różnych względów nie dochodziło do ich umiastowienia. Zjawisko to znane jest w innych układach zaglomerowanych współczesnego województwa śląskiego – [[Konurbacja katowicka\|konurbacji katowickiej]] i [[Konurbacja rybnicka\|konurbacji rybnickiej]]. By doszło do umiastowienia miejscowość taka musiała się wyróżniać na tle innych, albo znaczącym przerostem liczby ludności, albo silnie rozwiniętymi funkcjami rzadkimi. Obie cechy spełniał największy zurbanizowany, ale nie umiastowiony ośrodek przemysłowo-komunikacyjny, którym były w I połowie XX wieku [[Czechowice-Dziedzice]] (Czechowice do 1958 roku).

	Powstanie tego miasta należy wiązać z jednej strony z górnictwem węgla kamiennego, ale przede wszystkim z istnieniem lokalnego węzła komunikacji kolejowej, który już w XIX w. miał rangę jednego z kluczowych węzłów komunikacyjnych w granicach współczesnej Polski. Węzeł w Dziedzicach pełnił funkcje tzw. para-wrót względem dynamicznie rozwijającej się aglomeracji bielsko-bialskiej oraz ich najbliższego zaplecza<ref>Krzysztofik, 2012. </ref>. Kapitalne położenie przy linii kolejowej z Wiednia do Krakowa oraz odgałęzieniach w kierunku pruskiego Górnego Śląska i własnego zaplecza stanowiło asumpt dynamicznego rozwoju funkcji wtórnych – przemysłu przetwórczego, obsługi, usług lokalnych. Umiastowieniu Czechowic-Dziedzic w 1951 r. towarzyszyło jednocześnie ostateczne połączenie w jeden organizm miejski Bielska i Białej. Było to połączenie powtórne – pierwszego dokonali Niemcy w 1939 r. i przetrwało ono do 1945 r. W latach 1945-1950 oba miasta funkcjonowały osobno.		Powstanie tego miasta należy wiązać z jednej strony z górnictwem węgla kamiennego, ale przede wszystkim z istnieniem lokalnego węzła komunikacji kolejowej, który już w XIX w. miał rangę jednego z kluczowych węzłów komunikacyjnych w granicach współczesnej Polski. Węzeł w Dziedzicach pełnił funkcje tzw. para-wrót względem dynamicznie rozwijającej się aglomeracji bielsko-bialskiej oraz ich najbliższego zaplecza<ref>Krzysztofik, 2012. </ref>. Kapitalne położenie przy linii kolejowej z Wiednia do Krakowa oraz odgałęzieniach w kierunku pruskiego [[Górny Śląsk\|Górnego Śląska]] i własnego zaplecza stanowiło asumpt dynamicznego rozwoju funkcji wtórnych – przemysłu przetwórczego, obsługi, usług lokalnych. Umiastowieniu Czechowic-Dziedzic w 1951 roku towarzyszyło jednocześnie ostateczne połączenie w jeden organizm miejski Bielska i Białej. Było to połączenie powtórne – pierwszego dokonali Niemcy w 1939 roku i przetrwało ono do 1945 roku. W latach 1945-1950 oba miasta funkcjonowały osobno.

	Powstanie Bielska-Białej i Czechowic-Dziedzic należy uznać za początek nowożytnych dziejów aglomeracji bielskiej. Odtąd liczące około 55 tys. mieszkańców miasto stało się kluczowym ośrodkiem w tej części polskich Karpat. O sile oddziaływania Bielska-Białej świadczyło także to, ze już w 1960 r. jego liczba ludności wzrosła o 50% przekraczając 75 tys. mieszkańców. W latach 50. XX wieku (1958 r.) status osiedla miejskiego otrzymały [[Mikuszowice Śląskie]], które w 1968 r. zostały ostatecznie przyłączone do Bielska-Białej.		Powstanie Bielska-Białej i Czechowic-Dziedzic należy uznać za początek nowożytnych dziejów aglomeracji bielskiej. Odtąd liczące około 55 tys. mieszkańców miasto stało się kluczowym ośrodkiem w tej części polskich Karpat. O sile oddziaływania Bielska-Białej świadczyło także to, ze już w 1960 r. jego liczba ludności wzrosła o 50% przekraczając 75 tys. mieszkańców. W latach 50. XX wieku (1958 roku) status osiedla miejskiego otrzymały [[Mikuszowice Śląskie]], które w 1968 r. zostały ostatecznie przyłączone do Bielska-Białej.

	W latach 70. XX wieku w ramach reformy administracyjnej w regionie nastąpiło kilka zmian. Po pierwsze Bielsko-Biała uzyskało status miasta wojewódzkiego. W mieście pojawiły się instytucje administracyjne i usługowe II stopnia (regionalnego) co w istotny sposób stanowiło o funkcjonalnym awansie miasta. Dotychczasowy przemysłowy wizerunek miasta został uzupełniony rolą Bielska-Białej na administracyjnej mapie Polski. Awansowi temu towarzyszyło także powiększenie terytorium miasta i dalszy dynamiczny wzrost liczby ludności. W 1980 r. Bielsko-Biała zajmowała obszar 125 km² i liczyła 163,7 tys. mieszkańców.		W latach 70. XX wieku w ramach reformy administracyjnej w regionie nastąpiło kilka zmian. Po pierwsze Bielsko-Biała uzyskało status miasta wojewódzkiego. W mieście pojawiły się instytucje administracyjne i usługowe II stopnia (regionalnego) co w istotny sposób stanowiło o funkcjonalnym awansie miasta. Dotychczasowy przemysłowy wizerunek miasta został uzupełniony rolą Bielska-Białej na administracyjnej mapie Polski. Awansowi temu towarzyszyło także powiększenie terytorium miasta i dalszy dynamiczny wzrost liczby ludności. W 1980 r. Bielsko-Biała zajmowała obszar 125 km² i liczyła 163,7 tys. mieszkańców.

Garbaczm: /* Powstanie i rozwój aglomeracji bielskiej */

2015-06-24T10:17:48Z

Powstanie i rozwój aglomeracji bielskiej

← poprzednia wersja		Wersja z 12:17, 24 cze 2015
Linia 14:		Linia 14:
	Procesy miastotwórcze w rejonie dzisiejszego Bielska-Białej sięgają 2 połowy XIII wieku. Z tego okresu pochodzi też samo Bielsko. Już od średniowiecza z uwagi na specyficzne warunki przyrodnicze istotnym elementem rozwoju gospodarki była zajęcia nierolnicze. Ich rola w rozwoju gospodarczym uaktywniała się nie tylko w miastach, ale także w szerszym wymiarze na terenach formalnie wiejskich. Znaczenie kluczowe miały pozyskanie i obróbka drewna, w tym różne formy stolarstwa oraz włókiennictwo i tkactwo.		Procesy miastotwórcze w rejonie dzisiejszego Bielska-Białej sięgają 2 połowy XIII wieku. Z tego okresu pochodzi też samo Bielsko. Już od średniowiecza z uwagi na specyficzne warunki przyrodnicze istotnym elementem rozwoju gospodarki była zajęcia nierolnicze. Ich rola w rozwoju gospodarczym uaktywniała się nie tylko w miastach, ale także w szerszym wymiarze na terenach formalnie wiejskich. Znaczenie kluczowe miały pozyskanie i obróbka drewna, w tym różne formy stolarstwa oraz włókiennictwo i tkactwo.

	Rozpowszechnienie ~~pozarolniczych~~ przetwórstwa i produkcji wiejskiej, przy ~~jednocześnie podtrzymywanych funkcjach~~ i sile oddziaływania samego Bielska stanowiły istotny element w procesie wyhamowywania potencjalnego rozwoju miejskiej sieci osadniczej w najbliższym sąsiedztwie. Tak było przynajmniej do początków XVIII wieku. Rosnąca rola pozarolniczej gospodarki wiejskiej, w tym szczególnie tkactwa i płóciennictwa, jak również stały napływ osadników z terenu państw niemieckojęzycznych oraz Czech i co najbardziej istotne specyfika politycznego pogranicza doprowadziły do zmian w lokalnej miejskiej sieci osadniczej. Zmiany te miały miejsce we wschodniej, a więc małopolskiej części dzisiejszej aglomeracji i jej otoczenie.		Rozpowszechnienie pozarolniczego przetwórstwa i produkcji wiejskiej, przy jednoczesnym podtrzymywaniu funkcji i sile oddziaływania samego Bielska stanowiły istotny element w procesie wyhamowywania potencjalnego rozwoju miejskiej sieci osadniczej w najbliższym sąsiedztwie. Tak było przynajmniej do początków XVIII wieku. Rosnąca rola pozarolniczej gospodarki wiejskiej, w tym szczególnie tkactwa i płóciennictwa, jak również stały napływ osadników z terenu państw niemieckojęzycznych oraz Czech i co najbardziej istotne specyfika politycznego pogranicza doprowadziły do zmian w lokalnej miejskiej sieci osadniczej. Zmiany te miały miejsce we wschodniej, a więc małopolskiej części dzisiejszej aglomeracji i jej otoczenie.

	Wydarzeniem niewątpliwie najważniejszym była formalna lokacja miasta Biała w 1723 r. Miasto to powstałe w odległości zaledwie 2 km od śląskiego Bielska, na dwa stulecia stało się wobec niego ośrodkiem bliźniaczym o różnym charakterze – raz konkurencyjnym, raz uzupełniającym. Z formalno-prawnego punktu widzenia 1723 r. stanowi początek istnienia aglomeracji bielskiej, chociaż jeszcze w innym wymiarze demograficznym i gospodarczym<ref>Krzysztofik, 2008.</ref>. W tym samym okresie w efekcie zbliżonych do Białej przesłanek gospodarczych, ale także w pewnym wymiarze społeczno-politycznych umiastowił się [[Andrychów]] (1767 r.). Na północ od Białej i Andrychowa z pewnym opóźnieniem prawa miejskie uzyskały także [[Wilamowice]] (1818 r.).		Wydarzeniem niewątpliwie najważniejszym była formalna lokacja miasta Biała w 1723 roku. Miasto to powstałe w odległości zaledwie 2 km od śląskiego Bielska, na dwa stulecia stało się wobec niego ośrodkiem bliźniaczym o różnym charakterze – raz konkurencyjnym, raz uzupełniającym. Z formalno-prawnego punktu widzenia 1723 roku stanowi początek istnienia aglomeracji bielskiej, chociaż jeszcze w innym wymiarze demograficznym i gospodarczym<ref>Krzysztofik, 2008.</ref>. W tym samym okresie w efekcie zbliżonych do Białej przesłanek gospodarczych, ale także w pewnym wymiarze społeczno-politycznych umiastowił się Andrychów (1767 r.). Na północ od Białej i Andrychowa z pewnym opóźnieniem prawa miejskie uzyskały także [[Wilamowice]] (1818 r.).

	Do połowy XX wieku w rejonie Bielska i Białej nie powstało już więcej miast. Rozwijająca się gospodarka lokalna wzmacniała potencjał ośrodków już istniejących, a także uzupełniała strukturę ekonomiczną miejscowości formalnie wiejskich.		Do połowy XX wieku w rejonie Bielska i Białej nie powstało już więcej miast. Rozwijająca się gospodarka lokalna wzmacniała potencjał ośrodków już istniejących, a także uzupełniała strukturę ekonomiczną miejscowości formalnie wiejskich.