Życie literackie ziemi częstochowskiej – okres międzywojenny - Historia wersji

Praktykant o 06:36, 26 maj 2020

2020-05-26T06:36:03Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:36, 26 maj 2020
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Historia]]		[[Kategoria:Historia]]
	[[Kategoria:Kultura i sztuka]]		[[Kategoria:Kultura i sztuka]]
	[[Kategoria:~~Socjologia~~]]		[[Kategoria:Nauki społeczne]]
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 3 (2016)]]		[[Kategoria:Tom 3 (2016)]]

Praktykant o 09:00, 30 wrz 2019

2019-09-30T09:00:30Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:00, 30 wrz 2019
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Historia]]		[[Kategoria:Historia]]
			[[Kategoria:Kultura i sztuka]]
	[[Kategoria:Socjologia]]		[[Kategoria:Socjologia]]
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]

Praktykant o 09:16, 16 sty 2019

2019-01-16T09:16:53Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:16, 16 sty 2019
Linia 3:		Linia 3:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 3 (2016)]]		[[Kategoria:Tom 3 (2016)]]
			(ang. Literature of Częstochowa – interwar period,niem. Literatur in Częstochowa in der Zwischemkriegszeit)

	Autor: [[dr Elżbieta Wróbel]]		Autor: [[dr Elżbieta Wróbel]]

Praktykant o 11:40, 26 sty 2017

2017-01-26T11:40:22Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:40, 26 sty 2017
Linia 1:		Linia 1:
			[[Kategoria:Historia]]
			[[Kategoria:Socjologia]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 3 (2016)]]
	Autor: [[dr Elżbieta Wróbel]]		Autor: [[dr Elżbieta Wróbel]]


			::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
			:::::::::::::::::::::::::[[ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Tom 3 (2016)\|TOM: 3 (2016)]]


	==Ziemia częstochowska – terminologiczne dylematy==		==Ziemia częstochowska – terminologiczne dylematy==

Praktykant o 11:19, 26 sty 2017

2017-01-26T11:19:52Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:19, 26 sty 2017
Linia 20:		Linia 20:
	Pod koniec lat dwudziestych jednym z największych osiągnięć w dziedzinie szeroko rozumianej kultury było stworzenie w 1927 roku stałego zespołu aktorskiego i uruchomienie Teatru Miejskiego „Rozmaitości” (ul. Katedralna 3). Jego założycielem był Jan Otrembski; wkrótce nazwa została zmieniona na Teatr Miejski Kameralny. Życie teatralne Częstochowy posiada bogatą historię. Dużym wydarzeniem była obecność teatru Marii Przybyłko-Potockiej w trakcie Wystawy Przemysłu i Rolnictwa w 1909 roku, a także wizyty Reduty kierowanej przez Juliusza Osterwę. Do podniesienia rangi sceny teatralnej w Częstochowie przyczyniła się niewątpliwie budowa gmachu teatralnego przy ulicy Kilińskiego 15, otwartego 22 lipca 1931 roku; społeczeństwo miasta ofiarnie wspierało jego powstanie. Przyjazd do Częstochowy w 1932 roku wybitnego artysty Iwo Galla i objęcie przez niego stanowiska dyrektora teatru (pełnił tę funkcję do połowy 1935 roku) doprowadziło do sukcesu artystycznego sceny częstochowskiej. Wystawiane przez Galla sztuki poziomem artystycznym wykraczały daleko poza formułę teatru prowincjonalnego<ref>O wymienionych wydarzeniach z historii życia teatralnego Częstochowy powstało ostatnio wiele publikacji weryfikujących wcześniejsze ustalenia badaczy regionu częstochowskiego: Z. Jędrzejewski, O teatrze w domu Kacpra Benduskiego i o pierwszych częstochowskich przedstawieniach zawodowych towarzystw aktorskich, w: Literatura i kultura w Częstochowie. Częstochowa w literaturze i kulturze, red. E. Hurnikowa, E. Wróbel, A. Wypych-Gawrońska, Częstochowa 2009; A. Wypych-Gawrońska, Teatr Marii Przybyłko-Potockiej, w: Literatura i kultura w Częstochowie…; Z Jędrzejewski, Iwo Gall w Częstochowie (1932-1935). Spis przedstawień, w: Historia i Teoria Literatury, 2009, t. 10; Iwo Gall – redutowiec, artysta teatru, red. A. Wypych-Gawrońska, E. Wróbel, J. Warońska, Częstochowa 2014. W powyższej książce znalazły się następujące artykuły dotyczące działalności Galla w Częstochowie: Z. Jędrzejewski, Redutowe wyprawy na Jasna Górę; J. Warońska, Polityka repertuarowa w czasie dyrekcji Iwo Galla w Częstochowie; A. Pobratyn, Częstochowscy aktorzy Iwo Galla; A. Boral, Scena częstochowska jako przedsiębiorstwo teatralne za dyrekcji Iwo Galla (1932-1935). Uwarunkowania gospodarcze i finansowe działalności teatru; E. Wróbel, „Gazeta Narodowa” o teatrze Iwo Galla w Częstochowie – artysta i lokalna polityka; E. Hurnikowa, „Zalotnicy niebiescy” Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Problematyka sztuki i jej realizacja na częstochowskiej scenie za dyrekcji Iwo Galla.</ref>.		Pod koniec lat dwudziestych jednym z największych osiągnięć w dziedzinie szeroko rozumianej kultury było stworzenie w 1927 roku stałego zespołu aktorskiego i uruchomienie Teatru Miejskiego „Rozmaitości” (ul. Katedralna 3). Jego założycielem był Jan Otrembski; wkrótce nazwa została zmieniona na Teatr Miejski Kameralny. Życie teatralne Częstochowy posiada bogatą historię. Dużym wydarzeniem była obecność teatru Marii Przybyłko-Potockiej w trakcie Wystawy Przemysłu i Rolnictwa w 1909 roku, a także wizyty Reduty kierowanej przez Juliusza Osterwę. Do podniesienia rangi sceny teatralnej w Częstochowie przyczyniła się niewątpliwie budowa gmachu teatralnego przy ulicy Kilińskiego 15, otwartego 22 lipca 1931 roku; społeczeństwo miasta ofiarnie wspierało jego powstanie. Przyjazd do Częstochowy w 1932 roku wybitnego artysty Iwo Galla i objęcie przez niego stanowiska dyrektora teatru (pełnił tę funkcję do połowy 1935 roku) doprowadziło do sukcesu artystycznego sceny częstochowskiej. Wystawiane przez Galla sztuki poziomem artystycznym wykraczały daleko poza formułę teatru prowincjonalnego<ref>O wymienionych wydarzeniach z historii życia teatralnego Częstochowy powstało ostatnio wiele publikacji weryfikujących wcześniejsze ustalenia badaczy regionu częstochowskiego: Z. Jędrzejewski, O teatrze w domu Kacpra Benduskiego i o pierwszych częstochowskich przedstawieniach zawodowych towarzystw aktorskich, w: Literatura i kultura w Częstochowie. Częstochowa w literaturze i kulturze, red. E. Hurnikowa, E. Wróbel, A. Wypych-Gawrońska, Częstochowa 2009; A. Wypych-Gawrońska, Teatr Marii Przybyłko-Potockiej, w: Literatura i kultura w Częstochowie…; Z Jędrzejewski, Iwo Gall w Częstochowie (1932-1935). Spis przedstawień, w: Historia i Teoria Literatury, 2009, t. 10; Iwo Gall – redutowiec, artysta teatru, red. A. Wypych-Gawrońska, E. Wróbel, J. Warońska, Częstochowa 2014. W powyższej książce znalazły się następujące artykuły dotyczące działalności Galla w Częstochowie: Z. Jędrzejewski, Redutowe wyprawy na Jasna Górę; J. Warońska, Polityka repertuarowa w czasie dyrekcji Iwo Galla w Częstochowie; A. Pobratyn, Częstochowscy aktorzy Iwo Galla; A. Boral, Scena częstochowska jako przedsiębiorstwo teatralne za dyrekcji Iwo Galla (1932-1935). Uwarunkowania gospodarcze i finansowe działalności teatru; E. Wróbel, „Gazeta Narodowa” o teatrze Iwo Galla w Częstochowie – artysta i lokalna polityka; E. Hurnikowa, „Zalotnicy niebiescy” Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Problematyka sztuki i jej realizacja na częstochowskiej scenie za dyrekcji Iwo Galla.</ref>.

	Spektakularnym wydarzeniem o skali ogólnopolskiej stała się ekspozycja zatytułowana Wystawa książki polskiej oraz regionalizmu Częstochowy i okolicy, którą zaprezentowano w kwietniu 1934 roku. Towarzyszył jej okolicznościowy katalog, wiernie dokumentujący prezentowane zbiory<ref>Wystawa książki polskiej oraz regionalizmu Częstochowy i okolic, 8-22 kwietnia 1934 r., Częstochowa 1934.</ref>. Impulsem do zorganizowania wystawy był Tydzień Książki Polskiej odbywający się w grudniu 1933 roku w Warszawy pod patronatem najwyższych władz państwowych – m.in. [[Józef Piłsudski\|Marszałka Józefa Piłsudskiego]] – miał on propagować czytelnictwo. Wystawę częstochowską, prezentowaną w ramach ogólnopolskiej inicjatywy, z przyczyn organizacyjnych przesunięto na kwiecień następnego roku. Ekspozycja, ukazując dziedzictwo kulturalne miasta<ref>Zob. anonimowa notatka: Z wystawy książki polskiej, w: Goniec Częstochowski 1934, nr 86, s. 5. </ref>, nabrała także charakteru regionalnego. Odbywała się w sali Rady Miejskiej przy ulicy Dąbrowskiego 14, a nad jej przygotowaniem czuwał lokalny komitet pod przewodnictwem Jadwigi Mackiewiczowej (małżonki ówczesnego prezydenta miasta Jana Mackiewicza), w skład którego weszli m.in.: Jan Barylski, Józef Mikołajtis oraz Zdzisław Wróbel<ref>J. Jaglarz, Wystawa książki polskiej w 1934 roku, w: Almanach Częstochowy 1989, s. 64.</ref>. Specjalnie na wystawę do Częstochowy przyjechali Wacław Sieroszewski, ówczesny prezes Polskiej Akademii Literatury oraz znakomici krytycy: Karol Irzykowski i Wincenty Rzymowski. W trakcie specjalnego wieczoru autorskiego, który odbył się 20 kwietnia 1934 roku w Teatrze Kameralnym, Irzykowski wygłosił odczyt Niebezpieczeństwo książki<ref>Zob. anonimowa notatka: Akademicy w Częstochowie, w: Goniec Częstochowski 1934, nr 90, s. 3.</ref>, a swoje wrażenia z pobytu w Częstochowie krytyk opublikował na łamach warszawskiego „Pionu”<ref>K. Irzykowski, Z wycieczki akademickiej do Częstochowy, w: Pion” 1934, nr 18.</ref>. Z dobrotliwym humorem pisał wówczas:		Spektakularnym wydarzeniem o skali ogólnopolskiej stała się ekspozycja zatytułowana "Wystawa książki polskiej oraz regionalizmu Częstochowy i okolicy", którą zaprezentowano w kwietniu 1934 roku. Towarzyszył jej okolicznościowy katalog, wiernie dokumentujący prezentowane zbiory<ref>Wystawa książki polskiej oraz regionalizmu Częstochowy i okolic, 8-22 kwietnia 1934 r., Częstochowa 1934.</ref>. Impulsem do zorganizowania wystawy był Tydzień Książki Polskiej odbywający się w grudniu 1933 roku w Warszawy pod patronatem najwyższych władz państwowych – m.in. [[Józef Piłsudski\|Marszałka Józefa Piłsudskiego]] – miał on propagować czytelnictwo. Wystawę częstochowską, prezentowaną w ramach ogólnopolskiej inicjatywy, z przyczyn organizacyjnych przesunięto na kwiecień następnego roku. Ekspozycja, ukazując dziedzictwo kulturalne miasta<ref>Zob. anonimowa notatka: Z wystawy książki polskiej, w: Goniec Częstochowski 1934, nr 86, s. 5. </ref>, nabrała także charakteru regionalnego. Odbywała się w sali Rady Miejskiej przy ulicy Dąbrowskiego 14, a nad jej przygotowaniem czuwał lokalny komitet pod przewodnictwem Jadwigi Mackiewiczowej (małżonki ówczesnego prezydenta miasta Jana Mackiewicza), w skład którego weszli m.in.: Jan Barylski, Józef Mikołajtis oraz Zdzisław Wróbel<ref>J. Jaglarz, Wystawa książki polskiej w 1934 roku, w: Almanach Częstochowy 1989, s. 64.</ref>. Specjalnie na wystawę do Częstochowy przyjechali Wacław Sieroszewski, ówczesny prezes Polskiej Akademii Literatury oraz znakomici krytycy: Karol Irzykowski i Wincenty Rzymowski. W trakcie specjalnego wieczoru autorskiego, który odbył się 20 kwietnia 1934 roku w Teatrze Kameralnym, Irzykowski wygłosił odczyt Niebezpieczeństwo książki<ref>Zob. anonimowa notatka: Akademicy w Częstochowie, w: Goniec Częstochowski 1934, nr 90, s. 3.</ref>, a swoje wrażenia z pobytu w Częstochowie krytyk opublikował na łamach warszawskiego „Pionu”<ref>K. Irzykowski, Z wycieczki akademickiej do Częstochowy, w: Pion” 1934, nr 18.</ref>. Z dobrotliwym humorem pisał wówczas:

	::Jeszcze muszę o tym powiedzieć, jak bardzo byłem dumny ze swego prezesa, choć z początku czułem się przy nim jak Sancho Pansa, cywil. Podziwiałem jego swobodne obejście, jego dar serdecznego przemawiania, patriotyzm wyrażający się naturalnie, bez patosu. Mężczyźni brali go w koło wspomnień legionowych; panie mieniły go czarującym – fotogenicznym. Hołdy, składane mu, dotyczyły jego własnej osoby – prezesurę PAL on zdobił – nie ona jego. Aż byłem zazdrosny; ale i ja na tym zyskałem. Wieczorem, gdy podpisywałem jakieś kartki i fotografie, zdawało mi się nieomal, że jestem gwiazdorem filmowym. Za to nazajutrz, gdy już p. Sieroszewskiego nie było, poczułem się jak – rewizor z Petersburga.		::Jeszcze muszę o tym powiedzieć, jak bardzo byłem dumny ze swego prezesa, choć z początku czułem się przy nim jak Sancho Pansa, cywil. Podziwiałem jego swobodne obejście, jego dar serdecznego przemawiania, patriotyzm wyrażający się naturalnie, bez patosu. Mężczyźni brali go w koło wspomnień legionowych; panie mieniły go czarującym – fotogenicznym. Hołdy, składane mu, dotyczyły jego własnej osoby – prezesurę PAL on zdobił – nie ona jego. Aż byłem zazdrosny; ale i ja na tym zyskałem. Wieczorem, gdy podpisywałem jakieś kartki i fotografie, zdawało mi się nieomal, że jestem gwiazdorem filmowym. Za to nazajutrz, gdy już p. Sieroszewskiego nie było, poczułem się jak – rewizor z Petersburga.
Linia 27:		Linia 27:

	Także relacje prasowe publikowane w prasie lokalnej potwierdzają, że ekspozycja poświęcona książce oraz tradycjom wydawniczym regionu częstochowskiego cieszyła się dużym zainteresowaniem mieszkańców miasta.		Także relacje prasowe publikowane w prasie lokalnej potwierdzają, że ekspozycja poświęcona książce oraz tradycjom wydawniczym regionu częstochowskiego cieszyła się dużym zainteresowaniem mieszkańców miasta.

	Istotnych wydarzeń kulturalnych o wysokiej randze artystycznej nie brakowało także w dziedzinie plastyki. Coraz większe znaczenie zyskiwało, jak zauważył Aleksander Jaśkiewicz, Muzeum Higieniczne (założone w 1905 roku) zajmujące się początkowo wyłącznie propagowaniem higieny wśród społeczeństwa, przeistaczające się z roku na rok w instytucję kulturalną, której formuła programowa pozwalała przygotowywać odbiorcę do obcowania ze sztuką<ref>A. Jaśkiewicz, Życie artystyczne Częstochowy w początkach XX wieku i w okresie międzywojennym, w: Rocznik Muzeum Częstochowskiego 1973, t. 3.</ref>. W 1923 roku na bazie tej placówki ówczesne władze miasta utworzyły Miejskie Muzeum Krajoznawcze i Higieniczne. Niestety, borykało się ono z problemami lokalowymi, co powodowało, że ekspozycje organizowano w różnych salach na terenie Częstochowy. Muzeum nie posiadano również własnej kolekcji dzieł sztuki. Nie były to problemy typowe wyłącznie dla Częstochowy, gdyż podobne trudności musiało przezwyciężać wiele placówek działających w mniejszych ośrodkach. Organizowano tzw. „wystawy okrężne”. Do Częstochowy w 1924 roku zawitała Okrężna Wystawa Sztuki Krakowskiego Związku Artystów Plastyków, w ramach której pokazywano m.in. dzieła Konstantego Laszczki, Ludwika Stasiaka, Włodzimierza Tetmajera, Wincentego Wodzinowskiego, Kaspra Żelechowskiego. W tym samym roku odbyła się także Okrężna Wystawa Grafiki Polskiej, dzięki której częstochowianie mogli zobaczyć między innymi prace: Józefa Mehoffera, Leona Wyczółkowskiego czy Władysława Skoczylasa. Wystawa składała się z 200 obrazów<ref>Podaję za: tamże, s. 328.</ref>. Stosunkowo często pokazywano w Częstochowie prace młodych artystów związanych z Akademią Sztuk Pięknych w Krakowie (w latach 1929, 1930 i 1931). Z wystaw indywidualnych przypomnieć wypada ekspozycję prac podróżnika i malarza Aleksandra Laszenki z 1928 roku oraz „wystawę okrężną” mistrza miniatury Artura Szyka w 1932 roku, która odbyła w lokalu Towarzystwa Przyjaciół Francji<ref>Podaję za: Konika artystyczna, w: Sztuki Piękne 1933, r. 9, s. 27.</ref>. Częstochowa posiadała także własne interesujące środowisko artystyczne z rzeźbiarzem Stanisławem Barylskim na czele<ref>W 2008 roku odbyła się w Muzeum Częstochowskim wystawa: Wielość spojrzeń. Twórczość Stanisława i Wojciecha Baryskich. Komisarzem i autorem scenariusza była Katarzyna Sucharkiewicz.</ref>.

	Podkreślić należy, iż również społeczność polskich [[Żydzi (Ziemia częstochowska)\|Żydów]] – stanowili blisko 20% ludności miasta – znacząco wzbogacała oblicze kultury w Częstochowie. Wymownego przykładu dostarcza np. działalność Żydowskiego Towarzystwa Muzyczno-Literackiego „Lira”, założonego w 1908 roku i związanego z zasłużoną dla rozwoju miasta rodziną Markusfeldów. Również członkowie rodu Wolbergów wpisali się w historię kultury częstochowskiej, otwierając w 1915 roku Teatr Letni, mogący pomieścić 600 widzów. W 1919 roku został on przemianowany na Teatr Polonia, stając się znaczącym ośrodkiem życia kulturalnego w mieście, w którym oprócz występów teatralnych i projekcji filmowych odbywały się również spotkania literackie z popularnymi wówczas pisarzami polskimi<ref>Podaję za: H. Dominiczak, Częstochowa i jej mieszkańcy 1918-1939, w: Częstochowa. Dzieje miasta i klasztoru jasnogórskiego, t. 3: W czasach Polski Odrodzonej i drugiej wojny światowej, red. R. Szwed, Częstochowa 2006, s. 48-49. Znaczenie społeczności żydowskiej dla rozwoju miasta i jej kultury w niezwykle atrakcyjny sposób ukazuje album: Żydzi częstochowianie: współistnienie – Holocaust – pamięć, red. J. Mizgalski, wybór i oprac. materiałów E. Surma-Jończyk, współpraca W. Paszkowski, Częstochowa 2004. Interesujące informacje o działalności rodziny Wolbergów – głównie Adama – znajdują się na stronie internetowej: Genolodzy. Pl. Serwis Polskiego Towarzystwa Genologicznego; zamieszczono tu referat Stanisława Kabzińskiego: Zaskakujące koligacje rodziny Wolbergów [dostęp: 2 grudnia 2015].</ref>.		Podkreślić należy, iż również społeczność polskich [[Żydzi (Ziemia częstochowska)\|Żydów]] – stanowili blisko 20% ludności miasta – znacząco wzbogacała oblicze kultury w Częstochowie. Wymownego przykładu dostarcza np. działalność Żydowskiego Towarzystwa Muzyczno-Literackiego „Lira”, założonego w 1908 roku i związanego z zasłużoną dla rozwoju miasta rodziną Markusfeldów. Również członkowie rodu Wolbergów wpisali się w historię kultury częstochowskiej, otwierając w 1915 roku Teatr Letni, mogący pomieścić 600 widzów. W 1919 roku został on przemianowany na Teatr Polonia, stając się znaczącym ośrodkiem życia kulturalnego w mieście, w którym oprócz występów teatralnych i projekcji filmowych odbywały się również spotkania literackie z popularnymi wówczas pisarzami polskimi<ref>Podaję za: H. Dominiczak, Częstochowa i jej mieszkańcy 1918-1939, w: Częstochowa. Dzieje miasta i klasztoru jasnogórskiego, t. 3: W czasach Polski Odrodzonej i drugiej wojny światowej, red. R. Szwed, Częstochowa 2006, s. 48-49. Znaczenie społeczności żydowskiej dla rozwoju miasta i jej kultury w niezwykle atrakcyjny sposób ukazuje album: Żydzi częstochowianie: współistnienie – Holocaust – pamięć, red. J. Mizgalski, wybór i oprac. materiałów E. Surma-Jończyk, współpraca W. Paszkowski, Częstochowa 2004. Interesujące informacje o działalności rodziny Wolbergów – głównie Adama – znajdują się na stronie internetowej: Genolodzy. Pl. Serwis Polskiego Towarzystwa Genologicznego; zamieszczono tu referat Stanisława Kabzińskiego: Zaskakujące koligacje rodziny Wolbergów [dostęp: 2 grudnia 2015].</ref>.
Linia 56:		Linia 54:
	Jan Barylski nie ograniczał się wyłącznie do aktywności publicystycznej. Był również satyrykiem i komediopisarzem. Z jego osobą wiąże się dwudziestowieczna tradycja prasy satyrycznej w Częstochowie; należał do grona założycieli „Satyra Częstochowskiego”, ukazującego się w latach 1922-1924. Według ustaleń Agnieszki Mielczarek<ref>A. Mielczarek, J. Barylski, „Acer” (1890-1946) – felietonista „Gońca Częstochowskiego”. Zarys biograficzny; praca magisterska napisana pod kierunkiem prof. dr hab. Zbigniewa Żmigrodzkiego. Uniwersytet Śląski. Wydział Filologiczny. Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej, Katowice 1994; maszynopis złożony w Oddziale Informacji Regionalnej Biblioteki Publicznej im. Władysława Biegańskiego w Częstochowie, sygnatura: R-141. Jest to najbogatsze źródło dotyczące literackiej działalności J. Barylskiego.</ref>, był również właścicielem i wydawcą satyrycznej „Wolnej Krytyki”, wychodzącej z kłopotami i przerwami w latach 1924-1926. Były to najdłużej wydawane w mieście czasopisma satyryczne. Barylski swoje teksty humorystyczne, pisane z dużą kulturą literacką, ogłosił w dwóch tomach: Wesoła Muza. Satyry, obrazki sceniczne, wiersze ulotne oraz Z teki humorysty…<ref>Zob. Acer-Barylski [J. Barylski], Wesoła muza. Satyry, obrazki sceniczne, wiersze ulotne, Częstochowa 1931; J. Barylski, Z teki humorysty. Wiązanka wrażeń z Zakopanego, Krynicy, Worochty, Kresów Wschodnich i z podróży pod włoskie niebo, Częstochowa 1931.</ref>, oba opublikowane przez wydawnictwo Franciszka Dionizego Wilkoszewskiego.		Jan Barylski nie ograniczał się wyłącznie do aktywności publicystycznej. Był również satyrykiem i komediopisarzem. Z jego osobą wiąże się dwudziestowieczna tradycja prasy satyrycznej w Częstochowie; należał do grona założycieli „Satyra Częstochowskiego”, ukazującego się w latach 1922-1924. Według ustaleń Agnieszki Mielczarek<ref>A. Mielczarek, J. Barylski, „Acer” (1890-1946) – felietonista „Gońca Częstochowskiego”. Zarys biograficzny; praca magisterska napisana pod kierunkiem prof. dr hab. Zbigniewa Żmigrodzkiego. Uniwersytet Śląski. Wydział Filologiczny. Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej, Katowice 1994; maszynopis złożony w Oddziale Informacji Regionalnej Biblioteki Publicznej im. Władysława Biegańskiego w Częstochowie, sygnatura: R-141. Jest to najbogatsze źródło dotyczące literackiej działalności J. Barylskiego.</ref>, był również właścicielem i wydawcą satyrycznej „Wolnej Krytyki”, wychodzącej z kłopotami i przerwami w latach 1924-1926. Były to najdłużej wydawane w mieście czasopisma satyryczne. Barylski swoje teksty humorystyczne, pisane z dużą kulturą literacką, ogłosił w dwóch tomach: Wesoła Muza. Satyry, obrazki sceniczne, wiersze ulotne oraz Z teki humorysty…<ref>Zob. Acer-Barylski [J. Barylski], Wesoła muza. Satyry, obrazki sceniczne, wiersze ulotne, Częstochowa 1931; J. Barylski, Z teki humorysty. Wiązanka wrażeń z Zakopanego, Krynicy, Worochty, Kresów Wschodnich i z podróży pod włoskie niebo, Częstochowa 1931.</ref>, oba opublikowane przez wydawnictwo Franciszka Dionizego Wilkoszewskiego.

	Barylski próbował swych sił także w twórczości komediowej. Z dostępnych źródeł wynika, że był autorem czterech komedii: Miłość XX wieku (komedia współczesna w 4 aktach, intryga osnuta na ogłoszeniach matrymonialnych), Rewolucja w… Pikutkowie (komedia współczesna polityczna w 3 aktach), Fatalna wizyta (sztuka detektywistyczna w 4 aktach) oraz Na giełdzie zwyżka! Według informacji zawartych w tomie Wesoła muza, wszystkie teksty autor posiadał w maszynopisie, jak sam pisał, w niedalekiej przyszłości zamierzał je opublikować dla użytku scen teatralnych<ref>Zob. Od autora, Acer-Barylski , Wesoła muza…, [s. 63].</ref>. Katalogi największych bibliotek w Polsce nie zarejestrowały żadnej z nich; jest wysoce prawdopodobne, że zamiarów swych Barylski nie zrealizował, a sztuki nie zostały w ogóle wydane drukiem. Szczęśliwie dwie z nich doczekały się w Częstochowie realizacji scenicznej. W 1928 roku Teatr Miejski „Rozmaitości” pokazał Miłość XX wieku. Trzy lata później częstochowska scena już jako Teatr Miejski Kameralny wystawiła Fatalną wizytę w reżyserii Antoniego Piekarskiego. Z recenzji zamieszczonych w „Gońcu Częstochowskim” wynika, że sztuki Barylskiego cieszyły się dużym powodzeniem wśród miejscowej publiczności<ref>Goniec Częstochowski 1929, nr 49; Goniec Częstochowski 1931, nr 127.</ref>. Autor Miłości XX wieku jest jedynym związanym z środowiskiem częstochowskim komediopisarzem, którego sztuki dostały się na deski miejscowego teatru.		Barylski próbował swych sił także w twórczości komediowej. Z dostępnych źródeł wynika, że był autorem czterech komedii: "Miłość XX wieku" (komedia współczesna w 4 aktach, intryga osnuta na ogłoszeniach matrymonialnych), "Rewolucja w… Pikutkowie" (komedia współczesna polityczna w 3 aktach), "Fatalna wizyta" (sztuka detektywistyczna w 4 aktach) oraz "Na giełdzie zwyżka!" Według informacji zawartych w tomie "Wesoła muza", wszystkie teksty autor posiadał w maszynopisie, jak sam pisał, w niedalekiej przyszłości zamierzał je opublikować dla użytku scen teatralnych<ref>Zob. Od autora, Acer-Barylski , Wesoła muza…, [s. 63].</ref>. Katalogi największych bibliotek w Polsce nie zarejestrowały żadnej z nich; jest wysoce prawdopodobne, że zamiarów swych Barylski nie zrealizował, a sztuki nie zostały w ogóle wydane drukiem. Szczęśliwie dwie z nich doczekały się w Częstochowie realizacji scenicznej. W 1928 roku Teatr Miejski „Rozmaitości” pokazał "Miłość XX wieku". Trzy lata później częstochowska scena już jako Teatr Miejski Kameralny wystawiła "Fatalną wizytę" w reżyserii Antoniego Piekarskiego. Z recenzji zamieszczonych w „Gońcu Częstochowskim” wynika, że sztuki Barylskiego cieszyły się dużym powodzeniem wśród miejscowej publiczności<ref>Goniec Częstochowski 1929, nr 49; Goniec Częstochowski 1931, nr 127.</ref>. Autor "Miłości XX wieku" jest jedynym związanym z środowiskiem częstochowskim komediopisarzem, którego sztuki dostały się na deski miejscowego teatru.

	W Częstochowie po 1918 roku ukazywało się wiele tytułów prasowych związanych z obozami i partiami politycznymi, a także dzienniki o charakterze informacyjnym. Dobrej publicystyki kulturalnej na stronicach owych gazet było niewiele. Z tytułów rozpoczynających swój żywot w latach dwudziestych warto wspomnieć wydawanego najdłużej, ale nie bez problemów organizacyjnych, „Częstochowianina” – to prasowy organ PPS-u, wydawany w latach 1921-1923 i 1927-1938, który raczej marginalnie propagował również twórczość robotniczą<ref>T. Mielczarek, Od „Monitora” do „Gońca Reklamowego”…, s. 82.</ref>.		W Częstochowie po 1918 roku ukazywało się wiele tytułów prasowych związanych z obozami i partiami politycznymi, a także dzienniki o charakterze informacyjnym. Dobrej publicystyki kulturalnej na stronicach owych gazet było niewiele. Z tytułów rozpoczynających swój żywot w latach dwudziestych warto wspomnieć wydawanego najdłużej, ale nie bez problemów organizacyjnych, „Częstochowianina” – to prasowy organ PPS-u, wydawany w latach 1921-1923 i 1927-1938, który raczej marginalnie propagował również twórczość robotniczą<ref>T. Mielczarek, Od „Monitora” do „Gońca Reklamowego”…, s. 82.</ref>.

Praktykant o 07:20, 28 lis 2016

2016-11-28T07:20:36Z

← poprzednia wersja		Wersja z 09:20, 28 lis 2016
Linia 1:		Linia 1:
			Autor: [[dr Elżbieta Wróbel]]

	==Ziemia częstochowska – terminologiczne dylematy==		==Ziemia częstochowska – terminologiczne dylematy==

Praktykant o 07:19, 28 lis 2016

2016-11-28T07:19:01Z

Podgląd zmian

Praktykant: /* Bibliografia */

2016-09-27T09:38:52Z

Bibliografia

← poprzednia wersja		Wersja z 11:38, 27 wrz 2016
Linia 88:		Linia 88:
	==Bibliografia==		==Bibliografia==

	# A. ~~Bajor~~, Z. ~~Żmigrodzki~~, Tygodnik katolicki „Niedziela” 1926-1939, Częstochowa 2002.		# Bajor A., Żmigrodzki Z., Tygodnik katolicki „Niedziela” 1926-1939, Częstochowa 2002.
	# A. Mielczarek, J. Barylski, „Acer” (1890-1946) – felietonista „Gońca Częstochowskiego”. Zarys biograficzny; praca magisterska napisana pod kierunkiem prof. dr hab. Zbigniewa Żmigrodzkiego. Uniwersytet Śląski. Wydział Filologiczny. Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej, Katowice 1994; maszynopis złożony w Oddziale Informacji Regionalnej Biblioteki Publicznej im. Władysława Biegańskiego w Częstochowie, sygnatura: R-141.
	# Częstochowa i jej miejsce w kulturze Polskiej, Częstochowa 1990.		# Częstochowa i jej miejsce w kulturze Polskiej, Częstochowa 1990.
	# Dzieje Częstochowy od zarania do czasów współczesnych, red. Andrzej Czeczot, Stefan Krakowski, Bohdan Puczyński, Katowice 1964.		# Dzieje Częstochowy od zarania do czasów współczesnych, red. Andrzej Czeczot, Stefan Krakowski, Bohdan Puczyński, Katowice 1964.
	# E. ~~Łągiewka~~, Czasopismo literackie "Drugi Tor" (1936), w: Prace Naukowe. Filologia Polska. Historia i Teoria Literatury IV. Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Częstochowie, Częstochowa 1999.		# Łągiewka E., Czasopismo literackie "Drugi Tor" (1936), w: Prace Naukowe. Filologia Polska. Historia i Teoria Literatury IV. Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Częstochowie, Częstochowa 1999.
	# ~~F. Sobalski, Powiat częstochowski II Rzeczypospolitej (1918~~-~~1939), w: Ziemia Częstochowska, Częstochowa 1999, t. 26.~~		# Drobczuk-Zwolińska I., Częstochowskie ugrupowania literackie w latach 1918-1939, w: Biuletyn. Instytut Filozoficzno-Historyczny. Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Częstochowie, 1999, nr 5, t. 21.
	# I. ~~Drobczuk-Zwolińska~~, Częstochowskie ugrupowania literackie w latach 1918-1939, w: Biuletyn. Instytut Filozoficzno-Historyczny. Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Częstochowie, 1999, nr 5, t. 21.
	# I. Gall – redutowiec, artysta teatru, red. Anna Wypych-Gawrońska, Elżbieta Wróbel, Joanna Warońska, Częstochowa 2014.		# I. Gall – redutowiec, artysta teatru, red. Anna Wypych-Gawrońska, Elżbieta Wróbel, Joanna Warońska, Częstochowa 2014.
	# ~~J. Jaglarz, Wystawa książki polskiej w 1934 roku, w: Almanach Częstochowy 1989.~~		# Irzykowski K., Z wycieczki akademickiej do Częstochowy, w: Pion nr 18, 1934, przedruk: tegoż, Pisma rozproszone, t. 3, 1932-1935, red. A. Lam, Kraków 2000.
	~~# J. Mikołajtis, Historia literatury ziemi częstochowskiej, Częstochowa 1982.~~		# Jaglarz J., Wystawa książki polskiej w 1934 roku, w: Almanach Częstochowy 1989.
	~~# J. Sętowski, Twórcy i prezesi Towarzystwa Popierania Kultury Regionalnej w Częstochowie (do roku 1939), w: Ziemia Częstochowska, 2012, t. 38.~~		# Janikowski Z., Częstochowa między wojnami. Opowieść o życiu miasta, Łódź 2011.
	# K. ~~Irzykowski~~, Z wycieczki akademickiej do Częstochowy, w: Pion nr 18, 1934, przedruk: tegoż, Pisma rozproszone, t. 3, 1932-1935, red. A. Lam, Kraków 2000.
	# Kłobuck. Dzieje miast i gminy (do roku 1939), red. Feliks Kiryk, Kraków 1998.		# Kłobuck. Dzieje miast i gminy (do roku 1939), red. Feliks Kiryk, Kraków 1998.
	~~# K. Nabiałek, Z. Żmigrodzki, Czasopisma wydawane w Częstochowie. Materiały do bibliografii, Częstochowa 1991.~~
	# Literatura i kultura w Częstochowie. Częstochowa w literaturze i kulturze, red. Elżbieta Hurnikowa, Elżbieta Wróbel, Anna Wypych-Gawrońska, Częstochowa 2009.		# Literatura i kultura w Częstochowie. Częstochowa w literaturze i kulturze, red. Elżbieta Hurnikowa, Elżbieta Wróbel, Anna Wypych-Gawrońska, Częstochowa 2009.
			# Mielczarek A., Barylski J., „Acer” (1890-1946) – felietonista „Gońca Częstochowskiego”. Zarys biograficzny; praca magisterska napisana pod kierunkiem prof. dr hab. Zbigniewa Żmigrodzkiego. Uniwersytet Śląski. Wydział Filologiczny. Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej, Katowice 1994; maszynopis złożony w Oddziale Informacji Regionalnej Biblioteki Publicznej im. Władysława Biegańskiego w Częstochowie, sygnatura: R-141.
			# Mielczarek T., Dziennikarze częstochowscy w latach Polski międzywojennej, w: Społeczeństwa Częstochowy w latach 1918-1939, red, R. Szwed, W. Palus, Częstochowa 1997.
			# Mielczarek T., Od „Monitora” do „Gońca Reklamowego”. Dzieje prasy częstochowskiej (1769-1994), Kielce 1996.
			# Mikołajtis J., Historia literatury ziemi częstochowskiej, Częstochowa 1982.
			# Nabiałek K., Żmigrodzki Z., Czasopisma wydawane w Częstochowie. Materiały do bibliografii, Częstochowa 1991.
			# Piekarski W., Stańczyk Z., Słownik biobibliograficzny twórców literatury związanych z ziemią częstochowska (wraz z okolicami), Częstochowa 2006.
	# Powiat Częstochowski. Szkice monograficzne, red. Mieczysław Stańczyk, Częstochowa 1974.		# Powiat Częstochowski. Szkice monograficzne, red. Mieczysław Stańczyk, Częstochowa 1974.
			# Sętowski J., Twórcy i prezesi Towarzystwa Popierania Kultury Regionalnej w Częstochowie (do roku 1939), w: Ziemia Częstochowska, 2012, t. 38.
	# Słownik biograficzny ziemi częstochowskiej, red. Andrzej J. Zakrzewski, Częstochowa 1998, t. 1.		# Słownik biograficzny ziemi częstochowskiej, red. Andrzej J. Zakrzewski, Częstochowa 1998, t. 1.
			# Sobalski F., Powiat częstochowski II Rzeczypospolitej (1918-1939), w: Ziemia Częstochowska, Częstochowa 1999, t. 26.
	# Społeczeństwo Częstochowy w latach 1918-1939, red. Ryszard Szwed, Waldemar Palus, Częstochowa 1997.		# Społeczeństwo Częstochowy w latach 1918-1939, red. Ryszard Szwed, Waldemar Palus, Częstochowa 1997.
	# ~~T. Mielczarek, Dziennikarze częstochowscy w latach Polski międzywojennej, w: Społeczeństwa Częstochowy w latach 1918-1939, red, R. Szwed, W. Palus, Częstochowa 1997.~~		# Tyras W., Życie kulturalne w Częstochowie w latach 1919-1939, w: Częstochowa. Dzieje miasta i klasztoru jasnogórskiego, t. 3, Częstochowa 2006.
	~~# T. Mielczarek, Od „Monitora” do „Gońca Reklamowego”. Dzieje prasy częstochowskiej (1769-1994), Kielce 1996.~~
	# W. ~~Piekarski, Z. Stańczyk, Słownik biobibliograficzny twórców literatury związanych z ziemią częstochowska (wraz z okolicami), Częstochowa 2006.~~
	~~# W. Tyras~~, Życie kulturalne w Częstochowie w latach 1919-1939, w: Częstochowa. Dzieje miasta i klasztoru jasnogórskiego, t. 3, Częstochowa 2006.
	# Wystawa książki polskiej oraz regionalizmu Częstochowy i okolic, 8–22 kwietnia 1934 r., Częstochowa 1934.		# Wystawa książki polskiej oraz regionalizmu Częstochowy i okolic, 8–22 kwietnia 1934 r., Częstochowa 1934.
	~~# Z. Janikowski, Częstochowa między wojnami. Opowieść o życiu miasta, Łódź 2011.~~
	# Życie teatralne w Częstochowie 1870. 1945. 1970, praca zbiorowa red. Bolesław Lubosz, Częstochowa 1970.		# Życie teatralne w Częstochowie 1870. 1945. 1970, praca zbiorowa red. Bolesław Lubosz, Częstochowa 1970.
	# Żydzi częstochowianie: współistnienie – Holocaust – pamięć, red. Jerzy Mizgalski, Częstochowa 2004.		# Żydzi częstochowianie: współistnienie – Holocaust – pamięć, red. Jerzy Mizgalski, Częstochowa 2004.

Praktykant o 09:40, 26 wrz 2016

2016-09-26T09:40:28Z

Podgląd zmian

Praktykant o 09:34, 26 wrz 2016

2016-09-26T09:34:58Z

Podgląd zmian