Śląsk - Historia wersji

Ania: /* Historia polityczna */

2023-10-16T11:45:05Z

Historia polityczna

← poprzednia wersja		Wersja z 13:45, 16 paź 2023
Linia 29:		Linia 29:
	Śląsk jako odrębny kraj, uległ rozpadowi na początku XVIII wieku, po [[Wojny śląskie\|wojnach śląskich i wojnie siedmioletniej]]. Podział wytyczyły granice państwowe, najpierw między Prusami i Austrią, a w XX wieku między Niemcami, Czechosłowacją (Czechami) i Polską. Jedność terytorialna Śląska od tej pory zanikła. Pojawiły się nowe jednostki administracyjne, najpierw, do [[Pierwsza wojna światowa\|I wojny światowej]], [[Śląsk Pruski]] i [[Śląsk Austriacki]], a po [[Traktat Wersalski\|traktacie wersalskim]] [[Śląsk Czechosłowacki]], [[Śląsk Niemiecki]] i [[Śląsk Polski]]. Po [[Druga wojna światowowa\|II wojnie światowej]] Śląsk Niemiecki został prawie w całości przyłączony do państwa polskiego.		Śląsk jako odrębny kraj, uległ rozpadowi na początku XVIII wieku, po [[Wojny śląskie\|wojnach śląskich i wojnie siedmioletniej]]. Podział wytyczyły granice państwowe, najpierw między Prusami i Austrią, a w XX wieku między Niemcami, Czechosłowacją (Czechami) i Polską. Jedność terytorialna Śląska od tej pory zanikła. Pojawiły się nowe jednostki administracyjne, najpierw, do [[Pierwsza wojna światowa\|I wojny światowej]], [[Śląsk Pruski]] i [[Śląsk Austriacki]], a po [[Traktat Wersalski\|traktacie wersalskim]] [[Śląsk Czechosłowacki]], [[Śląsk Niemiecki]] i [[Śląsk Polski]]. Po [[Druga wojna światowowa\|II wojnie światowej]] Śląsk Niemiecki został prawie w całości przyłączony do państwa polskiego.
	Ciągłe przemieszczenia granic w okresie nowożytnym i najnowszym sprzyjały procesowi zmiany tożsamości mieszkańców Śląska w zależności od koniuktury politycznej. Już na przełomie wieków XII i XIII efektem aspiracji politycznych młodszej linii [[Piastowie śląscy\|Piastów śląskich]] był stopniowo postępujący podział Śląska na część wschodnią z [[Opole\|Opolem]] i [[Racibórz\|Raciborzem]] oraz część środkową i zachodnią, której centrum nadal znajdowało się we Wrocławiu. Podział miał nie tylko charakter czysto administracyjny. Już w XVI brzeski humanista i topograf [[Barthel Stein]] zauważał również różnice językowe pomiędzy Śląskiem Dolnym i Górnym i dla tego drugiego ukuł już wtedy nazwę Polski Śląsk (Polonica Silesia). Upowszechnienie nazwy [[Górny Śląsk]] (Silesia Superior/Oberschlesien) nastąpiło jednak dopiero w XVI wieku, dzięki głogowskiemu humaniście i historiografowi [[Joachim Cureus\|Joachimowi Cureusowi]], piszącemu w swoim dziele [http://www.sdl.org.pl/publication/11836 „Gentis Silesiae annales”] o: Dolnym Śląsku (Silesia Inferior) i Górnym Śląsku (Silesia Superior). Ten podział nie zakłócał jednak w okresie nowożytnym poczucia śląskiej wspólnoty. Jej symbolami były instytucje ogólnośląskiej samorządności, stworzone na mocy przywileju wydanego przez [[Władysław Jagiellończyk\|Władysława Jagiellończyka]] w 1498 roku dla [[Stany Śląskie\|stanów śląskich]]: Zjazd Książąt (później [[Conventus Publicus]]), [[Trybunał Książęcy]], urząd [[Nadstarosta Krajowy\|nadstarosty krajowego]] (później [[Urząd Zwierzchni\|Urząd Zwierzchni]]), [[Komora Śląska]].		Ciągłe przemieszczenia granic w okresie nowożytnym i najnowszym sprzyjały procesowi zmiany tożsamości mieszkańców Śląska w zależności od koniuktury politycznej. Już na przełomie wieków XII i XIII efektem aspiracji politycznych młodszej linii [[Piastowie śląscy\|Piastów śląskich]] był stopniowo postępujący podział Śląska na część wschodnią z [[Opole\|Opolem]] i [[Racibórz\|Raciborzem]] oraz część środkową i zachodnią, której centrum nadal znajdowało się we Wrocławiu. Podział miał nie tylko charakter czysto administracyjny. Już w XVI brzeski humanista i topograf [[Barthel Stein]] zauważał również różnice językowe pomiędzy Śląskiem Dolnym i Górnym i dla tego drugiego ukuł już wtedy nazwę Polski Śląsk (Polonica Silesia). Upowszechnienie nazwy [[Górny Śląsk]] (Silesia Superior/Oberschlesien) nastąpiło jednak dopiero w XVI wieku, dzięki głogowskiemu humaniście i historiografowi [[Joachim Cureus\|Joachimowi Cureusowi]], piszącemu w swoim dziele [http://www.sdl.org.pl/publication/11836 „Gentis Silesiae annales”] o: Dolnym Śląsku (Silesia Inferior) i Górnym Śląsku (Silesia Superior). Ten podział nie zakłócał jednak w okresie nowożytnym poczucia śląskiej wspólnoty. Jej symbolami były instytucje ogólnośląskiej samorządności, stworzone na mocy przywileju wydanego przez [[Władysław Jagiellończyk\|Władysława Jagiellończyka]] w 1498 roku dla [[Stany Śląskie\|stanów śląskich]]: Zjazd Książąt (później [[Conventus Publicus]]), [[Trybunał Książęcy]], urząd [[Nadstarosta Krajowy\|nadstarosty krajowego]] (później [[Urząd Zwierzchni\|Urząd Zwierzchni]]), [[Komora Śląska]].
	[[Plik:Śląsk.jpg\|~~700px~~\|thumb\|right\|Śląsk na mapie z XVI wieku]]		[[Plik:Śląsk.jpg\|400px\|thumb\|right\|Śląsk na mapie z XVI wieku]]
	[[Plik:Helwig.jpg\|~~800px~~\|thumb\|~~left~~\|Śląsk na mapie Helwiga z XVII wieku]]		[[Plik:Helwig.jpg\|400px\|thumb\|right\|Śląsk na mapie Helwiga z XVII wieku]]
	Poczucie jedności Śląska zanikło wraz z podziałem w XVIII wieku. W polskich dyskusjach politycznych XIX wieku, toczonych od [[Wiosna Ludów\|Wiosny Ludów]], utrwalono odmienne traktowanie zachodniego (Dolnego) Śląska i wschodniego (Górnego) Śląska. Ten drugi wyodrębniano ze względów etnograficznych. Triumfowała [[Polski ruch narodowy na Śląsku Pruskim\|polska myśl narodowa]], w której granice Polski definiowano nie tylko w oparciu o podziały zaborowe, ale również etniczne, a więc wysuwano roszczenia do wszystkich ziem uznawanych za etnicznie polskie. Do tych ostatnich zaliczono także Górny Śląsk (pruski) i [[Księstwo cieszyńskie]] (austriackie). Takie podejście głosił również niepodległościowy polski ruch socjalistyczny, gdzie akceptowano poglądy Bolesława Limanowskiego o konieczności „unarodowienia“ Górnoślązaków. Z tego powodu w pierwszych projektach granic Polski, które przedstawił Roman Dmowski w Paryżu jeszcze w 1917 roku, wymieniono osobno, oprócz ziem polskich w granicach sprzed 1772 roku, także: Górny Śląsk oraz [[Śląsk Cieszyński]]. Po Konferencji Paryskiej konsekwencją arbitralnego podziału pruskiego Górnego Śląska i austriackiego Księstwa Cieszyńskiego było ukształtowanie się nowych nazw, wyraźnie odwołujących się do idei państw narodowych i zrywających z tradycją odrębności regionalnej Śląska.		Poczucie jedności Śląska zanikło wraz z podziałem w XVIII wieku. W polskich dyskusjach politycznych XIX wieku, toczonych od [[Wiosna Ludów\|Wiosny Ludów]], utrwalono odmienne traktowanie zachodniego (Dolnego) Śląska i wschodniego (Górnego) Śląska. Ten drugi wyodrębniano ze względów etnograficznych. Triumfowała [[Polski ruch narodowy na Śląsku Pruskim\|polska myśl narodowa]], w której granice Polski definiowano nie tylko w oparciu o podziały zaborowe, ale również etniczne, a więc wysuwano roszczenia do wszystkich ziem uznawanych za etnicznie polskie. Do tych ostatnich zaliczono także Górny Śląsk (pruski) i [[Księstwo cieszyńskie]] (austriackie). Takie podejście głosił również niepodległościowy polski ruch socjalistyczny, gdzie akceptowano poglądy Bolesława Limanowskiego o konieczności „unarodowienia“ Górnoślązaków. Z tego powodu w pierwszych projektach granic Polski, które przedstawił Roman Dmowski w Paryżu jeszcze w 1917 roku, wymieniono osobno, oprócz ziem polskich w granicach sprzed 1772 roku, także: Górny Śląsk oraz [[Śląsk Cieszyński]]. Po Konferencji Paryskiej konsekwencją arbitralnego podziału pruskiego Górnego Śląska i austriackiego Księstwa Cieszyńskiego było ukształtowanie się nowych nazw, wyraźnie odwołujących się do idei państw narodowych i zrywających z tradycją odrębności regionalnej Śląska.
	Nazwę Polski Śląsk utożsamiano z wschodnią, mniejszą częścią historycznego Górnego Śląska, czyli używano go dla [[Województwa śląskie 1922-1939\|województwa śląskiego]], mającego w przedwojennej Polsce [[Autonomia śląska\|status autonomiczny]]. Jednak polskie aspiracje polityczne sięgały nadal po inne części historycznego Górnego Śląska. Stąd upowszechnienie się jednocześnie nazw: [[Zaolzie]], na określenie tej części Śląska Cieszyńskiego, który nie został włączony do Polski w 1920 roku (stało się tylko tak na krótko w latach 1938-1939) i [[Śląsk Opolski]] dla niemieckiej [[Prowincja Górny Śląsk\|Prowincji Górnośląskiej]] (Provinz Oberschlesien), która po plebiscycie z 1921 roku pozostała wprawdzie w państwie niemieckim, ale zamieszkiwana była w dużej części przez ludność etnicznie polską. Jej przedstawiciele o polskiej świadomości narodowej byli aktywni politycznie i społecznie w ramach Związku Polaków w Niemczech, działającego pod znakiem [[rodło\|„rodła”]].		Nazwę Polski Śląsk utożsamiano z wschodnią, mniejszą częścią historycznego Górnego Śląska, czyli używano go dla [[Województwa śląskie 1922-1939\|województwa śląskiego]], mającego w przedwojennej Polsce [[Autonomia śląska\|status autonomiczny]]. Jednak polskie aspiracje polityczne sięgały nadal po inne części historycznego Górnego Śląska. Stąd upowszechnienie się jednocześnie nazw: [[Zaolzie]], na określenie tej części Śląska Cieszyńskiego, który nie został włączony do Polski w 1920 roku (stało się tylko tak na krótko w latach 1938-1939) i [[Śląsk Opolski]] dla niemieckiej [[Prowincja Górny Śląsk\|Prowincji Górnośląskiej]] (Provinz Oberschlesien), która po plebiscycie z 1921 roku pozostała wprawdzie w państwie niemieckim, ale zamieszkiwana była w dużej części przez ludność etnicznie polską. Jej przedstawiciele o polskiej świadomości narodowej byli aktywni politycznie i społecznie w ramach Związku Polaków w Niemczech, działającego pod znakiem [[rodło\|„rodła”]].

Ania: /* Terytorium */

2023-10-16T11:44:34Z

Terytorium

← poprzednia wersja		Wersja z 13:44, 16 paź 2023
Linia 19:		Linia 19:

	==Terytorium==		==Terytorium==
			[[Plik:Orteliusz2.jpg\|400px\|thumb\|right\|Śląsk na mapie Orteliusza z XVI wieku]]
	W czasach historycznych pojęcie Śląska funkcjonowało w dwóch interpretacjach: 1. terytorialnej, jako obszaru lub kraju z wyodrębnionymi granicami; 2. wspólnoty kulturowej mieszkańców, z odrębnymi miejscami pamięci, zwyczajami i instytucjami. W tym pierwszym przypadku Śląsk postrzegany jest zazwyczaj jako kraj leżący nad górną i środkową Odrą z centralną rolą góry [[Ślęża\|Ślęży]]. Poczucie spoistości tego terytorium ukształtowało się po przyłączeniu do państwa wczesnopiastowskiego i utworzeniu [[Diecezja wrocławska\|diecezji wrocławskiej]] z nowym centrum religijnym i społeczno-politycznym, jakim stał się Wrocław.		W czasach historycznych pojęcie Śląska funkcjonowało w dwóch interpretacjach: 1. terytorialnej, jako obszaru lub kraju z wyodrębnionymi granicami; 2. wspólnoty kulturowej mieszkańców, z odrębnymi miejscami pamięci, zwyczajami i instytucjami. W tym pierwszym przypadku Śląsk postrzegany jest zazwyczaj jako kraj leżący nad górną i środkową Odrą z centralną rolą góry [[Ślęża\|Ślęży]]. Poczucie spoistości tego terytorium ukształtowało się po przyłączeniu do państwa wczesnopiastowskiego i utworzeniu [[Diecezja wrocławska\|diecezji wrocławskiej]] z nowym centrum religijnym i społeczno-politycznym, jakim stał się Wrocław.
	Zwolennicy definiowania Śląska jako dzielnicy geograficzno-historycznej skupiali się najczęściej nad dyskusjami o granicach. Najwcześniej wytyczano je w oparciu o skąpe i nieprecyzyjne informacje na temat podziałów plemiennych. Oznaczało to pierwotnie identyfikację Śląska z grupą plemion wymienianych przez [[Opis grodów i ziem... (Geograf Bawarski)\|Geografa Bawarskiego]] i [[Thietmar\|Thietmara]]: [[Dziadoszanie\|Dziadoszan]], [[Trzebowianie\|Trzebowian]] i [[Bobrzanie\|Bobrzan]], na zachodzie zasiedlających obszar później identyfikowany ze Śląskiem Dolnym; [[Ślężanie\|Ślężan]], odnotowanych w części centralnej utożsamianej później z Śląskiem Środkowym; [[Opolanie]], [[Golęszyce\|Golęszyców]] oraz może także Głubczyców/[[Lupiglaa]](?), mieszkających na wschód od tzw. [[Przesieka Śląska\|Przesieki Śląskiej]], czyli na terytorium później nazywanym [[Górny Śląsk\|Górnym Śląskiem]]. Geograficznie granice wytyczały na południu pasma górskie Sudetów i części [[Karpaty\|Karpat]] przedzielone [[Brama Morawska\|Bramą Morawską]], na zachodzie międzyrzecze Bobru i Nysy Łużyckiej, na północy [[Warta]], Barycz i Prosna, a na wschodzie mało precyzyjnie rzeki: Warta, [[Przemsza]], [[Brynica]], [[Soła]] i [[Biała]].		Zwolennicy definiowania Śląska jako dzielnicy geograficzno-historycznej skupiali się najczęściej nad dyskusjami o granicach. Najwcześniej wytyczano je w oparciu o skąpe i nieprecyzyjne informacje na temat podziałów plemiennych. Oznaczało to pierwotnie identyfikację Śląska z grupą plemion wymienianych przez [[Opis grodów i ziem... (Geograf Bawarski)\|Geografa Bawarskiego]] i [[Thietmar\|Thietmara]]: [[Dziadoszanie\|Dziadoszan]], [[Trzebowianie\|Trzebowian]] i [[Bobrzanie\|Bobrzan]], na zachodzie zasiedlających obszar później identyfikowany ze Śląskiem Dolnym; [[Ślężanie\|Ślężan]], odnotowanych w części centralnej utożsamianej później z Śląskiem Środkowym; [[Opolanie]], [[Golęszyce\|Golęszyców]] oraz może także Głubczyców/[[Lupiglaa]](?), mieszkających na wschód od tzw. [[Przesieka Śląska\|Przesieki Śląskiej]], czyli na terytorium później nazywanym [[Górny Śląsk\|Górnym Śląskiem]]. Geograficznie granice wytyczały na południu pasma górskie Sudetów i części [[Karpaty\|Karpat]] przedzielone [[Brama Morawska\|Bramą Morawską]], na zachodzie międzyrzecze Bobru i Nysy Łużyckiej, na północy [[Warta]], Barycz i Prosna, a na wschodzie mało precyzyjnie rzeki: Warta, [[Przemsza]], [[Brynica]], [[Soła]] i [[Biała]].
	~~[[Plik:Orteliusz2.jpg\|1000px\|thumb\|left\|Śląsk na mapie Orteliusza z XVI wieku]]~~
	Dokładniej granice Śląska wytyczyły późniejsze linie graniczne odnoszące się do podziałów administracyjnych: najpierw biskupstwa wrocławskiego (w granicach Śląska znajdowały się także niewielkie obszary biskupstw ołomunieckiego i praskiego), a potem [[Księstwa śląskie\|księstw śląskich]] należących do potomków [[Władysław II Wygnaniec\|Władysława II Wygnańca]] z linii [[Piastowie śląscy\|Piastów]] wrocławskich i opolsko-raciborskich oraz do książąt lennych innych rodów panujących, którzy pojawili się na Śląsku już po zhołdowaniu księstw śląskich przez władców czeskich (m.in. [[Podiebradowie]], [[Wettynowie]], [[Hohenzollernowie]]).		Dokładniej granice Śląska wytyczyły późniejsze linie graniczne odnoszące się do podziałów administracyjnych: najpierw biskupstwa wrocławskiego (w granicach Śląska znajdowały się także niewielkie obszary biskupstw ołomunieckiego i praskiego), a potem [[Księstwa śląskie\|księstw śląskich]] należących do potomków [[Władysław II Wygnaniec\|Władysława II Wygnańca]] z linii [[Piastowie śląscy\|Piastów]] wrocławskich i opolsko-raciborskich oraz do książąt lennych innych rodów panujących, którzy pojawili się na Śląsku już po zhołdowaniu księstw śląskich przez władców czeskich (m.in. [[Podiebradowie]], [[Wettynowie]], [[Hohenzollernowie]]).

Ania: /* Pochodzenie nazwy */

2023-10-16T11:44:06Z

Pochodzenie nazwy

← poprzednia wersja		Wersja z 13:44, 16 paź 2023
Linia 14:		Linia 14:

	==Pochodzenie nazwy==		==Pochodzenie nazwy==
			[[Plik:Sobótka.jpg\|400px\|thumb\|right\|Góra Ślęża w XIX wieku]]
	Nie potrafimy precyzyjnie odpowiedzieć na pytanie skąd wzięła się nazwa Śląsk. Już w epoce prahistorycznej był to obszar transgraniczny, na który przenikały różne wpływy kulturowe. Polski historyk i językoznawca, [[Władysław Semkowicz]], wywodził nazwę od rzeki Ślęza (ewentualnie od góry Ślęży/Sobótki, będącej prastarym miejscem kultowym). Etymologicznie pochodzić miała od słowiańskiego słowa ślęg/śląg, oznaczającego wilgoć.		Nie potrafimy precyzyjnie odpowiedzieć na pytanie skąd wzięła się nazwa Śląsk. Już w epoce prahistorycznej był to obszar transgraniczny, na który przenikały różne wpływy kulturowe. Polski historyk i językoznawca, [[Władysław Semkowicz]], wywodził nazwę od rzeki Ślęza (ewentualnie od góry Ślęży/Sobótki, będącej prastarym miejscem kultowym). Etymologicznie pochodzić miała od słowiańskiego słowa ślęg/śląg, oznaczającego wilgoć.
	~~[[Plik:Sobótka.jpg\|400px\|thumb\|right\|Góra Ślęża w XIX wieku]]~~
	Tę interpretację powszechnie i później przyjmowali polscy historycy. W niemieckiej historiografii od XIX wieku mocno ugruntowana była inna hipoteza, autorstwa Johanna Gottloba Worbsa i Ignaza Imsiega, wywodząca nazwę Śląsk od germańskiego plemienia [[Silingowie\|Silingów]], przemieszczających się w okresie wędrówek ludów wzdłuż Odry. We współczesnej nauce zdania na temat pochodzenia nazwy Śląsk nadal są podzielone. Nadal można znaleźć zwolenników obydwu "historycznych" hipotez, powstają jednak także nowe, niekiedy o charakterze eklektycznym. Niemiecki historyk [[Norbert Conrads]] twierdzi, że nazwa pochodzi zapewne od dawnej nazwy góry Sobótka (Zobten), ale etymologia tego słowiańskiego słowa jest dla niego niejasna, wywodzi ją albo od słowiańskiego selo – mieszkanie, albo ślęgnąć – wilgotny, bądź od łacińskiej nazwy Ślęży - mons Silencii, mogącej nadać najpierw nazwę okolicy, a potem jego mieszkańcom. Conrads nie neguje przy tym możliwości wywodzenia nazwy góry Ślęża także od Silingów. Z kolei [[Jürgen Udolph]], odrzucając obie skrajne interpretacje, nazwę Śląsk wywodzi nie ze słowiańskiego albo germańskiego dziedzictwa językowego, ale z indoeuropejskiego: przedrostka sil- (oznaczającego morze, jezioro, spokojną wodę, kraj bogaty w wodę) i końcówki – ing (często przechodzącej w –ąg, -ąża, -ęza). Pojawiła się także interpretacja celtycka, wywodząca nazwę od góry Ślęży, ale jako solarnego ośrodka kultowego. Stąd nazwa całego Śląska nawiązywałaby do celtyckiego słowa sulis – słońce.		Tę interpretację powszechnie i później przyjmowali polscy historycy. W niemieckiej historiografii od XIX wieku mocno ugruntowana była inna hipoteza, autorstwa Johanna Gottloba Worbsa i Ignaza Imsiega, wywodząca nazwę Śląsk od germańskiego plemienia [[Silingowie\|Silingów]], przemieszczających się w okresie wędrówek ludów wzdłuż Odry. We współczesnej nauce zdania na temat pochodzenia nazwy Śląsk nadal są podzielone. Nadal można znaleźć zwolenników obydwu "historycznych" hipotez, powstają jednak także nowe, niekiedy o charakterze eklektycznym. Niemiecki historyk [[Norbert Conrads]] twierdzi, że nazwa pochodzi zapewne od dawnej nazwy góry Sobótka (Zobten), ale etymologia tego słowiańskiego słowa jest dla niego niejasna, wywodzi ją albo od słowiańskiego selo – mieszkanie, albo ślęgnąć – wilgotny, bądź od łacińskiej nazwy Ślęży - mons Silencii, mogącej nadać najpierw nazwę okolicy, a potem jego mieszkańcom. Conrads nie neguje przy tym możliwości wywodzenia nazwy góry Ślęża także od Silingów. Z kolei [[Jürgen Udolph]], odrzucając obie skrajne interpretacje, nazwę Śląsk wywodzi nie ze słowiańskiego albo germańskiego dziedzictwa językowego, ale z indoeuropejskiego: przedrostka sil- (oznaczającego morze, jezioro, spokojną wodę, kraj bogaty w wodę) i końcówki – ing (często przechodzącej w –ąg, -ąża, -ęza). Pojawiła się także interpretacja celtycka, wywodząca nazwę od góry Ślęży, ale jako solarnego ośrodka kultowego. Stąd nazwa całego Śląska nawiązywałaby do celtyckiego słowa sulis – słońce.

Ania: /* Pochodzenie nazwy */

2023-10-16T11:43:43Z

Pochodzenie nazwy

← poprzednia wersja		Wersja z 13:43, 16 paź 2023
Linia 15:		Linia 15:
	==Pochodzenie nazwy==		==Pochodzenie nazwy==
	Nie potrafimy precyzyjnie odpowiedzieć na pytanie skąd wzięła się nazwa Śląsk. Już w epoce prahistorycznej był to obszar transgraniczny, na który przenikały różne wpływy kulturowe. Polski historyk i językoznawca, [[Władysław Semkowicz]], wywodził nazwę od rzeki Ślęza (ewentualnie od góry Ślęży/Sobótki, będącej prastarym miejscem kultowym). Etymologicznie pochodzić miała od słowiańskiego słowa ślęg/śląg, oznaczającego wilgoć.		Nie potrafimy precyzyjnie odpowiedzieć na pytanie skąd wzięła się nazwa Śląsk. Już w epoce prahistorycznej był to obszar transgraniczny, na który przenikały różne wpływy kulturowe. Polski historyk i językoznawca, [[Władysław Semkowicz]], wywodził nazwę od rzeki Ślęza (ewentualnie od góry Ślęży/Sobótki, będącej prastarym miejscem kultowym). Etymologicznie pochodzić miała od słowiańskiego słowa ślęg/śląg, oznaczającego wilgoć.
	[[Plik:Sobótka.jpg\|~~600px~~\|thumb\|right\|Góra Ślęża w XIX wieku]]		[[Plik:Sobótka.jpg\|400px\|thumb\|right\|Góra Ślęża w XIX wieku]]
	Tę interpretację powszechnie i później przyjmowali polscy historycy. W niemieckiej historiografii od XIX wieku mocno ugruntowana była inna hipoteza, autorstwa Johanna Gottloba Worbsa i Ignaza Imsiega, wywodząca nazwę Śląsk od germańskiego plemienia [[Silingowie\|Silingów]], przemieszczających się w okresie wędrówek ludów wzdłuż Odry. We współczesnej nauce zdania na temat pochodzenia nazwy Śląsk nadal są podzielone. Nadal można znaleźć zwolenników obydwu "historycznych" hipotez, powstają jednak także nowe, niekiedy o charakterze eklektycznym. Niemiecki historyk [[Norbert Conrads]] twierdzi, że nazwa pochodzi zapewne od dawnej nazwy góry Sobótka (Zobten), ale etymologia tego słowiańskiego słowa jest dla niego niejasna, wywodzi ją albo od słowiańskiego selo – mieszkanie, albo ślęgnąć – wilgotny, bądź od łacińskiej nazwy Ślęży - mons Silencii, mogącej nadać najpierw nazwę okolicy, a potem jego mieszkańcom. Conrads nie neguje przy tym możliwości wywodzenia nazwy góry Ślęża także od Silingów. Z kolei [[Jürgen Udolph]], odrzucając obie skrajne interpretacje, nazwę Śląsk wywodzi nie ze słowiańskiego albo germańskiego dziedzictwa językowego, ale z indoeuropejskiego: przedrostka sil- (oznaczającego morze, jezioro, spokojną wodę, kraj bogaty w wodę) i końcówki – ing (często przechodzącej w –ąg, -ąża, -ęza). Pojawiła się także interpretacja celtycka, wywodząca nazwę od góry Ślęży, ale jako solarnego ośrodka kultowego. Stąd nazwa całego Śląska nawiązywałaby do celtyckiego słowa sulis – słońce.		Tę interpretację powszechnie i później przyjmowali polscy historycy. W niemieckiej historiografii od XIX wieku mocno ugruntowana była inna hipoteza, autorstwa Johanna Gottloba Worbsa i Ignaza Imsiega, wywodząca nazwę Śląsk od germańskiego plemienia [[Silingowie\|Silingów]], przemieszczających się w okresie wędrówek ludów wzdłuż Odry. We współczesnej nauce zdania na temat pochodzenia nazwy Śląsk nadal są podzielone. Nadal można znaleźć zwolenników obydwu "historycznych" hipotez, powstają jednak także nowe, niekiedy o charakterze eklektycznym. Niemiecki historyk [[Norbert Conrads]] twierdzi, że nazwa pochodzi zapewne od dawnej nazwy góry Sobótka (Zobten), ale etymologia tego słowiańskiego słowa jest dla niego niejasna, wywodzi ją albo od słowiańskiego selo – mieszkanie, albo ślęgnąć – wilgotny, bądź od łacińskiej nazwy Ślęży - mons Silencii, mogącej nadać najpierw nazwę okolicy, a potem jego mieszkańcom. Conrads nie neguje przy tym możliwości wywodzenia nazwy góry Ślęża także od Silingów. Z kolei [[Jürgen Udolph]], odrzucając obie skrajne interpretacje, nazwę Śląsk wywodzi nie ze słowiańskiego albo germańskiego dziedzictwa językowego, ale z indoeuropejskiego: przedrostka sil- (oznaczającego morze, jezioro, spokojną wodę, kraj bogaty w wodę) i końcówki – ing (często przechodzącej w –ąg, -ąża, -ęza). Pojawiła się także interpretacja celtycka, wywodząca nazwę od góry Ślęży, ale jako solarnego ośrodka kultowego. Stąd nazwa całego Śląska nawiązywałaby do celtyckiego słowa sulis – słońce.

Praktykant o 06:45, 26 maj 2020

2020-05-26T06:45:40Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:45, 26 maj 2020
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Historia]]		[[Kategoria:Historia]]
	[[Kategoria:Geografia]]		[[Kategoria:Geografia]]
	~~[[Kategoria: Politologia]]~~
	[[Kategoria:Nauki społeczne]]		[[Kategoria:Nauki społeczne]]
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]

Praktykant o 06:40, 26 maj 2020

2020-05-26T06:40:52Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:40, 26 maj 2020
Linia 3:		Linia 3:
	[[Kategoria: Politologia]]		[[Kategoria: Politologia]]
	[[Kategoria:Nauki społeczne]]		[[Kategoria:Nauki społeczne]]
	~~[[Kategoria:Wyznania i religie]]~~
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]		[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]

Praktykant o 06:34, 26 maj 2020

2020-05-26T06:34:10Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:34, 26 maj 2020
Linia 2:		Linia 2:
	[[Kategoria:Geografia]]		[[Kategoria:Geografia]]
	[[Kategoria: Politologia]]		[[Kategoria: Politologia]]
	[[Kategoria:~~Socjologia~~]]		[[Kategoria:Nauki społeczne]]
	[[Kategoria:Wyznania i religie]]		[[Kategoria:Wyznania i religie]]
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]

Praktykant o 09:13, 16 sty 2019

2019-01-16T09:13:14Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:13, 16 sty 2019
Linia 6:		Linia 6:
	[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]		[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
	[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]		[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
			(ang. Silesia,niem. Schlesien)

	Autor: [[Prof.zw.dr hab.Ryszard Kaczmarek]]		Autor: [[Prof.zw.dr hab.Ryszard Kaczmarek]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Garbaczm o 11:02, 25 sie 2016

2016-08-25T11:02:06Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:02, 25 sie 2016
Linia 20:		Linia 20:
	==Terytorium==		==Terytorium==
	W czasach historycznych pojęcie Śląska funkcjonowało w dwóch interpretacjach: 1. terytorialnej, jako obszaru lub kraju z wyodrębnionymi granicami; 2. wspólnoty kulturowej mieszkańców, z odrębnymi miejscami pamięci, zwyczajami i instytucjami. W tym pierwszym przypadku Śląsk postrzegany jest zazwyczaj jako kraj leżący nad górną i środkową Odrą z centralną rolą góry [[Ślęża\|Ślęży]]. Poczucie spoistości tego terytorium ukształtowało się po przyłączeniu do państwa wczesnopiastowskiego i utworzeniu [[Diecezja wrocławska\|diecezji wrocławskiej]] z nowym centrum religijnym i społeczno-politycznym, jakim stał się Wrocław.		W czasach historycznych pojęcie Śląska funkcjonowało w dwóch interpretacjach: 1. terytorialnej, jako obszaru lub kraju z wyodrębnionymi granicami; 2. wspólnoty kulturowej mieszkańców, z odrębnymi miejscami pamięci, zwyczajami i instytucjami. W tym pierwszym przypadku Śląsk postrzegany jest zazwyczaj jako kraj leżący nad górną i środkową Odrą z centralną rolą góry [[Ślęża\|Ślęży]]. Poczucie spoistości tego terytorium ukształtowało się po przyłączeniu do państwa wczesnopiastowskiego i utworzeniu [[Diecezja wrocławska\|diecezji wrocławskiej]] z nowym centrum religijnym i społeczno-politycznym, jakim stał się Wrocław.
	Zwolennicy definiowania Śląska jako dzielnicy geograficzno-historycznej skupiali się najczęściej nad dyskusjami o granicach. Najwcześniej wytyczano je w oparciu o skąpe i nieprecyzyjne informacje na temat podziałów plemiennych. Oznaczało to pierwotnie identyfikację Śląska z grupą plemion wymienianych przez [[Opis grodów i ziem... (Geograf Bawarski)\|Geografa Bawarskiego]] i [[Thietmar\|Thietmara]]: [[Dziadoszanie\|Dziadoszan]], [[Trzebowianie\|Trzebowian]] i [[Bobrzanie\|Bobrzan]], na zachodzie zasiedlających obszar później identyfikowany ze Śląskiem Dolnym; [[Ślężanie\|Ślężan]], odnotowanych w części centralnej utożsamianej później z Śląskiem Środkowym; [[Opolanie]], [[Golęszyce\|Golęszyców]] oraz może także Głubczyców/[[Lupiglaa]](?), mieszkających na wschód od tzw. [[Przesieka Śląska\|Przesieki Śląskiej]], czyli na terytorium później nazywanym [[Górny Śląsk\|Górnym Śląskiem]]. Geograficznie granice wytyczały na południu pasma górskie Sudetów i części [[Karpaty\|Karpat]] przedzielone [[Brama Morawska\|Bramą Morawską]], na zachodzie międzyrzecze Bobru i Nysy Łużyckiej, na północy Warta, Barycz i Prosna, a na wschodzie mało precyzyjnie rzeki: Warta, [[Przemsza]], [[Brynica]], [[Soła]] i [[Biała]].		Zwolennicy definiowania Śląska jako dzielnicy geograficzno-historycznej skupiali się najczęściej nad dyskusjami o granicach. Najwcześniej wytyczano je w oparciu o skąpe i nieprecyzyjne informacje na temat podziałów plemiennych. Oznaczało to pierwotnie identyfikację Śląska z grupą plemion wymienianych przez [[Opis grodów i ziem... (Geograf Bawarski)\|Geografa Bawarskiego]] i [[Thietmar\|Thietmara]]: [[Dziadoszanie\|Dziadoszan]], [[Trzebowianie\|Trzebowian]] i [[Bobrzanie\|Bobrzan]], na zachodzie zasiedlających obszar później identyfikowany ze Śląskiem Dolnym; [[Ślężanie\|Ślężan]], odnotowanych w części centralnej utożsamianej później z Śląskiem Środkowym; [[Opolanie]], [[Golęszyce\|Golęszyców]] oraz może także Głubczyców/[[Lupiglaa]](?), mieszkających na wschód od tzw. [[Przesieka Śląska\|Przesieki Śląskiej]], czyli na terytorium później nazywanym [[Górny Śląsk\|Górnym Śląskiem]]. Geograficznie granice wytyczały na południu pasma górskie Sudetów i części [[Karpaty\|Karpat]] przedzielone [[Brama Morawska\|Bramą Morawską]], na zachodzie międzyrzecze Bobru i Nysy Łużyckiej, na północy [[Warta]], Barycz i Prosna, a na wschodzie mało precyzyjnie rzeki: Warta, [[Przemsza]], [[Brynica]], [[Soła]] i [[Biała]].
	[[Plik:Orteliusz2.jpg\|1000px\|thumb\|left\|Śląsk na mapie Orteliusza z XVI wieku]]		[[Plik:Orteliusz2.jpg\|1000px\|thumb\|left\|Śląsk na mapie Orteliusza z XVI wieku]]
	Dokładniej granice Śląska wytyczyły późniejsze linie graniczne odnoszące się do podziałów administracyjnych: najpierw biskupstwa wrocławskiego (w granicach Śląska znajdowały się także niewielkie obszary biskupstw ołomunieckiego i praskiego), a potem [[Księstwa śląskie\|księstw śląskich]] należących do potomków [[Władysław II Wygnaniec\|Władysława II Wygnańca]] z linii [[Piastowie śląscy\|Piastów]] wrocławskich i opolsko-raciborskich oraz do książąt lennych innych rodów panujących, którzy pojawili się na Śląsku już po zhołdowaniu księstw śląskich przez władców czeskich (m.in. [[Podiebradowie]], [[Wettynowie]], [[Hohenzollernowie]]).		Dokładniej granice Śląska wytyczyły późniejsze linie graniczne odnoszące się do podziałów administracyjnych: najpierw biskupstwa wrocławskiego (w granicach Śląska znajdowały się także niewielkie obszary biskupstw ołomunieckiego i praskiego), a potem [[Księstwa śląskie\|księstw śląskich]] należących do potomków [[Władysław II Wygnaniec\|Władysława II Wygnańca]] z linii [[Piastowie śląscy\|Piastów]] wrocławskich i opolsko-raciborskich oraz do książąt lennych innych rodów panujących, którzy pojawili się na Śląsku już po zhołdowaniu księstw śląskich przez władców czeskich (m.in. [[Podiebradowie]], [[Wettynowie]], [[Hohenzollernowie]]).

Garbaczm o 12:16, 9 mar 2016

2016-03-09T12:16:48Z

← poprzednia wersja		Wersja z 14:16, 9 mar 2016
Linia 4:		Linia 4:
	[[Kategoria:Socjologia]]		[[Kategoria:Socjologia]]
	[[Kategoria:Wyznania i religie]]		[[Kategoria:Wyznania i religie]]
			[[Kategoria:Indeks haseł – alfabetyczny]]
			[[Kategoria:Tom 1 (2014)]]
	Autor: [[Prof.zw.dr hab.Ryszard Kaczmarek]]		Autor: [[Prof.zw.dr hab.Ryszard Kaczmarek]]
	::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		::::::::::::::::::::::::: ENCYKLOPEDIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

← poprzednia wersja		Wersja z 13:45, 16 paź 2023
Linia 29:		Linia 29:
	Śląsk jako odrębny kraj, uległ rozpadowi na początku XVIII wieku, po [[Wojny śląskie\|wojnach śląskich i wojnie siedmioletniej]]. Podział wytyczyły granice państwowe, najpierw między Prusami i Austrią, a w XX wieku między Niemcami, Czechosłowacją (Czechami) i Polską. Jedność terytorialna Śląska od tej pory zanikła. Pojawiły się nowe jednostki administracyjne, najpierw, do [[Pierwsza wojna światowa\|I wojny światowej]], [[Śląsk Pruski]] i [[Śląsk Austriacki]], a po [[Traktat Wersalski\|traktacie wersalskim]] [[Śląsk Czechosłowacki]], [[Śląsk Niemiecki]] i [[Śląsk Polski]]. Po [[Druga wojna światowowa\|II wojnie światowej]] Śląsk Niemiecki został prawie w całości przyłączony do państwa polskiego.		Śląsk jako odrębny kraj, uległ rozpadowi na początku XVIII wieku, po [[Wojny śląskie\|wojnach śląskich i wojnie siedmioletniej]]. Podział wytyczyły granice państwowe, najpierw między Prusami i Austrią, a w XX wieku między Niemcami, Czechosłowacją (Czechami) i Polską. Jedność terytorialna Śląska od tej pory zanikła. Pojawiły się nowe jednostki administracyjne, najpierw, do [[Pierwsza wojna światowa\|I wojny światowej]], [[Śląsk Pruski]] i [[Śląsk Austriacki]], a po [[Traktat Wersalski\|traktacie wersalskim]] [[Śląsk Czechosłowacki]], [[Śląsk Niemiecki]] i [[Śląsk Polski]]. Po [[Druga wojna światowowa\|II wojnie światowej]] Śląsk Niemiecki został prawie w całości przyłączony do państwa polskiego.
	Ciągłe przemieszczenia granic w okresie nowożytnym i najnowszym sprzyjały procesowi zmiany tożsamości mieszkańców Śląska w zależności od koniuktury politycznej. Już na przełomie wieków XII i XIII efektem aspiracji politycznych młodszej linii [[Piastowie śląscy\|Piastów śląskich]] był stopniowo postępujący podział Śląska na część wschodnią z [[Opole\|Opolem]] i [[Racibórz\|Raciborzem]] oraz część środkową i zachodnią, której centrum nadal znajdowało się we Wrocławiu. Podział miał nie tylko charakter czysto administracyjny. Już w XVI brzeski humanista i topograf [[Barthel Stein]] zauważał również różnice językowe pomiędzy Śląskiem Dolnym i Górnym i dla tego drugiego ukuł już wtedy nazwę Polski Śląsk (Polonica Silesia). Upowszechnienie nazwy [[Górny Śląsk]] (Silesia Superior/Oberschlesien) nastąpiło jednak dopiero w XVI wieku, dzięki głogowskiemu humaniście i historiografowi [[Joachim Cureus\|Joachimowi Cureusowi]], piszącemu w swoim dziele [http://www.sdl.org.pl/publication/11836 „Gentis Silesiae annales”] o: Dolnym Śląsku (Silesia Inferior) i Górnym Śląsku (Silesia Superior). Ten podział nie zakłócał jednak w okresie nowożytnym poczucia śląskiej wspólnoty. Jej symbolami były instytucje ogólnośląskiej samorządności, stworzone na mocy przywileju wydanego przez [[Władysław Jagiellończyk\|Władysława Jagiellończyka]] w 1498 roku dla [[Stany Śląskie\|stanów śląskich]]: Zjazd Książąt (później [[Conventus Publicus]]), [[Trybunał Książęcy]], urząd [[Nadstarosta Krajowy\|nadstarosty krajowego]] (później [[Urząd Zwierzchni\|Urząd Zwierzchni]]), [[Komora Śląska]].		Ciągłe przemieszczenia granic w okresie nowożytnym i najnowszym sprzyjały procesowi zmiany tożsamości mieszkańców Śląska w zależności od koniuktury politycznej. Już na przełomie wieków XII i XIII efektem aspiracji politycznych młodszej linii [[Piastowie śląscy\|Piastów śląskich]] był stopniowo postępujący podział Śląska na część wschodnią z [[Opole\|Opolem]] i [[Racibórz\|Raciborzem]] oraz część środkową i zachodnią, której centrum nadal znajdowało się we Wrocławiu. Podział miał nie tylko charakter czysto administracyjny. Już w XVI brzeski humanista i topograf [[Barthel Stein]] zauważał również różnice językowe pomiędzy Śląskiem Dolnym i Górnym i dla tego drugiego ukuł już wtedy nazwę Polski Śląsk (Polonica Silesia). Upowszechnienie nazwy [[Górny Śląsk]] (Silesia Superior/Oberschlesien) nastąpiło jednak dopiero w XVI wieku, dzięki głogowskiemu humaniście i historiografowi [[Joachim Cureus\|Joachimowi Cureusowi]], piszącemu w swoim dziele [http://www.sdl.org.pl/publication/11836 „Gentis Silesiae annales”] o: Dolnym Śląsku (Silesia Inferior) i Górnym Śląsku (Silesia Superior). Ten podział nie zakłócał jednak w okresie nowożytnym poczucia śląskiej wspólnoty. Jej symbolami były instytucje ogólnośląskiej samorządności, stworzone na mocy przywileju wydanego przez [[Władysław Jagiellończyk\|Władysława Jagiellończyka]] w 1498 roku dla [[Stany Śląskie\|stanów śląskich]]: Zjazd Książąt (później [[Conventus Publicus]]), [[Trybunał Książęcy]], urząd [[Nadstarosta Krajowy\|nadstarosty krajowego]] (później [[Urząd Zwierzchni\|Urząd Zwierzchni]]), [[Komora Śląska]].
	[[Plik:Śląsk.jpg\|~~700px~~\|thumb\|right\|Śląsk na mapie z XVI wieku]]		[[Plik:Śląsk.jpg\|400px\|thumb\|right\|Śląsk na mapie z XVI wieku]]
	[[Plik:Helwig.jpg\|~~800px~~\|thumb\|~~left~~\|Śląsk na mapie Helwiga z XVII wieku]]		[[Plik:Helwig.jpg\|400px\|thumb\|right\|Śląsk na mapie Helwiga z XVII wieku]]
	Poczucie jedności Śląska zanikło wraz z podziałem w XVIII wieku. W polskich dyskusjach politycznych XIX wieku, toczonych od [[Wiosna Ludów\|Wiosny Ludów]], utrwalono odmienne traktowanie zachodniego (Dolnego) Śląska i wschodniego (Górnego) Śląska. Ten drugi wyodrębniano ze względów etnograficznych. Triumfowała [[Polski ruch narodowy na Śląsku Pruskim\|polska myśl narodowa]], w której granice Polski definiowano nie tylko w oparciu o podziały zaborowe, ale również etniczne, a więc wysuwano roszczenia do wszystkich ziem uznawanych za etnicznie polskie. Do tych ostatnich zaliczono także Górny Śląsk (pruski) i [[Księstwo cieszyńskie]] (austriackie). Takie podejście głosił również niepodległościowy polski ruch socjalistyczny, gdzie akceptowano poglądy Bolesława Limanowskiego o konieczności „unarodowienia“ Górnoślązaków. Z tego powodu w pierwszych projektach granic Polski, które przedstawił Roman Dmowski w Paryżu jeszcze w 1917 roku, wymieniono osobno, oprócz ziem polskich w granicach sprzed 1772 roku, także: Górny Śląsk oraz [[Śląsk Cieszyński]]. Po Konferencji Paryskiej konsekwencją arbitralnego podziału pruskiego Górnego Śląska i austriackiego Księstwa Cieszyńskiego było ukształtowanie się nowych nazw, wyraźnie odwołujących się do idei państw narodowych i zrywających z tradycją odrębności regionalnej Śląska.		Poczucie jedności Śląska zanikło wraz z podziałem w XVIII wieku. W polskich dyskusjach politycznych XIX wieku, toczonych od [[Wiosna Ludów\|Wiosny Ludów]], utrwalono odmienne traktowanie zachodniego (Dolnego) Śląska i wschodniego (Górnego) Śląska. Ten drugi wyodrębniano ze względów etnograficznych. Triumfowała [[Polski ruch narodowy na Śląsku Pruskim\|polska myśl narodowa]], w której granice Polski definiowano nie tylko w oparciu o podziały zaborowe, ale również etniczne, a więc wysuwano roszczenia do wszystkich ziem uznawanych za etnicznie polskie. Do tych ostatnich zaliczono także Górny Śląsk (pruski) i [[Księstwo cieszyńskie]] (austriackie). Takie podejście głosił również niepodległościowy polski ruch socjalistyczny, gdzie akceptowano poglądy Bolesława Limanowskiego o konieczności „unarodowienia“ Górnoślązaków. Z tego powodu w pierwszych projektach granic Polski, które przedstawił Roman Dmowski w Paryżu jeszcze w 1917 roku, wymieniono osobno, oprócz ziem polskich w granicach sprzed 1772 roku, także: Górny Śląsk oraz [[Śląsk Cieszyński]]. Po Konferencji Paryskiej konsekwencją arbitralnego podziału pruskiego Górnego Śląska i austriackiego Księstwa Cieszyńskiego było ukształtowanie się nowych nazw, wyraźnie odwołujących się do idei państw narodowych i zrywających z tradycją odrębności regionalnej Śląska.
	Nazwę Polski Śląsk utożsamiano z wschodnią, mniejszą częścią historycznego Górnego Śląska, czyli używano go dla [[Województwa śląskie 1922-1939\|województwa śląskiego]], mającego w przedwojennej Polsce [[Autonomia śląska\|status autonomiczny]]. Jednak polskie aspiracje polityczne sięgały nadal po inne części historycznego Górnego Śląska. Stąd upowszechnienie się jednocześnie nazw: [[Zaolzie]], na określenie tej części Śląska Cieszyńskiego, który nie został włączony do Polski w 1920 roku (stało się tylko tak na krótko w latach 1938-1939) i [[Śląsk Opolski]] dla niemieckiej [[Prowincja Górny Śląsk\|Prowincji Górnośląskiej]] (Provinz Oberschlesien), która po plebiscycie z 1921 roku pozostała wprawdzie w państwie niemieckim, ale zamieszkiwana była w dużej części przez ludność etnicznie polską. Jej przedstawiciele o polskiej świadomości narodowej byli aktywni politycznie i społecznie w ramach Związku Polaków w Niemczech, działającego pod znakiem [[rodło\|„rodła”]].		Nazwę Polski Śląsk utożsamiano z wschodnią, mniejszą częścią historycznego Górnego Śląska, czyli używano go dla [[Województwa śląskie 1922-1939\|województwa śląskiego]], mającego w przedwojennej Polsce [[Autonomia śląska\|status autonomiczny]]. Jednak polskie aspiracje polityczne sięgały nadal po inne części historycznego Górnego Śląska. Stąd upowszechnienie się jednocześnie nazw: [[Zaolzie]], na określenie tej części Śląska Cieszyńskiego, który nie został włączony do Polski w 1920 roku (stało się tylko tak na krótko w latach 1938-1939) i [[Śląsk Opolski]] dla niemieckiej [[Prowincja Górny Śląsk\|Prowincji Górnośląskiej]] (Provinz Oberschlesien), która po plebiscycie z 1921 roku pozostała wprawdzie w państwie niemieckim, ale zamieszkiwana była w dużej części przez ludność etnicznie polską. Jej przedstawiciele o polskiej świadomości narodowej byli aktywni politycznie i społecznie w ramach Związku Polaków w Niemczech, działającego pod znakiem [[rodło\|„rodła”]].

← poprzednia wersja		Wersja z 13:44, 16 paź 2023
Linia 19:		Linia 19:

	==Terytorium==		==Terytorium==
			[[Plik:Orteliusz2.jpg\|400px\|thumb\|right\|Śląsk na mapie Orteliusza z XVI wieku]]
	W czasach historycznych pojęcie Śląska funkcjonowało w dwóch interpretacjach: 1. terytorialnej, jako obszaru lub kraju z wyodrębnionymi granicami; 2. wspólnoty kulturowej mieszkańców, z odrębnymi miejscami pamięci, zwyczajami i instytucjami. W tym pierwszym przypadku Śląsk postrzegany jest zazwyczaj jako kraj leżący nad górną i środkową Odrą z centralną rolą góry [[Ślęża\|Ślęży]]. Poczucie spoistości tego terytorium ukształtowało się po przyłączeniu do państwa wczesnopiastowskiego i utworzeniu [[Diecezja wrocławska\|diecezji wrocławskiej]] z nowym centrum religijnym i społeczno-politycznym, jakim stał się Wrocław.		W czasach historycznych pojęcie Śląska funkcjonowało w dwóch interpretacjach: 1. terytorialnej, jako obszaru lub kraju z wyodrębnionymi granicami; 2. wspólnoty kulturowej mieszkańców, z odrębnymi miejscami pamięci, zwyczajami i instytucjami. W tym pierwszym przypadku Śląsk postrzegany jest zazwyczaj jako kraj leżący nad górną i środkową Odrą z centralną rolą góry [[Ślęża\|Ślęży]]. Poczucie spoistości tego terytorium ukształtowało się po przyłączeniu do państwa wczesnopiastowskiego i utworzeniu [[Diecezja wrocławska\|diecezji wrocławskiej]] z nowym centrum religijnym i społeczno-politycznym, jakim stał się Wrocław.
	Zwolennicy definiowania Śląska jako dzielnicy geograficzno-historycznej skupiali się najczęściej nad dyskusjami o granicach. Najwcześniej wytyczano je w oparciu o skąpe i nieprecyzyjne informacje na temat podziałów plemiennych. Oznaczało to pierwotnie identyfikację Śląska z grupą plemion wymienianych przez [[Opis grodów i ziem... (Geograf Bawarski)\|Geografa Bawarskiego]] i [[Thietmar\|Thietmara]]: [[Dziadoszanie\|Dziadoszan]], [[Trzebowianie\|Trzebowian]] i [[Bobrzanie\|Bobrzan]], na zachodzie zasiedlających obszar później identyfikowany ze Śląskiem Dolnym; [[Ślężanie\|Ślężan]], odnotowanych w części centralnej utożsamianej później z Śląskiem Środkowym; [[Opolanie]], [[Golęszyce\|Golęszyców]] oraz może także Głubczyców/[[Lupiglaa]](?), mieszkających na wschód od tzw. [[Przesieka Śląska\|Przesieki Śląskiej]], czyli na terytorium później nazywanym [[Górny Śląsk\|Górnym Śląskiem]]. Geograficznie granice wytyczały na południu pasma górskie Sudetów i części [[Karpaty\|Karpat]] przedzielone [[Brama Morawska\|Bramą Morawską]], na zachodzie międzyrzecze Bobru i Nysy Łużyckiej, na północy [[Warta]], Barycz i Prosna, a na wschodzie mało precyzyjnie rzeki: Warta, [[Przemsza]], [[Brynica]], [[Soła]] i [[Biała]].		Zwolennicy definiowania Śląska jako dzielnicy geograficzno-historycznej skupiali się najczęściej nad dyskusjami o granicach. Najwcześniej wytyczano je w oparciu o skąpe i nieprecyzyjne informacje na temat podziałów plemiennych. Oznaczało to pierwotnie identyfikację Śląska z grupą plemion wymienianych przez [[Opis grodów i ziem... (Geograf Bawarski)\|Geografa Bawarskiego]] i [[Thietmar\|Thietmara]]: [[Dziadoszanie\|Dziadoszan]], [[Trzebowianie\|Trzebowian]] i [[Bobrzanie\|Bobrzan]], na zachodzie zasiedlających obszar później identyfikowany ze Śląskiem Dolnym; [[Ślężanie\|Ślężan]], odnotowanych w części centralnej utożsamianej później z Śląskiem Środkowym; [[Opolanie]], [[Golęszyce\|Golęszyców]] oraz może także Głubczyców/[[Lupiglaa]](?), mieszkających na wschód od tzw. [[Przesieka Śląska\|Przesieki Śląskiej]], czyli na terytorium później nazywanym [[Górny Śląsk\|Górnym Śląskiem]]. Geograficznie granice wytyczały na południu pasma górskie Sudetów i części [[Karpaty\|Karpat]] przedzielone [[Brama Morawska\|Bramą Morawską]], na zachodzie międzyrzecze Bobru i Nysy Łużyckiej, na północy [[Warta]], Barycz i Prosna, a na wschodzie mało precyzyjnie rzeki: Warta, [[Przemsza]], [[Brynica]], [[Soła]] i [[Biała]].
	~~[[Plik:Orteliusz2.jpg\|1000px\|thumb\|left\|Śląsk na mapie Orteliusza z XVI wieku]]~~
	Dokładniej granice Śląska wytyczyły późniejsze linie graniczne odnoszące się do podziałów administracyjnych: najpierw biskupstwa wrocławskiego (w granicach Śląska znajdowały się także niewielkie obszary biskupstw ołomunieckiego i praskiego), a potem [[Księstwa śląskie\|księstw śląskich]] należących do potomków [[Władysław II Wygnaniec\|Władysława II Wygnańca]] z linii [[Piastowie śląscy\|Piastów]] wrocławskich i opolsko-raciborskich oraz do książąt lennych innych rodów panujących, którzy pojawili się na Śląsku już po zhołdowaniu księstw śląskich przez władców czeskich (m.in. [[Podiebradowie]], [[Wettynowie]], [[Hohenzollernowie]]).		Dokładniej granice Śląska wytyczyły późniejsze linie graniczne odnoszące się do podziałów administracyjnych: najpierw biskupstwa wrocławskiego (w granicach Śląska znajdowały się także niewielkie obszary biskupstw ołomunieckiego i praskiego), a potem [[Księstwa śląskie\|księstw śląskich]] należących do potomków [[Władysław II Wygnaniec\|Władysława II Wygnańca]] z linii [[Piastowie śląscy\|Piastów]] wrocławskich i opolsko-raciborskich oraz do książąt lennych innych rodów panujących, którzy pojawili się na Śląsku już po zhołdowaniu księstw śląskich przez władców czeskich (m.in. [[Podiebradowie]], [[Wettynowie]], [[Hohenzollernowie]]).

← poprzednia wersja		Wersja z 13:02, 25 sie 2016
Linia 20:		Linia 20:
	==Terytorium==		==Terytorium==
	W czasach historycznych pojęcie Śląska funkcjonowało w dwóch interpretacjach: 1. terytorialnej, jako obszaru lub kraju z wyodrębnionymi granicami; 2. wspólnoty kulturowej mieszkańców, z odrębnymi miejscami pamięci, zwyczajami i instytucjami. W tym pierwszym przypadku Śląsk postrzegany jest zazwyczaj jako kraj leżący nad górną i środkową Odrą z centralną rolą góry [[Ślęża\|Ślęży]]. Poczucie spoistości tego terytorium ukształtowało się po przyłączeniu do państwa wczesnopiastowskiego i utworzeniu [[Diecezja wrocławska\|diecezji wrocławskiej]] z nowym centrum religijnym i społeczno-politycznym, jakim stał się Wrocław.		W czasach historycznych pojęcie Śląska funkcjonowało w dwóch interpretacjach: 1. terytorialnej, jako obszaru lub kraju z wyodrębnionymi granicami; 2. wspólnoty kulturowej mieszkańców, z odrębnymi miejscami pamięci, zwyczajami i instytucjami. W tym pierwszym przypadku Śląsk postrzegany jest zazwyczaj jako kraj leżący nad górną i środkową Odrą z centralną rolą góry [[Ślęża\|Ślęży]]. Poczucie spoistości tego terytorium ukształtowało się po przyłączeniu do państwa wczesnopiastowskiego i utworzeniu [[Diecezja wrocławska\|diecezji wrocławskiej]] z nowym centrum religijnym i społeczno-politycznym, jakim stał się Wrocław.
	Zwolennicy definiowania Śląska jako dzielnicy geograficzno-historycznej skupiali się najczęściej nad dyskusjami o granicach. Najwcześniej wytyczano je w oparciu o skąpe i nieprecyzyjne informacje na temat podziałów plemiennych. Oznaczało to pierwotnie identyfikację Śląska z grupą plemion wymienianych przez [[Opis grodów i ziem... (Geograf Bawarski)\|Geografa Bawarskiego]] i [[Thietmar\|Thietmara]]: [[Dziadoszanie\|Dziadoszan]], [[Trzebowianie\|Trzebowian]] i [[Bobrzanie\|Bobrzan]], na zachodzie zasiedlających obszar później identyfikowany ze Śląskiem Dolnym; [[Ślężanie\|Ślężan]], odnotowanych w części centralnej utożsamianej później z Śląskiem Środkowym; [[Opolanie]], [[Golęszyce\|Golęszyców]] oraz może także Głubczyców/[[Lupiglaa]](?), mieszkających na wschód od tzw. [[Przesieka Śląska\|Przesieki Śląskiej]], czyli na terytorium później nazywanym [[Górny Śląsk\|Górnym Śląskiem]]. Geograficznie granice wytyczały na południu pasma górskie Sudetów i części [[Karpaty\|Karpat]] przedzielone [[Brama Morawska\|Bramą Morawską]], na zachodzie międzyrzecze Bobru i Nysy Łużyckiej, na północy Warta, Barycz i Prosna, a na wschodzie mało precyzyjnie rzeki: Warta, [[Przemsza]], [[Brynica]], [[Soła]] i [[Biała]].		Zwolennicy definiowania Śląska jako dzielnicy geograficzno-historycznej skupiali się najczęściej nad dyskusjami o granicach. Najwcześniej wytyczano je w oparciu o skąpe i nieprecyzyjne informacje na temat podziałów plemiennych. Oznaczało to pierwotnie identyfikację Śląska z grupą plemion wymienianych przez [[Opis grodów i ziem... (Geograf Bawarski)\|Geografa Bawarskiego]] i [[Thietmar\|Thietmara]]: [[Dziadoszanie\|Dziadoszan]], [[Trzebowianie\|Trzebowian]] i [[Bobrzanie\|Bobrzan]], na zachodzie zasiedlających obszar później identyfikowany ze Śląskiem Dolnym; [[Ślężanie\|Ślężan]], odnotowanych w części centralnej utożsamianej później z Śląskiem Środkowym; [[Opolanie]], [[Golęszyce\|Golęszyców]] oraz może także Głubczyców/[[Lupiglaa]](?), mieszkających na wschód od tzw. [[Przesieka Śląska\|Przesieki Śląskiej]], czyli na terytorium później nazywanym [[Górny Śląsk\|Górnym Śląskiem]]. Geograficznie granice wytyczały na południu pasma górskie Sudetów i części [[Karpaty\|Karpat]] przedzielone [[Brama Morawska\|Bramą Morawską]], na zachodzie międzyrzecze Bobru i Nysy Łużyckiej, na północy [[Warta]], Barycz i Prosna, a na wschodzie mało precyzyjnie rzeki: Warta, [[Przemsza]], [[Brynica]], [[Soła]] i [[Biała]].
	[[Plik:Orteliusz2.jpg\|1000px\|thumb\|left\|Śląsk na mapie Orteliusza z XVI wieku]]		[[Plik:Orteliusz2.jpg\|1000px\|thumb\|left\|Śląsk na mapie Orteliusza z XVI wieku]]
	Dokładniej granice Śląska wytyczyły późniejsze linie graniczne odnoszące się do podziałów administracyjnych: najpierw biskupstwa wrocławskiego (w granicach Śląska znajdowały się także niewielkie obszary biskupstw ołomunieckiego i praskiego), a potem [[Księstwa śląskie\|księstw śląskich]] należących do potomków [[Władysław II Wygnaniec\|Władysława II Wygnańca]] z linii [[Piastowie śląscy\|Piastów]] wrocławskich i opolsko-raciborskich oraz do książąt lennych innych rodów panujących, którzy pojawili się na Śląsku już po zhołdowaniu księstw śląskich przez władców czeskich (m.in. [[Podiebradowie]], [[Wettynowie]], [[Hohenzollernowie]]).		Dokładniej granice Śląska wytyczyły późniejsze linie graniczne odnoszące się do podziałów administracyjnych: najpierw biskupstwa wrocławskiego (w granicach Śląska znajdowały się także niewielkie obszary biskupstw ołomunieckiego i praskiego), a potem [[Księstwa śląskie\|księstw śląskich]] należących do potomków [[Władysław II Wygnaniec\|Władysława II Wygnańca]] z linii [[Piastowie śląscy\|Piastów]] wrocławskich i opolsko-raciborskich oraz do książąt lennych innych rodów panujących, którzy pojawili się na Śląsku już po zhołdowaniu księstw śląskich przez władców czeskich (m.in. [[Podiebradowie]], [[Wettynowie]], [[Hohenzollernowie]]).